장음표시 사용
451쪽
o S , Lib. I. Te generatione ct cormp.
dc non in sola superficie terminante : quare dispar est ratio de caeteris,& ideo nihil ex eis probatur aduersus traditam doctrinam de qualitate tangibili non imprimenda in sola lupei ficie
quia specialem continet repugnantiam iam a nobis probatam. quae non est in exteris,etiam u forte aliqua earum in sola sinperficie inhaereat. vltimum , quod asserit nostra sententia est , agens ratione maioris magnitudinis,aut densitatis posse aliquando producere effectum eiusdem intensionis, & ideo ex hac parte omnino similen Ad hoc probandum praesuppono ea, quae in praecedeum ti quaeitione dicta iunt, vide licet. quod quamuis densitas corporis, vel magnitudo eius non sit ei ratio agendi,& ideo non possint haec iuuare ipsum ad producendum essectum maioris intensionis ea , quam habet in se ; posse tamen iuuare ad producendum maiorem intensionem effectus ea . quam pro 'dueeret sine illis. Gratia exempli, si calor ut quinque in aere existens potest producere ea lorem ut tria in manu ; idem metealor ut quinque in aqua existens poterit producere calorem Tt quatuor in eadem manu , & exiliens in ferro intensiorem.
Ex quo ita arguo:erescente densitate , & aliis dispositionibus
comitantibus potentior est virtus agentis ad producedum ia-rensiorem effectum ; ergo per aliquam densitatem , &magni tudinem recompentatur aliqua ex parte defectus approximationis: quem h ibet agens contiguum passo respectu approximmationis perfectae,quam haberet idem agens penetratum cum eodem pasto; ergo crescente magis eadem magnitudine,ac desitate intensior effectus producetur, & plus recompensabitur ex eodem defectu approximationis. Vnde sequitur tantum posse illas crescere, ut totaliter recompensetur idem desectus approximationis,& agens contiguum passo producat estinum aequalis intensionis ac si esset perfecte approximatum per penetrat ionem, quod est totam intensionem , quam in se habet, polle producere non minus, quam si foret penetrarum. Huic
tamen argumento respondere imprimis conantur oppositum opinantes utentes communi illa distinctione proportionis Geometricae , & Arithmeticae. Asserenidque non crescere tum tensionem estectus in casu secundum proportionem Arithmeticam. sed secundum Geometricam crescente magnitudine . &densitate agentis.& ideo numquam poste eo peruenire agens..ut possit producere totam intensionem,quam habet. led min rem semper,quantumcumque densitas,& magnitudo crescant. Haec tamen distinctio proportionum , licet in aliis casibus locum habete possit, (quod modo nec definio, nec disputo in
452쪽
praesenti tamen locum non habet , quod sic probo. Agens imperfecte approximatum non potest producere, nisi tantam intensionem effectus , & si perfectius approximetur, produceret maiorem. ae tandem omnino perfecte Zer penetrarionem producet aequalem; ergo crescit intensio enectus crescente approximatione secundum eamdem proportionem usque ad aequalitatem intensionis sed per densitatem,& magnitudinem agetis suppletur defectus approximationis; ergo sic possunt crescere, ut omnino suppleatur,& consequenter, ut aequalis intensio efflectus producatur sine illa , ac produceretur cum illa. Quod alio simili argumento probo, nam ratione maioris densitatis, & magn:tudinis potest agens ad maiorem dilhatiam producere eamdem intensionem effectus,quam produceret siue illis in passo sibi contiguo; de his crescentibus potest ad multo maiorem: & tunc ne arguo, agens naturale fortius agit in proximum, quam in remotum intra sphaeram luae aetiuitatis;demus ergo tale ages ita magnum,ac densum,calidum-Jue vrquatuor posse producere ad tantam distantiam tres graus caloris cum dimidio, dc tunc euidens et , intensiorem producere in partibus, quo sibi proximiores sunt, ac tandem sequitur Usducere totam intensionem quam habet in partibus passi sibi contiguis. Sed contra hoc