M. Tullii Ciceronis De philosophia, prima pars volumen secundum ... Cum scholiis Pauli Manutii. Index rerum, et verborum M. Tullii Ciceronis De philosophia, prima pars, Academicarum quaestionum editionis primae liber secundus, editionis secundae libe

461쪽

num . non enim uerbo solum posuit uoluptatem , sed explanavit quid diceret. Saporem , inquit , edicorporum complexum , O ludos, atque cantus formas eas, quibus oculi iucunde moueant . num. Mo ἐ num mentior ῆ cupio refelli: quid enim laboro, nisii ut ueritas in omni quaestione explicetur' At idem ait non crescere uoluptatem , dolore detracto; summamq. uoluptatem, nihil dolere. Paucis uerbis tria magna peccata: unum,quodsecum ipse pugnat,

modo enim, ne susticari quidem se quidqua bonum,

nissensus quasi titillarentur uoluptate nunc autem, summam uoluptatem esse, dolore carere . potest ne magis secum ipse pugnare ζ Alterum est pereatum,' quod, cum in natura tria sint, unum gaudere, alte rum dolere, tertium nec gaudere, nec dolere; hic putat primum,et tertium , dem esse,nec distinguit a no . dolendo uoluptatem. Tertium peccatum commmecum quibusdam, quod, cum uirtus maxime expetatur, eiusq. adipiscendae caussaphilosophia quaesitast, ille a uirtute summum bonum separauit. at laudat, Osepe, uirtutem. O quidem C. Gracchus , cum largitiones maximas fecisset, udisset aerarium, uerbis tamen defendebat aerarium . quid uemba audia , cum facta uideam ζ Piso ille Fru sense. per contra legem frumemtariam dixerat . is, legelata, consularis ad firmentum accipiendum uen rat . animaduertit Gracchus in concione Pisonem

stantem: quaerit, audiente populo R. qui sibi constet, cum ea legestumentum petat, quam dissuas .

462쪽

rat. nolim, inquit , mea bona Gracche tibi uiritim diuidere liceat: sed,si facias,partem petam. par ne declarauit uir grauis , eo apiens, lege Sempromnia patrimonium publicuυ dissipari ἐ lege orationes Gracchi: patronum aerari3 esse dices. Negat uia curus iucundeposse uiui, nisi cum uirtute uiuatio rnegat ullam in sapientem uim esse forturiae: tenuem rubum antefert copiosio: negat udum esse tempus , quo sapiens non beatus sit. Omniaphilosopho digna, sed cum uoluptate pugnantia. non istam dicit uoluptatem. dicat quamlibet: nempe eam dicit, in qua uirtutis nulla pars infitiarie,si uoluptatem non in telligimus, ne dolorem quidem ἐ nego igitur eius esse , qui dolore summum malum metiatur, mereti nem facere virtutis. Et conqueruntur quidam Epicurei , uiri optimi, nullum genus es minus malitiosi me studiose dicere contra Epicurum .

ita credo, de honore, aut dignitate contendimus. mihi summum in animo bonum videtur, illi autem in corpore mihi in uirtute, illi in uoluptate. O illi pugnant; o quidem uicinorum fidem implorant; multi aut sunt,quistatim conuolent: egosum is, qui dicam me non laborare, aIIum habiturum quod

gerint . quid enim ζ de bello Punico agitur ψ de quo

ipso cum aliud M. Catoni, aliud L. Lentulo uider tur, nulla inter eos concertatio unquam fuit. hi nimis iracunde agunt, praesertim cum ab his non eoimine defendatur sententia , pro qua non in s natu, non in concione, non apud exercitum, neque

m . apud

463쪽

apud censiores dicere audeant. Sed cum sis alias , is eo quidem animo, nullum ut certamen institua , uerum dicentibus facile cedam. tantum admonebo: mari e uerum sit, ad corpus omnia referre sapientem; siue, ut honesius dicam, nihil facere , nisi quod expediat; siue omnia referre ad utilitatem suam ; quoniam haec plausibilia non sunt , ut in sinu gauderat,gloriose loqui demant. Cyrenaicorum restat sententia: qui tum a studium censent exi-- flere,si nec opinato quid euenerit. est id quidem magnum, ut supra dixi: etiam Ch sippo ita uideri scio, quodprouisum ante non sit, id fieri ueheme tius sed non sunt in hoc omnia. quanquam hostium

