장음표시 사용
541쪽
DE LEGE Ngentium diei potest juxta illud Tullii Tustula
na secunda: In omna re omnιum gentium consensus,
Io natura putanda est. Quando ergo praedictis legibus, multa quae deducuntur ex primis plincipiis practicis per evidentem consequentiam . di pertinent ad praecepta Decalogi, dicuntur adlus geutium pertinere , usurpatur jus gentium secundo modo, in qua acceptione, ut ostendi /nus coincidit cum iure naturali, subindeque ex illis legibus nihil contra primam conclusionem
inserti potest. 1 objicies secundo contra secundam conclutionem: Opera virtutum quae eadunt sub eonsilio. A: dicunt ut supet erogationis . non sunt deIege naturae; cum enim illa praeceptiva sit, ea solum quae eadunt sub praecepto, sub tali lege cadere videntur : Ergo falsum est , orenes ac us' virtutum esse de lege naturae, ut docet S. Tho
34 Confirmatur: Si opera virtutum quae cadunt sub eonflio, ut virginitas, &alia ad quae non tenemur ex praecepto.essent de lege naturae. consi lium esset actus legis naturalis r Sed hoc est sal sum, ut patet ex diciis disp. 3. t.7. ubi eum D. Thoma ostendimus essequatuor tantum actus legis, nimii uni praecipere, prohibere, permittere, punire: Ergo&c.Sequela Majoris probat ut Si haee opera essent de lege naturae, lex naturalis inclinaret ad illa, licui& ad alia r Sed lex natu ratis non inclinat ad aliquod opus virtutis, nisi
mediante aliquo actu legis: cum igitur ad prα- dicha opera eadentia sub consilio non inclinet medio praecepto& prohibitione, permissione , aut punitione sed solum medio consilio, si illa sint de lege naturae, sequitur quod consiliumst actus legis.,, Ad obiectionem respondet VaΣqueZ, eonees
se Anteeedente , negando Consequentiam , quia, inquit cum S. Thomas docet omnes actus vittiatum taede lege naturae, non loquitur dea iactibus virtutum qui cadunt sub eonsilio, &qui dicuntur supererogationis, sed tantum de acti iabus praeceptis lege naturae. Vetum haee interpretatio aperte repugnati menti S. Doctoris, ut patet ex verbis ejus supra adductis, & ex ratione qua utitur ad probandunostrain conclusionem, quae universaliter conia eludit de omnibus actibus vitru tu, cum omnes
snt secundsim inclinationem naturae rationalis, ut virtuosi sunt, quae est ratio D. Thomae. Praeterquam quod si D. Thomas tantum loqueretur de actibus praeceptis legis naturae, soluindoeeret quod omnes actus virtutu praecepti, sunt de lege naturae, quod per se manifestum est, nee in
ἡiget probatione: imo si tantum hoe vellet, vi deretur petere principium, S probare idem per 'idem, cum idem si formatissime loquendo actu esse de lege naturae. quia praeceptiva est, ut sate-
. tur VaZquea, ae esse praeceptum lege naturae
- Αlitet ergo obiectioni respondendum est di- stinguendo se ilicet Antecedens r Opera virtutum quae eadunt sub consilio . & di eunt ut superogationis, non sunt de lege naturae: in propriis speciebus considerata, eoncedo Antecedens. inquantum sunt virtuosa. nego Antee dens,& Consequentiam. Solutio pater ex dictis in secunda cones usone, in qua eum S. Doctore ostendimus, quod licet omnes actus virtutum in propriis speciebus considerati non sint de lege naturae, quia ad illos se spectatos natura rationalis non inclinat ; si tamen considerentur ut Tom. Ill.
A virtuosi, sunt de lege naturae. quia ratio naturali, dictat esse studiose se ii virtuose agendum. Quod ut magis declaretur,
Observandum est. dupliciter poste intelligi,
quod ratio naturalis dictet virtuose agere etiam Uin operibus virtutum quae eadunt sub consilio , α supererogationis die utitur: Primo taliter ut praeeipiat facere illos inquantum virtuosi sunt rsecundo taliter ut praecipiat quod si sunt, virtuose hant. Primum non dictat ratio natur alis
in illis. sed tantum in actibus praeceptis si re naturali. Secungum veth dictat tam in illis quam in omnibus proeedentibus ab homine ut homo est, dictat enim ratio naturalis qi Od si homo operetur ut homo, secundum sotinam hominis o-; peretur,& consormiter ad rationem , quod est
virtuose operari. In tantum igitur clicamus. actus supererogatio seu consilii, prout sunt vir tuos, esse delege naturae. inquantum lex naturalis dictat, quod ii fiunt ab homine , virtuosti Zeconformiter ad tectam rationem seri debent. Ad confirmationem nego sequelam Maio iis,
de ad illius probationem dieci quod lex natura-
lis inclinat ad hujusmodi opera . ut virtuosa sunt, modo explicato, per actum praecepit, est enim lex praeceptiva : prout lic autem non cadunt sub eon si lio. sed tantum prout in suis speciebus considerantur.
. Objicies tertio : Non omnia peccata sunt gi' eontra legem naturae: Ergo neque Omnes actus virtutum ei iam naturalium ad legem naturae pertinent.
Respondeo distinguendo Antecedens: Non
sunt contra naturam animalem, seu Omnibus a
nimalibus eommunem, eo modo quo eo ne ubi tus masculorum dicitur esse contra naturam . concedo. Non sunt eontra naturam. id est coniatra rationem , quae est natura holriinas, nego. Ωuod ut magis explicetur,
Observandum est ex D. Thoma hie art. a. in natura hominis pi ures distingui gra dus entis,animalis& rationalis Si spectetur juxta gradiamentis,seipsum interficere dieitur peccitum con- tranaturam, quia quisque quatenus est ens, sei- p ira conservare tenetur, juxta illud Ttillii cap. I. Osse. Primiριο generi animantιum omna es a natura tributum, ut se ritam,corpum tueatur. Si iuxta radum animalis, peccata nefanda carnis, ut Gomia, bestialitas,& mollities, Aleuiatiar contra naturam, quia contra inclinationem naturalem omnibus animalibus insitain pugnant. Si secundum gradum rationis, quaeli het peccara dicunt ut contra naturam hominis pugnare, quia contrariantur rationi, quae est natura hominis, ut in , Tractatu de peccatis fuse declaravimus. Nihil - , minus per antonomasiam, duo priora genera
peccatorum pugi a re contra naturam die untur,
quia nefandissimum est comu ittere id , a quo
bruta ipsa, necnon entia omnia abhorrent.
Quaerit D. Thomas hae art. utrum lex natu- 43rae sit una apud omnes 3 Respondetque illam esse unam apti domnes 3e secundum rectitudinem& seeundum notitiam , quoad sua principia communia,quia quoad illa principia se se habet
ratio ptactica sevi speculativa, quae procedit ex principiis,quae sunt eadem apud omnes, & secundum veritate,& se eundum notitiam. Quan tum vero ad quaedam principia propria ex communibus dedue a docet non esse eandem apud omnes, nec quoad rectitudinem, necquoad no
titia, quia quant uni ad hoc aliter philosophan-Xxx dum
542쪽
duin est de ratione si eculativa de ratione pra- Α Ethie. io .est Ie u emendationem,ubi deficit propter
ctica; ratio enim speculati v a versatur circa pliniaci pia proptia ira sunt necessaria.& impossibile est aliter elle, unde absqtie aliquo defectu invenitur veritas in conclusionibus ex illis deductis; ratio vero practica versatur citea contingentia, nimirum circa Operationes humanas, quas aliquando contingit impediti: unde lex naturalis; quantum ad haec principia particularia, non est eadem apud omnes quantum ad rectitudinem di notitiast, sed solum ut in pluribus. Ad maiorem huius docilinae explicationem, quinum h Ie aliqui, an dati possit ignorantia in-vancibilis, di excusans a peccato , eorum quae sunt de lege naturae. Vertim de hoe susticienter . egimus in d llertatione de probabilitate, ait r. 3 in respiansione ad quintam objectionem. Unde ad hunc locum lectorem remittimus, ne eadem hie inutiliter repetamus. ARTieuxus III.
