장음표시 사용
571쪽
i , Ubi tamen obiter anἱ-avertendum est. ilhid
tempus tantum in foro externo requiri nam in interno Sc in conscientia possumus aliquid tan- quam consaetndine firmatam observare . quando constat plerosqne vitos bonos ita se gerere, de morem illum obser re , tametsi legitime' prae scalprus non si, nee habeat numerum annorum,quem astignavimus. Et quantum ad hoc verum dicunt Authores tertia sententiae.
nitatem obligante, nune stiperest nobis agendum de hgibus , quae privatas personas respiciunt , easque a communi legis obligatione eximunt, ideoque privilegia appellantur. Unde sit
mentina Durim, de sepulturis se est pontifex r
vel scrino i inc D &e.'Et sititus Iu . in Extra vaganti , Ers donimui ego. de poenit. S remit . lietit, concedi privilegia & facultates a Sede Apostolica, vel bo,vel scripto. Dico secimdo,privilegium iam deicriptum oti vidi in varias i pecies. Dividitur enim primo in reale& pei sonale. Reale est,quod datur directh& immediate alicui rei, muneri, de conditionidistinet ea pers a r ut eausae pia . templo, prae dici,&e. vel statui Clericali .mtineri Episcopali. ossicio prasidis . conditioni pupillorum chola sticorum, Sce. Ρerionale eii, qΩod immediath datur personae,ratione sui,& ex intentione tit ei provideatur; ut si alicui concedatur, ut non solvat decimas . sit immunis a tributo , absolvere possit a reservatis, aut dispensate ab irregulari
tatibus. Reale est perpetuum & durat cum re, ossicio, ititii, dignitate, aut conditione, cui a nectitur Personale est ad tempus, extinguituriaque cum persona, cui conceditur, iuxta regu lam . iuris in sexto r Privile impersoriale per
sinam sequitar, O exim itur DII r per sinu. Dividitur seeundb in privilegiunt gratiosi , s.
rema inerativum de eonventionati. Gratidium
est. quod datur gratis fine ullis meritis privile giari, vel parentum, aut alio tum ipsi communicatis , quibus privilegium ut merces respondex. mico primὁ, Privilegium est lex priνutasseei atast non solum ut motivum,vel occasio dandi. ale aliquid indastens. Ita definitur cap. Ab C Remunerativum et ii, quod datur in praemiumbate,de verb.sgnis c. meritorum privilegiati. aut aliorum ipsi coni Explicatur breviter hete definitio. Priuileia municatorum. Conventionale,quod datur pa-gium dicitur lax, quia per modum legis stabili- cto seu conditione interveniente, ratione cuius
ter conceditur , unde non expirat cum morte
concedentis,uti praeceptum. Subditur privara, vel quia non ad omnes, sed ad privatas dunta Nar personas spectat , vel quia priuilegiatum eximit a communi iure. Additur steriale aliquid indauens, ut propria privilegii natura explicetur,quae est, ut per illud aliquid speciale ultra
ius commune priviles lato concedatur.
i. Ex his intelliges privilegia tum a lege dispen-
privilegiatus censetur emere, vel recompensa re priuilegium.
Dividitur tertihin locale3 generale. Isto uti c. lichi ubiq; iit lo non nisi in loco pro quo conee ι-
sum est , ut esus carnium inFrancia diebus alia
quot sabbathi, & lacticinio tum in Q radragesiama. Quando autem sit locale, cognoicitur. vel
quia exprimitur tu privilegio .vel quia ex causa paret iculari concessionis satis coli igitur, ut esus satione, & gratia differre. A lege quidem in D lacticiniorum in quadragesima. ubi deeli copia duobus:quia primo lex ius commune, priuile- olei & piscium. gium vero sus speciale respicit Secula d b, quia lex quandiu est in υἱgore, semper obligat sti ditos : privilegium vero a legis observatione privi Iegiatum excipit. A dispensatione si stilli ter duntt in duobus . primo quia dispensatio semper est alicuius legis, non privilegium. S cundo, quia dispensatio ad unum actum puta aὰ unicum matrimonii impe simentum tollen/um cone editur, sicq; lex dici non potest, cum non sit permanens; privilegium vero Hebet dare ius aliquo modo stabile. Unde s interdum dispensatio concedatur per modum legis stabili, &permanentis, ut de non ieiunarado pro rota vita,
Dividitur quisse in favorabile&odio sim
vorabile eii illud , quod nemini affert incommodum i cuiusmodi est privilegium audiendi missam tempore interdicti. vescetidi but3ro flelacte it Quadragesma, faciendi testament tinas. ne solemnitate juris&c.Cdiosum illud est quδd licet faveat privilegiatoralieri tamen siluit nocivum est, quale est privilegium, quo quis capax redditur ad habenda plura beneneia. Dire id inir qui tithm assirmativum Sc nega-r.ti v i. Assirmativum illud est, quo facultas aliquid faciendi conceditur. Negativum , quod dat saeuitatem ad aliquid omittendum. Plures υel de ieiunando in ovas iti Iacticiniis, talis di- E sint aliae divisiones privilegii, pro quarum no spensatio potius habet rationem privilegii. De.
mum privilegium a gratia dissere, sicut inseris a superiori,quia privilegium quodlibet est graiatia, sed non quaelibet gratia est priuilegium; dispensat io enim v. g. ab aliqua irregularitare,vel absolutio ab excommunicatione , gratia quidem, sed non privilegium dici potes .
l. Intelliges etiam exo,ctis, quod sciit de essentia legis non est quod sit scriptis exarata. ita nee ad ellentiam, aut valorem privilegii scriptura
neeestitia est ; sed sicut lex potest vel bo. vel serapto statui,ita de privilegium. Unde latae
titia recurrendum est id eos, si ii de privilegiis ex professo peius is tractaverunt. tariae res, quandonam privilegium ine ipἰat in priuilegiario sitos effectus operari ' An quando in citria authentieὲ expeditur, & Qbscribitur, seii bullatur; ve I chm sper procuratorem in urbe.nomine ipsius privilegiarii acceptatur; vel demum cum notitia concessi privilesii pervenit ad artio privilegiarii. Respondeo distinguendum est duplex privi- λIegium , alterum eoncessiam per modum legis.
aut statuti generalis, ut privilegium concessum
572쪽
tata remClerim n ean. ausiaster6 q. . A Confirmatur ex lege nianus T. de fideiussori alterum per modum rescripti alicui particulari personae, aut Religioni cone essum. Si sermo sit de primo, certum est illud no operari suum esse-Quin ante promulgationem, quia cum tradaturer modum legis, obligando omnes, culex ante promulgationem vim operandi non habeat, suum effectum ante promulgationem non ope
rabitur: imo facta promulgatione .adhuc requi-xitur notitia ipsus promulgatae legis , ut poena incurratur,ut patet de praedicto priuilegio infavorem Clericorum concessio 3 nullus enim paenam excommunicationis latae sententia contra
Percutientes Clericos incurrit, nisi hu)us legis seu privilegii Clericis concessi notitiam habeat. Si ueth quaestio sit de privilegio secundi gen eis, adhuc distinguendum est, vim illud contimet dispensetionem ab aliqua lege , ut privilesium de non aeiunando tempore praecepto, aut e contrahendo matrimonio cum aliqua in gra- Eupro nihilo; vel nullam continet a lege dispensitionem, ut esset privilegium acquirendi dees-mas . vel non solvendi tributum. Primi gelietis privilegium, sinum effectum in privilegiario non operatur ante notitiam coite ess privilegii: v. g. dispensatio contrahendi matrimonium cum consanguinea. debet partibus innotescere , ut valide contrahant ieci iisseit dispensationem incuria Romana authentice expeditam & subseriptam leti bullatam esse , si adhue partes id igno Tent. Ratio est, quia nunquam praesumitur Pontifex privilegium concedere pro tempore quo ipsius usiis non est lieitus, nunquam enim praese- unitur uti ilia potestate in destructionem: Sed usus dispensationis contrahendi matrimonium
cum consanguinea, non est licitus ante notitiam iusius. reveraenin,pecearet ,& male ac imprudenter ageret, qui ante dispensationis notitiam matrimonium cum consanguinea contraheret:
Ergo ante talem notitiam non prae si ponitur Pontifex tesem dispentationem e cedere. Umde si Paulus v. g. in sacris constitutus, matrim nium contrahat eum Laura, ante dispensatio- rmis notitiam matrimonium erit nullum.Ρri vilagium vero secundi genetis ius tribuit, effectumque operatur, ab ipsa die acceptationi er procuratorem , ante ullam notitiam a privilegiario habitam;quia cum procurator saciat unum cum
ipso privilegiario , ut morale instrumeretum cum principali agente, quidquid agit procura- . tor nomine privilegiaria , privilegiarius ipse
ARTICULUS II. De cessaris,'ivilegiarum. VAtia circa privilegiorum cessationem peto.