repens aduentus magis aliquanto conturbat, quam expediatus: O marissisita tempestas, quam ante prouisa, terret nauigarites uehementius rinem odi sunt pleraque. sed cum diligenter nec opinatorumna turam consideres , nihil aliud reperias , nisi omnia subita uideri maiora, quidem ob duas caussas: primum , quod , quanta sint quae accidunt , conmerandi latium non datur: deinde , cum uidetur

praecaueri potuisse , si prouisu esset, quasi culpa

contractum malum aegritudinem acriorem facit.

quod ita esse dies declamat: quae procedens ita mi rigat , ut , iisdem malis manentibus , non modo I riatur aegritudo ,sed inplerisique tollatur. Cari ginienses multi Romae seruierunt; Macedones, rege Perse capto. uidi etiam iri Peloponneso, cum essem adolescens , quosdam Corinthios . hi poterant om

464쪽

LIBER III. 23 I anes eadem illa de Andromacha deplorame , Haec omnia uidi. sed O iam decantauerant Drtasse. eo enim erant uultu, oratione, omni reliquo motu, Octatu,nt eos Argivos , aut Sicyonios diceres: magisq. me mouerami Corinthi subito astectae parietinae , quam ipsos

Corinthios; quorum animis diuturna cogitatio cal-lura uetustatis obduxerat. Legimus librum Clit

machi; quem ille, mersa Crethagine, misit, consio tamdi caussa,ad captiuos, ciues suos. in eo est dis uta . tiosicripta Cam is; quam se ait in commentariis retidisse. cum stapositum e set, uideri fore in aegritudine sapientem patria capta; quae Carneades comtra dixerit, scripta sunt. tanta igitur calaUitatis praesentis adhibetur aphilosepho medicina, quanta inueteratae ne desideratur quidem . nec ,si aliquot ammispost idem ille liber captiuis missus esset, uulneribus mederetur, sed cicatricibus .sensim enim , pedetentim progrediens extenuatur dolor: no quoi a res immutari soleat, aut possit:sed id, quod ratio debuerat, usus docet, minora esse ea,quae sint uisa maiora. Q id ergo opus est, dicet aliquis, rhtione, aut omnino consolatione ulla, qua solemus uti, cu- leuare dolorem maerentia uolumus ρ haec

enim fere tum habemus in promptu, nihil oportere inopi nasum uideri. aut qui tolerabilius feret incommodum, qui cognouerit, necesse esse homini tale aliquid accidere ἰ haec enim oratio de ipsa summa mali nihil detrahit; tantum modo asserti iant eu nisse,

465쪽

nisse, quod non opinandum fuisset. neque tamengenus id orationis in consolando no ualet: sed id, haud scia , anplurimum. ergo ina nec opinata non ha-- bent tantam iam, ut aegritudo ex his omnis oriaturi fert te Drt egratii nonides'iunt,ut ea, quae accidant,maiora uideantur. quia recentissum uidentur, non quia repentina. Duplex est igitur ratio ueri reperiendi, non in iis solum, quae mala, sed in iis etiam, quae bona uidentur . nam aut de ipsius rei natuina, qualis,qquanta sit, quaerimus, ut de paupertate non nunquam; cuius onus disputando leuamus, docentes , quam parua, O quam pauca snt, quae natura desideret: aut a dilutandi subinlitate orationem ad exempla traducimus. hic Socrates cόmemoratur,hic Diogenes,hic Caecilianu illud,

Saepe est etiam sub palliolo porridosapientia.

cum enim paupertatis ima eademq; si fuis; quid dicipotest , quamobrem C. Fabricio tolerabilis ea fuerit, allis negentse ferre posse in Huic igitur alteri generi similis est ea ratio consolandi, quae docet humana esse, quae acciderint. non enim id solum continet ea disputatio, ut cognitionem asserat generis humani;βdsignificat tolerasilia esse, quae est tui

rint, ferrant ceteri. De paupertate agitur: multi patientes pauperes comemorantur. de contemne do honore: multi inhonorati proferuntur, in quidem propter id ipsum beatiores: eorumq., quipr natum otium negotiis publicis aritetulerunt, noni

natim uita laudatur: nec fletur illud potenti miregis

466쪽

LIBER III.

