장음표시 사용
561쪽
boni communis Incolumitatere . Addo quod, ut A ra μὰ ab omnibus custodienda exi imat, quando
supta dicebamus , quotiescunque id quod pinei. pii ut lege humana, ita conducit ad bonum eom mune, ut majus bonum commune sit, observare legem, quam servare propriam vitam , tune lex humana obligat etiam eum dispendio vitae 1 sed majoris momenti est conservatio mictioris observantiae aedisciplinae in toto Catthusanorum oris dine, quam vita unius Caethusani: Elgo in easu posito, non solum potest , sed etiam debet ae tenetut Catthusanus a carnibus abstinete, ad boni communis ineolumitatem, & strictioris observatitiae conservationem . similitet etiam pollunt aedebent aliorum ordinum Religios, ex amore &tevetentia sue tegula. ita illam set vare, ut amotbo Bliberati nolist, si neeesse sit.eonstitutiones suae Re . Iigionis violare, de si ea earum violatione, obse vantia regata non patum tepesceret, &disciplinae religiosae Vigor multum imminueretur. ARTI euhus v.
Arinam legibus humanis teneamur p
εSUb hoc ii talo quatuor distieultates compreahenduutur , qua hic breviter resolvendae sunt. Piima est, an principes & Legislatotes suis legibu, subiiciantur, easque servare teneantur S eunda. an personae Ecesesiasticae legibus ei vilibus ipse istu rarerentium pratit. Et ne videat ut id coti-hlii tantum ea usa diei,subditur: primipes I ibiti teneri fiuiri nec in seposse damnare ara, qtia insubrectis constita unt, justa est enim vocis aut horatas eorum,si ad populis probιbeat, fili licere non patiantar. De mu Ambiosius ad Valentinianum imperatorem Epith. 31.ua loquitur : Guod cum procrin O, aliis rasiri ' o riti. Leges enim Impcrator Iert, quas primus ipse constitati si autem qua ras , unde haec obligatio in Plin. l.
cipe oriatur ; Respondeo varia circa hoe esse Authorum placita. Nonnulli enim censent ad id te neri Principem ex taeito pacto & conventione
eum Republiea, aqua sub hae conditione legi si tivam potestatem aecepit, ut ipse a suis legibus non eximetetur. Aalii hane obligationem te fetunt ad voluntatem ipsius legis a totis, qua seipsum in sua lege includit. Alii dicunt Principem obligari ad suas leges set vandas, ratione scandaliq-od subdi. tis praebetet, si legem, quam aliis imponit, ipse non servaret, cum legis emeaeia ex Ptincipis exemplo maxim/ dependeat. Sed melius responde tuteum Caietano hic art. s. hane obligationem in Princi pe otiti ex ipsa lege naturali, quae dictat posci legapositiva obligante totam Rempublicam, obligati& Ptincipem ipsum ad eam tervandam , ut caput ejusdem mystici eorporis; cum non minus contra rationem si, caput discordare membiis, quam
membra a capite. - - τ D-- - Duo tamen ibidem observat Caietanua i Ptia
νtiati cum alis, rissensuverιt. Dieo secundo. Princeps seu legislator non sub. 2. ligiosi exempli teneantur synodalia Episcopo. rum decreta servare Quarta, an peregrini teneaavi ut legibus loci perque in transeunt
Dico piimo, Pi inceps seu Legislator suis te.
gibus subditur , quoad potestatem directi
vam. Ita D Thomas fleart. 1 ad 3. Probat ut grevitet q. Lex humana est regula humanotum actuum in oldine ad bonum commune i Atqui non solum actus subditorum, sed D dii titiuia legibus, quo ad uim coactivam seu eoet. etiam actus Principis & Legislatoris, qui debent conformati corpori & membris eommunitatis alias defotmitasmaxima esset in illa , iudita illud Augustini 3. Conresseap. octavo. Turpis est omnis pars suo universa non congruens sunt diligibiles ει oldinabiles in bonum commune: Ergo non luna subditi, sed etiam Princeps & Legislatot se donlut legibus suis . quantum ad vim ditectivam Consimatui : De ratione legis humanae est . materiam a se praeeeptam eonstituere in aliqua specie virtutis moralis, ut recte notavit Scotus lib.
1. de justitia quaest. c. an. . Ergo lex humana se, greel posta, rejicit de obligat omnes illos quo respicit& obligat virtus illa : Sed vitius moralis non solum iubditos , sed etiam Principes & Legislatores obligati Ergo& lex humana. Unge L. Digna τοx, C. de legibus. se dicitur : Digna vox in diate regnantis est, tigrius alligatum se Principem profiteri. Et L. Pr mepsss. de legibus e pareto Di qm qais suem se eris. Similia habentui in tu re Carionico. cap. Iustum dist. s. his verbis: Iastam di Priscipem lesbia oblimpιrare suis. Tunc mI
ita eommuniter docent Theologi eum S. Doctore supra citato. 'obatut ex disitimine qood reperitur inter . uim directiuam di coactiuam seu coercitivam te gist vis enim dilectiva respicit suos actus licitos, vel illicitos aut indisse remea; coactiva veto. seu coercitiva , poenam inductivam ad observantiam ieris r Sed Ptinceps non potest cogi vel punii poena inductiva ad legis observam iam , cum nebium habeat superio tem a quo cogatur , & nemo
propite a seipso cogi possit , quippe cum issu de tra ordinem naturae pugnet et Ergo Princeps non subflitur suis legibus quoad vim eoactivam seu coercitivam , sed ab eis quantum ad obligationem poenae seu eundae solutus est. Unde eo ea tius , vigilantiusque debent principes suas leges servare , quod ad earum poenam labenda etiantillo in tertia cogi pellunt, nec aeethius pati cogantui a supremo Judice Deo, cuius manus nemo
effugere potest. Hine teste Glossa allust David Psalm. so. Deo dicens: Tibι soli peccari , qualidieetet e Nullum in terris sui mor magno cia.
qui meum peccarum judicate , ac punireqviat.
562쪽
nisi te solum. ae proinde tibi soli illud quoad
condignam poenam subjidio. Notandum tamen, hanc eonclusionem imtellari debere de Plancipe absoluto non habenti superiorem se, nam qui superiorem habent, non solum quoad vim directivam, sed etiam coactivam, obligantur ad leges a se latas servanda . Talis fuit olim A te ludamus, Lacede- monum Rex,quem, testePlutarcho, lib. deliberas educandis , Lacede mones pecunia inultuarunt, eo quod contra legem consuetudine receptam, uxorem putilli corporis duxisset. Talis etia uest hodie dur venetorum, qui licet cuin
Republiea leges ferat , sitq; superior ungulOxum, eisq; ptaecipeie pollit, quando pro bono Reipublicae expedire judicaverit ; ipse tamen subditur legibus, etiam quoad vitia coactivam, cum habeat Rempublieam se superiorem aqua ad poenam subeundam cogi potest. Talis denique est quivis Generalis respectu suae Religi Dis, qui eis eum alijs in capitulo generata leges ferar, sique superior singulorum eisq; praeciperre posti i ,quoties id ad publicum Religionis honum expedire ju3icaverat; ipse tamen subjieitur legibus totius Religionis, etiam quoad vim coactivam,cum habeat totam Religionem su-Petiorem te, aqua cogi potest. s. II.
coactivam, bene tamen quoad vim directivam, Rex aequata te naturali, ratione consor tatis cuin alijs membris Reipublicae.
