장음표시 사용
101쪽
1xtensi quos Graeci vocant παῖεέ. Pona p, morbi intelliguntur, qui in suo genere accessiones habent exquisitis morbis longiores quo modo tertianam productam, testante Galeno libro secundo de Disserentiis febrium,vocamus,cuius accessio empus accessionis exquisitae tertiana excedit vocat malenus quosdam assectus nunc breues, nunc longos, Itquum apOplexiam quadragesimo septimo Aphorismo sexti inter longos morbos recenset, quam inter acutissimos alibi collocat, id autem facit, quὁd aliquando accessionem horum morborum spectet,quae sane breuissima est, aliquando dispositione ipsam, quae non nisi longo tempore finiri solet.
Perio, bo benigno, ct maligno.
vocant,definit Galenus libro primo Prorrheti corum eum esse, qui quum periculum vita minetur,spem tamen salutis non adimit sed meo quidem iudicio non bene Etenim magni poricti una etiam portendunt, ut magna febris, magna inflammatio, quae omnino sunt cum periculo, spem tamen salutis quantum in se est non tollunt Alibi vero malignos morbos appellat, qui omnibus rite decenterque factis, non tamen sanantur, quomodo ulcera maligna quarto Methodi vocat: At quum medicus praenoscere debeat, antequam curationem aggrediatur, qui benigni, malignitie sint affectus necesse prosecto est ex his definitionem moliri, quae statim cum ipsa natura morbi sunt coniuncta, non ex aliis, qua temporis spatio eueniunt usurpat etiam nonnunquam malignum pro v
hementi; ut quum octauo libro Methodi medendi ab inedia febres in biliosi corporibus malignas reddi scribit, pro eo
quod est vehementes, Hacriores. Caeterum libro pruiro de medicamentis per genera ad hunc modum scribit: Ulcera quae ex humorum confluxu, vel multorum, vel acrium oriuntur, sine eo quod locus affectus huiusmodi iam dispositionem habuerit. ut licet bonum sit, quod influit tamen ipsum corrumpat,dysepulota nomino viqiuae vero dictam dispositionem iam obtinent, praecipuo vocabulo cacoethe appello Contra vero initio libri quarti eiusdem operis , his quae ob insuentes humores cicatricem aegre admittunt, sine nomine relictis,
102쪽
ea pariter vocat dysepulotica cacoethe , quae ob locuti
affectum, humores ipsos corrumpentia, cicatricem , laud
quaquam recipium postea tamen ubi de emplastris ad ulcera maligna ab Andromaclio scriptis agit, admodum maligna ulcera v0cari censet, quae vel in parte male si est consistun
aut quae ex prauo succo influente proueniunt, erodunturqui
tanquam haec ab his differant, quae difficile ad cicatricem perducuntur, quibus nihil sane relinquitur, sit utrunque affectunc parte Iaborante, tumoris confluentis prauitate, maligna ulcera sub se continent. Ac profecto nemo estivi puto lanae mentis, medicinae'q;Jeritus, qui non agnoscat multa negligentius a Galeno fuisse scripta. tium enim nihil frequentius in ore habeat, quam maligni, benigniue morbi no- naen, ut quum febrem malignam, ulcera, Malios deniq; mo
BOS, benignos, malign6sque nomina , morem morbi qtio nomine malignitatem benignitateiamque comprehendimus
a medico, si quid aliud dignosci debere praecipit oportebat Lane diligentius eum alicubi docere quid his nominibus intelligendum foret, nec rem eandem nunc uno modo, nunc alio usurpare. Nam qua ratione quaeso, maligna ulcera , aliquando ex curatione 'ventu , aliquando vero ex causis Vispositionibus definiemus 3 cur malignos assi eius cum aliis confundit Cur aliter ulcera quam febres, alit aliud morbi genus maligna nuncupabimus ' quum eadem debeat esse definitio, vi idem est nomen ea lomque natura quatenus mali a esse censentur quamobrem alii conati sunt laec definire , malignum scilicet vocantes, qui furtim lenignum , qui palam grassatur quae ratio quibusdam sane conuenit, ut illis febribus, qua quum parua tactu propria sua natura appareant, interim tamen praeter expectationem occidant. Verum quum nauit sint maligni morbi qui vehementiam suam ostendunt, qualia sunt ulcera neruorum, quae non latenter, sed palam nocent, nec non morbi, ut ex moisu ferarum lethalium contrahuntur, totum hoc genus morborum propterea definiri non potest, tu id furtim affligat: unde putarem communi omnibus ratione ita eos circumscribi posse, quod scilicet malignus sit morbus, qui seueriora inser accidentia , quam pro ratione propriae essentiae asseisius conueniat Hoc enim modo paruam labrena in qua calor exiguu sentitur si parua accidentia in f