poni solent dissicultates , quas ad mai rem claritatem, sequentibus quaeiatis propone
. Qirae res ergo primδ,an eessante causa privilegii, ipsum privilegium cesset φRei pondeo assismati vh, contra Sutrem lib. p. de legibus cap. 3ς Cum enim privi'egium conia cedatur a Principe, propter usium , non minus
honest causam requirit privilegibilus, quam privilegii concessio e Ergo etiam si honestam causam habuerit privilegii concessio , si tamen ea sessat in usu privilegii, ipsum quoque petivi,
legium cellare censetur. m ID. bus, in qua sic dicitur e Quodpen/nit ad parum in quo lucipere non pesset in eo reuanere non potest ubi
glossa: exod impedit ad faciendam , de ruit quoqtierumfactum. Quibus verbis tam lex citata, quam Closa eandem requirunt in usu ac in concessi
ne privilegii causam, idemque subinde docent impedire privilegii usum, quod privilegii concessionem impedivisset: Sed causae honestae de fectus . concessionem privilegii impedivisset: Ergo & ejus cessatio,privilegii usum &conser
vation em impedit. Confirmatur amplius ex eap. Tua, de cleri eis non residentibus, ex quo habetur, luod cecs sat privilegium indultum Canonicit , ut absentes recipiant fiuctus praebendarum suarum ingratiam studiorum: cessat, inquam, cum studiis incumbere desinant: Ergo cessante eausa privilegii, ipsum quoque privilegium cessat. Limitatui tamen primo haee sente utia. nisi x . privilegiatus persectum consummatumque Ius acquis erit in tem privilegio vel dispensatione coneessam, ut si habenti unum beneficium, con-eessen, si Eliud ad fit mesentem benefietarii su stentationem;nam etsi postea solius primi hens ficii prouenm sistentetur , non amittit secun dura.' iodiu uitu susscientis sustentationis collatum fuit, eh quδd in illud persectum consummatunque ius acquiserit.
U Limitatur se eundd, nisi privilegium vel dispensatio concedatur ob aliquod morale perticulam evitandum , ut si eum scemina castitatis voto Hricta, ora morale periculum incontinen lix, es: pensetur, in nubere possit, si postea periculum incontinentiae cesse vel ob senilem aeta tera,vel ob diuturnam & gravem infirmitatem, vel alias ob causas, dispensationis privilegium non cessat sed cessante etiam periculo, propter
quod eum ea dispensatum filii , lieite nubere potest. Limitatur terti4, nisi privilegium vel dispen- ilatio sit de re quam princeps etiam sine gravii causa honesti concidere potest, cuiusmodi est privilegium de anticipando ossicio divino,quod quaecunque levis eausa laonestate potest. Maro
illud coneessum ob nimias occupationes in stu-ὰ iis, vel in alio munere obeundo , non cessat, cessante causa, quia e ensetur Pontifex illud a solute concedere, cum ex quacumque levi eauia a illud honeste concedere possit. Econtra verbprivilegium alicui concessum non recitandi horas , Ob gravem causam,v.g. ob exercendum munus gravioris momenti, cessat, quando tale munus amplius non exercetur,quia tale privile.
gium, vel dispensesio, non est de re quam Pontifex etiam sine gravi causa.licinesth concedere
possit. arres se eundo,aneesset privilegi morte
concedentis Respondeo privilegium continens gratiam sectam, non expirare morte concedentis, quia tale pririlegium est veluti quaedam species donationisue donatio autem non extinguitur morte donantis r privilegium vese continens gratiam faciendam, morte donantis extingui, quia tale privilegium non se habet ut donatio,sed potius ut mandatum.Tunc enim gratia qua continetur privilegio, dicitur facta, eam immediat halicui
conceditur, ut eum v.g. Summus Pontifex immediath concedit Petro facultatem eligendi confessarium.Dicitur autem facienda, culti noti Bbbb in
573쪽
immediate conceditur ei in cuius favorem privilegium concedihur, sed mandatur alteri,ut i lem gratiam ei conferat, ut cum summus Pon tifex Episcopo man/at , ut alicui beneficium contei at , et cum eo super aliquam ii regulariatatem di spenset. 7, Hine i equitur, quod quando Ponti sex potestatem faciendi concedit delegato , ingratiam ipsus delegati, non expirat morte concedent tiquia tune gratia est ipsa potestas faciendi gratiam, quae hoc ipso intelligitur tacta , quo es eoi fata delegator at veth quanso talis potestas
conceditur intuiti tertii,expirante concedente,
expirat col lata potestas , s in vita eoncedentis non habuit effectum Unde in eap. Si cai nulla,de praebend.in s sic Aiciture si cui, nast i per sanarum facta expressone, sit gratiisse concessu Iacultas, ut authoritate Apoststica passi as mibus p.rsonu rdaneu in orta E es a pro radere oc. haiusmodi comessa nan pirat, etiam re interra, per abitum canιetint tir se- is super prον One certa persona Iacienda ,sI L- rapoth ridem, non ab suam, sedetis cui pravidistimandatar, gratiam νe saporem ;riti qu dem expirat omnino, s concedens, re integra, maria r. Hanc tamen posteriorem regulam limitant aliqui, nisfacultas quae in gratiam tertii conceditur. st deae spirituali spectante ad bonum animae i nam tune non videtur mens concedentis esse, ut ea expiret per obitum ipsius , ut si Ponti sex comia imittat Petro pote statem absolvendi Petrum a casu reservato. talis potastas non videtur morte Pontificis expirare , cum sit de te spirituali concernente animi bonum; hoc enim postulare videtur spiritualis animarum salus, ne propter executionis moram detrimentum patiantur. Unde citatum caput Si cui nulla, intelligendum est de facultate in ordine ad res temporales. 3 R. maerea terti han privilegium expiret, eo cui conceditur expirante 'Respondeo privilegium personale extingui cum per lina quia personam sequitur,ut Aieitur regula . de reguli, suris in c. non autem privilegium reale , quia non est annexum personae,
sed muneri, dignitati, aut eonditioni distinctae I, persona. I p. Qua res quarth, an privilegium in favorem
privilegiati eoncessum, per ipsus renuntiati nem cestet & amittatur Respondeo illud cessare. quando talis renuntiatio acceptatur ab eo qui privilegium conces.st,tiam tunc distolvitur contractus qui inter pria vilegium concegentem & acceptantem inte cessit ; secus uel Z s talis renuntiatio ab eo qui privilegium concessit accepta non fuerit I cum enim privilegium a voluntate concedentis pendeat, non delinit, sed moralitet ab illo eonservari censetur, donec renuntiationem a privilegiario factam acceptaverit. Loquimur autem Ehle de privilegio quod in potestate faciendi vel
non faciendi aliquid contra ius commune contait . non autem de privilegio seu dispensatione, in ablati ne alicuius canonici impedimenti vertitum, uti est dispensatio ab aliqira censura, vel impedimento matrimonii, tale enim privilegi iam non cessat per renuntiationem ipsus priv legiarii. cum id quod saetiim est, non δε-ctum esse nequeat , neque id quod ablatum est redire, praesenim per privatam hominis volui
o Q res quinto, an privilegium per non ussim seu uestietudinem amittatur
Re spondeo privilegia odiosa,qua scilicet re
A dundant in gravamen dc quas servitutem alio. rum , amitti praescriptione longi tempor is, per non usum privilegii, ut de nundinis dicitur expresse L. i. s. De nundinis, ubi statuitur ut privia legium nundinarum. Ier non usum , decennio amittatur. Ratio est, quia prascriptio aque t c. cum liabet contra eiusmodi onera S. servitutes, ae contra quasvis alias. si veto privilegia sne mere favorabilia, & non cedant in praeludicium aliorum, non amittuntur per praescriptionem ,
quia neque ipse privilegiarius contra seipsitan praescribere potest; nec alii contra ipsum, qMaipsorum nihil interest. Quae res sevth. an privilegia amittantur per a i.