Prima pars est certa, cum Clerici sint exemptia iurisdictione Principuin saecularium cap. De cernimis, de judiciis. Et cap. Sancta Maria, de
constitutionibus. Et eas . Saeculares de soto cometenti in c. Solum clime ullas est, an exemptici legibus&jutisdictione principum saeculari uinconveniat Clelieis jure divino, vel solum jure
humano, de Principum saecularium savore. Canonistae enim & ex Theologis quam plures dicunt exemptionem hanc Clericorum, esse non
solum de iure humano, sed etiam divino. Quod
colligunt ex Scriptura iacta, ex novo quidem
testamento ex illa Christi illatione Matth. i 7.1Qοhbera sunt hi, a legibus stilieet tributorum,
quae Regibus dantur rex veteri vero testamento, ex Genes. I. ubi Ioseph omnem terram AEgypti subjecit Pharaoni . Prater terram sacerdo
rum. Alii veto censent,hane Clericorum exeminrtionem non esse ex jure divino, sed sol sim humano , nimirum ex praedictis summorum Pontiscum constitutionibus,& Principum saecul Iium lavore, quod tamen jus humanum juri natui ali N Aivino maxime consentaneum est. Cui sententiae favere videtur D. Thomas in illud ad Roman .i lde. tributa: Nam ibi loquens de Obligatione solvendi tributa ait: ab hoc debito tib risant Gerui eae primissa Principum, quod quidem
aquilutem naturalem habet. Secunda etiam pars communiter docetur il
Doctoribus, de ex eo coostat, quod Cierici nc nobstante clericatu sui it ei vesReipublicae,&ejus membra: Ergo ex naturali aequitate,&tatione conformitatis cum aliis membris Reipublicae,
tenentur obser are leges civiles Principum se-
A eularium, quae non derogant privilegiis Clericorum, Ac ad pacem Ac tranquillitatem Reipublieae spectant ; non seeas ae ipsi Principes ae
Legislatores, ex naturali aequitate,di titulo moralis consormitatis capitis cum suis membris, ad suas leges ser vandas obligantur, υt f. praeceis denti ostensum est; cum non minus rationi Aissentaneum s t, unam partem communitatis disicrepare a reliquo corpore, quam caput a membris. Unde ut ait Sylvestet,verbo Leo, quast. 13. omκestio, dissonentes supra contractibis emptaonis, Possitianti uocationu. commodarionis, o hMumori, si non contraduqnt canonibas. νes hi natura, sunt
serranda, etiam quoad Ecclesasticas perforas. Sis Rex etiam legem ferat ne aliquis noctu tale genus at motum deserat illam, Clerici servate te
Dico quarto, Religios exempti non tenemur mlegibus Episcoporum virtute earum, sed solitin
propter aequitatem naturalem, Taraone consormitatis eum alijs, si ad communem observantiam de devotionem totius populi spectent. Pruna pars patet, quia tales Religiosi sunt exempti a iurisdictione Episeopali, ut Clericia saeculari. Secunda etiam non est minus evidens s enim Clerici, etsi exempti sint a iurisdiastione Princi-
C pum secusarium, tenentur nihilominus, o haeriquitatem naturalem, & ratione consor nutatis
cum alijs membris Reipublieae, eorum seges, statui & privilegiis clericorum non repugnantes, servare, ut praee edenti conclusone deelata vi mus , a fortiori Regulares, quamvis a iurisdictione Episcoporum exempti, ex aeqvitate naturali, tenentur eorum leges, ahqmmunem Observantia in de devotionem totius populi spectantes, observare, seque accommodare toti communitati in iis quae statui de privilegiis Regularium non praejudicant. UndeT ridentinum est. 13. cap. ix. de reformatione Regularium: Cissura ct inter victa, nedum a Sede aposiotica ema nata , sed etiam ab Ordanariis prom, ata, mandan D te Episcopo , a Regularibus in eorum Et clesis pubi tentvr , atque serventur. Dies etiam sesti, quos in dioecessia θνrandas idem Discopus preceperit, ab exemptis omnis , etiam Regularibas, serventur.
S. III. ritima discaltas expeditar. Ico quint λ. illi qui sunt in territorio alie- Rno, sive transeundo, sive immolando, n*n tenentur servare leges particulares proprij territorii, subindeq; peregrini δc advenae, non te nemur legibus loci per quem transeunt. Prima pars prohatur, quia jurisductio uni usi cujusq; civitatis vel principis particularis, non E extenditur quoad leges serendas extra civitatem seu territorium, ut docet Battolus in lege I rima, Codice de summa Trinitate rium. 34. col-
igiturq; ex lege Omnes populi, st. de justitia&juie: ubi lex dicitur jus pi prium civitatis. Si
cui erg agentia naturalia non agunt extra
sphoeram aetivitatis,defectu potestatis: ita quia iurisdictioni factivitas limitat ut in ira proprium territorium, lex extra ipsiam non tibi igat. Unde cap 1. de Constιtutiombus in s. dicitur pomam lata in per statutum Episcopi, non incurri ab eo qua extra territolium non servat illud statutum; quia, inquit,extra territorum iis ricinis non pare-
563쪽
tur impuia, ut diritui lege ultima is deiuris icti.-
ρ. Ex quo probata manet secunda pars, si enim
existentes in territorio alieno, quamvis obiterdi in transtu, statim ae exeunt, hoc ipso liberan
tur a legibus proprii territorii, Obligantur pari ter legibus territorii alieni, eo ipso quod in eo sunt,quamvis obiter & in transitu. Si enim brevis absentia sufficit ad eximendtim a subjectioiane legis proprii tertitorij, debet quoq; sufficere
brevis praesentia ad subjici dum legibus alterini territolai. Pat enim est ut sentiar Onus , qui sentit commodum, ut dicitur regula sue .der gulis juris in c. 8o. Confirmatur ab inconvenienti quod sequi- tui ex adversa sententia, eum enim peregrini &advenae, ut ostendimus , leges propri; territorii a quo diseesset unt servare non teneantur,si non tenerentur legibus loci per quem transeunt, nullis legibus particulatibus obligarentur; atque ita si esset lex aliqua particularis, quae tam in proprio tertitorio, quim in loco per quem
transeunt. servaretur, ab illa fierent prorsus immunes, quod absurdum est.
originis . vel domiei iij, vel delicti: At peregrini non sunt subditi Principi loci per quem trans
uni, latione originis, ut per se patet; nee ratione
delicti posito quod non deliquerint in territoiario alieno; ne etiam ratione domicilij,aut qua si domi edij, cum ad domicili iam acquirendum requiratur habitatio perpetua , vel quae saltem non si minoi majore anni patre: Ergo peregrini non tenentur legibus loci per quem transeunt. Respondeo dis inguendo Majorem: Nemo fit altera subditus permanenter,nis ratione originis vel domicilij,vel delicti, concedo Maj
rem. Transeunter, nego Maiorem. Ad obligaiationem enim & subjectionem transeuntem, fusificit brevis praesentia,quemadmogum ad transi euntem exemptionem a iurisdictione propristellitorii, sussicit brevis& transiens absentia. s. IV.Corollaria notara digna.
, eandem rationem non possunt Hispani trans untes per Galliam, Italiam, velGermaniam,ani. malis extremitates de intestina die sabbati comedere, quamvis hoe eis lieeat quando sunt in Hispania, ex privilegio speetali ipsa concesso per bullam crueiatam. Colligitur quarto, irritum esse matrimonium 89 cland et inum contractum in loco ubi Trident num serva tui ab ineola loci tibi Tridentinum
non servatur: eontra vero ratum ac validum fore matrimonium clandestinum. cclebratum
in loco ubi Tridentinum non servatur; ab in cola loci in quo Tridentinum se tua tui; Tum qui aut dixi inus advenae Ae peregrini subjicium I tui legibus loci per quem transeunt,& possunt uti privilegiis de exemptionibus, quibus gaudent ineolae illius loci: Tum etiam,quia matrimonium, cum si quidam contractus ei vilis &humanus, sequitur leges & consuetudines loci in quo celebratur. Quod adeA verum putant aliqui, ut asseraett. quod tametsi quis eo animo
au locum illum in quo T ridentinum non servatur se transferret, ut ibi Handestine contrahe rer, valeret matrimonium; cum hoc non tam si
fraus, quam usus proprij juris, quod quis a lege habet validὰ eonti aliendi in to eo Canonico jure ab ianere & conditione per Tridentinum statu in exempto. Ita Sanehea lib.3. de matrimonio: disp., 3. Idem alii censent de jejunio,&observatione diei sem,existimant enim quod etiam si quis ex industila terederet ab illis locis, ubi jejunium vel dies festus e elebratur, ut laboraret in alio loco,vel ibi non jejunaret, sed earnes comederet,non peccaret,quia sinquiunt, hoc non esset fraus vel dolus,sed fuga quaedam oligata
nis praecepti, quae contra praeceptum non est.
