장음표시 사용
361쪽
Tandem aer non est Ievis,ide que est si avis.
Probatur secundo. Ratio potissima adduci lotua , ob quam aer non gravitat supra montes, domos , homines , Sc. non aliunde allui tur, quam ex eo quod haec corpora sint graviora illo in i pecterat qui haec ratio ex multi pici capite nulla est: ergo &c. Probatueminor. Primo. Quia si haec . corpora sunt graviora in specie, quinhaer, hoc ipso conceditur aerem esse minus gravem, ac proinde esse gravem , quod ex jam dictis idem est ac gravitare. Secundo. Quia major ista gravitas corporum, quibus aer incumbit, te habet omnino extrinlece ad illum: ergo non potest impedire effectum illius naturalem , qualis est actus gravitandi. Tertio. Q a hinc uni versaliter sequeretur nullam fore gravitationem cujuscunque cor
potis super aliud in specie gravius insistentis , di nihilominus quotidianis atque innumeris experimentis deprehenditur nihil de gravitatione cujusvis eorporis diminui per subjacentiam, sive suppositionem alterius gravioris. Αceipe bi lancem, & observabis frustulum v. g. ligneum aut chartaceum si perpositum plumbo eidem adde re tantumdem gravitationis, quantum hibere deprehenditur seorsim appensum : ergo ad actualem gravitationem frusti illius lignei aut chartacei perinde est quod insistat, aut non inlistat eor poti graviori in specie. Sed evidens praeterea signum gravitationis actualis corporum leviorum gravioribus insistentium habes in bajulo, qui non minus gravatur centipondio lanae, qui in plumbi , licet humanum corpus sit gravius lana in specie. Neque modica est ejusdem veritatis convictio , quod si basem plumbeam onerares c lumna aenea marmorea praegrandi, haec illam sine dubio opprimeret cogeretque diis uere ad latera , non obstante quod plumbum sit in specie gravius aere ac marmore. Quia vero gravitatio haec perfici non potest, quin partes corporis gravitantis gravitent aliae super alias, hine intelligis non posse similitet aerem gravitare supra id o inne , cui in cumbit , nisi partes aeris superiores gravitatione sua premant in serio: res. Ergo &c. . Probatur tertio. Alterum e duobus eonvenit aeri aut gravitare actu , aut levitare : atqui falsum est quod levitet et ergo &c. Major constat, quia levitas, fi qtig competit acri, juxta opinionem Aristo telicam non minus est qualitas necessariti aetiva ae sursum compellens corpus , in quo est, quam gravitas necessario ac continue com pellat deorsum illud , cui inhaerere supponitur. At ex supradii iis gravitas necessarib & continuo deorsum compellit suum subjectum : non est enim caula libera nunc premens, nunc non premens ad Iab Itum.
362쪽
Ergo levitas similiter necessario compellit sursum : ac proinde aer vel actu gravitat, supposito quod sit gravis, ut contenuimus; vel acta levitat, supposito quod sit levis , ut A aversarii docent. Probatur minor. Tu ui quia hinc sequeretur aerem eise densiorem in suprema, quam in media, aut infima regione ad eundem modum , quo prope Lunam majorem concipiunt copiam ignis, quam procul, eo quod continub illuc advolet: quatenus aer ad supremam regionem illam similiter eontinuo & assiduὸ tenderet; nilii Iominus aerem esse in his Iocis inserioribus densiorem quis neget λ Tum quia in his locis inserioribus nihil saltem esset aeris puti ae subtilis, ad quem tamen saepissime confugiunt pro eludendo vacuo , dicentes non deesse purissimum ac subtilissimum aerem pro invadendis poris eorum corporum , quorum cavitatem dicimus posse fieri & fieri quandoque naturaliter vacuam : nam aer purissimus ille est, qui maxime levitat: ideoque lupra aerem crassum se transferret ad eum modum, quo videmus h ullas aereas intra aquam sursum efferri. Ergo&c. Addere iuvat experimentum luculentissimum machinulae, quam sic conficies. Conforma tenuem bracteam ferream aut cupream inniodum vaseuli hemieycli, & illud occlude cum idoneo serrum in Q lamina flexili, super quam erige velut ponticulum; unde vi helices valeas eam tum trudere introrsum, tum revocare extrorsum, ut
volueris. Itaque jam machinula illa sic cum debiti ponderis temperamento constructa, si projiciatur in aquam , fluitabit; sed si deinceps conversa helice premas flexile illius operculum , mergetur sublidetque eo celerius, quo magis helicem adiges. Habes in conspeetu figuram & experimentum proposui: jam vero sic arguine utor. Causa unica, ob quam adigendo helicem machinula illa, quae ante innatabat, submergitur, est pressio aeris inclusi: atqui hine patct illum aerem gravitare : ergo &e. Major constat: quatenus tale vasculum est de manet omnino idem: neque novi quicquam accidit , nisi quod aer in lusus comprimitur. Minor verti probatur in hunc modum. Non potest submergi machinula illa tar lolam pressionem ae iis inclusi , nisi pressio illa vim ae locum teneat additi ponderi. ἰ sic quippe non mergitur corpus , quod ante fluitat, nisi
363쪽
Praeterea computatur quantum litpondustOtius acris.