6. I. uibustimsram fis , flathuntur quatuor conclusones, quIbti resolνantur dIcti ratra propostis. rotanduiti pomo , duplieem posse dari vel concipi mutationem legis ; unam propra Edictana,quando lex ipsa initia tui in se, vel quia desinit in se, ut quando ad tempus lata est, quo sitiito cessat, vel cum de iusta fit insit sta , vel
quia ab togatur a superiore, vel quia restringit ut, per dispensationem ; alaam impropriam de large si,mpta in quando nimirum fit mutatio ex parte materiae legis, per quam ipsa desinit esse materia uniνersale. Cum enim lex debeat esse universalis, de legislator singulos casus prα videre non posisit, eontingit ut in aliquo e et,& tunc utimur e
phthia .per pia sumptam voluntatem legislatoris contra verba legis, eo quod si ille adestet, iti tali casu non obligaret. Verum, ut rectὰ observat
Caietanus a. a. quaest. ra .art. t. duobus modis
potest lex descere in aliquo particulari, negati , es ei licet& contrariἡ. Deficit negati v ὰ, quando ita descit, ut si servetur, nihil mali sequatur rcontrarie qua udo injustum est illam servate. In secundo tantum casu lociis habet epti hia , in primo, servanda es Uex eum semper praestet cu-B stodia legis , quando nihil mali ex ea sequitur. His praemissis, pro resolutione prunae dissiculta. tis in titulo propositae. Dico primo, legem naturalem non posse pati 'mutati em impropriam, seu ex parte materiae.
Prima pars, qua est D. Thomae hic art. s.saci - le potest suaAeti ex dictis in primo notabili iNam, ut ibi Aicebamus, tune mutatio legis proprie dicta contingit quando lex ipsa mutatur in se, uel quia desinit in se. ut quando ad tempus est lata uel cum de justast injusta. vel quia abrogat ut a superiori, vel ab illo per dispensatione reia si ingitur: At nullo ex his modis lex nat utae mutationem pati potest , non enim potest per se ipsam desinere, quia non est lata ad tempus, sedc sne termino. Neque potest de justa fieri iniusta, cum nihil praecipiat, quod non si intrinsecὰ& ex natura rei bonum; nihil rohibeat, quod non si inti insece&ex natura rei malum; neisque enim bonum aut malum facit, sed ostendit. Non potest etiam a Deo abrogari, vel per dispensationem restringi , ut ex infra dicendis constabit: Ergo mutationem proprie dictam pati nequit. Quod vero mutatio impropria , & ex patre 43
materiae,in eam eadere possit, manifestum est ima retia enim circa quam lex naturae versatur , non semper eodem modo se habet, sed interdum variatur, propter aliquas circunstantias occur-
legis S subi icere eius obligationi: quae mutatio maxime locum habet in his quae pendent ab ti tentes; unde si ut illud quod erat de lege matu- humano consensu & voluntate mutabili, ut in tr postea non si de lege naturae: v. g. de lege votis,juramentis,matrimoniis disimilibus. naturae est , quod depositum sit reddendum . Notandum secuiuio, dispensationem legis di L qu,ndo res in deposito consti tuta non petit ut in serre ab irritatione, abrogatione, derogatione, damnum alicujus ; sed quia potest contingere εἴ interpretatione ejusdem, quod dispensatio sit quando quis in aliquo eatu ab obligatione legis eximitur,aliis ad legem ipsam manentibus obligatis; exempli gratia infirmus dispensatura leue jejunii propter suam infirmitatem , aliis qui sani sunt ea lege obstrictis; irritatio quando obis ligatio legis aboletur & aufertur ab aliquo, an te quam peream perfecte Obligetur, ut quando vota filiorum impuberum irritantur il parentibus; cum enim nondum annos pubertatis atti gerint , nondum perfecte per hujusmodi vota obligantur, ideoq; loeus est ea a parentibus irritandi. Abrogatio est, quando lex absolutὰ tollitur, seu aboletur, sive per contrariam legem &eon siletudinem, sue per desuetudinem, ut lex Apostolorum de abstinendo a sanguine & suffo eato, quae iamdudum desiit, nee amplius obligat interpletatio veris,quando declaratur lege in aliquo casu minime obligare; sicq; communit ei dicitur ad dispensationem legis opus este potestate S iurisdictione; ad interpretationem vero& declarationem, seientia & prudentia.
Notandum tertio, epukia in YPhilasopho s.
quod petatur in alicujus perniciem, tunc mutatur materia legis deposita, ratione cujus lex ipsa de reddendo deposito improprie mutatur; nam antea dictabat depositum esIe reddendu, quando se ilicet non considerabatur haec circunsianistia; modo veto contrarium dictat, ratione talis . circunstantiae. Propterea tὴmen ratio formalis talis legis non variatur, quia haec sor ditet Ioiaque udo non sertur in rem absolutὸ cons dei a tam sine debitis circunstantiis, sed ut stat subit E lii: dictat enim depositum esse reddendum, non . ut eumque, sed dum non petitur in pernicie alicujus & non aliter: hoc autem nu nquam varia. tur,nee variari potest, est enim intrinsecti bonu, seut colei e Deum,&honorare parentes. Notandum tamen est,quod lices haec variatio ratione materiae inveniatur in aliquibus praecep - η tis legis naturae non tamen in omnibus; sunt enim aliqua , quae nec ratione materiae mut dii pollunt cum materia illorum per se requisita, sit omnino invariabilis , ut patet in praecepto dunon mentiendo; mendaci uenam adeo intrinse
ce malum etsi, quod pulla cauaairation aut sile
543쪽
honestari possit, quod non contingit in reddi- A nate, quod est Deus. Praecepta autem secundaetione depositi.
Dico secundo, nullam potestatem, neque hu-3o manam, neque divinam, posse dispensare proprie in lege naturali, relaxando obligationem, immutata materia praecepti; bene tamen improprie , mutando materiam ex qua proxime legis Obligatio oriebatur. Ita communitet docent Theologi, paucis exceptis, qui existrinant Deum in Omnibus , vel saltem in aliquibus Decalogi praeceptis, dispensare polle. Pro qua sententia Teseiuntur D. Bonaventura, Scotus, Gabriel,
Ceham, Durandus , & alii ex antiquioribus Theologis. Probatur prima pars ratione fundamentali rtabulat continent ordinem justitia, inter homines observandae ut scilicet nulli sat indebitum .& cuilibet teddatur debitum. Major vero a Dia
Thomas e probatur: si ponerentur hujusmodi
praecepta in aliqua communitate, quod nullus destruet et Rempublieam, neque proderet ei vitatem bostibus, aut quod nulli sat indebitum, proculdubio ellent omnin4 in dispensabilia ,
quia nimi tum i psum ordinem ad bonum eo mismune, ipsumque ordinem justitiae contineten trErgo praecepta quae continent ipsum ordinem ad honum eommune, vel ipsum ordanem iustitiae, in dispensabilia sunt. Secunda veto pars conclusionis , quae asse-s1 Duplieitet tantum intelligi potest, quod fiat di- B est , Deum in praeceptis naturalibus improspensilio in lege naturae, primis, m nente illici-- ια i
to, ac inhonesto.& naturae rationali distano actu in quo dispensatur, mendacio v. g. vel adulterio isecundo, ita quod per dispensationem actus desinat elle illi et tus, de inhonestus, atque naturae rationali ditatius: Sed neutro modo sieti potest dii pensatio in lege naturae r Ergo repugnat,ullam potestatem humanam, vel divinam propria de directe Aispensare in lege natura. Maior patet, Minor et lain quoad prianam partem videtur
inanisella ι si enim Deus ita in lege natu tali di
spensaret, ut homo eliceret aliquem actum, quipti e dispensare posse, mutando materiam ex qua legis obligatio oriebatur , docetur ibidem a D. Thoma in resp. ad 3. & a. r. quaest. I sq. art. I. ad 2. constabitque ex dieendis in solutione tertiae objectionis. Et in hoe sensu loquuntur plerique Authores , cum dicunt Deum dispensare posse an praeceptis naturaliis hus, scilicet non relaxando obligationem, im mutata materia praecepti, sed mutando materiam vel aliquam ei reunstandam . ex qua proximὰ oriebat ut obligatio legis. In eoAem sensu intelligendum est & explicandum quod seri- non obstati te dispensatione maneret illicitus, bit D. Bernardus lib. de praecepto & dispensiti inhonestus,& naturae lationali dissonus,dispen- V non longe ab initio, ubi sic ait: Necusarium diis
saret illum, ut peeearet.& actum intrinsece ma
tum et ieeret, quod infinitae ejus sanctitati repugnat. Probatur vero quantum ad secundam partem,quia praecepta negativa legis naturalis prohibent tantum actiones perse,intrinsece, oc ex natura sua malas, &dissentaneas naturae rationali,ut mentiti, surari,adulterium committere, falsum testimonium proferre, dee. Sed honitas aut malitia intrinseca actus, non pendet ab ex
uin seea voluntate Dei, sed ea intrans ea natura objecti suis omni bitieiteunstantiis assecti r Etiago sicut Deus e Te ere non potest, ut quod est ex
se tale, manens inuatiatum quoad omnia, non sttale ita nee essicere poterit per dispensationem, Dut actus lege naturae prohibitus,& naturae ratio-oxii ditanus, manens in variatus quoad omnia , hon sit inhonestus & moraliter malus, non minus quam implicat, ut calor, invariatus quoad suam entitatem, fiat con naturalis aquae.