Colligitur quinto. vasos qui nuthb: domici. 8ε.
lium habent, nee ulli bi diu motantur, teneri te gibus loci per quem tranteunt; quia pertrans tum aut brevem moram in locis illis, sunt legis bus illorum subditi, eo quod, ut supra dieebai mus, ad obligat. onem cie subjectionem ttania seuntem sufficiat brevi spi aesentia; quemadmois dum ad transeuntem exemutionem a iurisdi iactione proprii territorii, suineit brevis & tra
81. LX dictis colligitur prim Α, advenas &per
c grinos transeuntes per loca in quibus festum aliquod celebratur, si sint ibi toto mane diei se .
ssi, teneri sacrum audire,non ramen ibi commo-- rarint audiant. Similitet etiam tenentur quan-
Aiu ibi simi, abstinere ab opere servili die festo, di a cibis prohibitis in die jejuna j. Unde eap. Iea dist. r. refertur illud Ambrosj ad Augii si intima
Cum Romam rinio, jejuno sabbato, cum Mediolans sum ion 1hana. Sic etiam tu ad quam fortὸ Eialsam veneris.em morem serra. Ubi glossa ait: viatores tenentur sequa consiuetudinem loci ad quem veniaηt.. Colligit ut seeundd, absuntem mane ex pro prio domi cito, in quo jejunium obligat, denocte pervenientem ad loeum ubi jejunium non obligat, poste nocte ecenare, carneiq; comedeis re,cum discedens non teneatur servate leges
sui domicilii , sed possit sequi leges favorabiles
loci per quem trans t. . Colligitur tertio, non posse Mediolanensem' transeuntem per loea ubi diebus quatuor antestimam Domini eam Quadragesimae jejunatur, non jejunare quia tenetur servare leges de eonia saetudines loci pet quem transit. Similiter ob
Huc usque disimus de lese humana in
communi. Jam de quibusdam illiu , ψ ciebus, quae peculiarem habent difficia ratem, disserendum est. Ac primὁ de lege poenali cujus ratio valde ab aliis differens. speciali declaruione & disputatione indiget.
ri Ieci ptimo, dari posse legem pure parnalem. t. Probatur., quia nihil impedit quominus legislator ejusmodi lege ferre possit, quid enim impediet quominus prohibeat aliquid seri Isubditis suis,non absoluta quidem,sed coditionalὸ
564쪽
nat .hoe est nisi velint poenam subire' sicut ali- A pedibilis tamen a trilitato ter Ergo posita veta is per voti m hane privatam legem poenalem Iege, qualis est poenalis, iugitis Est tissea
tibi potest imponere , vovenda scilicet se nun- tio ad culpam, nisi legis Iatot ferendo iseis IH quam lusurum, vel ii ludere eontingat. se datu- gem, declaret se non intendere obligare amas. meleemosynam pauperibus. Talis autem lex, pam. quam se serret legislator, esset vera , 5c mer. Consimatur primδ:Legis humanὰ quae abi. q. poenalis , ut conuabit ex dicendis conclusone que poenae comminatione ponuntur, ad culpatrinquenti: Ergo lex mere poenalis dari potest. obligant, ut omnes fatemur: Ergo xillae quae Dico secundΛ, multiplieem esse legem me- statuuntur cum comminatione poenae. Probati enalem. Consequentia, quia impositio poenae non tollie Probatur: Lex enim poenalis dividitur primδ obligationem ad culpam, sed indicat illam. nam
In eam, quae poenam tantum commitiatur, ita ut
non incurratur , nisi accedat iudicis sententia vel executio I 3c in eam, quae ipso facto pcenam infligit, de per se ipsam exequitur, vel obligat Teum ad exequendum , non expectata judicia
xtam. Mixta dieitur illa quae eontinet duo praecepta: unum iaciendi actum quem praecipit,vel abstinendi ab actu quem prohibet;alteium,exequendi vel subeundi poenam appositam, nisi fiat actus praeeeptus,vel nisi abstineatur ab actu prohibito. Pure veris poenalis illa est , qua unum tantum odo praeceptum dis stinctivum continet, nimirum vel faciendi actum praeseriptum. vel 'subeunesi poenam appositam; ita ut ad parendum lagi devitandum peccatum, alterutrum suis elat; potest enim legislator utroque modo praecipere aliquem actum, nimirum vel absolute obligando ut fiat,vel eonditionale tantum , vel ut sat, vel sibeatur poena adiuncta ; nolens praeci sedc determinate obligati in conscientia ut fiat , sed contentus illo modo coactionis,& impellens ib- Iitin timore poenae adtaciendum; sicut enim liberum illi est prrei pete vel non praecipereta Iem actum,ita de illum ab lolute vel conditio is etepraei per . In his omnes set. Theologi conveniunt, sea dissieultasde controversia est inter illos, an quan. do legislator condendo legem poenalem,nihil exprimi ide obligatione ad culpam,lex poenalis eam obliget. Et soliam ad plenam: Triplex enim citc, hoc ersatur Authorum sententia. Priama aperit, mullam legem humanam poenalem obligare aὰ aliquam culpam,sed Qtum ad poenam, nisi thgislator id edipresserit sua lege, vel antea per aliquam legem divinam , vel humanam non paenalem, i iem praeceptum sit. Ita Navarrus insinum cap. 1 3 . de Valentia hJe disp. . quaest. s. punctos. Seeunda Histinguit inter legem poenalem, iamixtam, primamque docet non Obligare ad aliis quam eulpam, sed solum ad poenam . nisi legisl tor id sua lege expresserit; aliam verA & ad culpam & ad poenam obligare, quareris iss legislator non exprimat.Hane tenent Alphonsus a C stro lib. i. de lege menali cap. g. & s. cui sub scribimi Marest. vamura, Moeratius, es alii. ' Tertia vero existimat, omnem legem poenalem. sve puram, sive mixtam, obligare non se. Ium ad plenam, sed etiam ad culpam, nis legislator contrarium expresserit. Ita Magister solo lib. t de iustitia quaest.ς an s. Sylvester vel Inobedi/ntia, Armilla eodem verbo , num. 2. Schellarminus lib. 3. de membris Ecesesae cap. 13.& eommuniter Discipuli D. Thomae. Quae se tentia probabilior est, de principiis pracedentidis itatione statutu consermiotinam ut ibi dicebamus, obligatio in actu secundo ad culpam, colis equitur legem per modum proprietatis,im.
ras tu est,peccari patia est, ct suppliciara nismi '
a Conpereatu ecunῖδ: Diversae seges p Hi, leadi υersas imponunt poenas Ergo pix iupponun diversas culpas, si aliunde legislat contraria non exprimat ἱ nodi enim existimat dum est: desgislatorem diversas de graviores h aas instigeris,nisi pro divertis & stravior imis cbist Cotissimatur tertiin Leν quam impossist Deus primis parentibus. suit poenalis, ut pater ex illi iverbisCenes. In quai ιιnque die comede udae eo more
remoru : At cellum est de fide, eam obligasse ad eulpam : Ergo lex poenalis obligat ad cul pam, nisi contrarium legislator edi presse, it.
Objiete, primὰ Omnis sex, mis inhvenalis, Io benigne interpretanda est . quant thid non
. constat de me me legislatoris: Ergo quando int' lege poenali legislatisi sua ni non eqpravit vos luntatem obligandi ad culpam, ex ius andum est, ipsum obligare ad solant poenam Coriseia quantia videtur manifesta . nam a fias holibent gne, sed valde odiose, mentem legislatoris in
Respondeo quod licet omnἰs' ex , maximae D. poenalis, benigne interpretanda st , hoetameit debet fieri iuxta naturam ipsus legis, hon verΑ extrahendo illam a suo statu connaturali: unde cum pertineat ad statum connaturalem legis, ue obliget ad culpam, nis contiarium legislator exprimat, ut constat ex dictis, eam ad culpam 3 obligare censendum est,ὶiis oppost uin legisl tor expresserit. Obuete, sectinὀὁ Miquanὰo ineurritur Irreis gularitas, quae poena est lege impolita, absque aliqua culpa, ut irregularitas bigamiae,&occi sonis justa.&smiliter pana interoicti, comprehendens innocentes: Ergo lex poenalis Ubligae ag solam poenam . non ve id ad culpam , quan/o legislator legem condendo , nullam Ooligari titionis ad culpam mentionem fecit.