ita arguunt, si ratione densitatis, dc magnis i cotudinis potest agens producere totam intensionem effectus, quam in se habet, sequitur non esse uniuersaliter verum illud idem principium mox a nobis assumptum . nempe, agens naturale prius,& fortius agit in proximum . quam in remotum intra sphaeram suae activitatis , quod est uni micei dissor mirer agere. Probatur consequendia, quia si in passum sibi contiguum poteli producere totam intensionem effectus,quam in se habet;ergo si verum eit idem principium, prius eam producet in medietate eiusdem passi sibi proximiorem , in qua non poterit deinceps aliquid producere, sed solum in medietatem sequentem. Toto igitur tempore, quo in eam operatur, nihil operabitur in partem proximiorem contentam intra sphaeram propriae activitatis. dc propterea non erit verum, quod forti ut agat in partem proximam . quam in remotam suae iphaerae,immo aget in remotam,nihil agendo in proximam. Hoc tamen argumentum earum dissicultatis habet,si modus agendi in eodem casu recte intelligatur;nam toto corpore,quo agens pro ducit in medietate passi sibi contiguam totam intensione, qui habet,& minorem in medietatem remotiorem , utraque habet
xationem passi,ut per te est manifestum, de ideo verum semper . . C C s est,
453쪽
a ro Lib. L De generatione O corrupi.
eil fortius operar i agens in proximam quam in remotam , di in totum pallum utramque constans uniformiter difformiter. Sed postquam in eamdem partem proximiorem produxit totam intensionem,quam habet, Iam illa desinit elle pallum, de incipit esse agens, quia cum tota tua intensione qualitatis unitur agenti. N per modum unius agentis operantur circa aliam partem, in qu . uidens est uniformiter distormiter agere,quo usque totam intensionem effectus ei imprimant , & tunc
cest bit penitus actio,& difficultas argumenti. Et quod de partibus passi aliquotis dicimus, eodem modo intelligi debet
de medietatibus eius in infinitum . quae sunt partes proportionales in eis inclusae, sed placet eamdem solutionem explicare tot hoc exemplo. Si in medio igne proiiciatur lignum ; cereii elipolle in totum illud producere totam intensionein caloris requisitam,& sufficientem ad introductionem propriae formae M consequenter sormam ipsam. Certum est elusen totu hoc praestare agendo in illud uniformiter distormiter, quia non om-ncs partes prosulitatis eius sunt aeque approximata tergo prius producet utrumque effectum dispositionum , & formae in par res proximiores, quam in remotas , & postquam produxit in Proximas,nihIl circa illas agit,quia iam eas libi perfecte assimilauit, sed desinunt esse pallum.& incipiunt habere rationem
v nuis agentis cum igne iam in eum conueriae in partes remotiores. & ita nunquam desinit ignis agere in pallum undisorm ter distormiter, ut per se est manifestum; ergo neque in calia argumenti,cum sit per omnia simile: nam,quod non comaeitatur iecundum substantiam passum in agens , sed solum secundum formam et iisdem inten conis, patet nihil ad rem pertinere nemque ideo vllam dissimilitudinem afferre. Qi Ad argutia . primae opinionis concesso primo enthymemate, quod calor sit qua litas activa secundum omnes gradus intensioni ,quos habet,atque etiam . quod secundum omnes gradus sit productura sibi omnino similis,neganda el vltimaeonsequetitia . quod producat omnes in subiecto capaci: nam ad agendum,praeter formam, quae eth ratio agendi, requiritur a P:oximatio agentis ad pallum,tanquam conditio necessaria:&ideo secundum modum approximationis,persectius,vel minus perfecta ope catur agens naturale, & eum non sit perfecte approximatuin, nasi per penetrationem , non poteti periecte imprimere tuam virtute pas Io,quamuis ex parte ei uidem formae, quae eit ratio agendi posset totam imprimere. Os Ad experientiam vero de igne concedendum est antecedens:
quod producat altei uni ignem, sed distinguendum conseques,