Quod diximus de praeceptis negativis legis
maturae, idem eum proportione dicendum est de in ativis; praeeepta enim assiimativa legis naturalis,obligant tantainin illis oecasionibus.
in quibus omissio actus praeeepti esset intrinsecὰ&pet se mala: Ergo haec omissio non potest non esse mala, & seri nequit ut pet dispensationem de,quod inpuratae nominarii 3,intesti , quia non
ab homine traditumsed)ινιη tus promulgatam, ptis
a Deo, qui traAdit, matari omnino non patitur, ueexempli causa,non eccides,non moechaberis, fi fur
rant , nec cuiquam hamanum ex his aliquo modo si rere dat tituit aut ticetii ; Dominiti tamen horam.
quod νoluit,O quando potuit, seirit; spe ctim ab s/hrais surptias,oliari, sin quaada Prophetam eam muliere Dyn curru miscera poluιt. De quo fusius in solutione tertiae objectionis. Dico tertio, lex naturalis nunquam potest abrogati nec illi unquam derogari. Patet hae conclusio, tum quia obligatio te. I
gis naturalis oritur ex ipsa rerum natura , quae mutari non potest, tum etiam, quia lumen naturale, seu syndetess.a qua lex creaturae procedit, non potest in homine totaliter extingui. vel aboleti: Ergo neque lex ipsa naturae abrogari. Un de Augustinus lib. a. Confess cap. I. Lex t a
es in corde a Urs,quam aura unquam delat iri itas. Et Tullius apud Lactantium lib. I. de Divin. Insti t. cap. 8. Isuitaui inempe naturali net praνο-gurifas est,me derogari ex hac aliquid licet,neque totidi matur illi malitia, ita ut actus illi omissioni E tu abrogari potes: nec vero aut per senatum, ast per oppostus, non sit adhue moraliter necessarius. II. Potest insuper eadem pars suaderi ratione quam insinuat S.Thomas infra quaest. Oci. art. 8.Praecepta quae continent ipsum ordinem ad baiarium commune . vel ipsum ordinem justitiae &virtutis, indispensabilia sunt: sed praeepta D
calogi,quae ut articulo praecedenti ostendimus. pet tinent ag legem naturalem, eontinent ipsum ordinem ad bonum commune, ipsumque ordinem justitiae r Ergo in eis non potest fieri propriὰ
dispentatio. Minor est certa, praecepta enim ptunae tabulae, quae ordinant ad Deum, eontinent ipsum Oidinem ad bonum commune &s-
portitum huc Igeliberaripogannia. Per nullam ergo consuetudinem aut desuetudinem legi natuiali derogatur,quippe cum consuetudines illi coniat tariae debeant diei potius corruptelae , quam consuetudines: quo sensu dicebat Augustinus, Cliristum,cum venit in mundu,non dixive,
sam consuetudo, sed ego sium permi; ex quo praeclara
infert, consuetudinem contra veritatem inductam qualis est eaquet contra jus naturς pugnat,
esse vetustarem erroris. Unde eodie e Cara tanta. de consuetudine.dicitur quod consuetudo nunquam praescribit contra jus naturale, nimirum, . qu a ius naturale praevalet postivo humano.
544쪽
3 Dico quarto simplex interpretatio locum ita,
bete potest in lege naturali, non tamen epi hia. Prum pars patet, cum enim omnia legis naturae praecepta, non sint aeqvr nota , &a que intellectu Acilia quaedam ex illis aliqua interpretatione indigent. ad hoc ut verus eorum sensus h. beta polis t. Exempli grata a lex naturalis quae jubet let vare secretum, eget aliqua interpreta tione,cum illa non obliget in omni casu, in eo scilicet in quo custodia tecreti noceret Reipub-ticae. Similiter in lege naturali prohibente homicidium, explicandum est id non intelligi de
occidente eum moderamine ineulpatae tutelae .
vel alia justa de eausa. Et in lege naturali praci piente restitui alienum intelligendum est, si fieri possit si ne peri culo vi tae, vel famae, quae malus bonum est vel isine damno domini vel alterius ;pui a sistitiosus ensem suum repetat,ad occidet dum,vel prodigus pecuniam, ad profundendu. in Secunda vero pars prohai ui breviter contra Caietanum,Sotum, Nauartum, Covarruvlam, S alios, existimantes eri hiam in lege naturali locum habere poste. EpLkia enim, ut sit pia dicebamus, eli legia emendatio ex ea parte qua
delicit pio plerum vel saler Sed lex naturae, ne que emendabilis est, neque deficere potest piυ-pter universale e Ergo epithia in eain caciere nequit. Maior constat ex dictis in tertio notabili,
Minor etiam quoad primam partem manifesta A veram & ellentialem mutationem illius argu t Ergo Ecc. Ad objectionem respondeo primo cum D. t
Thonis hic ait 4. ad 3. communitatem bonDrum sicut& libet talem hominum, non esse de jure naturae politive, cum per sus naturale non praeteribatur, sed negative tantum, quia divisionem bonorum aut serustulem non praecipit a quo sensu ieitur homo esse nudus naturaliter, non quod natura ei praeceperit nuditatem , sed quia eum absque vestibus reliquit. Respondeo seeundo quhd lieὰt Omnia bona inaturaliter sint communia. & homines omnes naturaliter liberi.& sui ipsorum domini, mutatio tamen quae illis advenit. per divisionem rerum, dc servitutem iure gentium introductam. est tantum extrinseca, nee omnino id quod gelut e naturae est infringit, cum non obstati te ill rerum diu: si onere servitute, aliquando, vis elicet in necessua te extrema, eadem rerum com
munitas. sicut& in crudelissima ivrannide, libertasti ominum redeat, εc servitus abrogetur potest enim pauper extrema inopia labolans . accipere id quod sibi primum occurrit, ad subinveniendum sibi. N ad conseivandam vitam , quam ali 4s certZ perderet. Unde S.Thomas hieart. s. ait jus naturae solum mutati per additic-nem,non tamen per lubtraxi nem, quasi ipsumus penitus aboleatur & subtrahatur. Quare est ; cum enim lex Maturae in recta ratione si- C Gratianus dili. s. cap. i. Naturati sus inquit
ta sit,deficere non potest. Probatur vero quoad secundam : Quidquid enim praecipit lex naturalis, aut pro hiciet, non praespit aut prohibet univest aliter, si qui sint ea sus exeipiendi, sed in iis solum casibus. in quibus actus proeceptus est ne- cellarius ex naturaret , di acius prohibitus est malus. ae necessario fugiendus. Quale lex naturalis se habes ut lex scripta quae omnes casus ex ciperet, quaeque idcirco non egeret emendatione epithia. Quod licet non tintili legibus positivis S scriptis, quae alioqui in immensum cressi celent; fit tamen in lege naturali pure & integrὰ iumpta, quae est divina voluntas de ordinatio, denunciata per lumen natui a te,de iis omni- Dbus quae ex natura rei sunt agenda vel non agenda, licita vel illicita &e. Confirmaturi Epithia est interpretatio ruentis legislatoris , quando expresta ab eo haberi non potest; unde si praesens ipse mentem suam placet, talis m entis expressio a legislatore facta, epi kla non est : A n lege naturali non est opus hae interpretatione, cum ipsa legislatrix ratio, quae legem tulat, & dictavit. v. g. depositum esse restituendum , dictet illud non esse restatuendum, dum petitur in damnum alicujus. F. II.