si delictum ipsius privilegiarii
Respondeo quod delictum duplex esse potest, unum non pertinens ad usum privilesii, & tale delictum non tollit privilegium , nili in easbi siure ex pretiis quo pacto clericus mercatura ex ercens, perdit privilegum clericale sori: e. uitiamo. νιta Cr honestateCIeruorum. Alterum pertinens ad usum privilegii,id est abusus priuilegii.
vel per excesium facultatis concessae, vel sumendo inde oecationem licentius vivendi. liberiusq; leccandi,praecipue cum scandalo & detrimento oni communis;& per huiusmodi delictum, abusum. tolli potest privilegium. nam prosteria meretur amittere,qui perm, Mi abutitur potestate. C ut dieitur c.VN. dis l. 4. cap. Privilentim I I. q. 3. cap Licet de regularibus. & cap. Vt priviis a. de priuil egiis. Qui tamen canones non privant apio facto, sed post s ententiam iudicis Si tamen ab
sus privilegii, finem illius tollat, ipso tacto pria
vilegium amittitur quia finis habet se ut fundamentum privilegii, unde ipse ruente, privilegium ruat necesse est: v. g. privilegium benem ciato ad relidentiam oblisato, lucratidi fluctus praebendae suae,absque resident ia, ob studium lititerarum, si non studet, amittitur ipso facto, quia tunc abusus privilegii destiuit finem illius. Eres septimo . an privilegium semel con- is cessum revocari possit, subindeque per revocationem cessare l3 Respondeo privilegium a principe sit itis
concessiim, vel esse omnino gratuitum,vel oneros im, ut est privilegium remunerati vum praeteriti aut futuri laboris, aut fundamentu in aliquo contra tu iustitiae inter principem &subditum. Si privilegium sit mere gratuitum.&conLstens in mera potestate aliquid agendi vel non agendi contra commune ius, semper est adpriimcipis nutum, etiam sne cause, vali/e revocabile; quia Princeps. qui abstulit praeceptum comuisne, per concessionem privilegii, potest iterum illud imponere;&talia privilegii concessio moti est aequisitio alicuius dominii , sed dispensatio
quaedam insure eommuni. quae semper pendet a Principis voluntate. Dixi, valide repacubale, quia ut talis revocatio honestedc decenter fiat aritimcipe, aliquam cauom requirit; Hecet enim concessum a principe beneficium esse mansurum, ut habetur regula ic. de regulis iuras in sexto. Si veri privilegium non sit purὲ gratuitum, sed onerolum, ut privilegium remunerati viam, &conventionale, est per se irrevocabile; quia iure naturali tenetur Princeps servare pacta, etiam eum subditis. per accidens tamen, scut potest private subditos at iis honis,quando necessistas boni communis id postulat; ita etiam potest eos privare concessis antea privilegiis. Potest enim per ius altum, de illis ιutibus, aque ac de
574쪽
aliis bonis in tiorum disponere, quantum exi- .git neeeistas boni eorumcin , . Oebet tamen albter compe sire f. ane privationem, si potest. O r.es octavo , quot modis privilesium re-
O ait pollit Respondeo illud duobus modis revocati posse, nimirum per expietiam , ct tacitam revocationem. Expresia revocatio est, quae iit per verba sitissicienter indicantia revocationem privilegiorum, vel in spe ete, ut cum v .g. dicitur .non sistante tuli pririlegio. vel in genere , ut cum dici-ttir, non obstantibus quibus unque privilegiis. Per tacitam veris revocationem . ea intelligitur, quae fit per superioris actum, qui stibiistere non potest absque derogatione privilegii, ut cum V. g. iubet superior tributum exigi ab eo quem a tributo exemerat. aut cum concedit novum privilegium cum altero incompatibile.
Censent autem plures Theologi & Canonistae, privilegia corpori iuris inserta non revocati, nisi ille qui habet revocandi potestatem, faciat expressam illorum mentionem; ita ut non sitissiciant clausulae generales, quae tantum vim habent in privilegia non inserta corpori juris. Advertendum est etiam . privilegii revoca tionem fera posse dupl iciter, ne inpe per legem,& privatim. Si sat primo modo, requiritur re vocationis publicatio:quia par est ratio obligationis legis, revocationis privilegiit Ergo sicut lex non obligat ante promulgationem , sic nec revocatio privilegii suum sertitur effectum ante publicationem. Si vero privilegii revocatio fiat iecundo moclo,non est opus praedicta publieatio . ne, sed iussicit ut ipsi privilegiario ipia revocatio innotescat. Sic facultas sacerdoti concessa ad absolvendum a casibus reseruatis. cessat statim atq ;eius revocatio illi intimatur&in testit.
DE logibus humanis tam in communi
quam in particulari, pracedentibus disputationibus susedisse tuimus,nune breviter agendum est de illarum interpretatione, seu variis modis eas interpretandi, & praecipue
de epithia , & ne eessitate interpretandi legem per illam. Unde si
De mariti modis InserpreIandi leges humanaso ρν acipiae de ep/uia. Ieo primo, triplicem esse legis humanae interpretationem, nimirum authenticam , usualem.& doctrinalem. Ita colligitur ex Glossa in legem.s de interpretatione, is de legibus. Probati ir breviter, quia legum humanarum interpretatio , vel fit authoritate ipsumet qui condidit legem, sicque dicitur authentica, &vim legis habet , ut eolligitur ex lege ultima Cod. de legibus. Vel fit usu quodam & consuetudine . iuxta id quod dicitur cap. Cum directis, de eonsuetudine: ubi consuetudo gicitur optima legam interpres, sicque dicitur interpretatio usitalis. vel denique fit perdoctrinam interpretum. sicque dicitur intei pletatio doctrii is, quae lia
cet vim legis proprie non habeat. suum tamen authoritatis gradum habere non desitiit. Dico secundo. legis humanae interpretatio a. per epithiana , in aliquibus easbus necessalia est. Probatur: Epithia ab Aristotele s. Ethie. cap. I O. definitur Emendatio legia ea ex parte qtia desese propter universarer id est aequa& rationabili, in terpret Mio. quod lex non obliget in aliquo par ticulari casu, licet verbis universalibus a Legislatore data sit. Exempli gracia, lex generalis est, de postum ellia reddendum; aqua tamen & rationabilis interpretatio est, non debere reddi in eo casu, quo noceret repetenti, aut alteri inno xio ; ut si furiosus ensem statim repetat ad seipshm occidendum, vel alium, line iusta causa. Lex generalis est ne aperiantur noctu portae civitatis ; sed non obligat in eo casu, quo noctu advenitent copiae auxiliares . urbis detensioni nec ellariat, essetque periculum ne s modi in urbem non admitte tentur, interficerentur ab hostibus urbem oblidentibus: Ergo legis humanae interpretatio per epit iam, in aliquibus casibus neces laria est, alioquin fieret contra rectam rationem, ut constat in exemplis adductis. Dico tertio, non solum epithia habet locum interpretandi legem.quando est evidens esse ii citum verba legis observare, sed etiam quando est evidens, nimis durum esse observare illam.
Probatur: Lex humana debet esse possibilis secunMum naturam & consiletudinem patriae. id est facilis observationis, ut si,pra ex Isdoro de Divo Thoma visum est: Ergo s m aliquo casu invenitur nimis dura, habet locum epithia, quae est emendatio legis propter defectum. Unde David i . Regum a I. iudicavit legem prohibemtem aliis quam Sacerdotibus edere panes pro- postionis, non obligese in ea necesstate qua vis non extrema) in quaerat ipse cum suis constitutus. Similiter Apostoli Matth. a a. interpretati sunt legem sabbati non Obligare ad non ellendas spicas, in smili necessitate edendi Quod sapienter factum esse dubitari non potest, cum utrorumque factum Christus loco citato laudaverit.