addito pondere praegravetur. Atqui si compressio praedicta vim ad
locum tenet additi ponderis, aer inclusus gravitat. Ergo &c. Et summa hujus ratiocinii haec. st . quia non potest aer magis comis pressus magis gravitare , si per se ipsum non gravi ac ἔ nam comis pressio accedens tantummodo gravitatem auget. De caetero inistellige istud vasculum totaliter acceptum non fieri per praediistam compressionem majoris ponderis ablolute, sed respective ad eor- respondente in molem aquae et & inde accidit ut mergatur. Neque hae limitatio minuit vim ratiocinii; sed potius firmas, ut attendenti patebit.
Ad hujus praeterea assertionis confirmationem valida sunt ea omnia hydraulica atque hydrargyrica experimenta, quae cum ad metum vacui referri non possint , ut in dii putatione de vacuo dictum est, necesse est referri ad aeris gravitatem. Atque in iis stabili it periti Gsimus ille Geometra Pascalius computum, quod feliciter perfecit circa gravitatem totius massae aereae τ nec injucundum puto fore Lectori, si compuli illius compendium breve exscripsero. Itaque . cum experientia constet columnam a queam ad 3I pedes praeterin Propter elatam sustineri , ab acre a utique columna simili illam in aeqvi librio sustinente , hinc sequitur columnam consimile in aeream a terra ad caelos pertingentem ejusdem esse ponderis, cujus illa est ad 3 et pedes elata. Ergo etiam tantum ponderis habet tota actismalsa terrae incumbens, quantum haberet ponderis moles aqueaeidem insistens undique ad altitudinem 3I pedum. Quia vero jam experientia eonstat cubicum aquae pedem pendere libras 72 , idcirco ptisma aqueum , cujus basis ciset cubico pedalis , & altitudo 3 i pedum, penderet libras a 23a, quae gravitas toties multiplicata, quot cubicos pedes continet terrae ambitus, satis proxime exhibebit
gravitatem totius massae Mementaris ac reae. Vis autem scire quot cubicos pedes contineat terrae ambitus, ecce quomodo computabis i Cirinculus maximus terrestris v. g. equinoctialis est graduum 36o iuxta soli in tam divisionem , ideoque leucarum 72Oo, tribuendo cuilibet gradui leucas ao , ejus vero diameter erit leucarum serE 229o, rasita proportione circumferentig ad diametrum ut 22 ad 7; multiplica nunc eir cum ferentiam per diametrum & numerus productus ostendet quo eleucas , nempe quadratas , contineat tota sphaerica terrae superficies. Tum ver incum longitudo leucae sit hexappdarum 2yoo, proinde leuca quadrata continet hexapedas quadratas 62s Oocio. Deinde longitu
do hexapedae est pedum 6, ideoque hexapeda quadrata habet pedes Diqitigod by Corale
364쪽
quadratos Igitur multiplica, ut par est, . leucas per hexapedas hexapedas per pedes & deprehendes cum Pascalio gravitatem totius
massae aereae accedere ad libras 8, 283, 889, O, OOO, Ooo,ooo, id est, ad Odio quiliones, ducentos octuaginta tres quatritiones , octinge a tos octuaginta novem triliones, quadringentos quadraginta biliones librarum. Ad hujus materiae elucidationem praeterea spectant illa presertim VIII. aeoli pilarum candentium ae refrigeratarum experimenta , quibus No- Et rece ster Mersennus in suis phaenomenis pneumaticis prop. 29. inquirit aeris gravitatem et illa: enim aeoli pilae in agilissima bi lance trutinatae quieminus pendunt candentes , quam refrigeratae. Igitur quia per calefac' probiss ionem aliquam emittunt aeris copiam , quam revocant cum refrige- 'nc doc 'rantur , hinc evidenter intelligis revocatum acrem ejus elle ponderis , '' 'quo aeoli pilae refrigeratae excedunt candentes. Vide experimenta Mer se iam loco citato, & si libuerit, lege etiam reflexionum ejusdem Physico Mathematicarum caput ultimum, in quo ex alcensu bullae aereMPCr aquam nonnulla colligit ad praesentis quaestionis decisionem spectantia.