rat mitem benignamq; censemus:quod si vehementia exciter sympto
103쪽
1 inplomata, malignam iudicamus esse sic paruum vulnus, uod sequuntur accillentia magna , malignum appellare solenus. Vocabimus humorem malignum in febribus,qui con-octionem in excrementis ostendit ex accam,& tamen febremouet, producitque praeter euidentem rationem Licet verb& lio modo, sed eadem ratione morbum definire malignum, alius natura causae, effectus ad manifestas causas redigi ne-lueunt Hac enim ratione morbos a venenis, quae tota sub-
tantia siue qualitatibus occultis nocent, illatos, malignos di- imus: Et elephanti asini eodem pacto malignum affectum ensemus, quod naturam habeat, quae certis, Leuidentibus qualitatibus exprimi nequit veluti nec humoris natura a quo gignitur Non enim quia calidus, vel nigidus, vel crassus, vel
is humor sit, sed quod indicibilem quandam qualitatem
habeat, malignum huiusmodi morbii committit fere autem contingit, ut qui vehementius saeuiant morbi, qua exigua eorum natura monstret, ab illis causis nascantur,quarum qualitates, vis certa ratione exprimi non possit, sed ad totam rei ubstantiam ne omnino causam ignorare videamur referatur. tameo quidem iudicio malignos morbos definire oportet: iram ulcera quare humorum affluxu procreantur vel fouentur, atque adeo illa, qu ae ex aliis intemperaturis, bonum sanguinem corrumpunt humida, intemperata, aut alio nomine,
potius quam maligna aptius nuncupabimus.
Ze morbo si=nplicio composito.
A P. XVII. IMPLICEM morbum non uno modo dici apud Galenum intelliget, qui illius libros diligenter excutiet Nam aliquando simplicem
pro miti usurpat, ut quum diariam febrem, aliosque leues morbos simplicissimos mitissi- riosque oca Eos his opponens, qui vehementia inserunt symptomates nonnunquam etiam malignis aduersari dicit, de pro benignis capit, ut tertio libro Praedili ionum Vbi simplicissimas febres interpretatur non malignas. Sumit implicem pro eo , quod si inpliciter dicitur ut quum inter mi tentem tortianam, id est simpliciter dictam , vocat ad comtinuae differentiam, quae adiecto continui nomine pronunciatur. Quinetiam simplicem morbum pro uno capi, Mu
104쪽
plici opponi constat quemadmodum quum simplicem tertia nam' duplicem dicimus pro eo, quod est unam .duas te tianas Simplicem item intelligi morbum, qui composito aduersatur, clarius est, quam ut dici debrat intelligentes scilicet tunc proprie simplicem, in quo simplex, inica est dispositio
ex implici causa, 'nicam vim habente excitata: qua ration ita temperiem excessu unius duntaxat qualitatis factam,simpli cem nuncupamus Alio vero modo simplicem vocamus mor
bum, qui causas praesentes non habet, a quibus est excitatus, vel ouetur veluti diariam febrem initio decimi libri Methodi medendi simplicem vocat, eo quod ablatis causis, a quibus
orta est, manet putridam autem contra composit. a dicit, propterea quod causam habet, qua fouetur,atque augetur sumi
praeterea simplicem pro exquisito certissimi est, quum saeptu in libris de Crisibus Galenus febres, quas exquisitas vocavit
pol te limplices nominet.Caeterum compositu quem MochyGraeci morbum vocant, desinit Galenus eum esse qui cum alio morbo coniungitur. At quum eos etiam compositos nuncupeanus, qui cum causa sua, aut symptomate sunt coniuncti praestat generalius desinire ita tisipositus dicatur, qui cum aliqua re aliena a sua natura coniungitur. At quoniam cum diuertis misceri potest, non unica est compositi morbi peculiaris ratio, nec etiam appellatio: quandoquidem ex diuerso compositionis modo, diuersa etiam nomina sunt excogitata. Quod si docendi ratio postulare videtur, ut tot modis compositi morbi nomen, ut simplicis usurpetur, I contrarios his affectibus, quia implici significatur, ostendat fecit tamen