454쪽
quod producat calorim, ut octo , nam immediate per se. hoc
est,circa passum nondum corruptum, nec in ignem conuersum. non est verum quia forma passi non potestipermanere cum calore ut octo, sed cum multo minori expellitur,& introducitur forma ignis,quam consequitur calor ut octo. Hunc vero producit quidem ignis, non iam agendo in pallium iam corruptum. nec agendo per calorem proprium, sed media forma substat tali iam a se introducta per naturalem emanationem ab ea,quare nunquam est verum, quod ignis agens per se immediate circa passum producat totam intensionem caloris,quam in se habet. Ad aliud vero arg. ex eadem experientia deductum. negani da est consequentia. quod octauus gradus caloris non sit forma activa. Et cum dicitur non posse illum per se immediate introducerem passum,negandum est, quia quantum est ex parte sua, potest, sed eam non introducit propter extrinsecum impedimentum eiusdem pasti, non potentis eum recipere, ex eo quod prius corrumpitur cum minori. Sed potest quis aduersus hae solutionem sic arguere; etiam si calor ut octo esset dispositio praecedes neces Iario requisita ad introductionem formae ignis, quod fatendum esset si passum non corrumperetur cum minori: tunc necessario dicea dum esset, ignem pol se per se immediate agens circa passum ei imprimere tota intensione sui ea- loris, vel negandum, quod posset introducere propriam forma substantialem,& producere alium ignem sibi similem quod e thabsurdum,& totum hoc verum esset etiam si non se penetraret cum pasta, sed imperfecte tantum esset approximatum,sicut est modo per contactum : ergo , quod agens non producat in passum totam intensionem formae, quam habet, non prouenit ex impedimento, vel defectu perfecta: approximationis. ut dicimus , Se cum non possit excogitati aliud , quia forma ipsa ex se est suffciens ad producendum totam intensionem , non est negandum id eosse fieri. Respondeo non e Ie naturaliter possibile, quod summus calor praetrequiratur in materia ad introductionem formae ignis , quia non est possibile formam passicum eo conseruari, & ideo naturalis est ordo rerum , ut una possit corrumpere alteram,& in materia eius introducere propriam formam cum minori intensione dispositionis , quam postulat ad sui conseruationem in bona dispositione naturali, quod si abstuleris hunc ordinem, & admiseris necisirao praehrequiri summam dispusitionem in materia;tollis etiam ordinem naturalem generationis rerum, quare non mirum est si in tali casu concedatur , quod non pollet ignis producere alterum ignem sibi similem, ut vere est concedendum , nam quod
455쪽
a re Lib.I. Degeneratione ct corrupti
pol st, verum et seruato modo naturali agendi, & non aliteri quare nunquam est verum , quod agens imperfecte apploximatum patio pol sit producere circa idem passum totam inistensionem,quam habet. Ad argumentum secundae opinionis concessa maiori, quod si corpus agens se penetraret cum corpore patienti, posset ei imprimere totam intensionem formae,per quam agit. Neganda est minor quod luperficies agentis & passi, per quas se tangunt, penetratae sint, quia penetratio solis quilitatibus ratione suae extensionis conuenire potest, non indivisibilibus, ut in praedicamento quantitatis ollendimus. Cuius ratio est mani testamam ad essentiam quantitatis pertinet extensio partium, quae est radix impenetrabilitatis: ergo im Penetrabilitas pro
pria passio quantitatis est,sicut diuisibilitas;sed indivisibili , ut
