장음표시 사용
221쪽
Praetor. in edicto de eommodato , eommodati , PACorvi utendi secerit mentionem. Sed superfluam omnem distincti nem esse docet L. I. s. I. D. commod. L. g. s. s. L. I s. f. L. D. de precar. Eximi a commodato saltim res fungibiles ex s. 2. L quis. moc re M. & L. I. M. 6. D. h. argumentaberis ιSed memineris & nummos vel ad ostentationem commodari posse.
. CCCXLIIII. A IO COMMODATI DIRECTA est pera
sonalis , qua commodans, aut eius heredes, rem commodatam a commodatario, vel eius heredibus, repetunt sa). ACTIO COMMODATI CONTRARIA est personalis , qua commodatarius , eiuSue heredes , indemnitatem b intuitu rei commodatae a eommodante , vel eius heredibus , praestari postulant.
ca) s. 1. I. quib. mod. re eontr. oblis. 0, Multis modis contingere potest, ut eommodatario damnum adseratur Per commodatam rem. V. g. commodauit mihi equum muco insectum Titius, ad hoc . ut Francosurianis nundinis intersim. Nescius ego conditionis ae morbi eommodati equi, in stabulum deserti patior eundem, atque eo ipso essicio, ut omnes in hoc equili detenti equi contagii aliquid contrahant. In ius vocor, dicta causa ad damnum resarciendum condemnatio fit. Soluo, soluti pretii quantitatem a Titio repetiturus. Vid. L. I 8. 3. 3. L. pen. D. commod. It. eommo dauit mihi Caius rhedam suam biiugem , ut Coloniam prose cturus ea uterer. Hora itineris instat, quum Caius com modatam thedam biiugein repetit , proprio usui adhibendam οDamnum hoc ipso mihi insertur . dum cursu extraordinarios satis magnis impensis , opus nune sit , si negotiis meis, dilationem non recipientibus , deiungi uelim. Impensas restituet Caius actione commodati contraria conuentus, vid. LII. s. D
Vsum virium nostrarum aliarumque rerum, ad
finem propositum sussicientium , DILIGENTIAM ; non usum vero virium nostrarum, fini inseruientium , deliberatum, DOLUM ; inde
222쪽
IOIsPRUDENTIA DEFINITIO. 187 liberatum, CULPAM; non usum memoriae ac Culpam
imaginationis LATAM CULPAM; non usum intellectus ac rationis LEVEM CULPAM; non usum ingenii ac acuminis LEUISSIMAM CULPAM dicimus. PRAESTARE uero CULPAM
est damnum culpa datum compensare ' .
' Haec luce aliqua indigere videbuntur. Animae nostrae
unica vis . multifariam determinata , quamplurimos admittit gradus. Is aut insertor , superior, aut supremus est. Istum cam brutis habemus communem , aut saltim ad ea proxime illo accedimus ; expectationem easuum similium , imaginationem atque memoriam intelligo. Illo a brutis in totum differt homo , & absoluitur intellectu atque ratione. Hoc hominum
indiuidua inter se differunt , ingenio sc. ac acumine. Quicunque igitur ingenii ac acuminis specimina in actionibus suis conspicienda praebet . maxime diligens, qui non , minimum cn posus dicitur ; inde etiam segnities, negligentia, desidia&c.
dicitur L. x s. D. pro see. L. f. C. de pom. Qui ratione pra Iucente agit , licet ingenium atque acumen in actionibus suis non conspiciatur . minus diligens. qui non , magis culposus audit 3 qui ne ratione quidem utitur, aut, Brutorum instar, nequidem similes casus attendit . minimum diligens & maxime culposus vocatur. Constabit huius rei veritas ex eo , quod quilibet animae suae vires, quantum possibile est, augere tene tur. Romani priorem speciem leuissimam , alteram leuem, posteriorem latam eulpam dixere. Videamus harum omnium
exempla, ut veritas dictorum inde eluceat. L. 2s. I. T. D. Ioc.