Respondeo quod irregulatitates illaeriori ha 3. bent proprie rationem poena, Ied di euntur a iure irregularitates fgnificationis , nur absque culpa incutiuntur ; unde leges illas statuente . non sunt lepes poenales, de quibus pro dedit Uin, sculos,&se argumentum non est ad rem. Ad illud veris quod additur de interdicto, respondeo quod semper imponitur propter culpam alicujus; unde lex praecipiens aliquid tib poena interdicti , obligat non soliam ad paenam, sed
etiam ad aliquam culpam e quod autem aliqui puniantur siae culpa propria . propter culpam aliorum,multoties expedit in orAine ab bonum commune, sed tune illa punitio non habet proprie rationem punitionis seu poenae respectu illorum qui patiuntur, sed respectu illius qui eulpam commilit, qui non solum punitur in se. sed etiam in aliis, qui sunt aliquid illius , utpote
computes ejusdelia communitatis.
565쪽
gat ad poenam,s enim aliquis voveat sentant surum sub poena recitandi totarium , vel dandi eleemos,nam pauperibus , satisfacit si angens . , votum, si rosarium recitet, vel pauperibus et M synam largiatur: Ergo idem dicendum est de lege poenali. patet coiisequentia, a paritate Iadonis ; votum enim est quata quaedam privata lex, quam vovens sibi imponit, scut lex Principis aut Legislatoris . est lex communis toti
communitati imposita. ηs Respondeo li argumentum ae sumptum ex analogia Se proportione,qine reperitur inter i .s gem α votum, magis nobis favere, quam rim re .magisq; e Onsrmare quam infirmate nostram sententiani. Sicut enim ii vovens quando emisit
votum alam intenderit se ad aliquam paniam obligate, &nullo modo ad culpam, non obligatur nisi ad poenam ue iecus vero si absoluth vove-- - , dc votum emittendo non expresserit quod nollet te obligare ad culpatii , ies ibi hin aliquam sibi imponere poenam,posto quod votum non impleverit. Ita timiliter nos dicimus, quod si legi, lator condistis legem poenalem, id tum intendat subditos obligare ad poenam.&intenti nem suam exprimat , talis lex non obligat ad culpam, sed tanthm ad poenam: h contra vero si legislator id non exprimat, & legein abGluth conda non solum ad poenam. sed etiam ad cos pam subgitos obligat. quia . ut supra dicebamus, obligatio ad eulpam eonsequitur legem petmodum proprietatis, impedibilis tamen a legislatore; unde si legislator non impediat ne Ooli gario ad culpam legem consequatur, volendo. i quod ad culpam non Obliget. idque declarando x exprimendo. revera obligat ad culpam . de non solum ad poen
staibastam premi a reserantvir sententia. o Hra
1 c. I Utandum primo: Leges poenales quand
L que continete peditas non latas, sed sere das 3 aliquando veris poenas latas continere. Tune censentur contriere poenas serendas.. quando in illis non exprimitur haec particula, ipsisfacta, vsa 1are. aut alia similis: cum enim te ges poenales odiosae sint. in benigniorem partem sunt interpretandae, si contrarium aliunde non
constet. rutae vero cententur continere poenas
latas, quandu in ipsis exprimitur illa particula, ipsesam dce. praesens ergo Aissicultas non proce dit de legibus continentibus menaa ferendas t istis enim manipestum est non obligare ad menam statim suebundam. sed committere poenam
Itidiei, ut illam infligatὶ sed de legibus continentibus poenas latas. ι . Notandum secundΛ, menas latas esse in duallei differentia: quadam siuit passivae,quae contant in pura pravatione , ut excommunicatio, irregularitas, suspenso &e. Aliae sunt activae, quae requirunt aliquam actionem executivam talis poena. v.g. plena mortis, exilii, aut spoliationis bonorum. His praemissis, , Circa propolitam dissicultatem triplex ver satur sententia. Prima docet. nullam legem poenalem Oilligare ad poenam, etiam privativam,
A ante iudicis sententiam, una celesiastici legeeXcepta 4:e excommunicatione ipso iacto incurrenda, qt ae quia hominem pravat, non proprias, sed alienis L. cIesue bonis, quorum per excom
municationem destiit homo esse particeps, inhab Eccletia imponi potest ipsis facto incurienda
ante ullam iudicis sententiam. Ita Solus lib. i. deIustitia quaesi. c. art. s. t secunda e colura asserit . legem humanam in posse oblisarem eonscientia alite omnem sententiam ad quamcumque metiam, sive privativam, sive positivam , sive gravem, sive levem, illa tantummodo excepta qua malitiam Includeret , s ab ipsomet reo executioni mandar
I tur , cuiusmodi est Occiso seu mutilatio sui ipsus. Ita videtur sentire Alphonitu aCastrolib. a. de Iege poenali cap. s. de 8. dg sequentibus. Felinus , & alii Can istae, capite primo de
Tertia vest fatetur quidem legem humanam aciposse obligare in conscientia ante omnem seniatentiam, ad quamcumque poenam passivam leuprivativam, non tamen ad poenam activati seu quae ad mi executionem aliquam actionem requirit. Hanc docet Caietanus a. a. quaest. ς2.art.
3 . de Serra hIe quaest. να au. 4. dubio 3. cum quibus Dieo primis legem humanam posse obligare
C in scito conscietitiae, ante sententiam iudicis. ad quamcum'ue menam passivam seu privativam, ei, suae iplius rei actionem &executionem nono inirit. Piobatur primo: I eges qua imponunt poenas a t. excommunicationis, suspensionis, interdicti, de irregularitatis. possunt Obligare ad illas , ante sententiam iudicia,ut fatetur Soto: Ergo & imponentes quascunque alias pinnas, qua ad executionem nullam requirunt actionem.
Nee valet discrimen quod ille Author inter
excommunicationem scalias pcenas adducit,ni mirum quod excommunicatio & aliae eensura
Ecelesama, privant fouim hominem bonis I communibus, quorum Ecclesa est dispensatrix; aliae ver4 menae privat hominem bonis suis propriis. quae iure particulari possidet. Non valet, inquam .ium quia saepe maioris momenti & asti.
mationis sunt bona communia , quam privata, tum etiam quia excommunieatici non tanti aufert bona communia. sed etiam propriamet re vocem eligendi.&capacitatem ut quis eligatur. Addo quia non desunt leges poenales,qua de facto ante iudicis sententiam , reum privant propriis bonis, ut lex,quae parochiali beneficio privat eum, qui intra annum post acceptum neficium sacerdotium non si scipit: lex , qua fiuctibus beneficii privat ossicium non recitam; temt lex, quae Episcopum ad fructuum perceptorum restitutionem obligat, s post tres mei
sti munus eonsecrationis non susceperit, que eundem , si intra totidem menses p
id non secerit , Epistopatu ipso spoliat ut
constat ex Tridentino sessa 3. de reformatione cap. i .Demum Ecclesa in poenam criminis red dii aliquos inhabiles ad matrimonium ipso Diacto, nimirum adulteros, spe futuri matrimonii
adulterantes, aut mortis confugis reos ; talium enim matrimonium ante omnem sententiam iris ritum est.
Dixi autem legem humana posse obligare ante sententiam iudicis ad quamcunq; poenam passivam, seu privativam, quia non semper de facto
566쪽
obligat, sed potest aliter disiponi in iure commim Jni aut particulari, ut in nolui ordinis constitu tionibus disponitur, nam in earum prologo sic dicitur: peris tam ii ululationis ab ostilio, pani atra us racis altiνae . verpa 'ira,gravioris cu a, o aliis mioribm quantamcumque tam in constitutio .rbinquam extra ipso sat .sint incurrendapis ι pana excommunitur onu lata sententia. nullus sit subtritis nisi
superpentur declaratro Praelata in particulari 16 cfuhuius. quantumcumque etiam notorium facti, pel 1aris, avit tit mitisque interrensat.