docendi sus , antiquorum licentia, ut nec aequales, neque opposita prorsustini significationes Itaq; compositos uno modo intelligimus, qui causam praesentem habent, quae eos peperit, atque hac ratione putridas febres compositas dicimus, quod adsit obstructio, ex qua sunt natae Alio modo compositos vocamus, qui adiuncta habent symptomata admodum insignia, adeo ut peculiarem medici curam postulent hoc pacto Galenus primo ad Glauconem febres compositas, complicatasque appellat: quae cum huiusmodi symptomatis connectuntur, videturque runc compositiis pro vehementi, vel maligno sumi, quinetiam saepe morbus cum alio morbo coniungitur, compositusque ob
radicitur, ut intemperies calida cum sicca Compositionem
autem heri vult Galanus tum inter morbos eiusdem generis;
105쪽
DE MORB DIFFERENT. 1s si quum intemperies intemperaturae coniungitur; calida
rigida cum humida 8 sicces tum inter morbos eiusdem spe iei,ut si tertiana tertianis misceatur febribus: vel diuersae, ut siertiana quartanis coniungatur nec non diuersa genera diuem is generibus in diuersi generis diuersas species inter se com-ioni posse idem author statuit veluti si intemperies cum v l. ere coniungatur, 3 febri cum luxatione , morbos hos com-3ositos esse contendit. Adhaec compositum morbum aliquanto vocat Galenus, quum diro morbi contraria naturae in ealem parte consistunt, quod ostendit, quum scribit in lib. de Disserentiis morborum ex meatibus partim dilatatis, partim tonstrictis opinione eorum, qui atomos ponebant, partes ita affectas morbo composito laborare. Iam vero ex diuerso compositionis modo varia quoque de singulis peculiares appellationes sunt excogitata': ali enim ita componuntur, ut inter se implicentur, quos Gr. xc επur,1 μνους, ὁ ἐπιαλεγ/όανον Vo- cant: alij vero confunduntur, mutuoque temperantur, unde eoqi nominant κερανmme νς, id est confusos 3 temperatos, ut ex
secundo de Crisibus, At tertio libro de Morbis vulgaribus Galenus docet. Intelligo autem implicatos, siue implexos mora bos, qui propriae suae naturae, vel semper, aut saltem aliquando ab alio distincta retinent, ut quum tertiana quotidianae coniungitur, sed diuersis horis earum singula invadit, quod etiam Galeno placuit libro sec indo de Disterentiis febrium quant quam ille in prooemio secundi Commentarii citi libri de
Morbis vulgaribus, nescio qua ratione, appellat morbos com- plicatos, quum pliares partes simul assiciuntur: Confusos vero temperatos definio 'eodem authoru, qui ex mutua missiones ita coniunguntur, 'emperantur, ut illorum natura minime distinct a appareat, veluti si quotidiana, tertiana eadem bo- ra hominem apprehendant, quo tempore non rigor, qui ter tianam ostendit, non frigus externarum partium , quod quo- tidianae est indicium sed horror ex frigore, I rigore mi sum symptoma nascitur: Sic sane Galenus, quum te ianae, quotii dianaeque accessio simul adueniunt. 3 quotidiana continua, Se tertiana intermittens hoc pacto coniunguntur tempera tam , confusamque fieri febrem commemorat Verum in hoc
non placet, quod compositum morbum vocet duos morbos diuersi generis in eodem instrumento. sed in diu ei sis partibus similaribus instrumetum componentibus consistentes quemadmodum
106쪽
admossum ocilli morbii appellandum censet in libro dem Isti
rentii morborum, quando plures eius particula laborant: plu tres enim morbos, qui ad unam compositionem, namque naituram spectant, ut intemperiem ex duabus qualitatibus pro duenientem sine eandem partem occupet, ut inflammatio: si ut
plures, ut hectica febris morbum vocare compositum rationi lcon num. At diuersi generis morbos dicere unum esse, quum diuersa sit quae vitiata est compositio , diuersa : Se non icomposita remedia suapte natura requirat non admodum vi idetur probabile, quemadmodum antea ostendimus; non a lmen prohibeo ut unusquisque sentiat ut lubet, dummodo in itelligat vere eos composito censendos esse morbos, qui ex e ldem genere inter se coniunguntur ut quum intemperies una alteri,& consormatio magnitudini, numero coniunctioni, vel unioni connectitur.
