M. Antonii Mureti Ad Leonardum Mocenicum, patricium Venetum, orationum Ciceronis in Catilinam explicatio

171쪽

τ ἰ M. ANTONII MURETI AD LEG NARDUM DOCENICVM, P. V. tertiae in catilinam orationis explicatιο.Dmirabilis quaedam , ac prope diuina . uis est , Leonatae Mocenice, hominis a eloquentiε : meritos apienti Hinus poο

tu foripsit Euripides, trihil esse, quod . ferro, quin idem oratione confici possit. Quod si unquam ullum tempus fuit, cum id manifesto pers ici posset; tum profecto aperti sine declaratu

est, cum sceleratas catilinae tu patriam macbinationes, nefariaq: consilia stetus eloquentiae uiribus Cicero dimpavit. ac mihi quidem saepenumero in summos homines, quos Romana olim resp.plurimos protulit, intuenti, aliorumq facta cum alijs, quam posum, accurati 'me conferenti prorsus ita uidetur,plus uni Ciceroni urbem Romam, quam omnibus, quotquot bellica uirtute mesprotulerunt imper , debuisse . nam ut in corporibus nostris externum calorem, externum uestius propulsare ac defendere facile est: ubi autim intus contractuni stigres,aut in uenis ac uisierιbus conclusus calor labefactae, eas partes, quibus uita praecipue continetur, remedium

Uei malo adbiberi, iis ab homine perito, atque exercia tuto, non potest: sic in ratione gerendae reip. debellare hostes externos, π quod illi mali ciuibus tuis moliebantur, id in ipsorum capita couertere, si minus facile est,

eiusnodi tamen est, ut humanis uirιbus effici posse uia, deatur: ut ubi ipsae inter se di dent reip. partes,σ qtsi

172쪽

M V R E T V sdem ita di dent i, ut quibus in tota ciuitate plurimum

anImi, atque audaciae est, ij coniuncti ac consiociati ii ter se, objunati imo animo, pestem ceteris, atque exiritium mactinentur: deum profecto Mocenice, deum quedam, non bominem, esse oportet, qxi in tanto, iamsancipiti discrimine statum ciuitatis integrum, atque inacolumem praestet . ea uero laus cui potius, quam Ciceroinnt, tribuenda sit, neminem video. unus enim latentem adhuc atque occultam coniurationem singulari proviridentia, uigilantias deprctetulit, ac protulit: mananctim, serpentems paulatim langius, compressiti stactos ac deblIltatos metu propter ιnusitatam periculi magniae tussin crurum animos confirmaust: indormientem tautis rebus excitauit senatum : eadem uoce er fecuritatem bonis, Cr terrorem improbis attulit: collegam suum Iabe coniuratioω infectum , ' te deposita, oblataq: itiit prouincia, ad bonas partes adduxit: cr ut quae sanariri poterant , summo adbibito studio, sanare conatus est, ita quae infinablita uidebantur, ea, omni pericula, aruque omni invidia pro nihilo habιta, animost ac fortiter amputauit. itaque earum rerum ergo, primus meritissimo eum bonorem consecutus est, ut pater patriae diceriretur. Ac si quis est, qui horum praestantissimorum operum Iaudem ab eloquentia remouens, ad alias quasdam uirtutes referre multi : ut ei nos illud dabimus , nu qua hominem quamlibet in dicendo copiosum, atque ornantum, hic tam praeclara effecturum fuisse sine alijs pruis

rimis, maximis s uirtutibus: ita ipsi, nisi ualde iniquus sit, nobis hoc concedat, necesse est, nunquam haec tam