regis anapae m, pq laudas senem, O fortuna tum esse dicit, quod inglorius sit a tque ignobilis ad

supremum diemperuenturus. Similiter commemorandis exemplis , orbitates quoque liberorum prae dicantur; eorumq., qui grauius ferunt luctus,ali rum exemplis leniuntur. mperphsio ceterorum facit , ut ea , quae acciderint, multo minora, quam quanta sint existimata, uideantur. ita fissensim c stantibus, ut, quotum sit ementita opinio, an reat. atque hoc idem O Telamon ille declarat; Ego cum genui, moriturum sciuir

Theseus;

Futuras mecum comUentabar miserias r

naxagoras; Sciebam me genuise mortalem. hi enim omnes, diu cogitantes de rebu humanis, intelligebant eas nequaquam pro opinione uulgi eo se extimescendas. Et mihi quidem uidetur idem fere accidere ijs, qui arite medit tur , quod iis, qui bus medetur dies; nisi quod ratio quaedam sanat i los , hos ipsa natura, intellidio eo, quod remedium illud consiliet, malum, quod opinatim sit esse maximum, nequaquam esse tantum, ut uitan beatam post euertere . hoc igitur escitur,ut exillo nec opinato plaga maior sit, non,ut illi putant, uticum duobus pares casus euenerint, is modo aegritudine a ciatur , cui ille nec opinatus casus euenerit. itaque duunto non nulli in maerore , cum de hac communi omneum conditione audissent,ea lege nos esse natos,

, ut nemo in perpetuum esseposset expers mal grauius

467쪽

rvius etiam tuli Je. quocirca Carneades, ut uideo nostrum scribere Antiochum, reprehendere Chosi pum solebat, laudantem Euripideum carmen illud: Mortalis nemo en, quem non attingat dolor, Morbusque. multi sunt humandi liberi, R Jrsum creandi: morsq. est finis omnibus , generi humano angorem nequidqua asserunt. Reddenda est terrae terra: tum uita omnibus Metenda, ut fruges .sic iubet nece istas. negabat genus hoc orationis quidquam omnino adleuaridam aegritudinem pertinere ς id enim ipsum dolendum esse dicebat , quθd in tam crudelem n cesptatem incidissemus: nam illam quidem oragi

nem ex commemoratione alienorum malorum ad

malevolos consolandos esse accommodatam. Mihinero longe uidetur secus. nam ct nece istas feremdae conditionis humanae quasi cum deo pugnare cohibet , admonetq. esse hominem; quae cogitario magnopere luctum leuat: et enumeratio exemplorum non, ut animum malevolorum obleLIet, assertur ,

sed us ille, qui maeret, ferendum sibi id censeat ,

quod uideat multos moderate ,-tranquille tulisse. omnibus enim modis fulciendi sunt, qui ruunt, nec cohaererepossunt,propter magnitudinem aegritudinis: ex quo ipsam aegritudinem λμην, Ch 1 pus , quasi λυαν, id est solutionem totius hominis , appellatam putat: quae tota poterit euelli, explicata , ut principio dixi, causa aegritudinis . est enim

nita alia , nis opinio ,.iudicium magni praesem

468쪽

tis , atque urgentis mali. itaque s dolor corporis, cuius est morsus acerrimus , perfertur 'eproposita boni: O adta aetas honeste , ac lendide tantam a fert consolationem, ut eos, qui ita uixerint, aut non attingat a ritudo , aut perleviter pungat animi d lor. Sed ad hanc opinion mali cum illa etiam opinio accessit, oportere, rectum e se, ad osciumpertinere, ferre illud aegre, quod acciderit; tum denique citur Hagrauis aegritudinis perturbatio . ex hac opinione sunt illa uaria et detinabilia genera lugendi , pedores, muliebres lacerationes genarum,p ctoris , seminum, capitis percussones. hinc ille Agamemnon Homericus ,est idem Attianus,