tali repugnat extensio partium: ergo etiam repugnabit impenetrabalitas. r.ed cui repugnat impenetrabilitas , non potest conuenire penetratio, quia opposita sunt circa ide ergo penetratio non potest conuenire indivisibili ut tali, & ideo sis- perficies ultimae agentas,dc passi no pollunt se penetrare. Quod vero correspondeant eidem indivisibili spatio , non sumeti ilia penetratio corporum non consistit in hac sola corresponentia, sed petit pro fundamento occupationem eiusdem spatat id, vel extensionem in eo . a quo nata sunt se excludere corpora per suam intrinsecam extensionem , alioqui duo ange- ii mouentes simul idem corpus dicerentur se penetrare, eum eis correspondeat idem spatium suo modo.nempe corpus ipsuab utroque simul motum,quod est salsum .inficiete igitur hoe fundamento in indivisibilibus non potest dari in eis penetratior sed quia negative saliena dicuntur non distare duae illae
stiperficies.quod ad intentum argumenti videtur sussiceremam ex hoc videntur habere tam persectam approximationem, qua habent corpora per penetratione: necesse est alio modo soluereat gumentum. Ideo ad formam eius neganda est eadem minot;
quia licet pertacte sint approximatae illae sit perficies , non sequitur maiorem intensionem effectus produci in superficie passi,quam in partibus profunditatis. Quod autem dicit ut ages
naturale per qualitatem contrat iam agere in passum uniformiter difformiter,concedendum est: & quod rursus ex hoe infertur. intensiorem effectum producere in magis propinquum. quam in minus, distinguendumnam si capax sit maioris effectus,verum est; si vero sit incapax.falsum.Superficies autem ultima non est capax recipiendi efiectum maioris intensionis,
qua recipiunt partes profunditatis,quas terminat: quia perle
. nec agit, Disit iam by Go le
456쪽
nec agit. nex patitur : sed solum haec conueniunt illi quasi perparticipationem corporis, quod terminat, ideo solum potestre ei pere effectu eiusdem intensionis & non maioris: nam ex eo quod maiorem intensionem reciperet, darent ut in diuisibilia intensionis formae separata 1 forma ipia intensa realiter . vi probauimus: & hoe verum est, siue indivisibile sit modus, liue te sequamujs magis euidens sit, supposito quod sit modus.
n idem possit agere in seipsum aetione univoca v T intelligatur quaestio. duplex actio distinguenda est, ios
quaedam uni uoca . per quam producitur sorma eiusdem speciei cum ea,per quam operatur agens, ut calefactio, infrigl-datio, generatio euiuslibet similis ageti in natura specifica. Alia est actio aequivoca , quae pro dedita forma diu et ita speciei ; vel rationis formalis ab effectu per eam producto, quales sunt omnes illae , per quas producuntur effectus omnes lublunares
ab influentiis coelestibus;omnes etiam actiones imma Dentes, v csentationes,& intellectiones, augmetationes,& motus locales.
Hoc supposito,de sola actione uni uoca quaerit titulus quaestionis, an possit ab eodem in se ipsum procedere, praesertim illa.
quae circa qualitates contrarias acti uas,& passivas versati ir, de quarum mutua actione , &reactione ordinata ad mixtionem praecipue agit A litoteles,& nos, qui commetatorem eius agimus, &quia de aestione aequivoca egimus S. lib. Phys. disputantes cum eodem Aristotele, an uniuersaliter verunt lit ab alio
moueri quidquid mouetur, vel posse molieri a se ipso. Quaestio itaque proponitur, an calidum possit se ipsum calefaceret aut frigidum se instigi date Nee loquimur de calefactione, aut infligi datione, quae eli naturalis emanatio caloris, vel frigiditatis a substantia ignis, vel aquae, per quam ignis aliquantulum in- frigidatus reducit se ad suum pristiniim calorem expellendo frigiditatem sibi imprellam a contrario , vel aqua ad frigiditatem antiquam expellendo calorem ei ina pressum ab igne. De hac inquam, non loquimur, quia vel non cit actio s ut quibusdam placet) sed quaedam naturalis consecutio ; vel si actio est squod videtur probabilius) non est uni ucca, sed aequivoca, cum principium eius non sit frigiditas eiusdem aquae, sed substantia eius, aut substantialis forma :& etiam si uni voca actio esset, probabilius est, quod non sit tribuenda eidem aquae, ut tot principali agenti, sed generalitiavi g. lib. Physic. probauimus. unde
457쪽
t Lib. I. De generatione ct corrupis .