Dico secundo regulariter & ordinarie loquendo. legem humanam non obligare in conscientia ante condemnatione in&sententiam iudicis, ad poenam activam, seu quae ad sui executionem aliquam rei actionem requiritia ia2. Probatur primo: Ex llidoro de D. Thoma lex humana debet e: lepossibilis secundum naturam& consuetudinem patriae. id est tolerabilis. ocac-cOm nocina humanae conditioni: Atqui lex ob ligans hominem ad exequendum itii e poenam legis per propriam actionem, ante iudicis sen tentiam. non esset tolerabilis. & aceommodata humanae conditioni, sed intolerabilis & nimis dura, ut constat communi omnium consensu,&atteihatur ipsa inclinatio naturalis, quae hoc ab- horte ted i et urit: Ergo lex humana ordinarie iloquen co non obligat hominem ad exequendum in se pretiam legis per propriam actionein, ante iudicis sententiam, sed sui seir si plenam ab alio inflictam patiatui. Didii, ordinarie DFendo, ad innuendum quod interdum leges humanae ad id obligate nussunt nraxime cum ad levem poenamObligai,T Nam in aliquibus Religionibus pracipitur recitatio alicuius orationis, aut levis aliqua castigatio. iis qui legem aliquam , seu constitutionem violant. absque eo quod lit opus sententia vel declaratione pratati. 23. Probatur secundo conesulio: Executio poenaei peractios em positivam .es actus iudicis live mi inistri publici. Ergo reus non tenetur ante iudicis sententiam exequi in seipsis poenam requiuentem aliquam actionem positivam ad hujusmodi execution: m. Consequentia eu evidens,' tum quia reus non tenetur exequi nisi illa quae sunt rei, non vero illa quae sunt iudicis. madii nihin eausa propria, in qua nemo est rectus iudex. Tum etiam quia reus solum tenetur pati, cum ad id solum obligetur per legem poenalem, imo eu Miem hominem esse agentem Fc patientemptilione afflictiva ipsa natura refugit. Antecedens vero probatur: Punit io quae pertinet ad exiecutionem poenae, est actus legis, tenens se ex parte illius, ut disp. i. ostensum est: Ergo cimii ex sit iustitia quadam inanimata, eget ministro vivo,nempe iudice, qui ideo dicitur iustitia animata ab Aristotele s. Et hic. ut applicet plenam reo,agendo in ipsum per punitionem. Ergo executio poenae est actus iudici . sive ministri publi-- ci. Hanc rationem insinuat S. Thomas 2.2.q.ca. an. 3. ubi sic ait r Quantum ad culpam adhibetur remedium per panam, cum in lier opertinet ad iudicem. Et ideo antequamst ondemnatus per sua cem, non tenetur restritiere plusquam accipiti, sed psquam condaemnatus est, tenetur poenam soli ere. Probatur terti δ: Leges humana propter crimen hi resis s&ideiraeside crimine tria Maiestatis) decernunt poenam eonfiscationis omniisum bonorum, ipso iure & facio ut patet eX cap. Ctim secundum leges, de haereticis in sexto.& cap. geniti, de haereticis: Sed non obligant Id lianc
plenam in foro conscientiae, ante iudicis sententiam, ut ex iisdem capitibus colligitur: Ergo si militer aliae leges prenale alias poenas politivas imponentes, non obligant ad illas si ibeundas, ante sententiam iudicis;v. g. lex lata contra defraudantes tributa, non obligat illos ad traden dum merces suasitico. ante sententiam iudicis; alioquin legis transgressor te ipsum prodere cogeretur quod esset intolerabile, Sc contra illam Chrysostomi sententiam. non dico tibi ut te prodas inpublicam.Uuae refertur can. Quis usquanda, de poenit. dist. I. I. II. MDuntur obiectiones. OBiicies primo cum Soto contra primam eon. Iclusonem: Contra ius naturae est, ut quis 'damnetur, antequam audiaturi Ergo etiam contra sus naturae erit ut quis ad poenam sive positivam sive privativam ligetur, ante suis icis sententiam. Consequentia patet, Antecedens verbprobatur,tum ex Cregorio cap Suseptis de casu posse I. propriet ubi ait Nos contra inauditam paria rem nibili sumus conire Ubi solus expen/it verbum pusumus non iniim dixit no νοIunius, sed nou Iossumus, natura id vetante. Tiam ex eant ne Iudex a quaesti ne i . ubi dicitur,nemo conde
netur, nila aut per innocentes testes conrincatur &e.
Tum latione, saepe enim qui legem uiolaruit,allegare potest vel ignorantiam,vel infirmitatem.
vel vehementem aliquam tentationem, vel fo
talle quos non tam graviter in legem impege rit, ut dignus sit totius poenae acerbitare. Confirmat Dr : Nemo potest in propria cauta esse siti iudex t Ergo nemo tenetur ante iudicis sententiam poenam lubire.tametsi poena illa non sit pontiva, sed d. ntaxat privativa . be Duli. mad sui exectit ionem rei actionem reqMiror.
Ad obiectionem respondeo Antecedens ,e- ὰς. rum esse se Gamnatione quae fit pei iudicis sen- tentiam non vero He it Ia quae fit per legem quia elim si per iudicis sententiam, debet ollini meliori modo delicti causa a iudice examinari. ac proinde oportet illam non soli1m ex testium iudicio, sed etiam ex ipsus delinquentis conses.sione examinare chm autem fit pernegem, relinquitur iudieio es conscientiae ipsius delinquentis, qui melius quam quivis alius potest de suo delicto iudicare, an poenam lege taxatam
Addo quod, s hoe argumentum soti val eret,
sequeretur quod excommunicatus ipso facto, non posset ante iudicis sententiam , poenam excommunicationis sibire,cum etiam excommu- . nicatus possit excusationis eausas assignare. recla proprio delicto sui ius ex elle possi. Quare sicut consa Naturam non est, ut quis sit sui tu ex in causa exco in municationis. de in caeter is tigibus supra citatis, in quibus ante sententiam iudicis reus privatur beneficiis Ecelesiasticis; ita Neque erit contra naturam elle sui iii dicem in aliis legibus, quae mena, privatas ipso secto in- incurrendas pro aliquibus criminibus statuunt, cum non sit maior ratio de illis quam de istis. Ex quo patet ad confirmaticinem. Coiicies secundo contra se undam conchi- , asonem: Legislator habet potestitem obligandi in conscientia ad poenam initim . ante ludi ea sententiam, tametii talis poena ad sivi executio- t
567쪽
nem requirat dictionem iptas rei,si ad talem me- Atratu obligate voluerit: Sed b c uam volunt, teni explicat per illam particulam legis, in. 9- . aut ipse ture ia per nulla verba potest eoi
modius aut melius explicari: Ergo leges poenates continentes poenas lata , obligarit ante iu-ὀicis sententiam, tametsi illae poenae, ad ita executionem ipsus rei actionem requitant
confiniatur primo : Si hujusmodi leges nia' obligarent ante iudicis iententiam, is Iae particulae,quae in illis appiniuntur, scilicet iosacto,vel essent, quod praeeipue urget de particula illa. quae interdum legibus illis su
peradditur, nempE quod ipso iacto . & sine alia
declaratione, plena incurratur Conticinatur secundo: Illamniculae sume iurat , ut incurratur poena excommunicationia, susperisionis,de ii regularitatis ante iudicis condemnaticinem, ut omnes fatemur: Ergo idem erit de aliis poenis, tametsi postivae sint, de ad ni
executionem, aliquam rei actionem requirant.