18 Bjicies plim λ eontra primam eoncluso neni homines in multis mutasse legem seu
ius naturale,eique derogassἡ; nam v. g. iure nais turali omnia erant eommunia, & omnes erant liberi.& tamen hominum voluntate introducia
est bonorum divisio 3: proprietas, ct aliqui iacti sunt setvi: Ergo lex ualutatis potest pati muta
so Confirmatur ex , lolia in cap i . Ecclesiasti-
ei, ubi ait legem naturae aliquando emendari &coriisi rei legem scriptam et .ed haec collectio
inter omnia primatum obrιnet tempore o dignitate, capit enam ab exordio rationalis creatura nec varia tur temporesedimmobilia semper permanet. Et dist. c. cap. 3 Naturale is ab exoνria naturatis creatura
incipiens, ut supra dactam . . manet immobile. Ad confirmationein tes pondet D. Thomas arre cacitato in resp. ad a. quod lex scripta duitur esse data ad correctionem Iegis naturalis, vel quia perluens fir tamJantitu est. quod legi natura ararat, Hi quia
lex natura in aliquorum cordalus, quantam ad aliqua corytipta erat iniunt m,ur extin marent esse bona quanat ratiter sint mara , O talu corruptio corremone induebat. Obiicies secundo contra secundam conclu- c. sionem : Eodem modo se habet Deus a A legem naturalem, sicut Princeps ad positivam; non e ni in minus legis naturas is conditor est Deus . quam creatus Princeps humanae: Ergo non minus potest Deus in lege naturali dispensate , quam creatus Ptine eps in positiva. Confirmatur omnia praecepta naturalia in Decalogra eontenta, non obligant nisi ex voluntate Dei, quae potest ad ea non obligate: Ergo Deus in lege naturali dispensate potest. Confirmatur amplius: Si Deus non posset in praeceptis legis naturalis dispensare, necessa tris vellet aliquid extra se, nempe non occidere, non furari, non metiri homines: Sed hoe dici nequi F nam alia a se Deus libet e vult: Ergonee illud. Ad obiectionem nego Antecedens, non enim . eodem modo se habet Deus ad legem naturalem, quo princeps adpositivam; nam ii e totam vim obligandi legi tribuit, sola sua voluntate, per extrinsecum imperium promulgata ; Deus autem aliquam obligationem ex parte objecti supponit,quam tollere sua voluntate non potest. cum sit esentialis ob echo. Unde ad pii inam
confirmationem, nego etiam Antecedens, ea e
ni in quae sunt legis naturalis, non obligant ex sola uoluntate Dei, sed ex necessaria connexa Oue quam cunis ecto fine racionis habet M.
545쪽
Ad secundam respondet Coniadus , quod Α Dient. o. Quas rationes recenset philo in lia
quamvis Deus nihil ινeatam n ct νύο velit, quoad bro de vita Moysis, ubi ait spolium illud Asty- exercit/umactas . tamen aliqua is quibus continetur ptiorum, triplici titulo a peccato surti excitia ordo ἰνιna Ἀσιtia n/iis ι m. It quoad stec fratιο- ri, nimirum titulo laboris impensi, titulo injunem actus ex stippotione. Bene enim scis quod Deus riae illata compensandae , S titulo jussi belli. non ηιιιgaria creurit patrem ostium hominem, nec Prim m inquit) ut Liaturni laboris ne donum per consequensne usanὸ dedit filo pratorum dehano- Mercedem reciperant. Deinde, ut pro acceptis tem ratione patris . sed tumen. voluit esse patrem O s- pore quo servierant in tirris si non pro merito, liqtii diluin, netigari. HItiat lestiam obtigatam ad hono- tamen damnι repesserent. Sive ut btilo dictores m
cs obiicies tertio: Homicidium, surtum, sornicatio, poligamia. &disiolutio matrimonii, .
legi & iuri naturali repugnant di At Deus in his Omnibus dispensare potest , imo de de s dispensavit ; dispeusavit enim eum Ahia- sat filium suum interficeret . S immo-ltem eum Iliaelitis . ut AEgyptum spoliarent. & vasa aurea de argentea , quae cGmmodato ab AEpyptiis acceperant , secum ab ducerent . dispensavit. Jussit quoque os eae, Prophetae, ut astu irieret sibi mulierem fornicam ain, S ex ea filios fornicationis sulciperet. Demum dispensavit eum Judaeis, ut plui es haberent uxores , eisque perinilit uxores dimittere. per libellum repudii, & alias dueere, ut constat ex verbis illis Moysis Deuteron. 14. Si aι ceperat homo uxorem, o habuerit eum , O non inpenerit gratiam in octitis fas . propter aliquam Iarditatem , scribit tibedam repudii , O dabit ia Cmanu illam , O rimittet eum de doma suis. Cumque egressa alteram maritum duxere e , o ille qua que οινat eam, dederatque ea libellam repudii, O dimiserat de domo sua, vel certe mortuasi uerat, non po
terit ρνιον maritus recipere eum in uxorem,quia polluta est O abomικabilis octa est coram Damans: Ergo Deu dispensare potest, &defacto saepe in lege di jure naturae daspensavit. 6s Rei pondeo, concelsa Maiori, distinguendo Minotem: Deus in his omnibus dispensare potis . imo & de facto dispensavit, dispensatione impropriὸ&large sumpta, muta do scilicet maia tetiam, ex qua proxime legis Obligatio oriebatur, eoncedo Minorem. Dispensatione propriὰ& stricte accepta, prout dicit relaxationem Obligationis, mutata materia praecepti, nego Minorem, & consequentiam; vel distinguendum est eonsequens, distinctione Minoris. Dicimus
ergo Deum in praedictis ea si bus non dispensa saepto pii ἡ in lege& jure naturae . sed improprieta illum mutando marsriam, & eam per mutationem sub trahendo legi naturali. Nam in primo exemplo, tanquam supreinus Dominus vitae&uecis omnium, dedit sus Abrahae in vitam inno centis vel eo tanquam ministro & executore uriti voluit. Lex autem naturalis non prohibethoismi cidi um in noeentis in tali easti. In secundo , tanquam supremus Dominus bonorum Omnium habens in manu sua dominium creaturarum, transtulit dominium AEgyptio tum in Israelitas. Vel tanquam judex su-piemus punivit Egyptios hac poena , propter crudelitatem commissam in Israelitas, & usum factilegum vasorum illorum,quae ad idolorum cultum applicaverant, ut innuit Augustinus lib. II. contra Faustum cap. 7. ASI Utiis inquit)erant sacriligi orniquι. nam ex auro illa male utentes ad Creatoris iMariam , μιs idolis serviebant , ct horimines peregrinos labore gratuito inuste ac vehemen- thrasigebant. vel denique Israelitis reddidit mercedem laborum suorum , qua fuerant
fraudati ab AEgyptiis, ut loquitur scriptura Sa
eros ostiarent bonis, oci In tertio calu Deus tanquam suprem us domi nus corporum, potens efficere per se, quod faciunt mas & sumi ira per mutuum consensum legitimum quoad corporum traditionem,dedit hane meretricenios an uxorem,antequam ad eam accederet propter mysterium, quod eo facto tunc apis sentabatui; quatenus scilicet iapse Deus debebat in sponsam a flumere naturam humanam, quae per peccatum primo una paren tum, & innumera alia , seipsam turpiter prostituerat, & merem ci infami similem se reddiderat. Sub omni quercu frondoso tu prosternebaris ne
retrix, tu fornicata ea itim amatordusatients verun tamen peririere.
Alii tamen existimant, vertim & legitimum consensum coniugalem inter Osaea in de mulierem illam, ante copulam carnalem intercessisse, qui asinquiunt; consensus est causa formalia mammonii, quae a Deo suppleti nequit. Nee obstat quod talis mulier emper appelletur fornicatia, ideo namque lic appellatur, non quod tunc esset in eretrix, sed quia antea fuerat tali si non enim est insolitum in Scriptura , res interdum retinere denominationem eorum quae antea etant: Eva enim post formationem suam appellata est ab Adam O os , Nec nuηc os ex ibui
meas, quia ante formationem talis erat. Et serpens a Moyse ex virga esus productus, non de sinit adhuc appellari virga, ut patet ex liisve bis Exodi 7. Devorarit virga Aaron rugas eorum Item Eucharistia post consectationen , non desinita 'liquando adhuc appellari panis, quia antea panis erat. Eodem ergo modo haec muli et Oleae appellatur fornicaria, quia ante suum cum Osea matrimonium talas erat. Filii vero ex tali matrimonio progeniti, propter mattia opprobra um,
In quarto casu, qua duas continet partes, alte tam de poligamia , alteram de dimissione uxoris, per libelluim epudii, dicendum est, Deum tanquam naturae authorem, cui subs acent ma trimonii iura, in ordine ad naturae propagatio nem & eommune bonum totius speciei institu ta,& tanquam supremuin Dominum corporu, dominium corpo tis ab una in plures divisisse, quando plutes simul habere uxores permisiti de irritasse prioris mattimonii vinculum, dum coacessit Judaeis uxores dimittere, per libellum re pudit. Unde in utroque casu fuit solum mutatio materiae, non vero sti te a lesis naturalis dispen
satio, quia lex naturalis nunquam Obligavit, ut non fieret matrmonium unius cu pluribus, Decisi e disponente de iure & coni t actu matrimonii, S impediente in comoda,quae suapte natura ex pluralitate utiolum sequi solent. Similitet lex naturae tantum prohibet repudium uxoris . quandiu matrimonium manet in solutum; solii t. autem matrimonii vιnculo, non vetat quod coniuges possint transire ad alias nuptias. Obsicies quarth contra tertiam concluso ne P ct leges civiles derogat ut iuri naturali, ut cona
546쪽
stat in legibus usucapionas, N praescrip i MDi , Α conjunctam malitiam , ut variatione alicti jusquae auferunt a veio domino quod suum est, 1lludque transferunt in dominaum usucapientis; cum tamen sit lucis naturalis, ut nullus proprus
bonis ab altero spolietur Ergo juti naturali per positi v um derogari potest. 48 Respondeo, negando Antecedens, nam perleges usucapionis de praescriptionis, non deroiagatur proprie legi naturali praecipienti quod nullus propriis bonis ab altero spolietur, sed solum si mutatio materiae legi antea subjectae. Lex
enim naturalis prohibet tantum ne retineatiar alienum domino rationabiliter invito: cum vero per leges usucapionis S prascriptionis transiscite unitantiae mutati non possit materia sustici iaens peccati ; si enim Deus facultatem alicui si ciat oecidendi hominem, illum absque peccato potest occidere.