unde in tali actione non dicitur aqua mouere se ipsam, vel in seipsam agere , sed moueri potius ab alio, nempe a generante. Solum ergo loquimur de calefactione, vel in frigidatione procedete a calore, vel frigiditate eiusdem calidi, vel frigidi . unde idem est quaerere,an idem possit agere in seipium actione uni- uoca. ac si qua iamus, an eadem qualitas pollit seipsam intendere ; ut an calor ut quatuor existens in ferro , vel ligno possit intende te seipsum, ita ut etiam si nullum aliud calidum agat in ipsum, possit per proprium calore fieri calidum ut quinque, vel sex. Hoc aute si posIibile est, duobus tantum modis fieri potest secundum commune cosensum omnium interpretu Aristotelis, aut peranti pari statim, aut per reflexionem,ideo de utraque separatim agedu est,primo de antiparistas,deinde de reflexione.
si qualitas per antiparistasim intendatur, O quonam modo
Duo quaerimus, primum , an vere intendatur eadem qualiatas tet anti parilia lim secundum . quonam modo , vel aqua caula fiat talis intentio 3 ut autem utrumque intelligatur, explicanda est significatio ipsius nominissanti paristasis)lcst autem antiparistalis Graeca vox, idem significas, quod Latine ei reumobstitentia debilioris contrai i j ab alio fortiori: ut si cali. dum et duo omni ex parte circumdatum sita frigido ut sex
obsistente actioni eius , atque impediente ne ulterins transeat. vel extendatur. Eiusmodi obsistentia . vel impedimentum fortioris contrarii vocatur anti pari ita sis.qina contrarium hoc sua praesentia obstat, seu impedit, ne ulterius extendat aliud pro-yriam actionem: Contrarium vero infirmum sic circumdatum a potentiori quasi supra ipsum reflectitur,& veluti vires suas in se colligit ,& per talem reflexionem propriae virtutis videtur eam ros orare , & quasi ad pugnandum cum suo contrario circum oblitiente praeparare et eiusmodi autem roboratio propriae virtutis non videtur aliud esse posse praerier intensionem eius. Gratia ecempli: aquae puteales aestiuo tempore frigidiores sunt qua hiemali, quod non videtur prouenire posse, nisi ex eo, quod circumdatae sunt a calore vehementi aeris;&per hanc circum-
obsistentia videt ut frigiditas earu quasi reflecti supra seipsam,
de se intra teipsam quali colligere.& per talem collectionem reis fiexam se roborare, quod est se intendere. ipsa igitur circum obsistentia, vel circumscriptio debilioris contrari j a fortiori vocat ut antiparista sis: roboratio vero, vel intensio qualitatis eiu de meo trari ideollioris dicitur antiparistica actio. De qua duo quaerimus; primum, an detur & per eam vere tu tedatur qualitas
458쪽
debilioris cotrari j ad pret sentiam cotrari j sortioris' Secundu . . nprocedat a contrario circumobilitente, vel ab eadem qualitate quae ideo dicatur se ipsam intendere . vel ab aliqua alia causa Prima opinio tenet in antipat illa si nulla dari actionem, per togqua unii contrari ii intendatur ad praesentia alterius, ted solui secundum apparientiam sensus magis intensam videri propter diuersam dispositione corporis a quo tangitur. Gratia exempli: Aquae puteales re vera non sunt se igidiores in aestate, qu .m 'nhieme, seu fragidiores apparent sensu in aestate ex eo, auod manibus calidis tanguntur: in hieme vero calidiores, quia contre
ctantur manibus frigidis . lta Galenus lib s. de simplicium medicamentorum facultatibus cap. . & videtur confirmari alia simili experientia, quia quocuque tepore id fiat, videmus tangenti manibus valde frigidis aqua tepida apearere calida, quae si tangatur manibus valde calidis, videbitur frigida: ergo quidquid de antiparistasi dieitur , potius in apparientia contritit, quam in vera intensione qualitatis. Haec tamen lententia experientiae contraria es quod siepi obo. Nam etiam si eisde rinanibus eode modo dispositis in aestate contrectentur aliae aquae non puteales, non apparent frigidiores: ergo quod frigidiores iud icentur puteales, non