Ad obiectionem respondeo, legislatorem habere quidem potestatem obligandi in foro con
Otandum ptimo, seu potitu ex dictis' atticulo praecedenti recolendum , duplex genus poenae lege humana statui posse : alterum
a conlisiens in pura passione uuae ad sui executi nem nullam requirit actionem , praeter ipsum legislatoris imperium, aut iudicis sententiam, vel declarationem;ut tit poenae inhabilitantes Pea scitias. irritantes contractus. & censurae E clesialticae Alterum est, poenarum quae ad sui ex-' ecutione in requirunt aliquam actionem, quae' exere eri potest vel ab ipsis reo vel ab aliam ' sona distincta. Quoad primum genus poenae, clanscientiae ad poenam iustam , ante sententiam lu- ' nullam requirat actionem , prater legislatoris dicis, tametsi talis p ta requirat actionem ad imperium, vel iudicis sententia ad nihil tene
tui executionem,s id expediat bono communi, tui reus ut illam incurrat, metiam illam inui tunc enim illud non est existimandum intolera tus pati possit, sesumque tenetur postquam iubile,&ipse leus tenebitur exercere simul utram. lam contraxit, nihil agere contra eam. Solum s ue rationem rei&ministri ipsius legis;quia ta C ergo dissicultas est de pomis secundi generis, arimen regula riter loquendo, hocnon expedit boι nimirum reus teneatui vel possit illas in se ex no communi, Ecedet nimis rigidum & intolerabile, pia sertim si poena ipso facto subeunda glau, i, & acerba sit, & naturae valle repugnans, se gislator , tegulariter loquendo, non Oblagat assubeundam poenam , ante sententiamqudicis, quando talis pceira ad sui exemtionem aliquam rei actionem requirit, si ilicit enim bono com muni, li patiaret illam , post sententiam iudicis, eo ver maxime, quia exequi poenam requitera tem aliquam actionem, per se loquendo. on ad reum. sed ad iudicem, dc eius ministrum, pertinet, ut inpra oliensum est. Ad i rimam confirmationem, nego sequelainqui, poli iudicis sententiam, certum enim e 1x' quod si lint austae , & a audire vel ministris eius
infigantur , eas pos iudiciι tentiam pati de sustinere tenetur , alias darerer bellum iustum ex utraque parte, etiam nulla supposta ignorantia quod implicat.
Notandum iecuriclo,poenasquae ad sui execuistionem aliquam actionem requirunt, esse adhue duplicis generis, quaedam enim sum quarum a ctio ad executionem requista a nemine commodius exercetur, quam a reo qui poenam patruetur, v. g. actio quae requiritur ad executionem
exilii, vel poenae pecuniariae: aliae quarum acti Maioris licet enim leges humanae non obligent D ad executionem requisita , commodius exerce.
ad talem poenam,ante sententiam Iudicis, partimilae illa. ipsosacto , vel ipse fure, non ponuntur ultra in illis, quia aliquem alium essectum ii ducunt, nempe assignationem poenae, ipso facto, ita ut non requiratur sente tia iudicis ad assi gnandam illam pro tali delicto , sciit tequiritur in aliis legibus continentibus poenam ferendam, sed solum ad declarandum crimen patratum flatilia a transgressore legis. illa veri particula. alsique artadec .irariam, superaddha aliis praece dentibus . sumituras malotem prxcedentium explicationem, de nec superfluit. nec necesse . et ut habeat vim obligandi, te sudicis sentemtiam Aa secundam , concesso Antecedente, nego consequentiam & paritatem, patet enim ex dictis in secunda conclusione. longe disparem esse rationem de plenis privativis . ae de politivis quae ad sui executionem aliquam rei actionem
tur a iudica vel ministris eius, v.g. actio qua re quiritur ad abscissionem capitis, vel mutilati vis alicuius membri. Praeterea actionum quae commodius exercentur a iudice vel ministris ei
Ius, quaedam simi violentae, ut ab cisio capitissas iae veris non violentae . & qua voluntari. ex erceri solent, ut flagellatio seu disciplina,quam Religiola solent sponte suscipere, ad carnis m, cerationem. His praemita, pro resolutione difficultatis propostae. Dico pii mo, transgressor legis p enat is tene tur in conscientia siubire . mi iudicis semen
tiam,p aenam illam,quae ad shi executionem re e qui iit actionem quae commodius exercetur a reo, non veth pcenam illam ad cuius executi
Dem requiritur actio , qua commodius eyerc
tur a iudice vel ejus ministro. Prima pars patet .nam quando quis exilio vel
poena pecuniaria mulctatur, tenetur egredi e regno vel civitate, aulpecuniam solvere .hoc enim Dihil crudelitatis aut iniustitiae continet. Potest tamen in pecuniae solutione expectare ut pet
tui: quia licet possit iudex iniungere ut detur,
quamvis non petatur . communiter tamen id
non facit. Secunda veris probatur ex eo quod sententia poenalis, sicut de lex, benigne est interpretanda,
568쪽
chm sententia sit applicatio illius legis , quam λ ut siure tontias sumant aiseiplinam. nu levem
benigne elle interpretandam est communis animi conceptio 3c dispositio iuris. Ergo non tenetur reus ad exequenchuniuam pretiam in seipio, cuius exeetitio eommoditas fit 4 iudice. vel ministras . sed susscit elle paratum ad illaui susti mendam,quando infligetur ab illis. Patet Co sequel tra .nam alias non benignδ. sed durissimh interpretaremur sententiam illam. Dico secundis, non potest obligari reus 1 luduee per stram sententiam, ut libi inserat poenam, ad motis executione in requiritur actio violeniata v.g. non potest obligari ut seipsum oecidat, vel mutilet, aut tuis manibus sumat venenum, ,el pereat inedia,taineis ei bi illi offerantur aliqua, i od non ignominiosam flagellationem, quam solent multi sponte suscipere ad carrus
ta X fictis colligitur, iudiees triferioresteneri
in conscientia iis, qui legem transgrediuntur poenam lege taxatam imponere. Judex Gnim ad hoe positus est a republiea,urper legum observantiam&eustodiam illam in pace&c-- cordia conservet Ergo contra suum ossicium Ggeret, si legum transgressores debita plena non putii ret;ellet enim reipublicae infidelis, ansam-
Urobatur. Nam etsi pana mortis, vel media, B que daret ut passim vitia& delicta cum publico vel alia similis secundum se non sit inhumana, detrimento communitatis grastirentur. sed multoties iustissima & mitis. attenta criminum gravitate; iste tamen modus raecutionis, scilicet quod propriis inanibus retis libi inserat mortem, inhumanus est & crudelitate plenus; mihil enim magis abhorret natura. eui naturalis est vitae conservatio quam manus violentas sibi innite usque ad internecionem iErgo iudex sua sententia non potest ad id obligare. Nec est patratio de quibusdam actionibus , quae remo hetantum ad ipsius rei mortem cooperantur , ut patibulum ascendere, extendere linguam am- putandam,collum denudate . illuduerat ni fici truncandum ollari emam tales actiones ex se Confirmatur, quia alioqui leges nullam vim nnaberent, is teneretur iudex poenam impon te, altem quando non tenetur reus ante sententiam iudieas eam subire,quod ut plurimum contingere, ex ante dictis perspicuum relinquitur. Dixi,iudice, iliferiores,quia legislator ex coha - 4mmuni sententia potest paenam remittere transgressoris cum obligatio, si quam habet ad pretiam imponendam, oriatur ex sita lege, qua ta-isen non tenetur Verum cum ille potestate, quam habet condendi leges, dc puniendi trans. stellares ea tum uti debeat in bonum reipublicae,non erit libet a culpa, si reo sne eauca rati
ex natura sita indi intentes sunt,neque inhuma- C nabili pamam lege statutam condonet eom talis
mr 8c crudeles redduntur. quin potius commodiores Se laudabiliore3. sib ipso reo executio. iii mandentur. . Ex his intelliges,quod scut ex amore naturali erga parentes tenemilr non inserre illis moriatem, quamvis ad eam iusti damnati e fiant, &executio sententiae nobis committeretur , ac
praeciperetur a iudice 3 ita neque erga hos ipsos postumus licite illam exeqiii. Ac ne quidem ad vitandam mortem acerbi rem ieitum eli si-hi, vel illis mortem mitiorem eo lasciscere a scissione venae, quamvis a iudice oblata, vel a. Ilatio etiam suifragatur:Judex enim non hari, quopiam modo quia iure & praecepto nar D'potestatem in lege dispensandi, nisi sit sume. rati prohibitum est propriae occisioni politive mus : Sed moderari poenam in lege politam. et impunitas vipernielem reipublicae vergeres
Dixi etiam. iusices in seriores teneri poenam . rege taxatam imponere, quia non potest iudex interior pro suo arbitratu poenam lege taxatam moderari. sed eam iuxta legem tenetur impianere, ut patet ex cap. In ruta, dist. 4. utii Pontiis sex sic loquitur In istu remporalibus Dersus, qtia quum de bu homines iussicen eam em inflatiunt; immen cum fueriηt inliιttita irinuta, non Iuuit j ssici L ipsis itidicaresed secundum ipsu. Ratio etiam sit tragatur:Judex enim hon ha- 8
Cooperari . Intelliges etiam, falsarii esse ac erroneam, Gmburini , &aliorum re contioremCasui itatum sententiam, quae asserit. iuste damnatum ut famem reat , posti oblatum panem respuere. Nam ut rectedii currit S. Thomas 2.2.qu. .ar. .ad a. Nullus ita condemnatur, quod studii inferat mortem .sed uos ipsie monem patiat ν ό ct ideo non tenetur facere id, unde mora sequatar, reneriar tamen hon re Viere V et ι γ n patiatur quod la tam est eum pari. Sicut etiam si utiquis sit condemnarus at sume marratur, non pet cat, scibam bi occaθὶ ministra rum sumat. quia non sumere,esset stipsum occidere.
