Canonici juris institutionum libri tres. Opera & studio Francisci de Roye, antecessoris Andegavensis

391쪽

ratio differentiae ea esse potest : quia veteres sacri Canones nominatim proh bent, ne Clericus deserat proprium Episcopum , aut in foro Saeculari agat, ideoque necessaria fuit gratia aut licentia Episcopi: Nihil vero addunt, si ipse

ab adversario laico vocetur ad illud forum , quo casu necessaria illa non est, quia leges & Canones volunt ut sine mora dc dilatione sequatur, & respondeat. Unde cum illud ita obtineat ex indulgentia Canonum, necessarius non est Episcopi consensus. Sed non multo post in tertio Aurelianensi Concilio Can. 32. mutua fit prohibitio, ne Clericus actor laicumrcum, vel laicus actor reum Clericum

ad publicos judiccs vocare possit, abuquc permisiti Pontificis, ac si verum

amamus ca etiam ipsa mcns est IV. Aurelian. Concilii tribus aut quatuor annis posteae 9 Can. 2 o. ubi, absque Presbytero aut Archidiacono 'nihiΙ aliud esse videtur, quam absque lice tia Presbyteri aut Archidiaconi. Et hinc omnino sequitur, vel etiam ex antiquo Iure Canonico, Clericos agere vel conveniri potuisse apud judices publicos, saltem ex permissis aut

licentia. Diceceiani Episcopi Hodie

392쪽

yisis Canonisi omninb etiam recepta est ea reguIa, ut Clericus laicum in saeculari foro convenire debeat , nulla petita venia, Mquidem juxta receptissimam hanc juris utriusque regulam, actor sequitur fo

tum rei.

Sensim etiam invaluit in Gallia lai cum iudicem de interdictis seu de causae possessionis cognoscere, vel etiam in rebus Ecclesiasticis, & inret ipsos Clericos , ut titulo sequenti videbitur. Clerici etiam de lareo Patronam agKnt Sc conveniuntur apud judices regios, ut fusius olim scripsi a i tit. de Jι. t. in Proleg. Cap. 39. Idem de seu dis Ecclesiasticis : Nam & illi ipsi Pontifices Clericum de Saeculari seu do age tem rejiciunt ad laicum ejus seudi dominum quasi ad verum judicem, Cap. s. 9 13. Ex. de judici Cap. s. Ex. de D. Comp. cap. pen. Ex. de red. V. quibus addi possunt Epist. 113. Insecenni III. M. 2. reg. Epist. χο8. apud que cer nu- ro. . hstor. Frantiae. Idem juris, si reus sit Clericus, ut nemph in ejusdem domini curia respondeat, inquiunt Siculae Constitutiones lib. r. Hr. 6 I. p. un. Et hine in Gesbs S. Ludovici

nicationis , quae. in Concilio Lugdun

393쪽

In illanum Liber III. 381

contra Fridericum II. lata est, ea refertur : quod exequi noluerat eam Euclesiae legem, ex qua Clericus apud Saecularem judicem conveniri non potest,

nisi propter seudum ,. quod civilὲ ter tenet. idest a laico. Sed in Gallia soli judices laici de omnibus seudis cognoscunt, sive sint Ecclesiastica, sivἡ laica, si vis a Clericis, sive a laicis teneantur, quia sunt omninb temporalia & patri monialia. Vide Notam Caroli Molinaei ad d. cap. 1 . G. de judic. Sic etiam Clerici de decimis Inseoda. tis apud solos judices laicos agere aut conveniri possunt: Et quia sunt plane temporales & quia possessores eas ab ipso Rege in seudum accepisse pretes

muntur, cui ab Ecclesia tum primum ita datae sunt. Ac tandem Clerici ad forum laicum vocari possimi pro recognitione Scr.

pturae. Exo jure Canonico ea recognitio inter Clericos , facienda est apud iudicem Ecclesiasticum. Cap. I. g. nit. ct ibi Glossa. de s. comp. in Sexto. Sed in Gallia receptum est. eam fieri rantum apud laicum, ex Constirutione an i 339. artic. 91. ad quam videndus Brodaeus ad Louetium sit. L. num. 13 . quod & i

394쪽

οδ . Juris C anon ἰei Anglia receptum esse palam est ex ejus legibus, toto libro 7.