Dico quan ,,stante iudicio dubio, non habet vilocum epithia , sed conveniri debet si petior, vel non est agendum prater verba legis. ita Divus I homas hie q. sc. art. c. ad a. ubi sc ait: asse qui sequitur intentionem legislatoris , non inte pretatur legem simpliciter, sed in casti in quo munissum es ριν epidentiam nocumenti Iessiatorem a-tiud intendis .es enim dubiumst, debet νι secundum verba Iegis agere, vers periorem consutire. Ratio etiam id suadet,in dubiis enim melior s. est eonditio possidentis r Sed in casu posto, lex possidet: Ergo secundum verba eius est agendum, si silperior consilli non potest. Confirmatur ex percelebri illo sacrorum is Canonum axiomate : In dubiis tutior paris Hi genda , quod desiimitur ex cap. Id autentium, de homi eidio, & edi cap. Saen casta a. eodem titulo, & ex eap. Iuvenis, de sponsas ibus , ubi se dicitur: In ta qua dabia fiunt, quod certius exsti uamus tenere debemus. Unde S. Thomas quod lib. 8.art. a 3. D quis in quandam tabitationem inducitarcontrarietate opinionum, o manente dubitatione,plares pratendus habes, pericula se committit. Olla proculdubio peccat. Sed stante iudicio dubio domente legislatoris, tutius est secundum verba legis agere : Ergo in dubi is non babet locum Bbbb a eoi-
575쪽
epithia, sed si stipe tot consi linon potest, G- Αcundum uerbx egis agendum eiLI, Di eo ultimo, quan/o probabiliter iudieatur , legem non comprehendere aliqtiem casum, licet uti epithia ; clummodo tunc non habeatur aliud udicii , quo Mobabilius existimetor casum illum comprehendere. Hete concluso patet ex principiis statutis indissertatione deprobabilitate, ubi ostendimus judicium probabile in moralibus sus licere quidem interdum ad prudenter operandum . quando non occurrit aliud probabilius 1 si tamensat concursus duarum opinionum probabilium, nos teneri sequi eam quam iudicamus probabilimem ; alioquin peccamus contra regulas pru- rdentiae . qua citctat huic potius adhaerendum esse sententiae . quae nulli prorsus errandi aut pec candi peciculo nos exponit, quam illi, qua nos probabili laltem peccandi ac errandi petieulo reddit obnoxios. Unde Chryses omiis homil.
44. in Matth. Si pestimentum empturus, unum o- να ne iratorem in alterum: o tibi metiores vestes in νeveru pretia riciori, ab ista comparaι , an non oportet populum cis ire amnes Doctares, o snquirere tibi sincere veritas Christa retiandatur . o uti carruta, O veriorem eligere plusquam vestimentum p ' iidem Aoeet subtilis Doctor in s. dist. E s.q.
a. num. 3. ubi haec scrinit i in moralibus quanda sunt a. tereat nes de aliquo peccato , qaando primὸ
est mortal. . ut si unus p.ritu, inscientia dicat quod non licet sc inercara, ct alitu dicat qaod licet: tutius es n.n procedere sic, nec sic de eitare qua usque m nti pareat aliunde . si enim ita esset qa.d unus Dactis diceret. at quem peccare mortaliter, ris sic facer/t.er altus quod peccaror, si siti sacerει. tunc simplex s
rei perpoexm ideo bene νidandum est in moralibus ania tequam ahquid sera ν , quia videlicet cum habens duas opiniones contrarias perplexus sit, pericause sede em tiaret ad unam . mst re dii genteν instectά pro .u, θο remeliorat. Et in4. dist. 13. quaeli. s. Cum
Mitu i inquit fit probabis. r pars negati pa . non sine pricato a figiati si exponit dubia, s quendo Uxori ripam manus pr.babilim. Sed de hoc fusius in pro dacta cullei catione de probabilitate.
De Iegum mutatione. ad astionem ' . D. Thomst.
Cum tripliciter lex aliqua mutari possi,
nimirum per Hispensationem, seu relax tionem iuris circa aliquas personas, per abrogationem, dc per cellationem . seu linipli iacem destionem, ut quando lex ad tempus lata, eo elapso edipuat; ut legum humanarum mutatio perfecte declaretur . de triplici illo modo mutandi leges humanas. breviter hie agendum et , 3e primo de dispensatione, deinde Ae abi gatione, re cellatione pugum humana1um.
ritu i. quaeli. c. Iuris c.mmunti relaxatis stricvim cog trione cavise , ab ea qui habet distensandi.
Velum cum hae desinitio supponat ad valide dispensandum necessariam causa cognitionem, quod in e troversiam vertitur , illam se alii definiunt i Dissensat,a s iam relaxatio. a patestatem relaxarida habente satia. Alii demum omissa causa eis ciente, per formalem se brevius eam definiunt di Uaria est iuris relaxatio. Ex his definitioni bos colligitur primΛ,dispen- sationem in eo differre a legis interpretatione, qυδὰ hre Aeelatat tantum legem suam vim o ligandi non habere in aliquo casu ,vel persona particulari: illa. adhuc vigente legis obligati ne, subditum eximit a legis obligatione, qua alioquinas tingeretur. Quo fit ut legem interis pretari, non si tantum superioris sed etiam subditi, qui per epithiam potest in casu particulari declarare. legem non obligare: contra verh in Iege dispentate non potes ,nis superior, cum sit actus iurisdictionis, qui superioritatem requirit in dispensante, de subiectionem in ea cum quo dispensatur.
Colligitur secundΛ, dispensationem differre 3. . privilegio, nam privilegium proprie est privata lex quae potest aliquando ene contra ius, dctune est dispelisatio ue aliquando veto est praeterius, de tunc non est proprie dispensatio. Colligitur tertio diserimen quod inter abs lutionem dc dispensationem versatur, nam abs lutio non est contra legem communem, sed potius secundum illam, si persona absolvenda iulam mereatur dispensatio veth est contra legem communem, tum sit iuris relaxatio.
, colligitur quarto, dispensationem rem esse odiosam, s bindeque res1 tingendam, seus ricte interpretandam; quia odio sura est eximi a lege, quae aequaliter omnes obligat; de quia,ut ait re
gula 28. iuris r uti rure commani exartitant, ne
quaquam M tansiequentiam sunt trabendia. Colligitur quinto, dispensationem recte uul 'nus seu vulnerationem legis appellari a 3 . . . can. Ipsa pietas Lex enim ex duplici causa vim de vigorem habet . primo ex aut horitate legislatoris, cujus prudentia regulam actibus humanis imponit de ex consuetudine,quae est vis co strictiva legis ; quia consuetudo dissicile vincitur, praecipue. si sit multitudinis; unde tit ut lex
non praevaleat contra crans iaetudinem , sed potius consiletudo contra legem : quando autem
e cum aliquo iuris rigor relaxatur,/etrahitur aliquid de authoritate legislatoris,&de consti et
dine . 8c se veluti infligitur uulnus tigi. Quod
per dispensationem aliquid detrahatur a con- uetudine, manifestum est; quod veris etiam delegislatoris aut horitate detrahatur. ex eo patet uod legislatoris authoritas fundatur in pluisentia gubemativa;prudentia autem est pravide te res fututas,dc casus qui possint emergere. ei'; oppo tutia remedia adhibere. ando ergo dispensatur in lege aliqua, tunc quodammodo laxatur minoris prudentiae legislator, eo quod casum illum particularem non praeviderit.