sistitur easus leuissimae eulpae , in eo se exserentis , quod c Iumna in alium Iocum transferenda, cuidam locata , fracta late iniuria ministerium operamque praebentium. Adhibuit diligentiam simul & commisit culpam conductor. Is enim , eui soli vires deficiebant , quae ad transserendam columnam re quirebantur , alios , & quidem tot, quot operi huie sussicere iudicauerat , socios aeeiuiti E. rationis edidit specimen. Verum neque ad unguem uniuscuiusque vires explorauit, nee in eas sedulo inquisiuit, nec easdem ad onus ferendum comparauit, iustam proportionis rationem ineundo ; possibilem it que nexum non attendit, E. nec ingenio fuit vias ac acumine, proindeque leuissimae culpae fuit arguendus. En nunc leuis culpae exemplum : Tectorum strator , tecto insidens, tegu-Iamque in plateam, in qua hominum commercium infrequens. non tamen omnino nullum esse compertum habet, deiiciens, i atque
223쪽
atque homini praetereunti vulnus infligens. leuem eulpam eom mittit, L. 3 I. D. ad L. Aquit. Ratione usus non fuit is , nee introspexit nexum actionis suae eum circumstantiis, quae erane praesentes. Sequitur latae eulpae specimen .: Titius in cust dienda pecunia apud se deposita adeo negligens est . vi ci lues, eistae , in qua depositi seruantur nummi , reserandae aptatas, in omnium conspectu , loco hominibus affluenti deponat, &subsequatur furtum . latae culpae reus erit , similium casuum expectatione ac memoria suit destitutus. Facessere hinc iussa peruulgatum si utile a patre familias de sumtum , quum nec gradus diligentiae huius aliter , quam ex tradito principio sint determinandi. Dolum, desectum a rectitudine actionis, quoad sacultatem appetitiuam superiorem , Perili. NOLFIus dicit. sed hoe verbum non capiunt omnes. Facultas appetitiua saperior voluntas est ι quoties E. desectus a rectitudine . s. iustitia actionis ratio in voluntate asentis est , toties is acti nem . quam perpetrat, malam esse scit , nihilominus tamen eam ad finem suum scienter adhibet. Reseras huc caedem de stinato eonsilio factam , circumuentionem in contractibus prae meditatam. Idem est non usus vitium deliberatus ue Dolos: enim agens , rationem praelucentem sequi non vult.
m Quicquid in suscipiendo negotio extra neXUmprobabilem est, CASUS a); Casus, nullo hominis studio auertendus, UIS MAIOR b dicitur.
a Titius , mandatum Cati exsequuturus. tempore locoque alias securo in latrones incidit ι Meuii aedes a Sempronio conductae , sulmine tactae , in fauillas rediguntur ι easus sunt, quos Prouidere nemo poterat 1 E. extra nexum probabilem erant , h. e. probabile non erat , hoe futurum. Casui viplurimum epitheton fortuiti additur , eo, quod sortuito accidat,vid. FEsTus da Verbor. signis h. v. Probe hoe perspexit UL-PIANUS L. L. D. de administr. rer. ad citi. pertin. casum fortuutum vocans . quem nullum eonsilium humanum praeuidere potest. Exempla plura in L. I 8. D. eommod. L. 24. D. da D. R. I. allegantur.
b CAIus in L. x s. g. s. D. De. scribit: Vis maior, quam Gra/ei Θε υ βίαν appellant, i. e. ea . quae consilio humano neque prouideri , neque vitari potest. Huc pertinent insoli. tus calor , inopinatum frigus , tempestas, eoet.
224쪽
Res , creditori, in securitatem crediti, a de . Lib. XImbitore obligata , PIGNUS a) dicitur. ACTlO T 7-
PIGNORATlTIA DIRECTA est personalis, 'IN 'qua is, qui pignus obligauit, Vel eius heredes, o,isa a. Obligationem solui intendunt b); CONTRARIA, qua indemnitas sc intuitu pignoris petitur.
a Haee pignotis definitio latius infra i s. CCCCVIII. ex
plicabitur. b) Vid. 3. I. I. quib. mod. re eo r. AL c V. g. Lucius Cato ignoranti pignoris nexu obligavie Meuii vasa argentea, ab eo postea vindicata; damnum datum est Cato , a Lucio resarciendum. Sempronius Ia uoleno cuprea vasa argento obducta , nescius tamen . pignori dedit; iamque de materia & de ignorantia Sempronii constat ἱ actioni pigno-xatitiae contrariae locus est.
q. CCCXLVm. ACTIO HYPOTHECARI A est realis, qua Actia hi
creditor possessionem pignoriS a quocunque de-thoc ra tentore postular .
s. I. de Act. ponas creditorem , cui obligatum erat pignus, eius pollessionem amittere, tertiumque eam arripere ἔius agendi illi erga hunc est. Pignus tribuit ius in re , hoe actionem realem producit . quae dicitur hypothecaria. Est haec actio hypothecatia vel SERVIANA , quae datur locatori praedii, ad persequendas res coloni, pignoris iure sibi obligatas ι vel QUASI SERVIANA , omnibus creditoribus hypotheαcariis accommodanda. cit. 3. 7. I. de Act.
