장음표시 사용
41쪽
semper de reQlutione in subiectum, & Pra dicatum.nam apudArist.aliae voces, seu signa, quae in propositione sunt,praeter subiectum, &Praedicatum, non censentur proprie termini, quales sunt coniunctiones, adverbia,& quantitatis signa AEt omnis,nullus, aliquis. Termi- . nus mentalis seu conceptus duplex est. Alter non vltimatus, Alter ultimatus. Non ultimatus est cognitio,seu notitia,qua voces, seu scripturas significativas cognoscimus. Vltimatus vero est cognitio, qua res per tales voces qui scripturas significatas cognoscimus, ut cum
aliquis audit vocalem hanc propositionem , homo, est animal, vel eam scripta legit, prius vocum,seu scripturarum singulares habet cognitiones , & hae dicuntur conceptus non vltimati: posterius rersi significatarum habet cognitiones , & hae dicuntur Conceptus vltim ii, unde ignari significationis vocabulorum
solum habent conceptus non vltimatos. Coninceptus Vltimatus duplex est, quida directus, quidam Reflexus.Directus ille est per que cognoscimus res per voces aut scripturas signifi. catas,uti diximus.Reflexus est,alter coceptus di cognitio, qua priores conceptus nostros cognoscimus,nempe cum intelligimus nos intelligere,& cognoscimus nos cognoscere: non solum enim res ipsas contemplamur, sed&tales conleplationes animii ad Ipsas reflecten
42쪽
-tes contemplamur,& tales posteriores coni . plationes seu cognitiones coceptus vocamus reflexos.Quamuis autem Dialectica proxime - circa hos omnes coceptus Versetur,VO S a tem non nisi horum ratione attendat tamen,
- quia voces clariores sunt, & per eas magis quae in intellectu sunt, nota fiunt, frequentius de vocibus in dialectica fit sermo. Et propteri rea vocales terminos deinceps explicabimus. -Solet autem Vocalis Terminus primo diuidi in significativum,& nonsgnificativum. Signia dicativus est qui ad aliquam rem manifestam ..dam est impositus ut homo, animal. Non SL-gnificativus est, qui cum nullam rem significet,pro se in propositione constituitur,ut Daeest vox,Blitiri est mnus, subiecta enim harum propositionum nullius rei significativa sunt: quia harum rarus est usus ad terminos si-m:ficatiuos Vocales transeamus . .
Triminus vocalis Si ificativus est vox significativa ad placitum, ex qua simplex componitur propositio. Ut autem , quo pacto terminus significet, percipi posi
43쪽
finqui gnum, quid significare sit , aduert
I s. Signum est, quod praeter sui cognitione, alterius etiam cognitionem inducisi ut sumus -signium ignis est : ipsius enim cognitio cognitionem ignis etiam occulti iacit. Duplex ergo Cognitio quae Notitia dicitur . Signo cuilibet respondet. Prior, ipsiusim et signi, Posterior eius cuius.notitiam inducit. Signum duplex
.est alterum Naturale,alterum Voluntarium,
quod ad placitum, seu ex Instituto dicitur. Si--gnum Naturale illud est, quod ex natura sua sectilia hominum voluntate aliud iacit c gnoscere, sicut fumus est signit naturale ignis. signum ad placitum, quod ex se alterius cognitionem non inducebat, sed solum, quia homines , vel alia quaevis cauia id alterius signu: constituit, sicut sonitus campanae signum estieetionis ad placitum . Signum tam naturale, quam ex Instituto reperitur in rebus,& in vo cibus Signum Naturale in rebus, est res, qu. ex natura sua alterius secit cognitionem, ut vestigium signum est naturale animalis, & fumus ignis. Ex instituto vero est res, quae,ut di- Timus,non ex natura sua ed hominum voluntate & instituto,vel alia extrinseca cauta alterius secit cognitionem,ut ramus appositus Ggnum est ad placitum vini vendibilis: & sbnitus lectionis. In vocibus autem signum Naturale est vox, quae ex se alterius iacit cogniti
44쪽
4eni,vegmitus est signum naturale tricitiae. ilaiaurum voces naturalia signa suarum passionum sunt. Ad placitum autem est vox, quae propter hominum voluntatem alterius com tiomni facitiquales sunt voces quibus loquia munhae enim non ex natura sua rerum, & conceptuum signa sunt , sed quia linguarum a thores has, vel illas mees rebus manifestan . dis Maptaruti huiusmodi signa vocales termini sunt, dicuntur enim significare ad placitu, quasi sint signa voluntaria, es ex hominum instituto rerum manifestativa. apud logicos enim significare idem estiae esse alterius signa quod alis significare Instrumentaliter vocant. quasi voces quaedam instrumenta sint, quibus