Scindens dolore identidem intonsam comam.

in quo facetum illud Bionis, perinde sensti ira regem in luctu capillusibi euellere, quasi caluitio maeror leuaretur .sed haec omnia faciunt opinantes ita feri oportere . itaqueo eschines in Demonb

nem inuehitur , quod is septimo dispost filiae momi hostias immolasset . at quam rhetorice e quam copiose j quas sistentias colligit ἰ quae uerba contorquet in ut licere quidvis rhetori intelligas. quae nemo probaret , nisi insitum illud in animis haberemus, omnes bonos interitu suorum quamgrauissime maerere oportere . ex hoc euenit, ut in animi doloribus alij solitudines captent, ut ait Homerus de Beli rophonte: ut miser in campis maerens errabat Aleis , IRe suum cor edens, hominum uestia uitans.

469쪽

in Obefinitur lapidea ,propter aetemum credo im luctu silentium. HEGoam autem ,putant ,pr pter animi acerbitatem quantam , O rabiem , hi gi , in canem esse conuersam. Sunt autem alis, quos

in luctu cum ipsa solitudine loqui I e delectat , ut

illa apud Ennium nutrix: . cupido cepit miseram nunc me ,proloqui tcaelo , atque terrae Medeae miserias. o Haec omnia, redia, uetra, debitaputantes, faciunt in

dolore e maximeq. declaratur hoc quasi ossici iud eri, quod , si qui forte , cum in ius Iu n e uel lent , aliquid fecerunt humanius, aut si hilarius locu ltisunt , reuocant si rursus ad maestitiam , peccatiq. se in mulant, quod dolere intermiserint . pueros uero matres , O magistri castigare etiam solent , nec uerbis solum ,sed etiam uerberibus , si quid in domestico tu tu hilarius ab Missa itum in , aut diritum plorare cogunt. Quid ἰ ipsa remisso luctus cum en consecuta; intellectumq. est, nihil profici maerendo; non ne declarat fui isse totum illud uoluntarium' quid ille Terentianus, ipse se puniens , id est λωτον

ρουμενος ψ . . . 'Decreui tant 'er me minus iniuriae, dichreme , meo gnato facere , dum fam miser. hic decernit, ut miser sit. num quis igitur quidquam decernit inuitus ἰMalo quidem me quouis dignum deputem. Malo se dignum deputat, nisi miser sit . uides ergo opinionis esse, non naturae malum. Od , quod res '

470쪽

ipsa lugere prohibet e ut apud Homeru- quotidi

nae neces, interitusq. multorum sedationem maerendi asserunt ;apud quem ita dicimr:

nque nimis multos, atque omni luce cadentes cernimus: ut nemo possit maerore: uacare.

magis est aequum tumulis mandare peremptos Plirmo animo , O luctum lac mis mire diurnis. Ergo inpotenate es abjcere dolorem , cum uelis , tempori seruiente. An est ullum tempus, quoniam quidem res in nostra potestate est , cui non ,pone dae curae aegritudinis causa ,serviamus ἐ constabat, eos , qui concidentem uulneribus Cn. Pompeium rudissent , cum in illa ipso acerbissimo miserrimoq.θe Etaculo sibi timerent,quὸd se classe hostium circumfusos uiderent, nihil tum aliud egisse, nisi ut remiges hortarentur, O ut salutem Apserentur fuga; postea quim Tyrum uenissent , tum afflictari, i mentariq. coepisse. timor igitur ab hs aegritudinem potuit r-ellere, ratio ac apientia uera non poterit Muid est autem, quod plus ualeat ad ponendum d lorem , qudm cum est intellectum, nihil profici , O frustra esse usi tum/si igitur deponi poten, etia, non suscipipotes. uoluntate igitur, et iudicio susici pi aegritudinem confitendum est :idq. indicatur e re patientia , qui , cum multa ibit sepe perpes , facilius ferunt quidquid accidit , obduruisseq. sese

.contra fortunam arbitrantur , ut illa apud Euripidem ;Si mihi nunc istis primum duxisset dies, ag α' Nec .