Historia reipublicae Massiliensium commentatio

51쪽

Leges Massiliensium Ionicas ac publice expositas sitisse, Strabonis testimonio confirmatur quae amen illae fuerint, non dixit, quam qiram valde laiidabiles eas misse e palicis quibusdam inprimis a Valerio Maximos servatis, sacile persuademur. Dili ter cavisse massiliemes, no mitinerentur, quae reipublicae damnosa essent, is illo iam intelleximus vesani loco, quo moturi ita, uritatam assilias poenam pariter ivni caeteris Graecorum civitatibus suisse patet. Capitis damnati eodem usque gladio, qui inde a condita urbe ei usui inservi. rat, interim solebant. Urbem nemini licebat cum telo intrare

ubi quis Ingressurus ad portas venerat, arma , si qua gestabat, deponenda erant, exeunti ex Urb reddebantur . . Si Valerio Maximo II 6, 7 est fides, etiam de manumissionibus praec perant Masgilienses, ut tres in eodem manumissiones rescindi possent, quarto tamen errori haud subveniendum esset, quia

sua jam culpa accepisset injuriam, qui toties ei se objecisset. Venenum publice servatum esse dicitur, quod daretur ei, qui

1 Suab. IV. p. 179. 2 Val. Max. II, 3. 3 Quae sequuntur omnia e VaIer Max. II, 6, 7 - 9. deprompta sunt, quem in singulis propterea supervacaneum duxi laudare.

52쪽

emissas sexcentis exhibuisset , propie quo mors ei esset expetenda Duae arcae asservabantur, quarum in Itera liber se

rum hominum, in altera servorum cadavera plaustris in locum sepulcri devehi solebant. Mortui non deplorabantur a , sed sine lamentatione, ut Valerii Maximi ala verbis, sine planctu I ctus funeris di domestic sacrificio adiectoque necessariorum convivio finiebatur. Quae in aliis civitatibus esse solebat superstitio, ut faciles sese praeherent otii ines alienis sacris exercen dis ac decipi se paterentur ab iis, qui ex illa superstitione quae

stum sibi pararent, hoc ut ne neret, singulari Massilienses lego

vetuerant. Inter eas Ma Asiliensium virtutes, quas inprimis laudarunt veteres, Summa commemoratur frugalitas. Quam ut servarent, a Strabone dicuntur sumptui in Ori Jugiis aeundi ita temperavisse, ut ne dos centum aureos excederet, vestibus autem Bu

reoque ornatui non ullo quinos aureos impenderetur. Atque quum intelligerent, mimorum spectaculis morum castitati et sanctimoniae magnopero omes, ista quidem ab urbe sua dilige te prohibuerunt. Simul de caussa mulieribus tuo interdis

Eundem morona Valerici Maximus ait etiam in eo insula adhuc Cn. Pompej temporibus ery olas rvatum. Veratis eo peribnent Menandri, quos subiungendos putavi: Inter . ad Valeri Max. p. 174. d. Torren.

2 Quamquam si vera res est prior aevo Mignanda videtur et Grosson Moti Mara. μ 4 193. . ah Strab. IV. p. 181.

53쪽

xerunt Has Massiliensium audes Ioco raodam Plautino Cas. V 4. eomm nil licet concludere, ab aliis iam ita explic to, ut morum illorum praestantiam egregie conlirmet.

In tanta legum ac morum Massili nuum laude mira sunt Proiecto, quae apud Athenaeum potissimum de luxuria eorumae mollitie reperiuntur. Quorum primum illud est, quod de luxuriosis hominibus dici solebat, proverbium natos urii Moh matre.*γ, tum quae apud eundem occurrunt: μηλώννυσαν, ἡτον --ν τοις 'n' M our u νορονινυς -μυ-- σπιγμα--ετα δια νην cum fetu φιλακίων, δια τρυτε ν et ναικοπα-ιπες quibbus in locis quae cum prioribus illis offendit repugnantia, non habeo quo satius compescam, nisi Casau boni sententiam, qui ad serius quidem aevum spectare illa judicavit. A Iollan enio quae de lac re allata sunt, quivis, ut inspexerit ea faciis videbit quo laborent.

CAPUT IU.

DE MEORUM CULTU.

Quum et mos esset coloniariam Graecamim sinemnis, ut qua civibus in metropoli sanctissima essent numina, ducibus iis et mn εται in quaerendis novis sedibus iisque instituendis uterentur, et ipsi Phocaeenses, quum urbem suam Persarum

54쪽

imperio relinquerent, diserte ab IIerodoto i dicantur, stomini

imagines navibus impositas secum duxisse, sacrorum Massiliensium prosecto et facilior et accuratior esset explicatio, si doculi Phocaeensi ita constaret, ut exorsi eo ac Massiliensem possem lis transire, et sic alterum ex altero explanaremus. Quod quidem eis fieri non polost, vel sic tamen Massiliensium cuI-tus, usque reputari debet, tum unde profectus fuerit, tum quam Massiliae rationem assumpserit.