Ex quo intelliges,quod licet in legem divina
576쪽
sumpta, quia Devi omnia singularia euec conti rei; propter quod Domnis dacar Lu a i 1. Qtiti putrigentia ps avidet, con legem naturalem. cum o delu distensas.ν O radens, quem constitiait Do
illa nihil aliud si, quam impressio legis divinae miκus super sinitiam pu-ὶ Quibus verbis rati-& aeternae facta in mentibus noliris;bene tamen oneni sundamentalem ito stra resolutio nis ins in legem humanam , quia nimirum legislator nuat, iram contra fidelitatem & implicitum pa- humanus, quantumcunque prudens, non potuit clum cum republica agit Princepς, qui abs ii e singulos casus emergentes &contingentes prae- justa causa a legibus commune bonum spectan- videre. Unde sapient. dicitur : Cogitationes tibus eum aliquo dispensat di Ergo peccat sine mortalium ιιmida, o incerta pro νιdentia nostra. iusta causa dispensando. Consequentia patet, . Addo , quod sicut ad bonum commune con- Antecedens probatur. Princeps potestatem le- ducit eximere aliquas personas per speciale gislativam. in qua includitur dispensativa. cum privilegium a lege communi ; ita ad idem bo- tacita conditione a regno , vel republiea acetiamina commune promovendum convenit cum pit,ut illa uti non posmin destructionem &no- aliquibus personis in eadem lege dispensare , cumentum ipsius regni ae reipubli Ergo cum non minus per privilegium, quam perdi- A contra fidelitatem & implicitum pactum eum spensationem fiat a eommuni lege relaxatio. republica agit, dum in legibus communibus s-Diees, leges humana iunt conclusones de- ne causa dispensat. Unde Bernaidus lib. s. deductae ex lege naturali e Ergoli dispensatio in considerat . eapc 4. caaritur inter dissensatores legem naturalem cadere nequeat, non poterat allidetis Pu inveniatiar. Vbi necessias viget. excκμ- etiam cadere in legem humanam. ιitis disensatio. Vbi Mistas proνacar, diserestis Sed nego Consequentiam, duplex enim di- Laudalila est. Vtiritas dico)non propraa , sed com- singuendus est modus, quo leges humanae ex munis. Nam cilm nihil horum est; non plane siderunaturali deducuntur. Unus per modum conclu' disseci utio. sed crud/Iud fipatio s. sonis evadenter contentae in principias Hatura. Addo, qu4d quisquis sne iusta eausa dispen- ut in illo universali principio : Qtiod tibi non vis sit, imprudenter & irrationabiliter agit, e XL fer .asteri nefeceris , evidenter continentur iliae mendo a lege communi eum, qui non est exi conelusione, rMη est occid)ndum , non est μυη- e mendus ; quod est vitium acceptionis person dum. Nihilsupra iustum est uicipiendum. Alter peL i iam, oppostum iustitiae distributivae respectu modum particularis denominationis, ut cum Prineipis peccantis contra suum osse ium. Un-ptinceps statuit certa media , quorum observa deTridentinum fess. a s. c. i 8. de reform. pr tione publicum bonum promoveatur dcconsese hibet dispensare sne urgenti iustaque causa. vetur , ut non esse nocte arma serenda I certis Osae res secundδ. an dispensatiosne iusta& it. temporibus abstinendum esse a carnibus, in pu- rationabili causa concessa, nedum illicita, sed blicis contractibus certas eetemonias esse ser- etiam invalida sit lvandas,& smilia, quae vi principiis naturali a Respondeo qu/d dispensatio legis data a
non eontinentur evidenter, cum aeque ipsa, ac supremo Principe, hoc est. a legislator et live ab
opposta , vel alia disparata pro publico bono eo , qui est aequalisei,aut etiam superior, sine servando statui possint. Quamvis ergo in le- causa legitima, est valida in utroqtie soro; secus ges humanas primo modo in principiis legis na3 veto dispensatio data ab inferioti in lege sup
turae contentas dispensatio eadere nequeat , rioris,sne legitima causa. cum illae immediate obligent ex iure naturae , Ratio primae panis est,quia lex omninδpe, Ia. unde eaedem sunt apud omnes gentes.&ad ius det a voluntate legislatoris in fieri & eonse gentium pertinent,ut docet sanctus Thomas su3 o vari, qui sicut a principio potuit eam non compra quaest. 9 s. art. 4. bene tamen in leges hu- dere , ita & eam potest in totum abolere permanas secundo modo contentas in principiis abrogationem. & ex parte tollere seu testrin- naturae , clam illae immediate non obligent ex gere , eximendo aliquem , vel aliquos ab eius iure naturae .sed ex praecepto& imperio Princi- obligatione,quod fit per dispensationem O EOpis, qui se ut potuit a principio tales leges non g dum legislator absolute& ime causa vult ponere. ita & ab illis semel politis certas perso- liquem a lege eximere .illiel manet exemptus, nas per dispensationem , vel per privilegium S. legis obligatio respectu illius manet.subla-
eximere potest. ta , alias conservaretur. &superstes maneret
s. In hoc omnes Theologi conveniunt, sed du- vis legis independenter a voluntate, is combitatur, tu quaeritur primis . an liceat superiori tradicente voluntate legislatoris I quod non subditum sine iusta causa a lege humana dispen. est minus impos; bile , quam creaturam confare e servari in suo esse & virtute , suspendente Respondeo negati v. contra aliquos Autho- Deo circa illam suum concursum conservati- res relatos a Sanehe libro 8. de matrimon. disp. vum l. qui existimant supremum Principem, etiams Ratio ver 8 secunda partis est Chm nequeat sue iusta causa,in sua lege dispensare posse, - inferior in lege superioris dispensato, mu per Iamque Principis voluntatem die t justam es, potestatem stit a iii periore concessat cumque se causam dispensationis. Oppositum docent rationabiliter praesumi non possi, superiorem alii Theologi eum sancto Thoma hic articulo potestatem concedere inferiori , ut line iusta . ubi hac scribit r Iste qui habet ν/gere multitia- causa in sua lege dispenset , sequitur omnem di, eis. habet porWiatem d bensandi in lege hamana, dispensationem factam ab interrore in lege su- qua μὰ octoritati innitituν, ut sistit in personis, perioris sne iusta causa esse invalidam 3c LνH in casibis, in quibus lex deficit, licentiam tribuati iam desectu potestatis. Hi ne tit race iam Ieru non servetur. M aurem absque Colligitur prim6, disipensationem factam , t 3. hac ratione pro sola volantatescentiam tribuat, non summo Pontifice in votis, vel in aliis,qua sunt erit fidelis in dissensatione uat erit imprud ns: in de iure divino, aut naturali sim legitima causa, tis quidem si non habet intentionem ad bonum cam- invalidam esse subindeque se dispensatum non
577쪽
polle tali dispensatione uti, tuta conscientia ; 4 quia sinamus Pontifedi non accepit a Christo potestatem dispensandi iure divino, aut naturali line rationabili causa, iatre Ete observant Caietanus in Summa verbo, Distensat o. Sylve stet verbo Votum . quaest. 3.&Sotus de iustitia& iure quaest. art. 3. ad 3. Colligitur secundo , Summum pontificem posse valide dispensare ex plenitudine suae potestatis in quibuicunqtie legibus ac statutisComcilioriim generalium . 8c aliorum Summorum Pontificum,etiam sine legitima causa. Osia omnes istae leges sunt iuris humani . supra quod Summus Pontifex habet supremam S plenam potestatem , qui de illud potest in totum abole- re per abrogationem, ac tollere per dispe latationem uicite quidem de valide cum causa; illici-th vero, sed ualid. , si nulla eausa iusti talis dispensationis existat. Unde Betnardus lib. 3 .de considerat. ad Eugenium Papam. cap. 4. Sufaciendo inquit ) probatu vos habere plenitudinem portatu,sed iustitnesorte non itu. Hoc scitu, quia ρ.testu ; sed utrum 9 d beatu,quastio est. Honorum ac dignitatum gradus consirpare post trestu, nan invia
is , Colligitur tertio, dispensatum a silpet; ori in
eius lege sine causa. non peccare utendo tali dispensatione . sed ea polle uti tuta conscientia. Nullus enim peccat utendo iure suo: At se dispensatus utitur iure suo , utendo indulgentia dispensationis sibi concessae r Ergo non peccatin huius dispensationis usu. Nec valet quod ait Marti nonus in tractatu de legibus disp. 3 a. secl. 3. num. 27. 4dlichii tens tali dispensatione non peccet contra legem humanam , quae desinit ipsum obligare,