173쪽

1M c ATILINA R. III- . 7' . . feliciter a quoquam dirigi, gubernaris pollisse, cui ,

creem instructo animi bonig, grauiter ornates dicendi facultas defuisset. Hanc ego ad facultatem Mocenice uias commonstrare conor i , quibus in hac urbe cordi sunt honestarum artium studia. nam etsi non sum ita neae fcius mei, ut eloquentem esse me putem : tamen, quod a prima aetate dedi me studiose ad exercitationem dice di: cr magna cum cura peruolutaui eorum scripta, qui

aut disierti fuisse ferebantur, aut ea praecepta libris suis

complexi esse, quibus orationis copia pararetur: uideor posse, quo ipse non peruenerim, nihilominus, eo qua perueniendum sit, aliquo modo indicare. certe quidem sedulo praesto, quod possum: π quod mi bi sienatus aurictoritate munus mmctum est, ei ut ne desint, uiri bus opibus , omnibus elaboro. quoniam autem multi sepe ita mecum egerunt primari) homines, ut dicerent , se cupidos quidem esse cognoscendi ea, quae a me dicerentur: sed, ne ad me tam sepe, quam uellent, ventitarent, neri

gocijs impediri: si subsicivi temporis aliquid sumerem

ad ea ipsa, quae quotidie traderem, mandanda literis , gratum id multis, atque optatum fore: morem illis bacquoque in parte gerere uolui: π ad meos primnos latabores hoc quoque scribendi onus adieci . Quod utinam tam utile sit alijs, quam a me , sola obsequendi amicis desiderio, ne ulla ambitione susceptum est . quanquam

enim non eam me apientiam consecutum prae me fero, ut gloriam sperna: tame ea nosPris temporibus copia est' tiel eruditorum hominum, qui meis luminibus obstruin

ant, vel malivolorum, qui omnem iudicij laudem in glu

174쪽

tuperandis alijs positam putent: ut iudicaturus si mraeum praeclare actor, si ita caream gloriae fructu, ut ne obtrectatorum quidem aculeos fientiam. Nunc, quando de quatuor Ciseronis in Catilinam orationibus duas inaeterpretati fumim , pari duas reliquas studio persequeis

M. TULLII CICERONIS IN L.

c ATILINAM AD QUIRITES ORATIO III.

ti Emp. Quirites, uitam se ominr nium uestrum, bona, fortur nas, coniuges, liberos* ue .l- stros, atque hoc domicilium clarissimi imperii, fortunaaetissimam pulcherrimamq3 urbem hodierano die. deorum immortalium summo em ga uos amore , laboribus, consiliis,pericu- Iisis meis, e flamma atque ferro, ac pene ex faucibus fati ereptam, & uobis conscr/: Uatam, ac restitutam uidetis. & si non mi-i nus nobis iucundi, atque illustres sunt ii dies, quibus conseruamur, quam illi. qui. bus nasci muri, quod salutis certa laetitia est, nascendi incerta conditio;&quord sine sen. v nascimur, cum uoluptate construamuri

175쪽

profecto, quoniam illum.qui hanc urbem condidit, Romulum ad deos immortales beneuolentia. fama sustulimus iesie apud UOS, posteros* ucsiros in honore debet go cis,qui eandem hanc urbem conditam ampli Maiam cp seruauit. nam toti is urbi templis, delubris , tectis omnibus subie- iacctos prope iam ignes circundato si restinximus; iidem gladios in rem p .districtos retudimus, mucronesi eorum a iugulisa uestris reiecimus. quae quoniam in senatu illustrata, patefacta,comperta sunt per me: uobis iam exponam breuiter Quirites: ut, ct quanta . &quam manifesta,& qua ratione inuestigata,& comprehensa sint,vos, qui ct ignoratis,& expectatis, scire pos/stis. MVRETVs REM P. Q V I R IT E S. Hanc orationem alijscripsierunt babitum esse non. Decemb. ipsis: qua in re, non magno negocio, manife/ erroris conuinci queunt. Etenim ea , quin proxime banc sequitur, habita est iii senatu nonis Decemb. quod epi tota prima libri fecundi ad Articum cicero ipse testatur. Elac autem biduo ante habita fuerat ; ut indicant uerba illa te sequenta: Is ex nudius tertius in custodiam clites R .dedit, ex supplicaritionem mihi decreuit; ex indices hesterno die maximis

176쪽

M V R E T V spraemi' affecit. constat igitur banc habitam esse II I.