Quae ultirra verri probam taliter eondemna Ε pol ulo debit, Reiibu, , ' α
tum non modis polle , sed de teneri cibum sibi sti stiri A se a m
itum non modis polia , sed de teneri cibum sbi oblatum sit mere , quia nulli fas est seipsum oe cidete. De quo fusius in dissertatione de probabilitate art. 3. g. a. num. Ios
Di eo tertiri. potest iudex sua sententia obit.
gare reum,ut sibi inserat ponam, ad cuius exeacutionem requiritUr actis,quae commodius ex- arcetur a iudice, vel eius ministris, dummodo talis actio violenta non sit.
Probatur,quia hoc nihil eontinet crudelitatis,& fit in domibus religiosis, & in ossieto sanctae inquistionis , in quo lateidiim reis praeeipitur, aliquo modo in lege dispensire, ii non inroto, si item in parte: Ergo non potest iudex inserior poenam lege taxatam minuere, vel moderari, ed debet poena nilege statutam imponere;pr sertim fi plena sit pecuniaria.quae interdum aDplicatur parti laesa, vel fisco, vel astis,qmbus ius aliquod per iegem acquiritur; fiane e v m poenae ciminutio in praeiudicium thrtii vergeret. Qiaeres,an leges,quibus tributa imponuntur, iam hiat pure innalia tRespondeo negativδ. quia tributa non sunt poenae communiter, neque supponunt culpam qua illis vindicetur. sed sunt subs dia quaedam .
luitanenda. Nee obstat quod illa onerent subditos, cum discrimen fit inter id,quod est onerosum,& quod est poenale. Dixi, communiter, quia interdum tributum potest in poenam statui, potest enim Rex punire civitatem vel regnum, a quo injuriam accepit, impositione alicuius tributi. deoeuteron. χαdicitur: Siquatao accepsim ad expugnanda livit tem , egeres ei primum p ce. Si receperat, peruerit tibi portώ, eius Popum, qui in ea permertibi μbmbum. Dividitur autem tributum in tres sipecies, nemo
Pe in Ieale, persionale dcmratum. Reale est illud
569쪽
quod pro rebus immobilibussci uetibus earum Aquotanni spei Glvitur,a quo tributo agri dicuntur vectigales i. GSc a. is ager. Personale verisithid est.quod tribuitur tatione personae, vocaturq; cenius, iuxta illud Mattit. 12. Licet censem da νυ casari,an non' &-dicitur aJutis is capitalio, L. Sacrosancta si . de sacrosanctis Ecoeliis, ex eo quod solvitur per capita. Mixtum denique illud est . quod tam pro rebus. pix sertim mobiliabus, quam pro peti is imponitur. s. Quaerunt etiam hic aliqui, an lex iri itans,quae nimirum statuit aliquid elle irritum,sive invaliadum. sit poenalis φa Rei pondeo talem legem aliquando esse poena lena. de inductam propter culpam,aut dolum, s-ve in odium alicuius transgrestionis, aut culpae; icuiusmodi est irritatio matrimonii propter u- Noricis tum , aut propter adulterium vivente coniuge comissum cum promissone futuri matrimonis i interdum vero non elle poenalem,Scseri in bonum privatae persona, vel reipublicae, non a atem in menam alicuius peccati'; euiui modi est irritatio professionis ante annum deciamum sextum expletum. statuta in bonum profitentium Sc Religionis ; vel irritatio matrimonii inter consanguineos. vel amnes in certis gradibus, ob decentiam & ho.aestuem. Unde sere irritan δε plenalem dc non poenalem, seu te lem dividitur , ut notat Rebussus in Concorda ta, titulo de contionibus, i. penultimo.
HActenus de lege scripta, qua fertur a superiore , dictum est, nunc agendum de lege non scripta,qua consuetudo appel-
Iatur, 3d quid illa si, dc quam vim habeat, bre-vater declarandum. Unde se
ARTICULUS UNICUS. 2uios consuerussiis quam vim habeas e
i. T Ico primor Consuetudo est ius qtioddammoribus angiatum, quod pro lege suscipιιur, cum delic t lex. Ita Isidorus apud Gratianum dist. i.
Explicatur breviter haee definitio: Consiletudo dieitur primh liti, tum ad exprimendum genus ips cum lege scripta commune;tum quia debet esse iusta, saltem ratione obiecit, leti mateariae circa quam versatur,ut infra dicemus;&per hoc a corruptela .seu abusu Gistinguitur. igitur eonsuetudo non sumitur hic pro usu frequenti, sed pro iure.quod ex tali usii ortum habet. Dicitur secund4,hominum mor bus inlituram,ut iam incipiat lege distingui; fertur enim lex a stiperiore,consuetudo vero subditis cum soloPthi cipis consensu tacito introduci potest. Dieitur territ4,quodpra lege suscipitati&c. quia consuet do,tit infra dicemias,habet vim legis. dc loco eius suscipitur, ubi defieit lex. Cum autem lex tripliciter possit deticere;primo cum non est,se. cundh, chira est inutilis I tertio, eum dubia,vel
obstura est, pro illo triplici legis defectii consuetudo suscipitur. Nam primh ubi non est lex, si1- scipitur conluetudo legis introductiva, seu vim
legis habens. Secundδ venit in detectum legis inutilis consuetudo abrogativa illius. Tei tib
cum lex obicut a, vel dubia est. venit in eius defectu in consuetudo,quae, ut intra die aus, vini habet legem dubiam de obscuram interpretandi. Ex iis intelliges pii mὁ,coiisueris mem&p .e. a. scriptionem maliquibus convenire, sic in mul- tis aifferre. In duobus enim conveniunt prina b.
quia in utraque intervenit aliquid iacti, de limiliter aliquid iuris. quod per factum introducitur ; secundo. quia dc praescriptio requirit esse
quam consiletudinem facti, de vicissim consuetudo requirit aliquam piaescriptionena temporis. Diiserunt autem pruno in ipso iure, nam, consuetudo introducit ius legale, seu ius legis. quo omnes obligantur, praescriptio vero solum confert ius dominii; aut ius utendi, vel liuendi. Secundo disserunt,quod consuetudo introducatur per praxin uum populi;cum enim vim I gis habeat , re lex ad commune bonum referatur , debet introduci pei inorem dc observati ne in communitatis,nempe populi; at vero prae scriptio, cum ad privatam utilitatem reseiatur, introducitur tantum per usauit, L. factum alicujus privatae per nae. ut cum quis hiareditate liqua longo tempore pacifice truitur,tunc enim
2 viget praescriptio illius haereditatis in hoc privato homine. Tertio disserunt,quod confitet do ad suae introductionis validitatem requirae tacitum , vel expi elliam consensum Principis,
contia quem,vel contra cuius legem coniueti do introducitur,ut insta dicetitus: at vero prinscriptio non requitat consensum ipsius, cO traquem. vel contra curus utilitatem praescribitur;
ut enim Titius contra Callam praedio aliquo' praescribat, non est opus Caium ipsima tacite,aut expresse in hanc praescriptio item tDnsentire, sed satis est,ut eo ignorante possesso currat.&cor timietur. Demum coniuetudo & praeseriptio' disserunt ex parte temporis,quod lege determinatum est in omni prα scriptione, non autem in omni consuetudine, ut infra patebit.