Nec obstat adimpletionem voti pertinere ad j, praecepta primae tabulae,& in voto posse dispen-
sati. Respondetur enim eum D. Thoina a. a. qu. 38. art. io. ad a. quod adimpletio voti, durante
voti obligatione est gelege naturali. & pettinet ad praecepta prima tabulae; per dispensationem
autem voti,cessat ejus obligatio ; scque non relaxat ur praeceptuiri iuris naturae , nee in eo adiis quo modo dispensatur; scut nec quando diseri ut dominium honorum praescriptorum,d. B spensatur in lege humana, aliquo modo dispeniaminii, non est rationabiliter invitus ; quia nimi- satur in lege natutae, & mandato divino, praeeiium leges illae institutae sunt ad bonata commune tuendum N eonservandum, ne scilicet rerum dominia diu incesta maneant, di ne lites interis minabiles fiant,& supra numerum multiplicenis
quartae eonci usionis r praeceptum negativum furti pertinet ad legem naturalem, cum ad eam omnia praecepta decalogi sexcepto piae cepto de sanctificatione sabbatio peti ineant, ut articulo praee edenti Ostentum est : Sed tale piae ceptum pati potest interpretationem per epis kia in , de piente ut legi humanae obediatur ; quia per dispensatione fit. ut lex humana, ejusq; obligatiocesi et in hoc casu. Verba SNoctoris sunt: Sicut ex are naturali, O pracepto Amno , tenetur homo amplere votum , ita etiam tenetur ex easdem obedire saperiorum legi vel mandato. Et tamen ιtim vi missarar in aliqua lege, non si ut Iegi humana non obedι tur, quod est contra legem naturis, o mandatum diis vinum, sed si, ut hoc quod erat lex non si in hoc casurtia et iam uathoνitate superioris distensantior, ut hoc quod contin butuUtib voto, non contineatuν, inquantam determinaturia hoc casu, hoc non esse congruum diei non obligate in eo casu in quo aliquis a do' C materiam Hii. Et ideὸ cum Prautus Eccloia dith.ninitio invito ali uuid accipit in extrema necum' satin νoto, non distensat inpracepto aris naturali ν i
deliberationis humana, qua non potust cmn a carcu stitere.
ai qua em 9 s. D. Thoma. m leges humanae a naturali ut rivuli ai sonte deriventur, merito S. Doctor, postquam egit de lege naturali, statim dissetit de lege humana, ei rea quam plures ac celebres
oeeuttunt disse ultates &controversiae, sequen- tib us articulas dis c utiendae, &resolvendae. mino invito aliquid accipit in extrematate: Ergo interpretatio per epulaam locum habere potest in lege naturali. o Respondeo, concessa Majori, negando Minorem, cum enim quis deelarat per legem illam non Iuraberis, non esse piohibitum accipere aliquid ab alio, ad vitam in extrema nec ellitate suissentandam. haec declaratio non pectinet ad epithiam,sed est simplex legis inierpretatio, quia cuin fit aliqua mutatio ita Obseeho vel citcunia stantiis intrinc eis, ptopter quam actus desinites e malus, tunc proprie loquendia non est e pri-
kra , cum non versetur circa materiam a lege
comprehensain , sed est duclaratio matellae te
Corollarium precedentis doctrina.
1 T X dictis colligitur, Deum proprie loquendo
Citi nullo ex praceptis Decalogi dispei, lare polle, tum quia talia praecepta ut supia os eniadimus ipsam intentionem legislatoris, scilicet Dei, continent; tum etiam quia id quod eis prς cipitur est intrinsece bonum, qualis eii dilectio Dei , & quod pet ipsa prohibetur est intranseca malum, ut periurium. Si tamen sit sermo dedi spensatione improprie & late, ut te extendi t ad immutationem qua cestat legis materia, aut lex ipsa,variatione circumstantia ruin,& lubri acti. one conditionis requisitae , Deum dispensare polle in praeceptis secundae tabulae , non tamen primae.quia quς sunt contra praecepta prim g ta
D ul.e, ei m snt contra Deum, ita hahent coniunctam malitiam, ut nee variatione alicujus circussantiae mutari possit materia sussiciens peccati; fieri enim nequit, ut quod est contia Deum, non sit inordinatum, illi et tum,&malum; unde odiuDei, aut cultus idoli, nulla circunstantia, potest fieri bene aut non male , quae vel 4 fiunt contra praecepta secundae tabulae, ceni sitit immediai econtra proximum, contra quem aliquid potest
fieri licite authotitate divina , non ita habent An et euhus I.
x vinam , adhue neeessarias esse leges humanas. Ita D.Thomas h7e art. t. ubi legum humanarum necessitatem probat hoe discursu : proteris vis & ad vitia pronis, qui verbis facilὰ moveri non possunt, necessarium suit, quod per vim de metum ab alio cohiberentur a malo , ut saltem seni au Aeere desistentes , & aliis quietam vitam redderent & ips tandem per huiusmodi asisuetudinem aὰ hoc perducerentur , quod VO-luntarie faceret quod prius metu imple hant, de se fierent , it tuos: sed hae cohibitio coges me tu poenae . fit per disciplinam legum humanatu. iuxta illud Isidoti lib. I. Etymolog.cap.ro. quod affert
547쪽
us it s. Doctor in argumento sed coutra: Facta
sunt leges,ut hamono metu hamanu coerceretur audacia, tutaque flι inter improbos innocentia, ostin ipsis improbi, seruiae opuntios refrenestir nolendi sacvltus: Ergo nec ellarium tui t ad pacem hominum, di viri viein, ahq iras leges poni ab hominibu 1. Id autem mulio magis necessarium elle ex eo colli gi tui. quod in lege nai uiali milia puma decernitur , in divina verti, poena in altero seculo duntaxat subeunda piri cribitur e haec autem pro
pter sui dilationem Se indivisibilitatem, non ita homines deterrere solet , ac poena, quae pei legem humanam ualuitur cum ipIapiaesens st A: visibilis a Praeterea lex humana multum conducit ad .hoe ut lex divina a rudioribus intelligatur , quippe cum humana lege interdum illa pio ponantur quae sunt legis dimitae,5c quae eam expli cant & elucidant. Multa etiam sunt ad humanam vitam conducentia,quae tantum ex lege divina de natu tali probabi liter colligunt ut sui su-Ies elle in orte plectendos, illegit. ivos adhaereditatem non este admittendos quae per legem humanam praescribunturi opus et go ea dari leges aliquas humanas tam ei viles quam Ecclesaialli eas. Item Decelle erat ut lex divina ru natuca. lis ad certum tempus de modum per legem humanam determinarentur, ut constat in praece- irtis Ecclesiasticis de sejunio quadi ages mali, de confessione annua . & communione Palchali, quae tempus te modum Aivinorum praecepto tum determinant. Demum si nullae ellent leges humanar, adulteria, serta, homicidia, & quaelibet alia seeleta, quae statili, Rem publicam funditus everterent, impune grasiarentur, iuxta illud vulgatum Augustini : Remota υ ιtia quae per leges humatias potissmum statui tui ὶ qaid sani r gna,ni Magna latrotinia 3 unde merito dixit At illo iei 3. Rhetorae. Reipublicae lalutein in legibus cotistitutam esse. Di eo secundo: L ex humana est ordinatio mistionis humanae ad bonum commune, ab eo qui lcuram comunitatis habet suis eienter promulgata. Vel di etamen rationis practicae in Urincipe eo munitatem aliquam pei sectam gubernante. 3 Patet bonitas hujus desinitionis r nam per illam exacte explicantur genus& disserentia legis humanae ; per ordinationem enim seu dictamen rationis Ordinantis, explieatur ratio genetica, in qua lex convenit cum consilio S: simplici mandato. Dum autem subditur . ad bonum comis mune, excluditur privilegium, quod in bonum privatum alicujus particularis duntaxat conceditur, Ze dum subjungit ut , a superiore persec amcommunitatem guber ute, explicatur vis oc eis eacia coactiva legis , a superiore habente supremam potestatem iurisdia, ionis emanans, excluditurque per hane particulam eontilium . Tum quia non est a supeliori . ut tali, cum possit elleabaeo uali vel inferiori: Tum etiam , quia non habet evicaciam & vim cogentem . similiter derifectu huius seeundae conditionis excludit ut aratione legis per eandem particulam simplex ordinatio vel mandatum praelati. aut alterius superioris, sine praeeepto. Demu per hee verba susscienter promulgata. explicatur conditio quaedam intrinseca&per s. requisita ad complenda vit- autem legis, ut di s p. r. ait. . susu declaravimus.. Aliae a Jurisperitis traduntur legis humanae definitiones: Gratianus enim cap. Lex distinc . r.