non .Decemb. continetur autem quatuor praecipuis paristibus.primum enim breui exordio populum sibi conis ciliat, Cr attentum ac docilem reddit. deinde narrat,

quem in modum a se patefacta atque oppressa coniuraritio fuerit: qui ι super ea re decretum a senatu. banc narrationem sequitur amplificatio, quae constat cominmemoratione prodigiorum,quibus haec coniuratio praeris nimata fuerat ; cr comparatione illius cum ceteris ciuilibus intestiniues bellis. Postremo breui perorallone commendat se libeross suos populo R. cr se in fuscepta defensione reip. etiam deposito magistratu,con tantis mum fore pollicetur. cetera, quae ad argumentum peraetinent, fuis Iocis singillatim commemorabimus. R E M P. Q V IRI T E S. uno re .nomine cuncta quodammodo reliqua continentur. sed est haec ratio quaedam ampli candi, quam supra quoque tetigimus, ut cum totum aliquid proposueris, partes etiam muricleatius persequare. BONA, FORΤUNAS. Bonorum nomine fucultates id est,m immρχοντα ridicunturi. neque sane alianis subest nomini fortunarum. duo igitur idem ualenaetia, augcndi gratia posuit. LABORIBUS, cONSILIIS, PER Ic Vae LIS Q . NE IS. omnes libri ueteres laboribus, consilijs, periculis meis . sic cr in superioari oratione: Nunc si L. Catilina consiIjs,laboribus, periculis meis circunctusus, Crc. EX FLAMMA, ATQ UE FERRO. cc

177쪽

IN CATILINAR. III. de atque incendi' . pallage. EX FAUCIBUS FATI . metaphorum a feris ductam esse constat . fatum autem uocat interitum . ut infra: Neque tanto ante exitii, ac fati diem reip. dein nunciasset. idems Graecis in usu est, qui μῶραν , Cret τμων, Cr κηρα pro morte dicunt. etiams - ζωα Ρώην . ut in illo uersicula, υκτο, εset Id της - . Utv.c ne barum vocum usurpatio utiae inibi manasse uideatur,aperiam. Fatum reuera significat consilium uolunis talem' diuini,qua omnia ex omni aeternitate ita constituta sunt, nihil ut accidere possit,quod non deus infinito ante tepore praesciuerit: π qui certo ac praesinito praesciuerit. nefariam. impietatis esset dicere, dei scientia

aut non omnium esse,aut incertam esse,ac fluctuantem. Quod tamen non ita accipiendum est, ut,quod quidam scelerati faciunt, malorum causas referamus in deum. nam ut medicus,qui certo praenoscit , aegrotum ex bacaut illa infirmitate periturum, non tamen rarsis moratis causam afferre dicendus est: ita deus quamuis hunc aut illum flagitiosium fore praecognoscit, minime tamen in causas , ut ille flagitiosius euadat. cauendum est etiam diligenti me , ne Stoicorum uesaniam insequarimur, aκt aIiorum, qui poliatus omni Iibertate bonitaenum mentes struitute deuincire conantur,to unis e renhus omnibu3 casum, cr quicquid de rebus futuris affris matur, negatur,e,id definite ueram,aut desinite falissum esse confirmant.quod longissime abest a uero. Eruenim permulta sunt, quae antequam sunt,uci feri, vel

178쪽

non fieri possunt: estq- ita plane libera bominum uolo.

tus, ut nemo inuitus bonus fat, nemo inuitus malus. alιoqui enim frustra uirtutibus praemia,frustra uis ssupplicia constituerentur. Sci tameri cr ea ipsa, quueum naturam babent, ut Cr hoc, cr illo modo euenireposimi, certo praenoscuntur a deo: π , quamuis libri rum erat Catilinae, coniurare in patriam, uel non coria iurare: deas tamen, coniuraturum illum,ex omni cleriunitate praesciuerat. Dei autem scientia nullam nece tutem rebus imponit. nam, ut uere, Cr sapienter ab

hominibus eruditis imis ij denis sanctissimis dictum est,

modus cognitionis non immutat naturam rei cognitae. Ac deus quidem uno prorsius modo praenosiit omnia meri.