i Intel liges secundδ , quomodo consuetudo 3'
disserat ab usu de more s enim consuetudo spectetur ut est quid facti. idem fere est quod uius.& mos, nempe uniformis frequentatio actuum
Iiberorum ; si vero spectetur ut est quid iuris,
moraliter relictum ab ipsa uniformi frequentatione humanorum actuum , vim habens
obligandi ad sic operandum .dissert consuetudo ab ipsb usu & more, qui solum importat ipsam
materialem uniformem frequentationem actuum liberorum.
intelliges terti δ, quomodo consuetudo dic serat a foro de stylo; solus enim non est quodcunque ius usti de consuemdine firmatum, sed de iis duntaxat rebus , de quibus iudicandumi est in tribunali. Solus vero proprie est modus, qui in scribendo , vel loqneudo servatur, qui a Jurisperitis transferri solet ad fgni hcandum modum,quo proeeditur in causside negotiis tractandis.
intelliges quarth. bonam esse diva sonem eon ' suetudinis in consuetudinem contra legem, Ecfecundum legem. Nani vel consuetudo supponit aliquam legem humanam sibi contrariam , de sic est consuetudo contra legem. Aut nullam
suppolin legem humanam sibi eontrariam,&se est praeter legem. Aut demum supponit legem hunianam constitutam sibi contormem,Se face tie
570쪽
rit secundum legem. Quanquam hoe ultimo A eere debet communitatem persena imita ut modo non ut proprie consuetuso, de qua hic a- cousuetudo vitia lotis habeat, debet esse uni gimus. cum nullum novum ius introducat. sed versalis, c non paucorum. 13. tantiam antiquum , quod lege scriptum supponit, repetitis observantiae actibus conscmet. Duo se eundΛ. consuetudinem legitimh introductam. triplieem habere vim,nempe institiae diobrogandi.&interpretandi luem. ea inque
pol se novam legem instituere, veterem abI
gare δε dubiam interpretari. Prima pars probatur priini ex Ss. Patribus, Tertulliam, enim lib. de corona militis cap. 4.
sc ait 1 Consuetudo etiam in rebus cruri ius pro is
fissipitar. tam de sortii. Et Augustinus ep. as. consuetudo vitii lotis habeat
Colugitur quartis quod sicut proprium se aeu indueeie obligationem aliquid faciendi, ita
etiam ut consiletudo vim legis btineat, requiritur quod id. quod ducitur in consuetudinem, iudicetur ab omni s esse necessario observat, dum,&non ex sola populi devotione&pio asse. . Unde consuetudines inductae tanthm devotionis gratia. et ad melius esse, non habent vim legis , ut consuetudo ter pulsandi quotidie ad Angelicam salutatione, vel tria Sacra audiendi di in natali Domini,vel niunandi in .igiliis sesto ad Castalinum . ut retemiro . Lehi diit O. . rum B. Virginis, excepta vigilia Assumptionis. haec se tibii: In his ν m. iis quibus nihiIιerti partiu
da νικaram,rta σ contemptores Eviti in carum con saetudinam coercendi stine.
Probatur secundi ratione, quia tu ipsa e siletudine legitime ituroducta reperiuntur ea , qua ad legem requiruntur. Prim4 materia proportionati, hoe est rationabilis Secundo pocestas introducendi iuris obligantis. saltem ii adsit consensus tacitus principis. 1 ertio voluntas se obligandi. Quarta,manuellatio talis voluntatis . non tam per verba , quam per facta.
Quad autem inter est inquit Ulpianus, L. de 3πι-bus, is de legibus o suffragia populus voluntatem sa-am declaret. .a rebus ios O factis l. Ex quo probata manet secunda pars. cum nim prioris legis obligatio tollatur per polleri orem, si consuetudo legitim. introducta habet vim instituendi novam legem, pariter vim habet abrogandi praecedentem. & tollendi Obli. gationem illius. UndhL. de quilis,ls de legibus, dieitur rectissime receptum esse , ut leges non solum ibisagio legislatoris . sed etiam tacito, consensa omnium per desuetudinem abrogentur.Unde multa linit in iure Canonico & civili, Colligitur quintis quod cum Omnas lex procedere debeat a voluntate & ratione Principis. ut consuetudo vim lsgis habeat, requiritur ut Princeps, vel alia potestas superior , ad quam pertinet ferre leges, ei cossentiat personat iter, vel legaliter,seu iuridich. Dicitur autem comseiuite pet conaliter, quando per se immediat
consentit tacite. vel express h. Legaliter vero, seu iuridice consentite censetur, quando vel ipse , vel praedecessores tulerunt aliquando legem . vi cu us talis consiletudo approbatur. ariod ueto spectat ad tempus necessarium proia iusta Se legitima consuettidinis introductione. ties circumferuntur Doctorum sententiae. Ali
qui enim volunt ad hoc requiri spatium decem annorum inter praesentes,&viginti inter absentes. Alii distinguunt ius civile , Canonico, i-cunt ad consuetudinem contra sus civile intro ducendam . susticere Ipatrum decem annotum, tam inter praesentes,quam inter absentes;conitia vero iusCanonicum requiri viginti annos. pro
pter dignitatem iptius iuris, quod strictioris de bet esse observationis.qua civiler ideoq;addunt aliqui, requiri centum annos ad praescribendum contra iura Summi Pontificis, seu Eeclesiae R manae; quadraginta velis contra aliarum taci quae dudum propter desuetudine exoleverunt, o salum iura. Alii demum nullum temptis dete nec ullam amplius inducunt obligationem. Tertia deniq; pals quae asserit consuetudinem habere vim legem dubiam vel obseuram inte pretandi, inanifesta est, neq; em n melius vera legis intelligentia haberi potest,quam ex communi hominum sensit per receptam consiletudi. nem satis manifestato Undhe cha. dii effude coluetudine. consuetudo dicitur optima tigum in.
. Ex hi, colligitur primδ .eonsuetudinem indu
cere obligationem tam ad culpam . quam admenam; cum enim vim legis habeat,debet eamdem indueere obligationem , quam imponit obligare potest, ut disputatione prae edenti ostensum es : Ergo & consuetudo.
Colligitur secundis,qubd sicut de ratione legis
est ut praeeipiat actus bonos, eum si regula rectae rationis mens litas actus humanos; ita ut comsuetudo vim legis obtineat, requiritur ut id de oest .se actus bonus; unde consuetudo de re itille ita aut indifferenti vim legis non habet. Ex quo sit nullam introduci pone consuetudinem, quae vim obligandi habeat contra lege naturalem. cum Ira naturae id sol sim praecipiat. quod est intrinsece bonum. levetet quod est intrinse-eh malum.
Colligitur tertiδ, quod scut lex debet ponim comi nimi.'iralitum ad Persorias, id est respi-
mas iatum requirunt pro iustata legitima consumtudinis introductione . dc diciant quod tunc comsuetudo nil eletiter introducta censetur,qua viri probi&piudentes censent eam introductamelle, neque circa hoc evidentiorem aut certi
Iem regulam flatui posse. Pro resolutione lDico brevitet, quod quando consiletudo in troducitur a populo cu expresso consensu Primcipi non est opus expectare tempus aliquod de.
terminatum; quia cum eoniuetudo non minois
rem vim habeat, quam lex scripta , s aecedat colasensus Principis, viva vocis oraculo ex prelasius, non est dubium quin firmet illico consuetu- lex. Sed lex tam ad culpam . quam ad poenam E dinem,stibindeq; non est expectandum determis
o I AE . I natum aliquod temptis ad eius validitatem. Si
autem consiletudo introducitur a populo,ex ta cito leu praesti mptivo consensu Prinbicis, tune servandu est tempus a iure determinatum, quia tunc Princeps non praesumitur consentire, nisi evoluto tempore a iure determiarat O; proeltimi tur enim velle servare ea quae iure communi si tuta fiunt. Caterum euin nec in iure civili, neque in Canonico.nullum certum tempus legatur determinatu pro introducenda consuetudine,hinc
fit quod tempus quod in me requii itur ad praescriptionem, requiri cemeniar ad consuetudinem. Unde iuxta hanc regulam consuetudo e tra legem ei vilem requirit decem annos, contra E Heliallicain quadraginta, ut docist Autum rea secunda sententia