Objicies primo. Partes aeris non gravitant aliae supra alias: ergo ex hoc capite aer non est gravis, ut asseritur. Probatur antecedens. Supposita illa actuali gravitatione partes superiores premerent iu seriores a tis non non alici utique fine , quam ad occupandum locum inseri Orem,quem premi illae habent: atqui falsum est quod premant eo fine: ergo non pre---binum. Major est certa et quia pressio non fit nisi a tendente deorsum , 'id cst, tendente ad locum inferiorem eius , quod premit, ut accidit cum ceram V. g. premimus digito, utique descensuro in locum inse- Tiorem , a quo per pressionem ceram excludit. Minor vero probatur. Quia cum partes aeris sint homogeneae , aut certe tales nunc supponantur, nulla est ratio, ob quam inseriores debeant cedere suum locum superioribus, ideoque res stent. Ergo partes superiores non premunt inferiores eo fine ut illas deturbent E suo loco. Igitur ab lute loquendo non premunt illas , ideoque non gravi
Adde quod si partes aeris superiores gravitarent supra inferiores,
non solum eas premerent; sed etiam opprimerent , di sic conden ' quod illo farent, ut iam aer iste in serior nec esset permeabilis, nec respira- quin in-bilis: ergo &e. Probo sequelam antecedentis , si tamen probatione seriores eget, postquam attenderis ad eam compressionem , quae accidit la
365쪽
YI Sed ostenditur qua liter aliae alias pre
inseriΟ-Tes, quia superiores molliter insident.
318 GPDsica disput. XIV. Art. III.
aut lapidea praegrandi; ad initar enim hujus compressionis aecideiaret aerem istum inferiorem comprimi, quandoquidem pondus aeris superioris ac super incumbentis non esset minus eo , cujus supponitu eesse moles illa ferrea aut lapidea pendens si volueris libras mille Scopprimens lanam, stupam, spongiam, &c. Ac proinde aet iste inferior ob suntinam sui densitatem nec respirabilis, nec permeabilis esset. Ergo &c. Resp. negando antecedens, ad cujus probationem solvendam di- eo pressionem alicujus rei corporeae alteri incumbentis posse contingere ex duplici sine naturali; vel ut obtineat locum illius, si fuerit levior in specie ; vel ut fit miter ei cohaereat, si fuerit eiusde in specificae gravitatis: unde quia partes aeris nunc supponimus homo geneas, hinc sequitur superiores non premere inferiores, ut occupent earum loca; sed ut illis firmiter haereant. Quo pacto lapis tetis rae insistens non potest ire inferius, & nihilominus terram premit, ut patet ex resistentia, quam objicit tentanti ipsum avelleret illa quippe resistentia est conatus oppositus lapidis deorsum connitentis ideoque prementis terram , cui incumbit. Similiter etiam serrum magneti haerens non facile avellitur, quia conatum exerit, non quo magnetem velut ultra iturus penetret; sed quo eum arctissime complectatur. Itaque jam vides quomodo absolute neganda gi major illa propositio , quam Adversarius profert ad probationem antecedentis.