ait quod Ire dico nilitatio populi, qua mavores natu Iimal tam ptibiba, aliqaid sanxerant. Papinianus vero lege i. s. de legibus, se eam describit : Lex
blica sponsio. Demum Rebufius in ptorem iotonicit utionum regalium Gliasta l. nun . . hane
tradit legis humanae distinctionem r Lex ' commune bonum , s ne quo nihil unquam bonister ιpsit. Velum ea quam allisnavrinus, exactior iat, meliusque genus, de di si etent iam legis humanae de
Dico tertio , conditiones de qualitates lG sgis humanae, recte deseribuntur ab Isidoro liti 3. Etym Ol. cap. l.& a Gratiano cap. Erit au-I tem I/ae , dist. a. his vel bis r Erat autem lex hone
per olfuritatem in captionem contineat, nulla ρνι- to commodo, sedpro communi rarium titil tale cora
scripta. Probatur eonclusio singulas legis humanae c, conditiones seu qualitates explicando. In pti. iam ergo lex debet ei te honesta S iusta, cum ordinet ut ad componendos hominum mores, qui ct honestate virtutis& iustitia potissimum eo in ponuntur. Inde Cicero a.de legibus, legem de-: suit ritiorum emendat acem . tommendatricemquaνιrtatum. Id etiam constat ex potestate serendi leges, quae vel divina est, vel a Deo manat aliquomodo, ii xta illud Prov. 2. per me Reges regnant,oluam tangitores justa decernunt: Atqui Deus, quis uin me bonus est de rectus per estentiam , non potest suis legibus nisi iusta 3e honesta statuet et Ergo nec alia,qui potestat ei a minorem & ab illo derivatam habent datamque non in destructio nein sed in aedis eationem , ut ait Apostolus a. ad Corinth. is. Unde Augustinus I h. i. delibero arbit. cap. s. Mihi lex use non νιδε r, qua usta non fuerit.
Ad maiorem hujus conditionis intelligentiam. γ, obseruandum est, dupliciter intAligi posse, legem aliquam esse sui tam&honestam; nimirum vel quia id quod piaecipit aut statuit est licinest si
anteeeden tet ad lege ira, vel saltem consequen ter ; quia licet sit de te indifferens, pet legem re fettur ad bonum sirem, Ze in aliqua materia viratutis constituitur. Hoe secundum ad legem sus ficit, post uni enim per leges aliqua statui, quae ex an t anteceden tet an di Ueten tia, ut serre celi uni genus armorum, aut vellium . abstinere a certo
genere ciborum, & smilia. Illudque est discrimen inter legem uaturalem &politivam . sive humanam, quod lex naturalis nihil p . eipit aut prohibet, nisi antecedenter honestum, aut tur
i pe ; leges ver δ positivae multa praecipiunt aut
rohibent antecedenter indi fierentia , & non ona, nisi quia praecepta in ordine ad bonum s-nem, aut non mala, nisi quia prohibita
Advertendum est etiam, aliquod reperiti di- sitimen inter has duas legis humanae qualitates, seu inter has duas partieulas hos , Hjusa; lex
enim eatenus honesta dicitur quatenus praecipit quo A honestum est, de non malum; justa vero, quia debet aequaliter de s ne exceptione omnes subditos comprehendere. Vel ut ait D. Thomasi, calt 3 3hontia refertur ad hoe quod religioni congruat i ly veri, sula, ad hoe quod strationi conformis. Unde prima qualitate ea rebat qua 1. Machab. c. Eleazarum,& cap. 7 1e ptem fratres, una cum matre apprehensi, cona
548쪽
pellebantur carnes porcinas manducate contra fas S religionem Judaeorum.' Altera vero car bant leges eorum .de quibus dieitur Isaiae io. Vae qui condunt reges iniquas, scribentes in ustitiamscripserunt,at oppγιmerent in udicis pauperess Secundo dici tur quod lex debet esse possibilis, quod non sol sim intelligitur de postibilitate physica, sed etiam de morali nempe ut si t subdi
torum viribus contemperat αquas non destruere sed juvare debet ; unde regulariter loquendo non debet praeeipere res multum arduas dedissiciles,die ualde lutas secundum hominis in-esinationem &alias ei te unitantias. Lex enim humana talis dhbet elle quod dirigat multitudinem cui imponitur ad bonum commune : Sed lex humana quae praciperet aliquid valde dii tum 5e da melle . non dirigeret hoc modo , quia potius tali lege multitus o perturbaretur ; nec deservit et directioni & compositioni morum illius, sed potius esset illa laqueus. cum vix a pauci ssimis oblet valetur , ob dissicultatem rei praeisceptae, & humanam fragilitatem: Ergo non esset vera lex. Addo quod potestas humana ferendi leges non est suprema, sed fragilitati hu manae accommodata , &ad regendum politi eὰ
subditos ut ci ves, non ut mancipia.
Dixi rutilariter loquendo, quia scilicet quando urget necessitas boni communis, pro ejus conis servatione tenemur dissicillimas leges servare, cuiusmodi est lex de exponenda propria vita pro pace δe eoneoidia totius regni; nam sicut lex naturalis dictat , exponendum elle membruinpto conservatione totius suppositi , ita lex hu mana a naturali derivata , iuste praecipere potest , pro conservatione totius corporis Reipublicae exponere membra civium. Verum etiam
talis lex non debet censeti valde dissicilis , quialieet absolut8 loquendo dissicilis sit. attenta inclinatione hominis secundum se confiderata,
nihilominus hie de nunc eum istis es reunstantiis dissiciliseen leti non debet , cum sit conforme inclinationi naturali, bonum commune maximum, proprio anteponere, etiam maximo, quias ne eonservatione boni communis proprium conservara nequit 1, unde semper stat , quod
lex humana debet esse de possibili morali
Ea his colligitur , quod si Praelatus tot leges
aut praecepta imponat iubili iis, ut sit valde duarum ea implere , subditos ab illorum observa tione excusari. Quare Praelata a multitudine praeceptorum cavere debent, ut docet D. Thomas 1.2. quaest. Ios. art. i. ad 3' Unde in pro logo eonstitutionum ordinis nostri se diei tuti porro praeluιι omnes a multitudine praecepsorum ordinationum ubi ineunt, ne laqueum ansmultis stibis duoram inriciant. Et Soto lib. i. de Iustitia quaest. s. art. 3. haec scribit : id maxime legiferi de s/rent considerare, ne multitudine subditos obru rent sed illis tantam essent contentι, qua sunt penitus necise
istico esticiuntur relati an earum tela, quibus musca arcentur, non leones. Legum inquam, immodicut urba hoc seram prolat, ut bonioe mites, Os legibus non indetent, circvn epti mpunt: poricaces autem O indamus leges plures habeant quas pusundent ad suus plendas tibidines. Hanc legum multitudinem reprehendunt etiam Seneca Epist. 9 . Innocentius III. cap. ιιιι periculum an sexto , & D. Augustinus Ep4si. ias. cap. 9. circa finem, nisia Ismum regimine Ecclesiastico .