que tamen omnia lino eodem h modo eueniunt. nam, ut

insistamus in exemplo proposito, non minus certo siclobat deus fore,ut catilina bellum faceret patriae; quam fore, ut aleretur, ut cresceret,ut somnum caperet, ut quotidie ad senium magis accederet . aliter tamen haec contigerunt, Cr aliter illud. nam haec, etiam ipse OG tilina inuito,allatura erat naturae nec iras illud in ψὰ us uoluntate, atque arbitrio positum fuit. Hunc igiatur rerum ordinem in mente diuina constitutum, prori pris accepto fati nomine significari aio. credebant auistem ueteres, quo temporis puncto quis nasceretur, eo

ipse fataliter constitui de morte atque interitu ipsius. quod indicat hic uersiculus Manlij, Nasicentes morimgi: Diss ab origine pendet. er illud Senecae: is primuss dies Dedit extremum. a que huc potifimum in re uim fati elacere arbitrabunis

179쪽

IN CATI LINAR. III. grtur.inde factum opinor, ut mori atque interitui , fati nomen tribuerint. Quod autem bis annotat Silvius, futinomen non accipi pro morte naturali , sed tantum pro morte uiolenta mamz ranis: imo uero uiolanis ι κρtam mortem qui oppetunt, praecipere, aut praeoc πσα re fata, er praeter fatum mori dicuntur. Cr ita ac piendus est locus ille e fecunda Philippica: Multa autem impendere uidentur praeter naturam, praeters fatum.

er uersus ille Virgilis, Nam quia nec fato, merita nec morte peribat. EΤ SI NON MINUS. Etsi, positum uidetur pro, quod si . ut apud Terentium Phormione: Et si trubi res sit cum eo Lenone . ubi Donatus, Et, inquit, morido non coemextua ,sed inceptiua particula est. ET SI NON MINVS . argumentum a pari. Paria sunt condere urbem, er conditam servare. Is qui urbem condidit, ιn deorum numerum relatus est.

igitur cr is , qui eandem seruauit, in honore cr apud iuos er apud posteros esse debebit. IVcVNDI ATQUIE ILLUSTRES. III stres dies fiunt sancti, atque honorati, quosq; quota

nis, ob memoriam alicuius rei, celebramus, ac colimuK.

eorum partim sunt iucundi, ut ij quibus nati,aut a marigno aliquo periculo liberati sumus quidam etiam acerribi,ut apud Virgilium: Iamque Aies,ni fulgor, adest,quem semper acerbum, Semper honoratum sic dij uoluistis habebo. non frustra igitur baec duo coniunxit. QUIBUS c ONSERVAMUR. natalem sua

180쪽

qui ree quotannis celebrare consueuerat: etiams naritalem eorum, quos amabat. Tibullus:

Est qui te cherintbe dies dedit,bis mihi sanctus, Atque inter festos sempe tu odus erit.

Horatius: Qui dies mensim Veneris nutritis Findit Aprilem, Iure solennis inibi, unctior g Pene natali proprio: quod ex bucLuce Moecenus meus affluentes Ordinat annos.

Sed cr eos dies coleban quibus ἔ magno aliquo diascrimine erepti forent . ut Horatius Kalendus Martius: quod eo die, casu arboris,adductus quidem in pericuaelum uitae ,sed tamen liberatus fuisset: quod ipse test tur bis uersibus: Voueram dulces epulus, album Libero caprum,prope funerarus Arboris ictu. Hic dies anno redeunte festus, corticem astrictum pice dimouebit Amphorae fumum bibere instιtute ,οῦ Consule Tullo.

ILLVM,'Q I HANC URBEM CONDID I T. Romulum urbis conditorem fuisse, confirmata multorumsecularum consessu opinio eli. neque tamen defuerunt e uetustu scriptoribus, qui Romam multis fuisse ante Romulum aetatibus dicerent . qua de re uide Solinum capite secundo poldibistoris. ROMULUM. abest Romuli nomen ab uno anili