efficit sola dispositio organi( quae eadem est in eisdem manibus utrasque contrectantibus ; led fit giditas intensior peranti paristi ea actionem producta. Se emido, quia si manibus eodem modo calefactis conti ectemuq putealem aquam in hieme atque in aestate : euidense it frigidiore hoc tempore.quam illo iudicari: ergo non id efiicit tota dispositio organi, sed maior frigiditas aquae: neque hoc videtur negasse omnino Galenus, ut constabit ex Commentariis in Hipp. lection. i. Problem. i s. sed talum in aliquo casti. Secunda opinio non multum a prima diuerta negat in anti- is, paristasi dari actionem aliquam . quae sit vera intensio debilioris contrari j, sed condensationem tantum eius, per qua in magis uniuntur partes,& fortiores fiunt ad agendum . quia virtus unita sortior est seipsa dispersa, & ideo aquae puteales frigidiores
sentiuntur in aes ate , quia tunc condensantur: calidiores vero
in hieme. quia rare fiunt, vel saltem minurum frigidae & calidiores in hieme,quia licet non habeant intensiorem frigiditate. vel calorem , habent tamen melius dispositu per densitatem ; & ideo diuerso modo se habent ad sensum. Quare non propter solam dispositione organi diuersam videntur calidiores, vel frigidiores hoc, aut illo tempore. sed propter reale qualitate. ita Hugo Senensis i. lib. de generat. c. . Sed haec etiam sententia in siilf ei es imprimis probatur, quia nci reddit causam talis desitatis in aqua
459쪽
ro Lib. II De generatione Scorrup.
aqua producer, & multo minus raritatis productae in aestate. Secundo , quia nullam causarn reddit caloris, quem sentimus tangentes aquam in hieme: nam cum aqua ex se nullum calorem habeat, repugnat calidam indicari per sensum , nisi ab exit inseco imprimatur ei calor, quantumcumque rarefieret,quial ola raritas non potest causare calorem in organo sensus,ut experimur causa re aquam in aestate. Deinde experientia probatur falla, qui aptae ter puteales aquas dantur aliae eiusdem densitatis, aut raritatis,& aliquando maioris,quae tamen nec in aestate iudicatur frigidiores,nee in hieme calidiores: ergo sola densitas. vel raritas non est lufficiens causa, ut calidiores, vel frigidiores sentiantur. Probo consequentiam, quia eadem, vel maior densitas aliarum eundem estectum imprimeret: ergo eodem modo sent uentur calidiores, aut frigidiores, quod est contrarium ex per entiae. His lententiis resutatis, in uno conueniunt caeter omnes albrio thotes, qui de antiparistasi loquuntur, & in alio differunt. Conis ueniunt quidem in eo, quod per anta parastasim vera , & realis fiat intensio qualitatum aquae.& similium eorporum,& ita tenendum est, quia euidenter probatur his experientiis. Nam putei,& specus subterranei frigidiores sunt in aestate, quo tempore in superioribus terrae patribus nimium viget calor; unde &puteales aquae frigidiores extrahuntur: quod per obsitiem iam
contrari j nempe caloris circumstantis fieri , euidens est :& ob eandem causam venter animalium in aestate frigidior est. &ideo non bene concoquitur cibus t cum tamen ex opposito in hieme ea lidior sit, meli utque cibum concoquit ut docet Hippocrates Aphorasmo I s. & cum eo Galenus in commentariis eiusdem Aphotismi. Quod etiam natantes experiuntur. Aquae
etiam puteales in hieme calidiores sunt propter obsistentiam contrari j. nempe frigoris undequaque circumstantis loca sub terranea. In aestate etiam media re illo aeris frigidior est propter obsistentiam contrari j . nempe caloris undique eam circumdantis, qui eo tempore viget in infima regione eiusdem aeris, in suprema vero semper propter sphqram ignis. Et ladem aqua noctu infrigidata in aestate, ec mane exposita modi eo tem- pote radiis lolarabus infrigidatur magis propter calorem ei t-cumitante impropter has igitur,& alias experientias non minus eludentes negari non poe est,quod per antiparistasim fiant reales effectus in corporibus, & reales intensiones qualitatum.