peccat tamen contra ius naturale,quia turpis est pars,quae toti non consentit.Non valet, inquam, uia lichi turpis lit pars . quae a toto sine causai scordat non tamen quae discordat a toto cum eatisai At ille qui utitur tali distaeniatione,non discordat a toto sine causa,nam ad non servandum legem illam, in qua est dispensariis,habet causam & titulum legitimum, scilicet beneficium dispensationis: Ergo nec contra legem humanam, nec contra ius naturale peceat.1 s. Colligitur quarto, inferiorem Pi allatum vi suae potestatis Oidinariae . non posse dispensare in lege praelati stiperioris. Nam dispensare es tollere vim legis ex parte, δc re pectia personae, quae dispensatur : Sed tollere vim legis est duia taxat illius, qui legem condidit. vel qui aequalicum eo gaudet potestate ; non vero illius, qui potestatem inseriorem habet : Ergo praelatus inferior non potest vi silet potestatis ordinariae dispensare in lege superioris. sunt tamen aliqui casus, in quibus Praelatus inserior potest vi sua potestatis ordinariae in Iege praelati sit perioris dispensate. Primus et , quando levis e Ii materia, ita ut transgressio legis sit tantum veniate; scut enim veniale peccatum nulli est reservatum, sed quilibet Sacerdos ab eo poteli ablblvere;sic etiam ab obligatione legis potest inferior Praelatus ratione se vitatis materis dispensare. Addo quod nee r tioni. nec recta& suavi gubernationi consonumeli. ut semper pro levibus ad sisperiorem recuriatur,tameis ad illum facilis sit recursus. Secundo potest dispensare inferior Praelatus in his .quae nequenter occurrere soletit, cui m di sunt dispensatio in seiunio, in festis celebiai
L dia.& similibus; nam 3e grave esset Principi &nimis Aissicilis redderetur gubernatio , & satis limitata esset authoritas gubernantis, si in huiusmodi praeceptis dispensandis semper recurrendes m esset ad ipsiam principem. Tertio potest dispensare inferior Praelatus in
his qua ita propria iiivit unius commiinitatis,ut nullo modo conveniant aliis. Ea ei ina. ur simi propria unius communitatis, itant magis nota dc pers i ecta immediato gubernatori,quam summino principi. aut Praelato, ac proinde melius ipse quam superior de iis iudicare poterit. Quartis, poteli dispensare inferior Praelatus, tum in eam extraordinario urget necessitas dispensandi, atque periculum in mora, Ad vas δὲ disseisi, est ad superiorem recursus. Sic posset Episcopus di peti Lare in impedimento matrimonii .alioquin dispensabili, s cum defectis oe-etilio palam in facie Ecclesiae, saltem cum alimrius coniugis bona sde, isset celebratum; ipsa veth separatio fieri non posset, nisi cum maxumo incommodo. Secus autem, si nondum esset in faeie Eeclesia celebratum, ad Summum enim Pontificem tune iecurrendum esset. Demum potest Praelatus inferior dispensare, eum dubium est,uta um casus dispensatione ege. at, vel non, ne enim praesumptio est pro libete tale, a possidet;unde fit, ut casus, nisi certus
s reservatus communiter non censeatur.
onstat ex dictis articulo praecedenti,abro- gationem a dispensatione disset te; abroga- Τtio enim est totius legis ablatio;dispensatio vero est solum quaedam legis restrictio & limit
iis circa aliquam personam , aut aliquos eis D eius, manente illius obligatione circa alios. Constat etiam differre abrogationem ab ira, imtatione,derogatione, coirectione,& cessatione legis. Irritate legem eii impedire. ne illa obligandi robur obtineat. Abrogare est, postquam vim obligandi lex obtinuit, illam in universiim tollere. De rogare est, illam non in totum, sed In partem tollere. Corrigere legem, est ii iam moderari addendo. vel demendo aliquid. Demum lex cellare dicitur . quando vel finitur
tempus, pro quo illa ad obligandum posita fine, vel cessat eausa propter quam lata fuerat. His praemissis. Ε Dico primδ, leges humanas mutari & abr
gari poste ; abrogati tamen aut mutari non debere . nis ex tali abrogatione vel mutatione maior aliqua utilitas speretur. Ita D. Thomas
snuat; nam leges humanae consderari pollunt vel ex parte rationis humanae, a quo procedunt, vel ex parte hominum.quorum alitis lege diriaguntur : Sed ex utroque capite mutabiles stini: Ergo leges humanae mutari , & abrogari pos- . sunt. Minor quantum ad primam partem evia dens cli, cum enim ratio humana fili ita& limitata st.&ab imperfecto ad persectum procedat, non potuit legislator statim a principio praevidere Omnia, qua ad utilitateni reipublieae --
578쪽
gra condueere possunt , unde posteri beneficio A riorem abrogari . corrigi,aut mutari, eum in- temporis potuerunt aliqua excogitare ad rei- ferior nullum ius,aut potestitem habeat in su- publica utilitarem conducentia , quae non ex. periorem , eiusque constitutiones ac leges. cog tirunt Maiores . Elgo ex parte rationis Unde Episcopi & Cardinales leges Pontilici-hu nanae,quae est legum constitutiva, leges hu- M abrogare nequeunt, multoque minus pocminae mutabiles sunt. thdveth etiam ex par- sunt Laici legibus Ec canonibus Eeesel asticis te inorum , de temporum mutationi obnoxiae derogare. similiter Magistratus civiles , snt etiam constat ; cape enim aliqua lex uno communitates , aut Principes alteri superioritem ore expedit, quae alio. variatis hominum subiecti temporaliter, non possunt legibus eius moribus , expedire non iudicatur. Ita Deus civilibus , & iuri communi totius eius imperii aliis legibus ac praeceptis usas est hominibus derogare, aut contrarium aliquid in proprio regendis. ante,ae post Christi adventum, aliis territorio statuere, ut man docent nonniali Uuque legibus utitur in praesenti, ae usurus est in rista, perperam in hunc sensum allegantes le- sutura vita , variata hominum eonditione, ae gem Omnes populi , is de justitia & iure, ubi si statu vivendi. Aliud exemplum affert sanctus tum dicitur, civitates Imperatori subiectas ha- Thomas ex Augustino libro i. de libero arbi bere potestatem condendi leges proprias. bc si trio capite s. ubi se ait i Si potitas Mae moti B is moribus accommodatas. Qitia i leuimis vatin s vel ut alis legunt, nemoratus o fit. .m dum est de legibus non contrariis legibus 1
mum queaticitat s diligent imis castos , in qυι aia Perialibus, quae scilicet, quamvis aliquid n nasu sque minors rem prιν tam . quam publicam Him & diversum statuant . non tamen repu- pendat, nonne re I x inferta ν , qua radi popal. 5- gnans & contrarium. eat crearobi magistratis . per Das resti,tic. .L Dico tertih.tribus modis lex antea aetem invustretur porro si potirim d raratis irim in abrogari potest: primδ. per expresiam reum populas rem pri ratam publica rei praserat, a qu. M rationem Principis ; secundh, per eonstituti Mat νenales uiam corruptasque ab . vi hono- nem novae Iegis priori repugnantis ; terti4 per res amant, reet men in se arti s constiteraris ae contrariam consuetudinem. committat,non ιὸ item rectes qua tunc extitὸν ι νiν Conclusio patet quoad omnes partes. Ad- bonus,qui plurimum passi . adimathaic popuI. p.ra. vertendum tamen est, quod si abrogatio fiat perflarem dandi honores, O in pati coram bistiorum. ν I contrariam legem, debet illa lex promulgari. etiam unim reduat arbitrium e ut habeat vim completam abrogandi alteram sa i . Probatur etiam se eunda pars conelusionis ra quia sne promulgatione non habet vim & ratione, quam insinuat Divus Thomas attieulo a. c tionem persectam legis. Si veris lex s liciter
Plus detrimenti timendum est, quam. utilitatis & purὲ revocetur absque novae legis conii: tuti sperandum in legum mutatione propter peti- one, delinit quidem lex in re ipsa esse,i Oe ipi culum eontemptos legum ex una parte,&-- quod legislator inter; us eam apud se revocat, Ioris facilitatis servandi antiquas, quibus dii nullo adhuc dato ligno externo revocationis . turna observatione assuevimus : Ergo nisi hae e manet tamen ass hue eius obligatio in subditia compensentur certa spe maioris utilitati;,quae ob ignorantiam talis revocationis. Mare ut
