M. Antonii Mureti Ad Leonardum Mocenicum, patricium Venetum, orationum Ciceronis in Catilinam explicatio

181쪽

IM C ATILI NAR. III. salibro . quo fit, ut, peccatum esse hic in eodem genere arbitrer, quo multis in alijs locis, quos supra indicavi: ac plane censeamglo scina esse.

AD DEOS IMMORTALE s. Historiae Liavio, er alijs nota est. Enrum: Romulus in coelo cum dis genitalibus .evum . a 4 Degit. Horatiust in hac Quirinus Martis equis Acberonta fugit. Idem: tRomulus,cr Liber pater,er cum castore Pollux, Post ingentια facta, leorum in templa recepti.

Scipio apud Ciceronem: Deficere sol hominibus, extinae guis usus est, cum Romuli animus haec ipsa in templa penetrauit . et staminem adiecit Numa, quem Osiriisnalem uocauit. instituta etiam festa, quae cim rivalia dicta sunt, aut alio nomine festa stultorum.celebrabanὰ

tur autem X I I I. aL Mar.ut constat e fecundo fusto. Tum Ouidi , π e uetere Kalendario, quίd uir singuis lari quodam dei opi m .in statem nosPram benesicio, ad illustrandam, ex eruendam e ueterosis monumentis antiquitatis memoriam natus, baini ita pridim in lucem edidit Paulus Manutius. DEBET DIE s I S. Iege, ut est in ueteribus liabris: Esse apud vos, posterosq; vestros in bonore debetabit is, qui eandem banc urbem Cr cet. nou enim de die

loquitur , sed de stipso: ac seipsum cum Romulo tacite confert. lNAM TOTI Vs VRBI s. optimus liber: Nam ἰ toti urbi. placet. σT E c TIs o M N IB v s. omnes libri ueteres Me

182쪽

amplius,Templis,delubris, tectis omnibus, ac moenibas. R E IE cIM V S. ijdem omnes libri, Deiecimus.

cICERO Principio,ut Catilina paucis ante diebus erupit ex urbe, cum sceleris sui socios. &huiusce nefarii belli acerrimos duces Romae reliqui isti ; semper uix itaui, & prout di Quirites. quemadmo)um in tantis, &tam absco ditis insidi is salvi esse possemus. nam tum, cum ex urbe Catilinam eiicieba, non enim iam uereor huius uerbi inuidia. cum illa magis sit timenda , quod uiuus egressus est sed tum, cum illum exterminari uolebam, aut reliquam csi iuratorum manum simul exituram, aut eos, qui re mansissent, infirmos sine illo ac debiles ita re putabam. atque ego, ut uidi, quos maxi ino furorc, ac scelere esse inflammatos sciebam, cos esse nobiscum, & Romae rein mansissse; in eo omnes dies noctesqi consumpsi, ut, quid agercnt, quid moliren tur, sentirem, ac uidereim: ut , quoniam auribus uestris propter incredibilem ma gnitudinem sceleris minorem fidem faceret oratio mea, rem ita comprehenderem,

ut tum demum animis saluti uestrae proui

183쪽

IN C ATILINAR. III. 83deretis, cum oculis maleficium ipsum uideretis. M V R E T V sPRINCIPIO. narratio est.

P A V Ci s AN ΤE DIE BV s. bis uices usquartus a Catilinae profectione erat dies. SEMPER VIGILAVI. narrationem credibitalem fieri, etores docendisi non tantum quomodo qui que coligerit,uerumetii quibres de causis ita coligerit, explanetur. oc igitur mirabiliter cicero facit expositurus enim,quem in motu patefacta,et quasi e tenebris ac latibulis eruta coniuratio es en prius proponit causam, quae id effecerit, nempe singularem quandam, ac perapetuam vigilantiam,ac prouidentiam in rep. Mam. Siamul autem haec modesta H icii fui praedicatio, ac coinrimendatio, non dici potest, quantum ad conciliandos

auditorum animos ualeat.

INsIDII s. quidam libri ueteres, periculis. SALUI ESSE. annota, quod sit of cium eius,cui commisa resip. est: nempe, ut, sopitis, ac quiescentiabuη ceteriK, ipsi pro salute publica uigilet, quasis e

184쪽

MVRE T V sc ONIVRΑΤORVM. ut iuratus,qui iurauiti iniuratus, qui non iurauit ; sic cr coniuratu qui conis iurauit. similia quaedam indicaui in annotationibus Teiu

REMANSISSENΤ. quidam veteres libri, Reis stitissent. T UFURORE AC SCELERE ESSE IN EFLAMMATOS. Sic locutus est Cr libro quinto accusationis: Ipse inflammatus scelere ac furore, in fori

rum venit.