mi inso supposito tanquam eerto tota difficultas huium dubii
consistit in inuenietida causa huius intensionis realis. Et ratio disicultatis maxima est , quia anti parti asis est obsistentia contrari j
460쪽
contrarii fortioris,a quo repugnat roborari contrarium minus sorte : ergo repugnat qualitatem eius a contrario cireumobsistente intendi. Probatur consequentia, quia contrarium agit
per qualitatem sibi propriam ad destruendum aliud contrarium ; ut ignis per calorem ad destruendam aquam; sed repu- nat calorem esse principium seisiditatis:ergo repugnat eamem frigiditatem intendere , & sic de caeteris contrariis. Vndo sequitur actionem antiparisticam, per quam intenditur qualitas debilioris contrarij,non posse procedere a fortiori contrario ei reumobsistente ; alia ergo causa talis intensionis quaerenda est, quam cum dissicile sit inuenire, tot fere sunt lententia:
Prima opinio tenet, non solum condensari aquam, vel acrem ratefieri per antiparistasim , sed calorem,aut frigiditatem eorum intendi per eamdem condensationem, vel rarefactionem,de ita puteales aquas in aestate frigidiores iudicari per se- sum, quia per condensationem subiecti intenditur in eis calor: in hieme vero calidiores sentiuntur,quia rarefactione subiecti magis calefiunt;quae eadem ratione in aere contingunt. Causia autem radicatis, & prima intensioris caloris est substantia eorumdem corporum, a qua procedunt qualitates ipsae et nam substantia condensata virtutem habet infrigidandi se ; rarefacta vero virtutem habet calefaciendi se ,&ideo calidior, vel frigidior sentitur, non propter solam densitatem , vel raritatem, sed propter intensiorem calorem, vel frigiditatem, quam in se ploducit media densitate, vel raritate.Ita sentiunt recentiores quidam: probantque primum,quod frigiditas intendatur in eode in subiecto , per condensationem duplici experientia. Prima,quia aera pulmone apertiori ore em i stus calidus egreditur , angusto vero oris motu diffatus egreditur frigidus:euius non potest esse alia ratio, nisi quia hoc posteriori modo
emissus condensatur: ergo densitas intendit frigiditatem eius. Estque alia experientia similis;nam in aestate experimur aerem flabello ventilatum refrigerare faciem, quia aer ille per commotionem condensatur,& per condensationem intenditur frigiditas eius. secundum vero, quod raritate intendatur calor eiusdem subiecti, probant experientia mutuae collisionis ferri.& siti eis:per quam ignis excutitui ;causa vero generationis eius non potest elle alia . quam intensio raritatis in aere , per quam facile in scintillas flammae conuertitur. Haec tamen sententia insuffciens est,& falsa: insuffcientiam eius probo ex duobus,ex primo quidem,quia experientia comitat aquas puteales in aestate frigidiores esse, sed nulla potest Degener. D D excogitari