Ius in societate vivere , aliorum morem non gerens. Propter quod ubi est mos ne virgines e domo exeant,quo usque marito copulentur, aut viduet toto mense vel anno luctus, aut puerperae diebus puriscationis, a praeeepto audiendi iaci um exincusantur.
Quarto subditur , loco O tempori conveniens. II quia debitas eircunstantias habere debet. II e 3. videmus inquit Augustinus) atiad 3um datamticatis, Ops horam non licere ; quiddam in illa an 'igulo permitti.atit juberi , quod in so)are νeretur Omnilicetur.
B Quinto lex debet esse necessaria , ad rem Oti O- Ianem selli e et malotum a si enim in Republicarecte omnia constent, supervacanea videtur lex. Sexto debet esse utilis , nam si nullam asserat is communi bono utilitatem, eritis ustranea S inanis, subindeque inessicax ad oblistandum, cum Omnis lex essentialiter ordinet ut ad bonum commune conservandum Ad promovendum. Velum iudicium hoe de utilitate legis non est penes subditos , sed penes superiorem; unde 1emper lex est servanda, quandi u ev ideo ter non constat de ipsius inutilitate.
Septimo debet esse maris 'ubdestin is pet- 14
spicuisque eoncepta verbis , ut ab omnibus in
C telligi possiti; nisi enim talis sit, nihil aliud quam
captionem & laqueum continebit. Unde Justinianus C.de legibus e Leges sinquit)sacrat ima ab omnibas inredigi debent, ut anivers praescripta ea iarammam istius intellecto,pνοhιtira declinent, O D-ciant prascripta. Demum dicitur,legem nulli privato eomm do, sed pro communi utilitate civium esse conscripta ira, quia ad bonum commune lex Ordinari debet, ut disp. .art.3. ostensum est ; soletque ut tena eius dil firmius memoriae subditorum infigatur. seriptis mandari, licet hoc non st de esi semia legis, sed aliquid ipsi mere accidentale ut doeet Aristoteles ici. Et hae. χap. ultimo dicens rD Scripta noni, an non scripta leges, interesse nihil νidetar. De quo fusius disp. I. art. 6.9. . ARTacutus II.
Aetqueet hie disp. is , . cap.r. & Lorea disp is V 18.existimant, Omnes leges tam Ponti scias quam civiles esse suis eient ei promulgatas, si in sola curia Regis aut Pontificis publicentur Me-E dina veto supra quust. 9 O. art. 4.3c Molina Tract. a.de justitia de jure disp.rs s.censent non sisseete promulgatione in curia Regis aut Ponti scis, sed esse necessariam aliam magis specialem , in infigmotibus to eis regni, s lex ciruilis, dc in singulis dici cesibus,si leges suerint Ponti seiru. Alii vero asserunt , leges Ponti scias sussi eienter promulgari in sola curia Romana , civiles vero non esse sussicienter promulgatas, nisi in singulis provinciis, & praecipuis regni civitatibus publieentur. Ita Sylvester verbo Lex quaest. 6.Joannes Andreas & Panormitanus, in cap. a. Noverint de sent .ex comm . Q nos sequuntur Valentia Suareet,AEOrius,&alii. Pro resolutione.
Notandum est, diversum judicium serendum is esse depromulgatione tequi sta de sufficienti ex
549쪽
natura rei.& dei equi lita ac sussi eienti iure pos-tivo. Nam ad promulgationem requisita S su D
sciente ex natui a rei, sussicit de requiritur quod
lex taliter publieetur quod de facili possit veniare in notitiam subditorum; in particulari autem
nullus modus determinatus est a natura ad susia sciente promuleationem. sed quilibet determinatus qui in hoc intervenit vel exeonsuetudine,
vel ex ege. vel ex legislatoris voluntate habetur. Ad promulgatione .eto tequisita ex iure postivo, talis requiritur publicasio legis, qitalis jure ipso S legislatoris voluntate praeteribitur, licetaticia rei natura. ea non requiratur.sed alia sussiciat. Hoc praemiit o. facile potet ut cociliari praediistae sententiae, S dissicultas tuo posita resolvi. Dito ergo primo stando in solo jure naturali, ut lex ta in ei uilis quam ponti scia cestat ut sussiacient et promulgata, susticit quod publicitur in curia. Ratio est . quia ad promulgationem sussciente ex natura tm, sussici t quod lex tali ter publicetur, quod positi de saeili venire in notitiam subditorum, ut supra dicebamus: Sed promulgatione facta in curia,lex in notitiam subditorsi facile de .enne potest, nam eum ad Principis sedem frequens sit ree uisus & concursus ex civitatibus ommbus quae ejus imperio subsunt, facile est quod in cutia agitur, in omni u notitia v mi e: Ergo ad promulgatione legis sufficientu ex natura rei, tum cit quod promulgetur in curia. Dico secundo, attento iure positi vo civili, leges imperiares non obligant provincias, nisi in earum metropoli promulgentur: imo non valent neque obligant in provineia, nisi post duosilienses a promulgatione ibi laeta. a 3 probatur prima pati ex Authentica, Visacta nora constituti rara , quae est constitutio c6. inter Novellas luiliniani, ubi deeernitur, constitutia
D nes novas non valere usque dum per metropolitam palam facti sint id est usq; dum publicentur in civitatibus metto politanis. Ubi lieet Imperator loquat ut de legibus testamentorum , Glolla tamen ad omnes leges extendit, Ie hanc
tegulam J uti sp eri totum auerti Quotiescunque
verba rubricae saeiunt persectum sensum, Sc non repugnanteor poli legis, nigris litteris exarato , A lub rubris eontento, rubri ea habenda est pro textu redin igitur rubrica illius authenti eae loquatur universali tetae omnibus legibus, constitutio illa Justiniani, tametsi loquatur solum
de legibus testantentoriam. ad omnes tamen leges extenderida est, subindeque nullae leges ima periales obligant provincias , nisi in earum me tropoli promulgentur.39 Ex quo probata manet secunda pars, nam Authentica illa de eernit quod leges non Obligent in provincia, nisi post duos menses a promulga
tione earum, ut patet ex rubrica, quae est: Vι sa ita nora ι sustitutιones . post continuatronem earum
post duos menses GJ ant. Idem constat ex bulla quadam Pii IV. super declaratione temporis obseruationis Concilii Tridentini , ubi sie ait
Iare communa sunt tum es tit Congiat sonis nora noums ρα num tempus vim obligandi ebtineant. His enim verbis alludit haud dubie ad praedictam
Aut heiuicam , eum nulli bini si in ea reperiatur aliquid sancitum ci rea tempus quo novae con stitutiones vim obligandi habent.
Quod diximus de legibutimperialibus dicen dum est etiam de legibus latis a Principibus vel Regibus subiectas Imperatori; quia ius serendi
lepes, quod habent ab imperatore, fuit illis coulli. Tom.
cessam . fecundum iii eommune imperii. Se iuxta modum ac limitationem quam ieiu mi ipsi
Di eo terti δὲ stando in jure positivo eo minuis
hi, de nisi sit eonstitutio vel consuetudo contratia . leges principum qui imperio non subduntur, ut leges Regis Galliae, di Regis Hispaniae,
non requirunt promulgationem, in lingulis provinciis, nec duos menses post promulgationem,
sed susticit promulgatio qua fit ineutia Principis id est in urbe in qua residet, ex qua ad alia Ioiae, divulgetur. Patet haec conclusio, nam iure communi nihil
aliud sentitum est quod atti ius possit obligare, quam praedicta Iustiniani Authentica r Sed illa.