De morbo exquisito notho vero, ct non vero. CAPUT XVIII. di morbum, quem Graeci
trist b, ory vocant pro simplici aliquado usurit Galenus victuum scribit secundo de Cri. libus exquisitas sebres statim ab initio cogia i talici posse eas vero, quae cum aliis componuntur non item. At proprie exquisitus morbus intelligitur . qui in suo genere sincerus est, quamquam de omnibus morbis non ita hoc nomen usurpamus sed de his potissimum, quos humoris vitium committit Non enim intemperiem calidam, vel siccam ab externis causis in aliqua parte contracta exquisitam,
aut notham dicimus: quemadmodum tertianam , quartanam, aut aliam huius generis febrem vel inflammatioile, ut quum
exquisitam pleuritidem, vel erysipelas exquisitum secundo ad
Glauconem Galenus vocat Caeterum tertianam exquisitam
definit ille eam esste, quae ultra quartum aut septimum circuitum non progreditur, verum longe antea quam finiatur eam dignosci a medico necesse est: quandoquidem alia remedia exquisitis morbis quam non exquisitis conueniunt: quamobremi atione exquisitam vocabimus, quae in suo genere sincerissima est, implicissima. Intelligemus autem eam sincerissimam,
simplicissimamque, quae a pura bile gignitur Nam quae cum pituita,
107쪽
Ituita, vel alio humore miscetur non iam exquisitam, clegitimam , sed notham , Se adulteratam mistione alterius humoris tertianam parit quod si interim non sollim ex sincerabile sed etiam ex anni tempore aestitio aetate iuuenili, lab tiosa vita, Maliis huiusmodi exquisitam tertianam circumscribere videtur Galenus, ita intelligendum est ut ea per se id non faciant sed quatenus, puram bilem in corpore redundare significant: Eodem itaque modo exquisitos, siue legitimos o bos intelligemus, qui purissimi sunt in suo genere, Ministione causarum, humorum inquam, minime adulterantur: His vero contrarios nothos non exquisitos, impuros eadem ratione vocabimus hoc enim modo exquisitum erysipelas vocat Galenus secundo ad i. iliconem, i io non est cum inflammatione aut alio genere timorem adulteratum. Illud vero ignoran iam non est exquisiti nomen in morbis etiam compositis Galeno usurpari inii madmodum quum secundo demisse. rentiis febrium exquisitam semitertianam nominat, eam intelligens, quare aequali mistione tertianae, siquotidianae continuae nascitur Ueri morbi etsi pro exquisitis sumi posse videntur latius tamen veri nomen, i iam exquisiti patet: Etenim
tertianam quamcunque veram , aut vere tertianam esse diciamus, at exquisitam non omnem, ita ut videatur verus mora
bus esse, qui insio genere commodissime recipitur, cuique generis nomen , ratio competit Exquisitus verb, qui in suo genere sincerus.