res conceptas exprimimus.Ex his autem ma nises a sit termini definitio. Est enim illa par, tisula, vox, loco generis ad excludenda rea lia signa, qtue termini non diduntur. non enim mmus,aut senitus campanar, termini sunt. Ducitur. Significativa ad placitum.ad excludendas voces brutorum,& eas hominum,quae niaturaliter significant, ut gemitus, suspiria, nec enim asta termini sunt. Dicitur deniq. ex qua simplex componitur propositio, ut manifest tur totum illud ,ratione cuius tales voces ter rhini dicuntur,hoc autem est propositio, cuin Ius extrema termini sunt. his omnibus colis ligitur termino cuilibet, chiplicem in intelle-
45쪽
ctu hespondere conceptum.alter est Non vitru matus,qui ipsius vocis cognitio est,alter Vitia matus, qui est ipsius rei per talem terminu Genificatae. Terminorsi alius AEqtiiuocus, alius innalogus,alius Vniuscus. AEquivocus est,qui
dignificat plura, ut plura sunt, ut hoc nomen is Petrus,revectu plurium . qui tali nomine n minantur , & Canis respectu canis latrabilis,& marini,& sideris caelestis. Analogus est, qui significat plura propter aliquem ordinem ad unum,ut homo respectu vivi,& picti,& Nero, de Rege quodam, & hominibus crudelibus propter ipsius similitudinem dicitur.&sanum, ut animal, quod sanitatem habet, & urinam , di pomum, quae ad sanitatem referuntur, signuficat. In quo Analogo obseruandum est plura esse significata, unum principale, reliqua mi-
nus principalia. Principale illud est, ad quod significandu vox primo fuit imposita, ut illius vocis Nero principale significatum est quida
rex, reliqua significata minus principalia sunt scilicet, homines crudeles, qui propter illius similitudinem in crudelitate, Nerones dicuntur.Similiter principale significatum illud est, ad quod reliqua significata reducuntur, ut insano. Significatum principale est animal habens sanitatem, reliqua enim eatenus sana dicuntur,quatenus ad sanitatem animalis ordia nantur . nam urina sena dicitur, ut sanitatis a D anim
46쪽
p R I MI V s. 61 - animalis signum est,& pomum sanum dicitur, quod ipsius animilis sanitati conducit. Vniuocus est,qui significat unum,uel plura,vt in uno
Conueniui,ut Petrus respectu unius,& ista vox homo,respectu vivorum, quae quamuis plures homines significe eos tamen, ut in Una nat
ra humana conitentu significat: in quo ab A quinoco disteri,qui plura,vt plura sunt,nec,Vt in uno conueniunt , significat. Sunt autem hic duae regulae aduertendie: Prior est. Omnis ter- minus AEquivocus, vel Analogus potest est , Nniuocus, si ad unum significatum compar tur, ut Canis, respectu latrabilis, & sanum re spectu animalis. Posterior Regula,quando terminus AEquivocus resti ingitur ab uno signisi Cato, sumitur univocε, ut canis latrabilis ambulat. Analogus vero cum sine restrictione est,
stat pro principali significato, ut si dicas, homo currit, sumitur pro vivis, nisi restringatura membro minus principali,dicendo,homo pictus est imago, vel ab aliquo signo demonstr te illud minus principale signincatsi,ut hic homo est benὰ pictus,si demonstres imagine.Difserunt aute hi termini quantum ad conceptus.'na sicut in Analogo,& 2Equivoco plura sunt fiagnificata,ita &plures correspodet ultimati coceptus secussit significatorumultitudine:at uni uoco,cu Vnu significet,unicus core*Odet coceptran coceptu vero novitimato no disseruiret
47쪽
enim sent singulae voces,seu termini, ita singib
TErminoriim iterum alius Categoremati
xtum Categorematicus est qui aliquid vel albqua per se significativi homo, populus,album . Syncategorematicus, qui nihil per se signifi-Ca tamen alteri termino adiunctus illum se. cit alitersignificare, ut omnis, nullus, no , quae dicuntur aliqualiter significare, id est ali. quem modum applicant termi cui iunguntur: quamuis: iac proprie non sunt censenda pro terminis, cum nee subiecti, nec praedicati locum habeant. Mixtus est,qui aliquid aliquomodo in se significat, ut doctia sapienter, qui dicun tur Categorema in se includere.Pari ratione ista proprie termini non sunt, sed verborum modi, ut inferius dicemus. Solet Categi rematicus terminur ineomplexum,Sin ioco ploxum subdiuidi. Complexus est, cuiustes per se significatiuae sunt. vir homo iustus. Incorniplexus, cuius partes per se non sunt mgnificatiuae, ut homo. Illae partes dicuntur per se significatiuae, quae retinesit ignificationem quam ante habebant, quando non erant simia iunctae.Hoc autem cognoscitur, cum tomni nihil