PROPTER INCREDIBILEM M AEGNITUDINEM SCELERIS. magna enim scelera non temere credi, neque leui comectura pendi solent: immo quo atrociora sunt, eo ad faciendam fisdem pluribus Cr certioribus notis coarguenda sunt: ut praeclare di utatur in oratione pro Sex. Roscio Ameri

Ο V LIS. additum ad maiorem e ναν. Sic inofra:Vt eos pene oculis uidere possemus. . cic ERO GItaque ut comperi legatos Allobrogum belli transalpini, & tumultus Gallici excutandi causa ar P. Lentulo elie solicitatos, eo si in Galliam ad suos ciues, eodem itinere cum literis, mandati si ad Catilinam esse missos, comitem* iis adiunctum Uul turcium, atque huic datas esse ad Catilinam literas: facultatem mihi oblatam Du

185쪽

IN CATI LINA R. m 8 taui, ut, quod erat difficillimum , quod ego senapcr optabam a diis immortal

bus, tota res non sol una a me, sed etiam a senatu ,& a uobis manifeste deprehenderetur.itaque hesterno die L. Flaccum & C. Pontinium praetores , fortissimos, atque amantissimos rei p. viros, ad me uocaui: rem omnem exposui: quid fieri placeret, ostendi . illi autem, qui omnia de rep. pra: clara atque egreFia lentirent, sine recusatione, ac sine ulla mora negocium susce perunt, &. cum ad uesperaiceret, occulte ad pontem Miluium peruenerunt, atque ibi in proximis uillis ita bipartito fuerunt. ut Tiberis inter eos & pons interesset. eoo

dem autem &ipsi sine cuiusquam suspicio

ne multos sortes uiros eduxerunt: & ego ex praefectura Reatina complures delectos adolescentes, quorum opera utor assidue

in re p. praesidio scum gladiis fini seram

scriptura Latinis usitatissima est: nam Graeci quidem plerique omnes scribunt Astobrigus. Dicebatur eis ius

186쪽

vit: ut testatur Strabo libro quarto. Ii tum legatos Ro ruam miserunt, questuros de auaritia magistratuum suorum: quos Lentulus per P. brenum ad coniuraistionis focietatem pertrabere molitus est. sed illi, cum simularent se ei consilio fauere, totam rem tamen ad α. Fabium Sangam detulerunt.unde dictum est ab Hoὰ ratio, Nouiss rebus infidelis Allobrox. Historiamfusi me narrant Sallustius,Plutarebus,A epianus: quorum scripta cum terantur omnium munibus; nullum esse opera rectum puto, integuus paginas,quod alij fecerunt, ex eorum libris describere. BELLI TRANSALPINI. bellum in ulterio. re, tumultum in citeriore Gallia dicit. inter haec autem vocabula quid intersit, disces e cicerone VIII. Phia

AD SUOS CIUE s. animaduerte,totam registanem Allobrogum,esuitalcm uocari.Sic apud Sallustium: Itaque a.Fabio Save, cuius patrocinio plurimum ciauitus utebatur, rem omnem, uti cognouerant,aperiunt.

sic Cr omnes Helvetii, ciuitas una. Caesar: Apud Hetinetios Ionge nobilissimus, Cr ditissimus fuit Orgetois ris. Is, M. Messalla, Cr M. Pisone cos regni cupidiatate inductus, congregationem nobilitatis fecit, Cr ciri uitati persuasit, ut demibus suis cum omnibus copiis

exirent.

EODEM ITINERE. rescuntes enim in Ga iam, iter per Etruriam facturi erant.

187쪽

IN CATILINAR. III. 8ς

V V LTU RCIUM. Τ.Vulturciunt c rotonierisent. L I T E R A S . quarum exemplum infra uidebimus. NEsTERNO DIE. Sub noctem, opι nor . ita enim in oratione pro Flacco O nox illa,quce pene sterriti huic urbi tenebras attuli': cum Galli ad bellum, catilina ad urbem, coniurati ad ferrum, flamma uoricabantur: cum ego te Flacce, coelum noctems contea stans, flens flentem obtestabar: cum tuae fidei optimas spectat imae salutem urbis er ciuium commendaaebam . tu, tu Flacce, praetor, communis exiiij nuncros

emisti: tu inclusam in literis reip. pestem deprehendiasti: tu pericularum indicia, tu salutis auxilia ad me, er ad senatum attulisti. quae tibi tum gratiae sunt a mea 'quae a senatus quae a bonis omnibus f quis tibi, quis c. Pontinio, forti fimo uiro, quenquam bonum

putaret unquam no salutem, uerum bonorem ullum de negaturum s ET C. PONTI NIVM. Frucifici capellj Itber,

Pomptinia: quomodo etiam in quibusdam impresis scriptum esse uideo . Sed opinor, literum, p, sine causa inis culcatam a ueteribus librarijs. num silli eodem modo fompnum pro somno, dampnum pro damno, dampnare pro damnare scribcbant.