A P. XIX. V nos vehemens dicimus, vocant Graeclo pol M. Definit autem Galenus libro tertio de Disserentiis pulsuum illud ossi vehemens, quod validam , siue fortem, vel robustam in celerem simul actionem habet , qua ratione etiam secundo de sanitate tuenda exercita-tIonem vehementem esse scribit, qu. D violenta siue valida. Velox simul existit. Proinde morbus vehemens erit, qui valide, celeriter affligit qui certe idem erit cum acuto;quum Galenus acutum vocet, qui valida inseri symptoma ta, velociter mouetur Erit idem etiam cum magno qui
108쪽
simpliciter magni is est . ut ante obiter admonuimus: quod e raro Graeci re siue ἔν aras dicunt solent nostri interpretes graue, validum , vel sorte vertere Galenus autem pro magno inonnunquam usurpare solet validum, sortem, grauem,& vim magnam habentem ut quarto libro Methodi medendi, quum itamen qui vere magnus est, non solum validus sit, sed etiam ivelociter moueatur, si modo idem est magnus in vehemens. At grauem morbum, quem χαλεπes Graeci dicunt, pro periculoso sere,fiirpamus, quum aliquos graui morbo laborare dici mus. Quod si provehementi,&dissicili aliquando sumimus, i d facimus , quoniam qui vehemens est, vel difficilis, pericu il osus esse solet. Languidos autem morbos, leues,4 mites, hementibus, grauibus opponimus
P acuto morbo, illiusque differentiis.
A P. XX. A M varius sit Galenus in acuto morbo de Ifiniendo ostendendo quinam acuti sint, uni lcuique constare puto Nam tertio libro Praedi ctionum, Valibi saepius, contendit omnino eum esse acutum, qui cum febre continua,& magnitu ldine quadam affligit Nunc vero acutos quosdam cum febre, alios sine febre si aluit ut quum morbum comitialem apo δplex iam, tetanum , acutos morbos esse dicit Alibi, ut libro sexto de Morbis vulgaribus, eum vocat acutum , qui propria ttempora in a partes usque ad finem velociter transit, nulla tmagnitudinis, aut sebris continuae mentione facta quo modo
terti. anam sebrem inter acutos morbos notantiqua in recenset, i
nobis diariam , quae viro die omnia sua tempora percurrit, ulcera denique omnes alios morbos, qui quatuordecim dierum sparim qui terminus acutorum morborum statuitur ffiniuntur, acutos nominare licebit. Confirmat hanc opinio nem, quum differentiam hanc morborum, qua dicimus quos dam ei te acutos, alios longos tempore sumi scribit tertio libro Praedictionum, non a febre, neque magnitudine morbo
rum. quum acuta ea vocari omnia, quae velocem motum
habent breuique spatio durant secundo Methodi tradit: idem ostendit primo ad Glauconem ibi acutam febrem longa op ponit inlinetiam idem author quosdam morbos, ut Apo-plexiam,
109쪽
,textam,&apilepsiam, quos alibi acutos vocavit,ut quadragminio septimo Aphorismo sexti libri, longos appellat: Acut contat ex tertio Praedictionum , magna desis nominibus, de eoum usu apud antiquiores medicos sui contentio. Nam quilam ex Graecis,ut Celsus refert libro tertio, morbos diuiserunt i acutos, Glongos quo fit, ut Galenus varia tractatione, tum unctios,nunc alios sequitur, lectorem,si sun dat; ut plurimum men acutum usurpare videtur pro vehementi. Porro ut variussi Galenus in acuti morbi singnificatione, ita nusquam exa- cte illius differentias, de aliorum imorborum , a quibus hae nascuntur, expres it id quod nos ex variis ipsius locis aditu nune facere tentabimus. Igitur quum morbi alii sint breues , alii longi his relictis utpote qui a natura acutorum morborum sunt alieni de aliis agemus. Porro breues morbi ali cito alii tarde qui sitardi dicuntur terminantur, quod scilicet tardo motu progrediantur: qui quoniam intra quadraginta dies desinunt, bleues propterea censentur: qui vero cito ad finem perueniunt, quidam comitem habent magnitudinem acuti ob id nuncupantur ut pleuritis, peripneumonia , lethargus, phrenitis. angina, sebris ardens Ali sine sortitudo e praepropere finem suum consequuntur, ut diaria, Mali similes morbi, qui breues, larui dicuntur Ex acutis rursus quidam simpliciter