Ad instantiae vero additae solutionem contendo pressionem illam, qua partes superiores gravitant, non sufficere ad compressionem &eondensationem sensibilem, ac multo minus ad eam oppressione, quae objicitur; idque probo ex eo quod non dure, sed molIiter insideant, id est , non eo modo, quo moles ferrea lanae insidet, sed quo ipsius lanae partes insident aliae aliis, ut eodem exemplo utar ad responsonem. Igitur sicut si paululum lanae in suos, ut fieri summis digitis solet, pilos distraxeris N auxeris in eum ulum, videbis partes hujus cumuli inseriores non opprimi a superioribus propter mollem insidentiam , ita concipies non polle fieri ut partes inseri res massae aereae laltem sensibiliter opprimantur 1 superioribus ob insidentiam molliorem, cujuicunque alias ponde iis supponantur. Prs terea & in nive, de qua canit Propheta Regius, Qui ιι nivem sneut lanam, habes manifestum experimentum , quo convincaris ; nam licet partes niveae sint longe graviores aereis, quia tamen laneam,
ut ita dicam, habent mollitiem, hinc accidit ut inferiores non Ob- Diqitigod by Corale
366쪽
terantur: Et certum est eas non obteri, quIa retinent naturalem illam, quam ut plurimum habent stellarum figuram, ut adhibitonii croscopio deprehenditur. Denique oppressionem & condensationem illam nimiam , quae objicitur, valde etiam impedit naturalis aerea vis elastica, qua fit ut partes inferiores facilius sustineant pondus earum , a quibus perpendiculariter insistentibus premun
Objicies serando. Si aer esice gravis, sensibile esset pondus columnae illius aereae , qus capitibus nostris incumbit: atqui non est opponsiesensibile et ergo die. Minor constat et quis enim unquam sensit caput quod P n suum gravari ab aere insistente. Maloris vero sequela probatur. Quia ab iis qui pugnant pro gravitate actis, pondus illud columnae aereae incumbentis non ita tuitur modicum, quale esset pondus unius alteriusve unciae u ut etiam libis I sed ad minus supponitur excedere centum libras, ne dicam mille, ut ex computo Pascalii superilis relato probari posset. Quare igitur non perciperetur pondus illud incumbens librarum centum , cum nec sine gravamine percipia mus pondus ligneum, aut lapideum, &c. libratum decem, aut x etiam minus y Ergo &c. Acide quod non aliter discurrendum est de columna aerea capiti xiv.
nostro impendente, quam de aque a columna, quς impenderet al- Et adduneta pedes 3I, juxta predictam doctrinam Pa se alii: at hete sine dubio fluoil ag-
caput nolitum obrueret: ergo similiter columna aerea obrueret ilIud. Quo modo etiam obruerentur tecta domorum Omnia ab aere obrueret.
incumbente, quatenus totus aer illis incumbens ejus ponderis est, cujus esset moles aquea altitudinis pedum uel eooperiens illa. Quis autem neget obruenda fore tecta as aquea mole adeo gravi, cinexperientii constet ea obrui a mole nivea ponderis valde minoris.
Resp. negando sequelam majoris, pro cuius probatione solvenda di eo ideo non pereipi a nobis pondus aeris c piti nostro incum xxponituehentis , quia a nobis non fertur; sed ab aere hinc & inde supposito, quare nocia ut etiam circumstante; hab ct enim aer id sibi proprium , ut in- sensimo ferior sustineat superiorem s quare nos inter duas aequales vires conse ' titiati hinc aeris prementis, hine sustinentis, liberi sumus a ferendo ejus onere. Deinde si ab eo ferendo non sumus immunes, turi valde juvamur ab aere isto inferiori, tum etiam assuefacti sumus neri, quod nullam proinde passionem efficiet, sicut nulla sere efficitur a Iunicis ix interulis, quas gestamus. Quapropter nou valet
367쪽
tandem multa alia inconVenientia.
paritas , quae objicitur ducta a pondere ligneo, &c. quamvis minori.