48쪽
fit in lim voce,dominus.Vnde quatuor neces, -saria sint ademininum complaxum.Primum,
ut sit quoddam totum,idest habeat aliquam is unionem plurium distionum , quod significatur in hoc quod dicitur, cuius partes . si enim
partes bab et, totum est: unde istae voces, ho-iso, animal ,ileo , non sunt terminus compI jxus , sed plux Memini ιcum nullam copulationem ad iniugem habeant. Securdum, ut haesivi ira dfigiti aliuae, a excludendas voces simplices,quae partes habent,nempe syli
bas,sed hae non nificant. Tertium ut sic istae sartes significene, idest ut earum significatiost tota significati totius,& totum nihil aliud
ignificet, quam partes, ad .exciudendas v ces simplices aliquas, cuius partes videntur ιignificare,ut donius, dominus, non tamen est,eadem significatio totius. Exigitur quartum ut partes non significent eandem rem, tunc enim esset terminusqncompleatus . vi Marcus Tullius Cicero. Subdiuiditur iterem Categmmmaticus in Communem,& singularem. Comunis,qui,& Uniuersalis dicitur, est cuius Ggnificatio non prohibet illunii a r multis uni- uoce participari, sicut equus, arbor, homo. quamuis enim non esset in mundo, nisi unus equuS, una arbor,aut unus hominilli essent c5munes terminucum ex parte suae significatio
49쪽
- multa essent, unde Sol, Phoenix,stinetermini . communes; si enim essent plures Soles,ερ ince, nices his eisdem nominibus significarentur. Dixia multis participari,intellige, seorsiinus de singulis,aut binis, unde Roma,Mantua no sunt termini communes,licet plum sigmcet, quia non seorsum, non enim quilibet ciuis est Roma, aut Mantua,propterra potest sic definiri, Terminus communis est, ut plura diuisim significat. Dixi,vniuoce t hoc nomen P trus potest pluribus adaptari, sed non unis c ideo non est terminus Communis. Singula, ris est,cuius significatio prohibet illum a mul' iis unimcε participari, ut Petrus, velaliter, qui unum tantum significat,aut plura coniun, cte,ut Roma Mantua. Ex his liquet hoc Com plexum Petrus, vel Paulus,seu quodvis disium
cium ex terminis singularibus esse terminum communem, cum de singulis seorsum praedicetur,demonstrato enim Petro, verum est dic re,iste est Petrus, vel Paulus. Idem etiam demonstrato Paulo: at si copulative sumantur, quodlibet complexum terminus est singularis cum seorsum de multis non praedicetur. At c5plexa, quae ex terminis communibus fiunt , siue eX viroq. communLsue ex uno singulari altero communi, tam copulative quam disiumctive; termini Communestum,. quia de sing
50쪽
lis inferioribus,aut saltem binis praedicantur, ut homin& leo: mo vel leo: Petrus & leo: Petrus vel leo. Subdiuiditur Communis in Transcendentem & non transcendentem. Transcendens est qui omnia significat, ut Res, Ens, num,Bonum, Aliquid, Verum,quq hoc vocabulo ex singulis initialibus literis conflato clauduntur, Misau,quamuis isti non proprie Comunes existant, cum analogi sint. Non ira
scendens est,qui limitatam habet significati nem,ut homo. Singularium quidam Collecti-uus, quidam Determinatus, quidam Vagus quidam ex suppositione. Collectivus est, qui tantii plura coniuncte significativi Roma.D ir terminatus,qui unum tantum significat,ut Petrus, gus,qui unum significat indeterminate ut hic homo.Ex Suppositione, qui unum si-
gnificat,& potest plura significare, ut filius hominis,filius Caesaris,supposito quod unum habuerit filium, & hi singulares in supponendo, communes insignificando dicuntur.
TErminorum Categorematicorum, I 'complexorum alius est terminus Concretus,alius Abstractus, Iterum alius Conn . latiuus,& alius Absolutus. Concretus est, qui ab alio denominatur,ut homo,album.Abstracturi