cum sit imperatoria , non habet vim obligandi in terris Imperio non subditis: Ergo &c. Dixi, si non est constitutio , vel consuetudo eontraria, quia serὰ ubique consuetudo est, aut lex regni, ut Reges qui plures habent provinci 4 as , curent suas leges in lingulis provinciis promulgari, neque aliter eas obligent. pt in Gallia tegiae leges non Obligant, nisi a Parsa mentis r eipiantur. unde aliquae leges servantur v. g. Parisiis quae non obligant But degatae, vel Tolosae. Dico quarto, stando etiam an iure pnlit i vo .ad sussicientem promulgatiouem legum Pontificiarum , non requiritur alia promulgatio , quam quae Romae si, nec spatium duorum mensium, ut leges illae habeant vim obligandi. Probatur ex praxi de consuetudine curiae RO- limanae,quae est optima legum interpres; nam qui Romae non servant legas Ponti scias , statim
poli promulgationem nondum elapsis duobus
mentibus, puniuntur, tei e Navatio, Const. t. de constitutionibus quaest. . num .is. de leges
Pontificiae solent tantum Romae promulgati .s eundum quas iudicant Rotae auditores, Cardinales, de alii Iudices Pontificii, de ea ulis aliarum provinciarum . licet in illis promulgatio facta non fuerit, sed simplex tantum divulgatio; nisi
ex concessione, vel consuetudine, gaudeant eo
privilegio, Zeleges Ponti fietae ibi non obligent, nisi ibidem promulgentur, aut etiam recipi an tura ut sit in regno Galliae. Confrinatur ex illo receptissimo aYiomate, a a papa habet pedes plumbeos, Ononplumeos.quod idea verum esse allet vht Ioannes Monachus cap. 1ν tenerali, de tegulis iuris in sexto, & Nauatrus indicta quaest. . num. 1o. quia Papa neque solet, neque tenet ut discui rete pet singulas provincias, deferendo per illas promulgationem suaru in legum, eo quod sit totius orbis unicus Pallor aevi carius Christi in rebus spiritualibus ad animae salutem condueentibus i de cujus proinde dae- cretis agnoscendis matutem curam debent baiahere fideles , quam de legibus temporalibus. a Principibus saeeularibus editis. Dice , Authentica supra citata vim habet Hquantum ad Pontificias leges : Ergo nisi illae in
singulis Dioecesibus aut provinciis publicentur, non censentur sussicienter promulgatae. Consequentia patet. Antecedens probatur ex cap. I 4 de novi operis renuntiatione . ubi se dicit ut sicut leges non dedignantar sacros Onones imitari, ita sacrarum Canonum ι tituta h constitutionibus Principιsaararantur. Et cap. in adiutorium, di s .io. Glossi si e habet: Quando desunt Cunones, tune lues citari possant. Quibus locis decernitur in causis Eeelesiasti eis seivandum esse sus civile, quando non eii contrarium iuri Canonico: Ata
550쪽
qui jus civile.quoad necessi talem promulgati is pnis . non contrariatur juri Canonico, nullibi enim in jure Canoni eo pradicta Authentica Justiniani excluditur: Ergo illa vim habet non solum quoad leges impetiales, sed etiam quoad
Pontificias. 4 Respondeo negando Antecedens, & ad proribationem illius in ptimis dico, eapitibus ei tatis solsini decet ni, ut in iudieiis eausatum leges civiles ferventur . ubi desunt Canonicae, nullam vero ibi delegu promulgatione fieri mentione. Secundo tespondeo , praedictam Iustiniani Authenti eam, quantlim ad hoc . non esse receptam , cum ex prari Ecclesae Romanae opposis tum habeat ur, ut ex septa dictis constat. as Ad pleniorem dictorum intelligentiam, e a liquorum quae in contrarium fieri solent argumentorum solutionem , notandum est primo, posse leges esse sufficienter promulgatas, Scon sequenter actualiter obligare omnes, Ac lamen multos exeusati ab earu observatione, eo quod in vincibiliter ignorent promulgationem ea Iu , quia videlic/t non stat per illos quominus leges& earum promulgationem eosnoscant; ignorantia autem invincibilis excusat peccato , ut in dissertatione de probabilitate fuse Ostendiis inus. Possunt tamen leges ei tea ignorantes habere aliqum effectus irritandi, vel statuendi aliis
quid pei inod um decreti. ut lex de spuriorum de
biga morum irregularitate, de gradibus consanguinitatis, dc aliis impedimentis matrimonii. 26 Observandum est secundo, cum ad valorem legis humanae, vel deereti . necessarium sit, ut non sit in perniciem animarum, neque in detri mentum majoris boni sui plieiter de eo malis ter concessi, oportere ut decreta de statuta illa proponant ut cum majori promulgatione,qui si haberent effectumeirea ignorantes, essent mam marum per merem,aut contra honum comune, aut contra reverentiam te tum divinatum.Tales
sunt leges, quibus irritantur contractus, revocantur concessiones di privilegia , re se Ivantur casus, de similes. Nam s leges i ilae, etiam per modum deeleti, habetent effectum, antequam venirent in notitiam homin um, gravissima incommoda, vel temporalia, vel spiritualia sequereniatur: nam contractus in damnum multorum ensent irriti,matrimonia invalida con marentur. absolutiones multae essent nulla. aut indirectae tantum circa ejusmodi casus reservatos , cum
obligatione illos iterum subjieiendi sacramento pinnitentia. Unde hujusmodi leges, etiam per modum decreti,non post uni ecte validae nisi per debitam in s nuationem. Ideoque Trident inuin selisa .in decreto de resormatione matrimonii cap. I. constituit ut decretum de matrimoniis clandestinis , post triginta dies tantum a prima ublicatione in unaquaque parochia robur haeret. M ultae etiam Constitutiones Apostolicae, ob eandem causam,limitantur ad eos qui scienia ter contra illas egerint. 27 Idem dieendum de revocatione cujuscunq;
privilegii, eam se ilicet non valere, donee innotescat privilegiato eo utenti s unde eo uti potest quousq; et hujusmodi revocatio intimetur. Cujus ratio est, quia iuxta communem regulam, odis refringi, μνονιι convenit ampliari, unde Ptincipes nimis rigidos iudicare non decet: At nimis
rigidum esset, spoliare privilegiatum suo privi legio, ante notitiam revocationis illius, suisicitiaque pro rigore privare eum post notitiam revo-
. cationis, ut patet: Ergo existimandum est. Principem velle privare privilegiatum suo privile gio , donee illi sui privilegii revocatio innote
Confirmature Dum privilegium non innot scit privilegiato illi non prodest, ut Panormitanus. Felinus, de alii Canon istae passim docent: Ergo similitet revocatio privilegii illi non obia
est. donee venerit in ejus notitiam, alias magia extenderet ut rigor iuris, quam ejus favor, contra praedictam regulam.
Emulgata, de lata a Legislatore , qui vel Deo, vel aliunge. habet absolutam potestatem eondendi leges i si enim Legislator accepit po testatem condendi leges , cum dependentia a populi acceptatione ; pu . a s populus ita eam alicui contulit . ut liberam libi facultatem rese vaverit acceptandi vel reprobandi leges ab ipso propo1itas, certam de indubitatum est, requiti popula consensum de accepta lonem, ut tales loC ges vim habeant obligandi. Hoc praeitiasso, pro resolutione difficultatis plopositae, st
ConcIulia negati pasa tar. DIco breviter,ad hoc ut lex humana obliget,
non requira consensum sive acceptationem
populi, sed eam si justa sit, dc legitime promulgata, obligare subditos, etiam dissentientes de repugnantes. Hanc tenent communiter Doct res, licet Maior, Navarrus, Armilla, de Couattu- vias, quos ex Recentroribus sequuntur Valenis
D tia, Azotius, di Beceanus,illi distentiant. Probatur ptimo quoad leges civiles ex Au sthentica, Vt nova Castationes, ubi post publieationem legis, de lapsum temporis designati prς- eisὸ exigitur observantia legis, neq; ulla de aeia ceptatione fit mentio. Par autem de major est ratio At leges Pontificiae de Ecclesialticae obligent post suffieientem denuntiationem, no expectata Eeelesae seu fidelium acceptatione. Cum enim Summus Pontifex suam potestatem immediat Ereeipiat Christo, de Christus illam dederit Pe tro, ejusq; successoribus, i n dependen ter ab Ecelesia, si quidem illi non Ecclesae dixit: Tibi dabo cuνes. Pase σνes meas. uodcunqu/ tigariris M. E non potest in usu illius pendere ab Ecclesiae conis sensti , eum neq, in eouatione illius talis cotidi
tio exprimatur . neq ad rectam gubernationem expediens fuerit cum ea conditione conferri; saepὰ enim flustraretur, dis entiete populo, redderetur inefficax remedium capitis, dissentie tibus membris, minueretur subordinath, membroru erga caput, daretur Occasio relaxandae di iastiplina. de demu tolleretur regimen monarchi- tu quod Chi istus induxit in Ecclesia. Unde cer tum omninis videtur, posse Sumum Potitiscem
obligare Ecclesia suis legibus, independenter acosensu deaceeptatione illi us .lmo Suareet lib. . . de legibus cap. is ait id tuta fide negari no poste. Probat ut 4uudo. Praeceptum particulare alti. Lutu