Duo potissimum Massiliensium numina digna sunt quaere Uiciantur, Diana quippe Ephesia' et Apollo Delphinius, doquibus ut deorum apud Massilienses sanctissi in is, inter tam Buca certe plurima ad aetatem nostram perduraverunt. Ac Diana quidem Ephesia tum duca si sunt Phocaeenses in condenda Massilia, tum celebratissimum ibi temptim ei exstruxerunt, nique ejus cultum et ipsis coloniis suis sanctissisIIun esse omluerunt P. Qui Massiliae condendae Diana Ephesia dea quasi tutelaris lacia suerit, haec sui narratio , Quum in eo essent Phocaeenses, ut vel darent, oraculum imperavisse iis sertur, ut a dea Ephesia ducem sibi suscipiendae expeditionis expeterent. Quaesituros igitur, quemadmodum isti de etai --- perarent, Desum eos venisse Aristarchae autem, mulieri cubdam nobili deam pei somnium apparui se jubentem quidem, una cum Phocaeensibus decedere si primum vi πιι τι δευρῶν desumserit. Quo lacio quum condita esset Masialia, templum Diana in arce exstructum erusque sacerdotem Arista 1 Herod. I, 164. et si rab. IV. p. os 1 a sua a L p. 15s. 4 si rab. IV. p. 179.

55쪽

esiam eonstitutam esse, eamque in summo unum habitam.

relatam a Strabone hanc narrationem habemus, inventa quidem ea videtur, Ut ita Diana Ephesia cultus Massiliam devenisset, rnythica quaedam Esset ratio, unde facile credid risi deam illam, quam satis Constat a Iana venatrice prorsus diversam fuisses , Massiliam traductam esse, quo spectat etiam quod secum duxisse

ex Ephesio templo Aristarcha sertur videt' ια. sed quum pri inum in nummis, quorum longe plurimi Dianae imagine sunt insignius non deae Ephesiae conspiciatur sed Dianae venatricis moes, Modo autem cum Apolline conjunciam eam videamus, cum quo Diana Ephesia nunquam neque conso vita est, nec potuit consociari . , Ephesiae Dianae tantum nomen obii-nuisse apud , lassilienses, collum longe alium suisse apparetinuo igitur sunt, quae jam explicari debeant, alterum, quae

Dianae apud assilienses fuerit sorma atque ratio, alterum, si divorsa ea luit ab Ephesia, quid in caussa ponendum, cur Ephe sine deae illa nomen obtinuerit. 1 Menetreii symbes Dianae Ephesia Matua in Gron thea. min.

Hi p. m. mure v. L -- L p. 338. et risiis , et O. VIII, 23. 1.

Mima unismi eomam parte leonem vulgo excusum videmi quem rosson pro universo ab Et Massiliensium signo. Mon. Mars p 2I Sed cur in solis Dianae nummis reperiatur, eo exin

cari nequit, unde cibum illum eas vitamus. forte leo ex Asiaticia pharia deis a eris a misit -- r. pim tuerit Z

56쪽

Dianae Ephesiae dubitari potest an Phocaea singetalaris fuerit culius, trat quod Ephesum debebant contendere, qui ducem sibi ad condetrita in Massiliam expeterent, tum quod a Pho- CB ensibus, navigatio millis a mercatui unico doditis, aliena fuit deae ejus eueratio, quae terra quidem et B n inantium foecuta- duas in rebus progignendis auctriis putaretur. Contra eo

quani probabiis videtur, Dianam eam cultam esse Phocaean quae Dictynnae Oinio uceurriti cuius quidem evItus quum inprimis apud eos Graecorum populos vigeret, qui ei. navali summum studium a maerent i , ipsisquo inneius esset Pho-onribus, quosi et ipsos in Ioniam migrauisso constat, laciis Minde potuit Massiliam quoque propagari γ. Dianae autem Dictynnae nomen inscriptione legitur Massiliensi: HEA IM TO MIMO MATT. Quodsi vero Diana ea ratione culta Ala

filiae filisse statuatur, ut Dictyn I Be congrueret, eaeque mariis nae specie induta esset, commode potest Apollo quoque Delphinius cum ea consociari, quippe qui et apse deus fuisse vis deatur marinus.

his evitiis, uti iudiorum est a viris doctis l. l. ad sacra reis si revocandu esse, unda aut Phocidem Paus X, 36 indequa in Joniam Paus VII, 2. , aut e Creta sint m in Asiam minorem migravit. NRm irae: 'm serte consis Coiensem initio fuisse G