FORTISSIMOS, AT V E AMANTI suSIMOSὲREI P. Vtrunque necessirium erat: alteri rum, sit possent exequi ea, quibus opus erat pro rep.atiterum, ut uellent.

AD PONTEM MILVIUM . is est baud proucul ab urbe in Etruriam tendentibus . Martialis .

188쪽

ra V R E T Vrs , E. I. Aponte redijt Miluio . . EX p RAEFECTURA REAT IN A . Italiae oppida parsim coloniae erant, partim municipia, partim praefecturae. Sex. Pompeij de praefecturis uerba sunt. Praefecturae eae appellantur in Italia, in quibus cir ius dicebatur, Cr nunditiae agebantur, Cr erat quaedam ea ram resp. neque tamen magistratus suos babebant: tu quas legibus praefecti mittebantur quotannis, qui irm dicerent . quarum genera fuere duo: alterum, in quas

solebant ire praefecti' quatuor scae uirum pro populi suffragio creati erant in haec oppida capuam, curnas,

casilinum, Vulturnum, Puteolos, Suessulam, Atella, calatiam: asterum quas praetor urbanus quotannis in quaeque Ioca miserat Iegibus: ut Fundos , Formius, Coτe, Venafrum, Alicus, Privernum, Anagniam, Frusilonem, Reate, Saturniam, Nursiam, Arpinum, alia' complura. Haec, ut dixi, Sex. Pompei uerba sunt, sed miserandum in modum deprauata: neque mihi quidem apparet, quomodo corrigi debeant. Tuum profecto , tuum Paule Manuti excellens ingenium , ectatunis, ulam, illam tuam in emendandis optimis quibusque striaptoribus iudicij acrimoniam ex locus hic, Cr totus prope Sex. Pompeius requirit. . iQV ORUM OPERA . emenda te ueteribus Iibris: Onorum opera utor Vidue in rep. praesidio cum glaridi s miseram . ut sit, mistrum praesidio: non autem, in praesidio reip.

cICERO .

Interim tertia fere uigilia exacta, cum

189쪽

IN CATILINAR. III. iam pontem cum magno comitatu legati

Allobrogum ingredi inciperent,unal Vulturcius: ni in eos impetus: educuntur &ab illis gladii. & a nostris. res erat praeto ribus nota solis, ignorabatur a ceteris . tu interuentu Ponti tali, atque Flacci, pugna, quae erat commissa, sedatur: literae, qua, cunque crant in eo comitatu, intcgris stragnis, praetoribus traduntur: ipsit comprehensi,ad me, cum iam dilucesceret, deduincuntur. atque horum omnium scelerum improbissininum machinatore Cimbra Gabinium statim ad me nihil dum suspic tem uocaui: deinde item accersitur P. Staintilius,& post eum Cethegus: tardissime autem Lentulus uenit: credo , quo d in in toris clandis praeter consuetudinem proXDma nocte uigilarat . cum uero summis ac clarissimis huius ciuitatis uiris, qui auditare frequentes ad me mane conuenerant, literas a me prius aperiri, qua in ad senatum referri placeret. ne, si nihil ellat inuetum. temere a me tantus tumultus iniectus ciuitati uideretur: negaui me esse facturum, ut de periculo publico non ad consilium publicum rem integram deferrem . etenim Quirites etiam si ea, quae erant ad me dela-

190쪽

MUR ET V sta, reperta non effcnt, tamen ego non ambitrabar in tantis rei p. periculis esse mihi nimiam diligentiam pertimescendam. M V R E Τ V sINTERIM TERTIA FERE UIGILIA EXACTA. Vigiliarum , ιn quas nox a ueteribuς distribueretur, meminit cr Iulius Pollux libro Ised earum ratio planius explicatur a Suida, qui ait, uigiliam id est ovλακά, esse quartam partem noctis. Tertia igitur uigilia fere exacta,est, quatuor fere boris anteia quam dilucesceret IMPROBISSIMORUM. omnes libri ueteres, improbissimum. Us melius uidetur. CIMBRUM GABINIUM . bunc infra vocat P. Gabinium: π Sallu stius quoque P. Gabinium Capit

. -- nem,equitem R. Cimbrum autem, cognomen e se urbiat tror: neque enim inusitatum erat, ut unus haberet pIuis . . . ra cognomina. Nominatur autem criM.Tullius Cimber

libro X I I epistolarum, fecunda Philinica, inter caesaris interfectores . cr caninius quidam Cimber X I.Philippica. NIHILDUM svs PICANTEM. quidam tabri ueteres, Nihildum tale suspicantem.

ACCERSITU R. omnes ueteres libri, Accersitus est. P. STATILIUS. Iege, L. Statilius: nam π ita

est in antiquis libris, cr ita uocat Sallustius, er ipsa cicero paulo infra in hac ipsa oratione.