TIΤULUS V. De causa posset is es proprietatis,

CUM in judicio vel res, vel persona

conveniatur. L. I9 A. de ju.sis hinc semma illa divissio actionum prodiit, ut aliae sint in rem, aliae in personam. Achio in rem est per quam vindicamus rem nostram, quae ab alio possidetur, eaque semper in eum datur. Actio in Personam , qua cum eo agimus qui nobis obligatus est ad aliquid dandum vel faciendum, & semper in eum datur La s. d. de oblig. ct act. Ac licet in jure Canonico exoleverit actionum scrupulositas,at tamen contemne da non est ea divisio, & earum actionum natura e Praecipue vero in tractatu de jurisdictione,& de foro competenti, ut nempe innOtescat ubinam instituendae ac peragendae sint, atque etiam quale in iis officium judicis esse debeat.' Quando actiones illae Clericis aut contra Clericos competunt, nec leges Imperiales nec Canones distinguunt, in

395쪽

IUItutionum Lib. III. 383 quonam foro instituendae sint; & generaliter volunt, ut in civilibus causis Ecclesiastica sequantur : Sed Carolus Magnus in legibuι Longobardorum, lib. 3. tit. I. Cap. a I. statuit ut Clerici de suis personis seu actione in personam conveniantur apud Ecclesiasticos judices, & actione in rem apud tem

poralem judicem Diceceiani Episcopi, qui cum assessiore judicis laici jus dicat.

Α pertius omnino Guillelmus Rex Siciliae in legibi Siculis lib. I. tit. 42. ct 63. statuit, ut Clerici, actione in personam conveniantur tantum apud E

clesiasticos judices, & actione in rem apud laicos. Eam distinctionem sequutus est Franciscus I. Rex Galliae. Ratio differentiae ea esse potest, quia persona Clerici omnino Ecclesiastica est, & per ordinationem mancipata Ecclesita: sed res sunt, sub Imperio Principis, j risdictione Regii Magistratus. Can. quo jure. dist. 8. atque etiam Clerici per jura Regum possident possessiones, ait Hinc marus Remensis in Epist. 9. & ita

convenit , ut Reges eorumve Magistratus de iis possessionibus cognos, eant. Olim quidem Carolus magnus in actione in rem non distinguebat inter res Clericoram proprias, Sc inter

396쪽

i Dris Canonici Ecclesiasticas r Ejusque disciplinae quaedam exempla occurrunt apud Adreval-dum Floriacensem Caroli Magni aequa lem, dc ut volunt, agnatum, aut Gentilem in libro de miraculis S. Benedii. Sed hodie actio in rem de rebus Ecclesiasticis instituenda est etiam in foro E elesiastico. Verum in reali controversa utplurimum vertitur causa proprietatis & possessionis , quae utraque nihil comm

ne habet, L. naturaliter I 2. f. I. de a Gy.

sel amit. psiquod potissimum innotescit in modo persequendi : Nam proprietas vindicatur actione in rem, quae ideo dicitur jus dominii , de cvj iis foro actum est supra : Sed de possessi , ne agitur interdictis, quae nihil aliud sunt, quam judicia possessoria, in quia bus actor vel alicujus rei possessionem adipisci contendit, vel eam conservare, vel amissam recuperare . ex receptis j ris Canonici regulis. Si Clerici de quarumlibet rerum possessione interdictis agere velint,ea omnino instituenda sitnt apud judices Ecclesiasticos, & utrumque judicium puta petitorium dc possessorium, seu actionem in rem & inaterdictum apud eos aut simul, aut seo smiostituere possum. Unde lib. a. decreta

397쪽

Institui ἰοnum Liber III. 38s

Cretal .extant varii tituli, in quibus Summi Pontifices & Episcopi cognoscunt de possessione quarumlibet rerum. Sed aliter obtinet in Gallia: nam Clerici quodlibet judicium possessorium

etiam de rebus Ecclesiasticis instituere debent apud saeculares judices et quod dc in Anglia obtinuisse docet Cap. 7. ex. qui si. sint legit. & in Germania, Petrus de Vineis lib. se Ep. 111. Ratio ea est tum quia possessio est quid te poralis 3c humani juris 3 Rex autem Christianissimus in temporalibus nutilum habet superiorem, Cap. I s. ibid. tum quia Clerici per jura Regum possident possessiones, ut jam diximus, ergo eas tueri debent ; quod praecipue vertitur in eo judicio et eorum judicum officio incumbit, ut ei ex litigantibus dent possessionem, qui potiori jure nitatur, ut lite pendente, rem litigiosam posita

deat. .