ex hu ulmodi mutatione legum speretur , non prudenter & utiliter legis revo datio sat, de oet licebit eas mutate. Unde Ulpianus Digesto .e subditis intimari. sc quidem publich, ad vitanteri libro I. cit. 4. de Constitutionibus Prinei. da scandala,& morum dissimilitudinem, aliopum lege a. In rebv. noνυ congi tuenta Oidens dri quin aliqui propter notitiam privatam revoea-Mt ese utilitia, ut recedatur ab eo iure , Diadis tionis legem non servarent allis adhuc serv-quum νistim est. tibus , & servari debere e redentibus ob igno Advertendum tamen , quδdlieti legislator D rantiam revocationis illius, quod maximam in peccet abrogando leges absque ulla causa & uia republiea deformitatem, dissimilitudinem, aetilitate , abrogatio tamen sie facta valida est. tuIbationem induceret. nec tenentur amplius sebditi legem se abroga Quaeres, quinam sint casias, in quibus cessat' aram servare ; quia lex essentialiter eonstituitur obligatio legis humanae voluntate & imperio Principis , unde eo ob Respondeo obligationem legis humai recem. quamcunque tandem rationem sublato cessat re prim4,si eius obligatio reddatur noOva. se-lea,subindeque obligatio eius;nam ubi lex non cundo , s eius observatio fiat incompossibilia est. nee legis obligatio esse potest cum lege naturali,vel divina. Tertio, si rati ,3. Dico secundo.quivis legislator potest legem, ne subiecti, vel alicuius eircumstantiae patii quam condidit,abrogare; superior etiam potest laris lex fiat moraliter impossibilis. Demum legem inferioris abrogare, non tamen inferior quando cessat tota & integra ratio , propter legem superioris. quam lex fuit lata, eo ipso cessat legis obliga- prima pars patet,chm enim,ut silpra dieebaia tio, ut docent Caseianus,Navarius,Henriqueae, mus, lex essentialiter constituatur voluntate & α alii, quamvis Suarea lib. c. de legibus cap. imperio legislatoris , ab eo depensset in esse E s. oppositum doceat; licet enim rateatu quou& conservari . subindeque eo sublato cessat quando leges praeeipiunt actus de se itidi nerei
lex. tes,ut ferre ut non ferre arma, exportare. aut
Secunda etiam evidens est . quia superior non exportare tritieum.&smilia,cessent, dem habet plenam potestatem supra inferiorem , ciente fine adaequato ad quem leges illae ord & honsequenter supra omnes leges ab eo conia nantur ; contetidit tamen . qu4d quando lex ditas, praeeipit actum de se bonum, non cessat,defici- Tertia verb,quae asserit inferiorem non posse ente fine extrinseco , quem legislator intendit, legem superioris abrogare, habetur in Clemem quia,inquit, bonitas intrinseca, qua pollet,est lina. Ne Romani ponti icti , in qua a Clemente V. finis proximus Sc intrii iecus legis. desinitur, legem superioris non posse per insa- . opposta tamen se utentia videtur probaballor.
579쪽
cuia nim in m lex non obliga .nisi iudita volin, Atatem legislatoris .a o fertur; neque contumat obligationem , ni spe severante moraliter eadem voluntare: Atqui cessante tota& integratatione propter quam legem tulit,non perieuerat moralitei volunos obligandi Ergo cessante tota ista ratione. lex non amplius obligat. Maior patet. Minor probatur, quia legislator xon habuit voluntatem obligandi , nisi depen denter ab illa ratione,& propter illam ; sive amis alioquin habeat intrinsecam bonitatem, sive non At cessante ratio e motiva vel causa M
tali propter quam aliquid volumus, desinimus illud velle, eum impossibile si stare actum voluntatis sit blato eius obiecto Rrmali. Ergo ces. te tota & integra ratione propter quam le- nsislator legem tulit , & voluit eam obligare, cessat quoque voluntas obligandi. a 7. Confirmatur: Si leu praecipiat ieiunium semel in hebdomada ad Deum placandum propter liquam necessitatem publieam, cessante publi-e1 necessitate cellat obligatio ieiunis, quamvis citra illam neces:tarem ieiunium sit actus vi tutis habens bonitatem x honestatem intrinsecam temperantiae. Ergo quamvis lex pracipiat actum intrinseee bonum, si tamen cessat causa
adrotiata legis, seu tota ratio motiva propter
quam fuit lata, cessat eius obligatio. Ca p. Dixi cessante eatisi ars uuia, quia si lex latafirit ob plures causas , cessante una,m h non cessent aliae propter quas Iata est,non cessat oia
ligatio legis. Sicut quia lex baptismi lata est
non sollim ad tollendum originale, sed etiam ad consignandum hominem Christianae Religioni, eumque a exteris sectis distingitendun in reddendum idoneum & eapatem ad reliqua Sacramenta suscipienda ; tametsi prima causa
cessaret.&percatum Originale per sanctificationem in utero matris esset ublatum, nihilominus adhue lex bapti sint propter alias causas , propter quas lata est,Obligaret.
humanis diveribtiimelle diversa iudicia , exta
quibus etiam diversae & contrai ix leges pro- cedunt. Ut ergo homo absque omni dubita , .
tione se ire pollitiquid ei sit agendum,& quid rivitandum. necessarium iuit ut in actibus prim tipriis diligeretur per legem divin us datam, rille qua coitulat quod noti putest ea rate .1ei-ritio, quia de his potest homo legem facere,de , . quibus D est iudicare . iudicium autem ho- minis ei te nora potest de interioribus motibus,,, qui latent,sta solium de eXterioribus actibus, risui appareat, & tamen ad persectionem vi tutis 1 equisitur, ut in utriique actibus homo, , rectus existat; & ideo lex humana non potuit rico hibere& ordinare susicienter interiores a- rictus , sed necessuium fuit quos ad hoc seper- , . veniret lex Divina. Qua αδ quia lex humana rinon potest omnia, quae male fiunt,punire,vel is
prolubere , quia dum aufferre vellet Omnia ,, mala, sequeretur quod etiam multa bona tol- lerentur,&impediretur utilitas a commu- rinis, quod est necessarium ad conversationem rihumananar ut ergo nullum malum improhi- ribitum & impunitum remaneat, necessarium risuit supervenire lagem divinasT,per quam - ,, mnia peccata prohibentus. asLicet veth lex divitia vati e dividi possitiem
munis tamen eius divisio est in veterem, qua
tempore Moyssusque ad Christi passionem de
mortem inter Israelitas viguit 3 dc novam, quae a Christo data de instituta usoue ad consumnia tionem saeculi perseverabit. De uti aque sigillatim de breviter disserendum, & primo delege veteri, qua legis nova&Evangelica typuata figura fuit. Undest
ruum lex vetus, bona unia, acperfecta
Prima pars quori reseisitaν. De lege Divina veteri.
HActenus de lege humana mse dissemu
mus .nune agendum nobis est de lege Di vina postiva . cuius i necesstatem demonstrat s. Thomas sit pra quaest. 9 I. art. q. ubi quatuor assignat rationes , cur lex Divina ultra naturalem fle humanam necessaria sterie. Primo. inquit,quia per legem dirigitur homo ad actus proprios in ordine ad ultianimi finem δε Et squidem homo ordinaretur tant/m ad fi , nem qui non excederet proportionem natu Eia talis facultatis hominis , non oporteret quod ,, homo haberet aliquid directivum ex parte, , rationis silpra legem naturalem. &supra le- gem humanitus positam. quae ab ea derivatiis. Sed quia tiomo ordinatur ad finem beatitudi
Q nis aeternae, quae excedit proportionem natu-
ratis saeuitatis liuinanae; ideo necessarium R- it,ut supra legem naturalem&humanam diri is geretur etiam ad suum finem lege divinitus, , data. Secundδ,qilia propter incertitudinem es humani iudieii, pracipue de rebus contingenia .
tibus&particularibus , contingit de actibus A Ugustinus eap. i. & qc. libri de haeresibila
I refert Manichaos& Marci Omitas , chai duo summa principia invexissent, unum hono rum, alterum vero malorum. credidisse legem veterem malam esse,& a malo principio condi. tam ; novam vero a bono prosectam iii binde que optimam ac persectam. Ut hic error talablatur , de veri:as Catholica stabiliatur: Dico primo, legem veterem fuisse bonam,ia r sanctam.