acuti, id est sine adiunctione aliqua dictitiar, qui intra decimum quartum diem soluuntur, quidam non simpliciter acuti: qui intra vigesimum, post Hecimum quartum finiuntur; ut qui vigesimo septimo, Muigesimo die desinunt sintque iidem
tecum simpliciter acutis Idem enim morbus ob causa maio-roen vehementiam, aut paruitatem', aut aegri naturam simpliciter, aut non simpliciter acutus euadit Alij vero sunt, qui acuti dicuntur, hoc adiecto, quod quadraginta diebus terminentur. Quartum additur genus, quod eos continet, qui ex acutis prosecti vocantur, ut tabes, suppuratio hydrops , similes, qui ex acutis saepe fiunt, inter acutos nonnunquam numerantur; quum tamen re vera sint diuturni Id autem faciunt medici ut originem morborum repetant quoniam enim praedicti affectus, nonnulli ali ex acutis morbis nonnunquam molieniunt, aliquando vero ex aliis causis nascuntur; acuti, minis adiectione, qualis fuerit eorum origo, monstrant: postulatque etiam docendi rati , ut uniuersturi acutorum mori, rum genus, in quo acuti mentio fit, diuidendo exhauriamus;
110쪽
etsi Interim fit tam ex diuisione resciitant. qui postea in te longos reponi debent. Iam vero inter simpliciter acutos morbosi quidam peracuti qui inclitissimi dicuntur, quorum terminus est intra septimum diem cuiusmodi est angina , cliolera , tetanus a poplexia Alij, qui a septimo usque ad decimum quar, tum extenduntur qui implicis nominis inopia nomine generis non aliter quam simpliciter acuti vocantur Peracuti rursus bifariana diuiduntur Nam quidam ex illis simpliciter peracuti, qui intra quartum diem abeunt, qui ob id peracutissimi nominantur: Alij qui quartum excedunt quales sunt qui quinto, sexto iudicantur qui etiam 'culi. rri nomine destituti non aliterquam simpliciter peracuti appellari solent. Ca terum acutorum , qui intra quadraginta dies terminantur mon- nulli sunt, qui in μέτα ite in q, id est ex degeneratione, Mutatione in aliam speciem S a Galeni interpretibus ex decidentia dicuntur Huius autem generis sunt acuti illi, qui in-rra vivsimum diem impet se te iudicantur deinde vehemen tia confracta, reliquum , quod superest intra quadraginta dies , vel etiam sexaginta, ut Galenus scribit secundo de Diebus decretoriis, dissolii consi uir. Alij vero sunt qui statim .al, initio veluti prohibiti tardiusque moti, nullam intereas ibi tam mutationem moliti, ad quadraginta dies producuntur; quorum ali accesse ionum remissiones habent quar in exactam integritatem finiunt. Ali cum continua febre semper perdurari. Tertiuna genus eorum qui intra quadraginta dies recedunt, eos continet, qui mani sese acuti in principio Mante vigesimum diem non secure sunt finiti deinderem: issionem secerunt; post haec reuersi mox intensi, nouissime qua aragesimo die desinunt de quibus dubitat Galenus siccundo de Diebus decretoriis an simpliciter vel cx decidentia acuti dici debeant duos vero morbos vocet cita πυνξυιε ue, id est ad auctos tertio Praedictionum non explicat mihi tamen intelligere vi detur per adauctos acutos,quo diximus antea non simplici re acutos alibi ab eo dici quin etiam eosdem esse morbo ex decidentia dictos, eos,qui
vocantur acuti quadraginta diebus soluti, patere omnibus puro, qta Galenum non oscitanter le