Ea est sententia de recredentia, idest de reddita aut restituta possessione , apud Ivonem is Epist. 397. ct a s. dc Caufridum Vindocin. lib. a. Epist. 3 o. atque etiam Clericum illum in ea possessione plenissime tueri possitnt, dc prohibere, ne quis eum turbet, quae est definitiva sententia, Cap. ult. ex. de

398쪽

3 8 6 Iuris Canonici iudic. Et dicitur sententia plenissimae tuitionis , quae cum dicta est in quaestione beneficiali, non amplius hodie licet judicium petitorium instituere apud judicem Ecclesiasticum, quia ferri non

potuit ea sententia nisi examinato tit lo , cum Ecclesiastica beneficia obtineri non possint absque Canonica institutione seu Canonico titulo : durum a tem & grave esset eum adhuc a judicibus Ecclesiasticis examinari.

De Laicis, an se in quibus causis

Ecclesiastica frisdictioni

subiaceant. EIus tituli authores mihi sunt duo

pacis decora D. Maistraeus Proto- praeses, & D. de Marca in ea exercitatione , quam p miserat de Canonicis judiciis in laicos. Utinam mihi affulgeret utraque lex illa ad illustrandam jurisdictionis illius originem, progressum,& hodiernam mutationem. Cum nascentis Ecclesiae temporibus quidam Fideles apud Ethnicos judices litigarent, Apostolus illud aegre patitur,

399쪽

Institutionum Liber III. 38 eosque monet ut potius contemptibiles ex suis ad judicandum constituant, quam ut adeant Ethnicos illos judices. Hine Fideles cujuscumque conditionis, omnes suas lites deferre ceperunt Ecclesiae, ut terminarentur , Vel etiam privati, idest laici , ut jam olim probaVimus. Tertium Carthagin. Concilium ita illud Apostoli accepit in Can. '. quem Gratianus exscribit in Can. Placuit. 42. in ii. II. q. I. iis verbis, cum privatorum etiam causas Apostolus ad Ecclesiam deferri , atque ibidem determinari praecipiat. Sane integrum illud Concilium ultima illa verba non habet in Cod. Can. Ecclesiae Afric. in Cod. Can. Diovsii Exigui, in Decreto Ivonis Carnot. Sed omnes fere Codices Gratiani ea exscribunt, eaque probant dc retinent Conistius & Romani Correctores, nec sine

ratione. .

. Primo enim Alexander I. iis utitur in Can. relatum. ibidem. qui desumptus

est ex ejus Epistola prima, in qua Blon-dellus ea ipsa verba legit absque ulla

nora, quam quae huic Carthag Concilio ea verba tribuit. Secundo, antiquissimam hanc disciplinam adstruunt Author Constitutionum Apostolic. Origenes , Tertullianus , dc Illiberitanum. Concilium. R V

400쪽

388 DHs Canon;cἱ Cum ad Christianos Principes venit Ecclesia , ut loquitur S. Hieronymus, Ecclesiastici judices dati sunt Clericis, S: Laicis publici.. Honorius & Arc dius Constantini Nepotes in l. 7. ct 8-Cod. de Disio' aud. volunt ut Fideles

Omnes ex mutuo consensu apud Epis.copos litigare possint i, quod quid sit

olim diximus. Sed Ualentinianus in Nov. I. de Epis tuae voluit eos ita consentire non posse in Episcopum, nisi per compromissum jure perfectum : de addidit illud etiam obtinere in Laicis. Vide Janum a Costa, ad cap. 4. ext. deiurio. Sicque vel etiam laici ex compromisso Ecclesiasticos judices adire poterant. Unde illius temporis Episcopi audiendis & dirimendis omnium plane Fidelium causis aut litibus incumbebant ad fastidium , ut de S. Ambrosio, S. Augustinus lib- 6. Confess. cap. 3. & de se ipso passim, Sc de Gregorio Nazianz- Gregorius Nyssenus,quibus adde Chrysostomum in lib. de Sacerdotio, cap. I S. Ea fuit origo Canonicorum judiciorum in laicos , quae summo jure non habuit Ecclesia, sed ex liberalitate Principum: nec eam jurisdictionem habuit quasi ordinariam , sed in morem arbitrorum , quoties Episcopi a litigantibua