Probatur, quia Deus filii Iegis illius Authoe, ut ostendemus articulo sequenti: Ergo non potuit esse nisi bona & sancta , sit ipse bonus cisanctus est Unde Apostolus ad Roman. I. Lex qui a sanctu.O mandatum saninum. O ilium, Eonum. Ubi mandatum legis Mosaicae dicitur
sanctum propter praecepta ceremonialia 3 iuiastum propter iudicialia et bonum propter mor lia,ut notat D. I homas hscqu.99. art. . -- clusio magis patebit solutione obiectionum.&explieatione locoriin Scripturae,quibus legem illam malam fuisse uisnuari videtur. Obiicitur ergo primo : Ezechielis aci. dici- i.
tur. Dedies praecepta non bona ., o iudicia in qai.us
580쪽
et bonἱtatem praeceptorum quae continet e Ergo lex vetus non suit bona. 3. Respondet S. Thomas hic art. i. ad r. quod
Domi uti loquitur ibi de praeceptu caeremonialibus,qua Psim dicantur non bona, quia gratiam non conserebant, per quam homines a peccata mundarentur, cum tamen per huiusmoda st peccatores ostenderent, undesignanter dicitur: Et laicia in qaibus non vi veni. a Hyper qua vitam gratia obtinere non possunt.. Secundὁ responderi potest,per illa pracepta
non bona Eaechiel. ao non intelligi legem M saicam, sed praeeepta hominum non bona,& iudicia iniqua, & superstitiones ab illis introduiactas e qua omnia Deus dieitur d/Aisse, id est dari permisisse. in poenam transgressionum legis suae. Hunc enim esse verum istius loci sensum, patet edi praecedenti versu ici & i i. tibi Deus sic loquiturr Eieci ergo eos de torra AEnpti , Oeduxi eos in L sertum. Et Lili es pracepta mea, se iudicia mea ostendi eis, quae sciens homo νirat in eis. Insuper σμιώaιha mea deri M. . Ubi per μι- buta intelligit praecepta eaeremonialia, dc perjmscia. praecepta iudicialia. Tum addit versia 3.
Et irritui erant me dimus Israel in deserto, in praec piis meis non ambulaveriant. er iud cra mea proiec rant qa Deiens homo vivet in ea; O sabbatha in aristiaverunt vehementer, . Ae denique subsum
git versuas .de ac. se in poenam harum transgressionum dedisse eis, id est, permississe dari, pracepta non bona. dce. alia scilicet a praecedentibus, neque a Deo, sed ab hominibus imposita. Ergo o eo dedi eu praecepta non bona, ct audicia in quibus non virent,oc. s. Obiicitur secundo: Ad bonitatem legis peritinet, ut communi saluti pro sciat: Sed lex vetus non fuit salutifera, sed magis morti sera dc noei-va; dicit enim Apostolus ad Romanos V. Mneti peccatum mortuam erat,ego autem νινebum sine lege asyaando; sed am venisset mandatam, pecca tum rotxit,effa autem mortuitisium. Et a. ad Corinth 3. Littera occiit , spiritus as rem νιν fita
ubi nomine litterae legem intelligit. Item ad Roman. s. dicitur: Lex subintravit, ut abunduret delictum: Ergo lex vetus non fuit bona. lite spondeo elim s. Thoma hic art. i. ad a. quod lex dicitur Oc id se, noti qu:dem ess eripe, sed o caseon aliter ex stia imperfectione, inquantum sciscet
gratiam non conserebat. per quam homines implare
possent quod mandabat .ves vitare quod serabat. Osia Ocias. i a non erat dura, si a sumpta ab hominibus ; ud. o Aρψο- ibidem ditit e Occasione accepta peccatum per manctum seduxit me, o per lud o
cidit. Ex hae etiam ratione Διitur, quὸd Ieae stibistrauit. ut abundaret desecttim, ut ' ut teneatur conis sicutive. non causatirier, inq'antum scilicet homines accipientes octasionem a lege, abundantrus peccaverunt ; tum quia gravius fuit peccatum post legis prohibitionem ; tum etiam quia concupiscentia cre νit , magis enim concupiscimin quod nobis prolabe- 1
. similia docent sancti Patres o Augustinus nim de spiritu 3c littera cap. 4. quaerens cur lex vetus dicatur a Paulo Occidere ρ Respondet. legem diei occidere.quod Spiritus vitam, id est gratiam,vi sua largiri nequ)ret,& concupiscentiam prohibendo augeret a Doctrina inquit)qua mandalum decipimus.littera est occid/ns, ns aist νivificans spiritus, tibi Sanctus non adiuvat spiriiatus.rest trans pro concupiscentia mala, concup1bceniatium bonam,id est chiritatem. Lex illa, quampis Miata,vult prohibendo desederium malam scis aqua. Iom. III. impertis vehem ntior sit obice opposito ; nescio enim, quomodo hu vsam quod con pistatar. t stiliandus, cum νetatur. Et Chrysostomus homil. aa. in epith ad Romanos e Cum qu dpiam concupisiimus. deinde prohibem ν. con piscentia flamma magis ariollitiar. Subdit ibidein, hane concupiscentiae irritatio nervi, non est e vertendam vitio legi, sed homini. Lex inquit in prohibtiit, ut te ab eo abducas peccatum rerosed est signitus tua, O mens mala, bono in contrarium usa es 'i pertim non ad medici crimen. sed aegrot3, qui quod accepit medicamentum, ea . non recte 1 su est; non enim ob id legem Dius deiu ueconcupiscentiam accexderet. sied ut restinguerer,oc. Obiicitur tertio 1 Ad Hebraeos 1 dicitur ve- 8.tus testamentum culpa non vacasse: Si prius stestamentum ) talpa ratast. non utique secundi uias h inquireretur: Ergo ex Apostolo sex vetus mala fuit de culpabilis. Respondeo primh, culpam eo loco non sumi pro peccato, sed pto imperfectione, desectu, de infirmitate: ideoque quando Apostolus dixit,
prius testamentiarii culpa non vacasse, tantum
voluit ipsem testamentum impetia tum fuisse, δc habuisse ali litem deseruim,eoquλὰ gratiam
hon conferret, ad perlectum non adduceret,&ad aeternam salutem immediate suos observa
Respondeo secundo,si nomen culpae pro reatu peccati suntatur. sensus Apostoli est, si vetus testamentum culpa vacasset, id est in culpabiles fecisset observatores ibos nunquam secundo Io.cus relinqueretur, ut exponunt Ambrosus, deo D. Thomas ibidem,de Chrysostomus homil. i in Epist .ad Hebraeos. Itaque non dieit Apostolus, legem veterem non vacasse culpa in se ipsa; sed non vacaste culpa in suis subditis qui eam saepe transgrediebantur , quibusve gratiam visua non .iabat ad non transgrediendum, neque culpam transgressionis abolebat vi suas δc ex propriis. Propter quod etiam cap. . eiusdem epistolae ad Hebraeos i ait Paulusi vetus illud mandatum, propter infirmitatem eius Ec inutialitatem. id est ineis caciam, reprobatum fuisse Obi ieitui quarthi Lex ut si iusta 3c bona, I r. Eebet esse possibilis m observanesum, Si secundum naturam, Ac secundum humanam eonsu tudinem,ut supra ex Isidoro vidimus: Sed hoe non habuit lex vetus , ut constat ex illo Petri Act. 1 f. Quid tentatis imponere tuum superce
ricen Discipialorum . quod neque nos,neque Patres no
μι portare potuimus Elgo lex vetus non fuit justa 3e bona. Respondeo, concessa Maiori, negando Mi- ta. norem, lex enim Mosaica fuit qui detri ἁi mellis, non tamen impossibilis ; Dei enim gratia Judiis non defuit, qua illam adimplere possent. tametsi gratiam non daret l4x ex propriis, sed ex meritis christi venturi conferret. Erat autem dimeti is.s conferatur eum Iege Evangelica, quae est facilior; quia nimi tui s)ex Mosaica data fuit Judaei Α, qtii erant in statu fervorum ; Iex Evangelica data est Christianis,qui sent in statustiorum 1 servorum autem conditio disseilior est quam filiorum. Objicatur quint4 2, Lex illa mala est, quae is
praecipit aut permittit aliqua mala , & a tecta ratione aliena r Sed talis erat lex vetus, praeeipiebat enim vel saliena permittebat Levit. ιν.
odium inimi eorum ; unde Christus Matth. s. dieebat Discipulis suis: Audistis qaiadsietam est