Ad id vero, quod additur, Respondeo doctrinam quidem Pas. ealii, a quo non discedimus, hanc esse, scilicet columnam aeream a terra usque ad canos extensam ejus esse ponderis , cujus esset columna basem habens similem aqueae , altitudinem habens triginta & unius pedum; ied in ordine ad sensibilitatem oneris omnino aliter se habent, quia aer inserior & circumstans potest substinere columnam superiorem aeream , sed non aqueam .' ideo aquea caput Obrueret ἰ minime vero, si loco aeris suppositi, aut circumstantis adesset aqua ἔ tunc enim haec aqua in serior aut eiria cum stans superiorem illam perinde sustineret, de nulla fieret capitis oppressio , ut in urinatoribus accidit. Et haec eadem est ratio . Ob quam non obruuntur tecta ab aere incumbente ; sustinentur quippe ab aere inferiori , qui onus ferre superioris potest : at se trenon potest similiter novum onus aut aqueae molis, aut cumulatae nivis, ut dictum est. Objicies Tertio. Ex doctrina , quae tuetur aerem esse gravem, sequitur primo eum gravitate sua obstiturum fore ascensui vaporum& exhalationum; idque intelliges , si concipis corpuscula hujusteis modi exspirationum terrestrium premenda fore singula a totidem eorpusculis aereis insistentibus, a quibus ideo sisterentur. Seeundo ob eandem causam sequitur exortura nunquam e terrae sinu tenella plantarum germina, aut si semel ex eo prodiissent, a gravitate aerea sternerentur. Tertio motus gravium e quiete cadentium sole
sub finem lentiores; si enim aer gravis est, gravior est prope terram quam procul, ideoque densior, & hac densitate majori magis obsistet lap1ui gravium. Atqui haec omnia, quae nihilominus ex praedicta doctrina recte sequuntur , falsa sunt. Ergo, Sce. Adde quod si aer est gravis, non aliter id intelligi potest , quam concipiendo gravitatem esse proprietatem substantiae clementaris ae reae , & ad eundem modum, quo est proprietas substantiae lapideae, metallicae , &e. At si ita est , quomodo a Recentioribus, qui pro gravitate aeris dimicant, asseri potest eum in locis inferioribus esse
gravi cirem , dc similiter uno tempore graviorem esse , quam alio e Cette moles lapidea aut metallica, &c. ejusdem omnino gravitatis est in omni loco ac tempore, quia nempe Proprietates rerum perinde ac naturae non mutantur. Ergo dic.
368쪽
Resp. & ssico prἰmo aerem gravitate sua non posse obstare conis XIX.
Icensui expirationum terrestrium , quia est valde porosus N alias ha- . ς δἰ 3bent illae mobilitatem eximiam ratione ignis, a quo excitantur ec nientias propelluntur : quare sbi facilὰ viam aperiunt ut conscendant, do- cile am nec recidant suo vehiculo destitutae. Secundὸ. ob eandem rationem Ven M. non impediet aer gravitate tua cruptionem plantarum , nequester. net post eruptionem: quatenus ad hoc iit non sternantur, susticit eas undique ambiri ab aere, sic enim undique eomprimuntur aequaliter ; ster nil tamen eas nimbus, aut ventus procellosus, sicut etiam
sternit arbores , domos, &c. quia tunc aer sustinens non potestgontrariae agitationi resiliete; sed ab alia simul rapitur. . Drtιὸ denique. Nec motus gravium E quiete cadentium erunt lentiorcs prope terram , licet aer prope illam densior supponatur e tum quia prope illam sortior est determinatio, a qua trahuntur; tum etiam quia cadendo singulis temporibus singulos acquirunt velocitatis gradus , unde tota eorum acceleratio & acceIerationis proportio oritur, ut suis locis dictum est. ' XX. Ad instantiae vero additae solutionem breviter Respondeo a . rem non esse in diversis temporibus ac locis modo magi , modo fio..dae minus gravem ratione sui praecise; sed ratione alicujus mixtionis differentia adventitiae. Id est, si aerem sumimus pro aliqua substantia elemen in gravitatis. tari homogenea , ejusdem est gravitatis ubique ae semper ; sed si suis mitur, ut in quaestione proposita , pro substantia ista heterogenea , quam spiramus de percipimus coalescere ex innumeris exspiratorum corpusculorum generibus, hoc modo sumptus est inaequaliter gravis secundum majorem aut minorem copiam di singularem gravitatem corpusculorum , a quibus intromixtis afficitur, Et haec eit illa aeris impuri gravitas , quam exploramus ae dignoscimus eum iis instruis mentis, quae vulgo vocantur baro metra & jam omnibus notissima sunt. Quo pacto vides nullam in hoc casu fieri mutationem euiusvis proprietatis aut naturae ; sed tantum novas contingere vicissitudines mixtionum , ex quibus oritur tota illa inaequalitas gravitatis aereae,
369쪽
36α Phasea dissut. XIV. Art. IV.
qum falso tribuunt antiperistas.