EXERCITOR dicitur, qui reditus nauis pedi Lib. XIIII. cipit a); cuius curae nauis commisia, MAGI T.
. Magister a) Exereatoν generali lignincatu quemlibet, ql l lucrum per nauincipit. significat. Ita exercitorum argentariae mensae L. 4. D. de edend. mentio fit, & exercere idem quod acquirere est Ta
1 NTIO Heaut. Act. I. M. I. v. 9 O. A. -- -- gMi opere rustica
Iaciundo facile victam EXERCERENT suum.
225쪽
Hic exercitor dicitur , qui reditns ex naui percipit. IMP. s. t. I. quod cum eo, qui cte. hunc in modum disserit: Exercitor is appetiatur , ad quem quotιdianus nauis quaesius pertinet. Getan, dicitur: Θibeber. b Vid. L. r. D. de exercit. a 3.
q. CCCL. EXERCITORIA A lo est personalis , quasi, qui cum magistro nauis in utilitatem exercitoris contraxere, contractum ab hoc a) impleri desiderant M.
a Actio ex contractu datur aduersus contrahentem . non tertium. Sed haec datur aduersus exercitorem , qui non contraxit , neque contrahere expressis verbis iussit. Hoe singulare.& idipsum est , quod ICti nouam qualitatem dicunt , qua aucta sit haec . cum similibus actionibus. b) Fingas navim , quae signo trium eoronarum ab aliis dignoscitur, Gothoburgo abientem , ad portum Liburnum iter suum dirigere. Sit huius nauis exercitor Iauolenus , magister Mucius I Cogites nunc, freto Herculeo superato, a piratis Algeriensibus eam infestari , globulisque perforatam ac misere di- laeeratam ad portum Malagensem appellere, superbum Mucio eredere peeuniam reficiendae naui sussicientem. Actio illi h. e. competet exercitoria aduersus Iauolenum.
Pactum praesumtum a) , de praestanda indemnitate, ei, cui damnum contigit ob comm nem salutem nauigantium , HAVERIA b); si damnum alicui contigit Ob salutem nauis quamcunque , COMMVNIS C; sin ob mercium is ctum, GROSSA d) vocari consiueuit.
M Ptaesumitur namque consensus ex regula iuris naturae: Neminem eum alterius damno locupletiorem fieri debere. sb Haveriam a voce Germanica deuiden deducunt, atque huius rei rationem inde repetunt. quod contributio facienda post reditum nauis , seu postquam portum ingressa nauis,
ri. de Avaria , eam a Graeca voce αβαρος, compositam ex particula α, absque, &-, quod onus significat. Sed eo toxic admodum.
226쪽
se Quae etiam minor dieitur . si eontributionis & lucri proportio est eadem , nec maior, ut I. ad Icio. Huc perti net id , quod soluitur iis , qui nauem in portum ducunt, aut viam monstrant, ne in syrtes impingat, , idos en. d) Haec enim maioris momenti est , dum saepe ingens mercium vis abiicienda.
a) Hoc iis displicet . quibus I M p. in L. s. g. io. D. da isse rρ ins. act. contrarium docere videtur. Distinguit ille quasi- pro euratorem a quasi- insitore ς & optime. Oportet enim speciem distinguere a genere. Procurator namque ut quae uia mandantis negotia exsequitur . ita institor negotiatione tantum commodum mandantis quaerit. In c. L. F. fullo non quasi institorem , sed quasi procuratorem , i. e. mandato praesumto reliquerat, quippe qui non emeret aut venderet, sed tironibus inuigilaret. b) Institoris ideo potio generalis est , omneque negotiati nis genus respicit. L. s. D. de inst. act. Vid. HvBER Prael. ad Digesi. p. 91 t. sic calendario praepositus institor vocat ut L. F. F. I. D. de inst. act. L. 37. D. de administ. Itutel. Nomen suum institor sortitus est a verbo instare, , urgere negotium. Vnde instare mercaturam NoNIus in Atellan. Instat mereaturam. Spero rem faciet: frugi es homo.
ACTIO personalis , qua is, qui cum institore Actio inti
contraxit, contra itum a mandante impleri con- roram
I 3. 2. I. quod eum eo , qui in al. Qui E. merces insuistori credidit, aut pecuniam , institoria actione utitur aduer. sus dominum.
ACTIO personalis , qua creditores filii semi- Lib. XIIα
lias , aut serui, agunt contra Patremfamilias, aut T - . dominum, negotiationem iis permittentem, inique distribuentem, ad emendandam laetionem , TRI
Vid. I. I. I. quod cum eo. L. I. Open. D. da trib. a l.