57쪽

- quod assiliensis haec Diana is ritu Eptinua, sorias is indo timsectunt , quod Ephesiae nutrien in iii contineri ipsi jam Phocaeenses arbitrabantur. Nam quae vexeruit popularum inprismis autem Graecorum fuit diversorum deorum eodem nomino eo sociandorum studii im, in Diana quoque Phocaeensium hoc offecisse videtiar, ut et phratissi trium Ephesias sa nomen ad Dianao suae, cujus inde e decus vel gravitatera aug llo ulabant, Cultum tradiicerent. Ipstim mulieris, i iam lana sacerdotPm Ie gerant, nomen e cultu do promtum Idetur. Certe 'Ἀρισταπρο ν

sacrum quoddam huius deae in Elide a Iutarcho Qu. r. s. Vocatur summo autem honora eam sam,rdorem fuisse, indopolissimum apparet, quod aetat etiam sequior e Phocaea eam arcessere LM a lienses solebant, id quod in gravissimis tantiuα sacerdotiis sebat. - , γαρ , , ut ait Diu didis scholiastes 'Dianae phesiae cultus Massilia Romam quoque translatus esse a Strabone perhibetur, ubi in Aventino quidem monte Servi Tullii imperio lanum ejus exstructum erat. Huius tamen an ista vera verit origo, ex iis, quae v pra attuli de antis quissima, quae serebatur, Romanorum ac vias uti nuum conso elatione, magnopere dubito.

1 memorabilis est, qua ἀοχιενείας hujus mentio sit inscriptio p.

58쪽

Praeter Dianam Ephesiam Massiliae cuItus est inprimis ApoIIo Delphinius Eum quidem et ipsum nullus dubito hocaeensium diis adnumerar . Nam primum nemo glia rB ApDllinem omnes Iones in Asia praeter Neptunum pro strat in d n habuisse, deinde et pli inium Milet locuta It Bh utSse jam antea vidimus, eundemque etiam aliis in oppidis onum adoratum esse, credis

bile est tum quod a Phoeensibus. t.' Atheniensibin D tum quod a Crete ibu eo deserri potuit. Unde eo Destius poterat Phocaeam transferri, quo aptior dens marinus, qualis Delphinius isse Apollo, Phocaeensium sui studiis. Quid igitur iniminquo etiam Massiliam euitum istum secvi ducet, intCum Apollinis Dianaeque sacris har gelia debent coniungi, festur Apollini Helphratissimum Quod quidem ad Massiliam revocari debet o line Petronii loco D; nam Massilienses, quoties pestilentia Iahorabant, unus se ex pauperibus osserehat, alandus anno integro publicis et purioribus cibis, hic postea verbenis, natus et vestibus sacris, circumdabatur per totam ei vitatem cum exsecrationiluis, ut in ipsum recidereut mala vitatis, Hala projiciebatur. - argesia uiem Athenis quidem celebrarii x Plutareh. Thea. 12. 14.18. Pan . I. 19, 1. Miuler. Dor. I. p. 244. 20 In numis plerisque Apollo cum tripode in aliis eum tauro Ceu

59쪽

solebant sexto quoque ac septam Thargelionis diei . quomimprii iri homo aliquis publico sumptu nutritus tanquam si vi npiaculum intorsiciebatur. In quo quis fuerit ritiis, Iocus ostendit TZetin Chil. V. c. 25. , dignissimus ille, qui cum illis a P tronio dictis conferatiar ' ταρυακος ro καθαρμα Dicturo ἡ τυ παλαι 'λ -surrere κατωχβε πολιν θεομεν - Πορον τε δοντες ν ηε se καὶ σων καὶ ωχ ora

E liis quidem vix dubito et illa apud Petronium de expianda civitate allata de Tirurgeliis intelligerida esses De aeteris diis assiliae adoratis sero nihil habemus, nisi nummos et alia quaedam monumenta, quorum tamen admo- diuit dubia est auctis it aovem cultam esse a Massiliensibus,

60쪽

asserit Plinius H. N. XIV, 1. , Minervam a eamque sedentestatua, traditum est a Strabone. Neptuni imago in numis Teperitur, item Mercurii O . Etiam ΛΤ artem si plures habero nummi videntur. Si monumentis Grossonio allatas aliqua est fides et ipsa Cyhsis sacra Massiliam translata fra re Fortassct Floralium, quae mernoravit Iustinus nomine intelligi debent

Anthesteria , quibus quidem congruunt, quae a Iustino de hoe esto traduntur. Hinc mu Bacchi cultus ad Massilienses traduceretur, quod per se satis quidem probabile videtur, qu quam in nummis non inveni, quo Bacchi imago quaeve ad ejus sacra pertinerent accurate excusa essent Latinuo inscriptiones Ianum, saturnum, ovem Mercurium, Apollinem, Vulcanum, Neptunum, solem, Bacchum, cybelen, Lunam, Cererem, Dianam, Minervam l. habent 30. E quibus tamen nihil ad antiquum cultum intelligendum prosicitur. Grosson Mon Mara. p. 136 137. s. p. 153. 191.