ΟΤΑNDUM primo inter plurimas aeris passiones
eam praecipue apud Physicos celebrari, qua contingit aerem saeviente hyeme calidiorem esse in specubus subterraneis ,& e contra frigidiorem, dum aestas viget: ad cujus phaenomeni subterranei fingulatitatem accedit id , qud vulgo putatur de media regione aerea , frigidiori quidem , tempore aestatis , calidiotiveso, tempore hyemis. Itaque Aristotelici ut causam physicam a Lsignent illorum conli miliumque effectuum recurrere solent ad suam illam decantatam & nune recantandam anti peristasim, quae sic comis muniter definitur, intensio unius contram ob circae antiam alterius. Notandum secundu anti peristasim in sensu Aristotelico aeceptam duo importare. Unum est, quo .l qualitas alicuius sibjecti intendatur , interim dum viget contraria quaedam qualitas in subiecto circumstante; & alterum, quod ei reum stantia huius qualitatis contrariae, sive haec qualitas contraria cireum statis, sit causa physicavere ac per se producenq intensionem alterius. Quoad prιmum non est difficultas, quia omnes Philosophi de prεdictis experimcneis conveniunt, nempe quod aer subterraneus incalescat, interim dum in. frigidatur externus , &e. Sed tota difficultas est in seca udo . N. nos contra universam Peripateticam sectam contendimus nullius qualitatis eontrariae circumstantiam polia esse causam intensionis alterius, nisi & raro de per accidens , per se autem nunquam: Qaod si semel
ostensum fuerit, hinc dignoscetur qu,m parum Philosophice per suam illam antiperistatu explicent praedictas passiones aereas ta simi-Digiti eo by Corale
370쪽
les in aliis elementis aut mixtis contingentes, de quibus cohaerenter ad nostra principia ratio statim redditur, ut intelligi poterit ex assertione sequet te.
circumstantia unitu qualitatis contraria non potes esse eat se intensionis alterius , nisi forte σ raro . per accidens : ideoque antiperastasis non es , nisi nomen acstum , quod Aristotelici praVe a Dant pro cau
P Robatur primo. Circumstantia tantus qualitatis contrariae non po- III. tust esse causa intensionis alterius, nisi qualitas illa contraria 4 Mixur
circumstans v. g. calor possit emittere influxum idoneum ad in- ii, iii .u tensionein effieiendam altet ius v. g. frigoris atqui non pote itοῦ xus id . . Crgo &C. Maior constat ex terminis r nulla siquidem caula producit τι aliquem effectum, nisi sus influxu ac proinde idoneo ad productionem illius. Minor vero si e probatur. Si quis est influxus caloris circumstantis, certὸ alius esse non potest, quam actio calefaciendi et
atqui adito calefaciendi non est influxus idoneus ad efficiendam intensionem se goris o ergo die. Major iterum constat ex ipsis terminis ; quia influxus caulae nihil aliud est in modo loquendi Attia totelico , nisi ejus causalitas; ejus vero causalitas, nempe ad ualis, non est nisi ejus adito : quaenam vero potest esse aetio caloris, nisi adito calefaciendi 8 Minor autem est multo evidentior, cum actio calefaciendi sit potius idonea ad frigoris remissionem di desint ructionem, nisi sortὸ Adversarii sibi finxerint ealorem una eademque sua actione polli I calefaeere di infrigidare veluti ad arbitrium. Ergo &e. Sed id facilius intelliges , si mutatis ad meliorem ae tutiorem philosophandi formam terminis abstradiis in concretos aris tendas aerem aestivo calore serventem & insistentem profundae spe- eui subterraneae, nihil aliud habere, quod in eam influat praeter corpuscula Solaria, sive ignea, quibus abundat; at haec si in specu in illam subterraneam emitterentur. haud dubie non illam inlii Asidarent, sed calefacerent. Vade etiam ad hoc ut hujuscemodi specus .