227쪽
asa IustispRUDENTIA DEFINITIVA. Lib. XV.
q. CCCLV. Bona, de quibus disponua di ius homini alieniluris competit, PECULIUM dicuntur.
' Paeutium dictum a pecudibus . in quibus quippe veterum patrimonium consistebat. Is Inoavs Erymol. Lib. I R. c. 17. Latiam vocis peculii originem in dubium vocavit, eaniademque a Gallis repetiit D. Gonor REDus in not. ad L. 9. s. s. D. de iur. dot. VLEIANI auctoritate nisus , scribehiis roterum, si res dentur in ea, quas Graeci πασσύφερνια, GALLIPECVLIVM appellant. Sed Latio, quasi postliminio , restituit eamdem M a N A G I v s Amaenat. iur. civ. s. s. Sed pecuniae nomen derivatum a pecudibus fuisse constat. Inde vLPIANus in L. 3. 3. 3. D. de pecul. Peculium pecu niam , & quum eadem , intuitu patrimonii paterni , vel dominici , non satis ingens sit, pusillam dixit.
' - Bona, in quae homini alieni iuris ius dispo. nendi competit , ideo, quod intuitu militiae ac-
prense. quisiverit, PECVLlv M MI LITARE a) s CA STRENSE , si studiis liberalioribus, aut eorum intuitu acquisiuit, QUASI CASTRENSE PE CVLIVM b audit.
a Non solum ea, quae praedae filiosa milias eessete . sed re quae ipsi , in militiam se conserenti , apparatus instar, con. celIa sunt. vestimenta militaria , equus bellator , arma, rel. modo militiae se addixerit postea, hue pertinent. Memini ea. sum , quo pater filio insignem concesserat apparatum . pec niaeque non contemnendam vim , ut castra Imperatoris adue sus Turcas sequeretur propriis sumtibus ι Nondum limina patriae suae egressus erat , quum Bacchus ac Venus eum irent depraedatum ι reuersus domum , nouos recipit apparatus, it tumque abiit, neque tamen feliciori euentu. Ad Hungariae quidem fines appropinquauit, verum omnibus ulterius excur tendi mediis orbatus. Abdicata militati veste , agriculturae se addixit demum. Mortuo patre . collationem postularunt fratres ἔ excepit , peculium castrense concessum sibi essit, noster: At reiecta exceptione , collatio ini uncta ipsi fuit sententia Halensium Ictorum. ibὶ Particula quasi similitudinem notat. Vid. V. C. DIE TE-
228쪽
IvpIspRUDENTIA DEFINITIVA. I93 Et quaseastrense peculium dictum , quod ad similitudinem
castrensis peculii introductum esset. ζ. vlt. I. de test. mil. vita Romanorum Olim tota fuit militaris , omnesque ciues Romani militiae studere debebant, donec eloquentiae studium, dein artes Ingenuae reliquae , inualuere. Iam domi esse opus erat , qui his studiis incumberent , atque sic a subeundo miliatari onere immunes erant ; hinc quasi militare dicebantur:
I M p P. in L. I . de aduoe. diuers indie. : Nee enim solos nostro imperio militare credimus illos , qui gladiis , thoracibus ae et eis nituntur , sed etiam aduoeatos. Militant namque causarum
patroni , qui gloriosae vocis consili munimina laborantium spem, vitam cy posteros defendunt.
PECULIVM extra militiam acquisitum PA- Paetilium GANVM ab; si pater aut dominus rationem iuris disponendi , quod filiusfam. aut seruus ha p in re 'bet , continet, PROUECTITIVM b ; si extra neus, ADUENTl TlVM idque ORDINA- biata. 'RIVM c), si & pater iure aliquo in illud gaudet; umo em sim nullo, EXTRAORDINARIUM d) dicitur. traordina
a) Paganus opponitur militi, L. so. D. Dc. L.f. D. ad L.Fale. & egregie TA CITvs Nise. Lib. III. c. L . n. . Hos, Atisi vincisis , PAGANI istis. Omnes namque ciues Romani, uti dixi, militiae studere, eamdemque, si opus, sequi debebant. relictis domi, qtri rus colerent. Inde ortam denominationem Putauerim. Vid. VI G L I v s ad T. Iust. de te'. misit. b) in peculio profectitio, quod aut pater filiosam. concessit, aut is ob parentis v. g. benemerita acquisiuit, huic dominium& vsusfiuctus competit, arg. L. q. pr. 3. L. L. g. D. de pecul. Memini filiosamilias cuidam ab Imperante concellam praeben dam in Capitulo aliquo celebri, idque ob parentis bene me rita , & memini simul, ICtos Halenses parenti ius percipiendi reditus ex praebenda ista addixtile. Parentes mercaturam is alentes filiis concedere solebant merces vendendas , eo ipso autem peculium ipsis constituebant; sed plerumque pluris vendebant , quanti a patre ellent aestimatae eaedem , atque sielucrum faciebant insigne. Detegit hanc fraudem ipse CHARNnνs filiusfam. apud PLAv Turi Merear. Ad . I. n. l. v. 9:.A. Lucrum ingens facio , praeterquam mihi meus patre Dadit aesimatas menti, ita PECVLIVM
229쪽
e ad hoc reseras bona materna, L. I. 2. C. da bon. mat.ore. In his filiussam. dominium, pateri ana. usum fructum habet. F. I. I. per quas persen. Θc. d) V. g. donata a Principe , L. 7. C. da bon. quae lib. aut ea , quae ex hereditate fratris filiosa milias , cum patre coa- currenti , cessere. Nov. CXVIII. T. 2. Huius plenaria atque omnimoda adminuitatio filio competit, vid. Nov. CXVII. c. I.
ACTIO personalis, qua contrahens cum filiolamilias , aut seruo , de peculio prosectitio a , ex eo implementum contrastus praestari a patre
vel domino M poscit, DE PECULIO dicitur.
a De peculio alio si contraxit filiusfamilias, actione directa conueniendus erit, de eo enim disponendi libera facultate est instructus. bin Ipse alienae potestati subiectus conueniri nequit, quippe qui personam standi in iudicio non habet.
IN REM alicuius UERSUM dicitur , qui quid perfectionis eius causa impensium est ).
Titius a Caio mutuo sumit C. ut reficiat Meuii aedes iquod si resecerit, in rem Mevii versa sunt C. a Caio mutuo l unata.
ACTIO personalis , qua contrahens cum filio- familias vel seruo a), in utilitatem patris vel domini, ab his implementum contradius Poscit,
Filiussam. ac seruus conueniri non possunt; hinc est, quod Praetor nouam hanc qualitatem addiderit huic actioni.
IUSSUS est mandatum , personae alieni iuris praeseriptum, ab eo , in cuius potestate est. ACTIO vero , qua creditor contractum, a Persona alieni iuris celebratum , iussu eius, in cuius Potest
230쪽
IvRIsPRUDENTIA DEFINITIVA. I9 s
potestate est, ab eodem impleri desiderat, QUOD IUSSU dicitur .
I I. I. I. quod cum eo , qui in al. pol.
INTERCEDERE dicitur, qui alienam a) ob- Lib. XvIligationem, vel in totum b), vel pro parte c), Titii.
a) Qualis siti, parum refert . realis, an literatis, aut verbalis , vid. L. 1. g. . D. ad So. Vestei. Conf. L. 8. g. i. D. ΘL. I 8 C. eod. CICERO Epist. I 4. Lib. I. ad Attieum: Aecesuit ad se, promisit, INTERCESSIT , dedi. I b. Philippis. II. Orabat , ut te contra suum patrem , si sestertium sexage ei pereret, defenderem, tantum enim pro se INTERCESSISSE Hcebat. bin Per expromissionem lc., v. g. nouationem, L. S. s. 2. D. ad Sci. Velles. c) Per fideiussionem ad certam quantitatem.
Notitiam haris cuiusdam alicui facere CER Certiorare
'b Haec vox , quam vix apud probatos auctores inuenies, ad eas pertinet , quae ius ciuitatis Latinae ICtis debent. Idem notat, quod alias manifestu in reddere , indicare , .certiorem reddere aliquem , vid. VLPIANVM in L. 29. pr. D. mand. L. I. in s. D. de ac . emt. vend. L. cI. I. I. qui res. fac. possL. I. s. s. D. - .
COMPENSATIO a) est liberatio a debito, Lib. XVI. Per collationem huius, ad creditum saltim b). T. α.
aὶ Omne pretium , omnisque quantitis quum apud Roma nos olim ad pondus reuocaretur, vid. VARRO Lib. IIII. inde ρ orti sunt termini expenslationis & compensationis', si pensationis , L. T. 'F. r. D. de compens Scc.. M MODEsrINus in L. I. D. de compens COMPENSATIONEM debiti ae eressiti inter se eontributionem vocat id quod valde displicet HoTO M ANNO Comment. verb. iuro TR EvTL Ro Voc LDisp. a L. A. r. SCHILTERO Exerc. ad Dig. VIII. F. I 6. idque Piopter eropicam contra onis loquu-N 1 donem. Diuiligeo by Cooste