장음표시 사용
131쪽
diis vero efficiendae sanitatis. Porro interea, quae efficiunt ali-uid,esse nonnulla quae per sie,alia quae per accidens efficientiaicantur, omnibus notum est; quemadmodum illud etiam, quod quaedam sint propinqua, alia remota essicienti Verum non perinde constat quot modis quae per se, vel per accident agunt dicantur Aliter enim sol, aliter liomo gignit hominem' aliter ventriculus fluxionum ad pectus decumbentium author censetur, quam expultrix cerebri facultas vel ea, quae apsum cerebrum calefaciunt, aut refrigerant Qua in re coepi equidem Aristoteles exemplis docere diuersam hanc efficientium naturam, quum scribit alio modo consultorem, alio patrem incere, quod faciunt verum nuda certa docendi methodo omnes diuersos efiicientium modos complectitur, sed ex duobus positis exemplis, quum ait Momnino faciens facti, Mnautans mutationis authorem esse; nobis varietatem hanc,non
sine disticultate excogitandam reliquit. Nec oportet quidem existimare superfluo haec quaeri quandoquidem ob diuersox modo , quibus aliquid fit, admonemur diuersis praesidiis , diuersaque agendi atione utendum esse. Aliter enim morboucuramus eosdem , si diuerso modo. a diuersi essicientibus excitati fuerint quapropter nitendum est docere, quot modis aliquid efficiens dici possit. Dicitur itaq; illud uno modo eiu- ciens, quod rebus formam praebet; quo modo homo hominem cincere dicitur Alio modo vocatur friciens, quod materiam
suppeditat,qua ratione cibos multos fluxiones excitare putant inedica,qubd materiam largiant ut, quae fluxiones parit Idem facere dicimus ventriculum, quum male concoquit , malὰ namque concocti cibi cruditate corporis partes aggravant, su-xionisqueauthores evadunt: Et staminam proci care liberos hac ratione credimus,quod materiam stuppeditet,ex qua scelus conformatur: Quin etiam quod materiam commouet,efficientis nomen merit sibi assumit, qua quidem ratione expultrix vis cerebri eo quod humorem impellat; sol quia liquando
commouet, externum frigus comprimendo distillationes ad partes subiectas excitate dicuntur: quae vero instrumenta
praebent, putantur etiam eius, quod fit, efficientia quo modo
qua calorem augent in cerebro, ex quo vigilia , vel in corde, unde ira, illorum authores statuuntur, propterea scilicet quod calorem excitant, quo natura ad omnes actiones tanquam in .Hrumcnto utitur. Eodem modo eum concitasse bellum puta
132쪽
tuu ,qui alteri arma,equos pecuniam, Malia belli instrumeti ta suppeditaverit. Numerantur quoque inter esicientia, ouae agendi vim rationemque praebent, quandoquidem qui consilium dat alteri,non alio modo author eius, quod fit, esse cense.
tur, quam quod agendi rationem doceat. Ad haee qua finem,
usumque rei euariant, efffcientium nomen assumunt soc modo corporis animique motus magnos, pulsus facete dicimus- eo quod pulsuum sum mutent; cuius occasione, pulsu, etiam variantur. Nec alienum quidem esse puto, ut ea, quae praebent subiectum, causas sine quibus, aut cum quibus res peraguntur, inter efficientia recipiamus: lioc enim modo alimenta etiam quae sanguinem, aut bilem copiosam gignunt, morbos
peperisse intelligimus, quod materiam exhibuerint in qua mutatione prius in humores facta febres nascuntur: An non etiam mortis authorem eum dicemus fuisse qui ocum, aut tempus ad occidendum aptissimum alteri indicauerit, vel potius suppeditaverit: Ita qui meo quidem iudicio non errabimus, si in ad efficiens statuamus, quod singularum causarum beneficio sitos effectus molitur quandoquidem primo, in
mediate nihil aliud efficere in 'enitur: Proprie tamen efficientia philosophis vocantur, quae formam rebus in dircunt Acetiam interea qua ordine quodam sese consequentia aliquid faciunt priora posteriora mouentia, eorum denique, quae fiuntesticientia pon untur: Laedit enim actionem intemperies, hanc effici. si velis caloris excessiis,hunc accendit motus,qui ob id actionem quoque vitiare dicituri aeterum flicientes causae ab eo, quod faciunt, denominationem sumunt, sic enim pignentes, augentes, alterantes,iuuantes, laedentes,conseruantes
&denique hoc, vel aliud efficientes, vel proprio nomine vel adiunctione eius,quod fit dicuntur. Ouin etiam illud ignora dum non est efficientes Caussis quum cubiectae materi: ratio. ne, minimo accepto momento, res qu.aepiam sit, προφα ις, idest occasiones vocari: Nam hoc modo ubi corpus putridis ebribus est expositum,&ex ira vel insolatione, aut alia quacunnue leuissima causa in eas incidit, in materiam causam reiicimus- generationi vero occasionem dedissse, quae seviter in corpus
egerunt, dicere solemus. Postremo in definitione es entiqquam tradit Aristoteles, aliquid notandum esse existimo si enim id solum statuamus esse efficiens, quod primum principium est mutationis, qua mota mouent de tamen instrumem
133쪽
ta recte dici nequeunt abessicientibus seiungere cogimur, aliud aula genus,quo ea contineantur, nulla cogente necessitate, constituere. Veluti externum frigus primo restigerate corpus dicimus: ex frigore vero adstrictionem nasci; ab haepropelli humores, qui varios postea morbos pariunt: luae om. ni prosecto illorum morborum esticientia sunt; nec unum a Lletius instrumentum apte vocari potest. Quamobrem nobis sit
illud efficiens a quo aliquid si, siue primum sit in agendo, siue a primo impulium Illud vero sit instrumentumiit diximus per quod fit, quod quidem duplex statuunt esse medici, atque
etiam philosophi unum commune, aliud peculiare 4r prium vocant autem commune instrumentum in nobis, per quod uniuersae corporis actiones peraguntur estque illud calidum innatum de cuius natura, ut varie sientit Galenus, ita in libro secundo de Catilis symptomatum commune instrumentum, vel sanguinem vel spiritum,vel ipsum calorem, qui in illis est , vocat; pluraque ob id huius generis instrumenta ponit. Vtitur autem natura ad omnes actiones tum animae, tum comporis sanguine, rapiritu. Peculiare vero instrumentum est,
quod singulis actionibus obeundis potissimum est a natura
comparatum, ut oculus visioni , ventriculus coctionis, neruus sensius musiculus motus instrumentum vocatur. Atque hoc quidem duplex statui potest: Nam quaedam ex propriis vere in strumenta, alia vero similitudine, proportioneue potius dici debent: siquidem neruus vere est instrumentum cute vero ad sudores eliciendos natura tanquam instrumento utitur, quum per eam aquosium humorem foras extrudit; sed diuersa proseis to ratione,quam per neruos, singulis partibus sensum impar. tiatur: luippe quum neruus agendi vim habeat a facultate im pulsus, si modo sentiendi vis per eum in alias partes spargitur: Cutis vero nihil esticiat, sed tanquam subiecta materia viam exeunt humori praebeat capit tamen aliquid ex instrumenti
ratione, quum potius per eam quam in ea sudores eliocari diis eamus: quinetiam inter vera instrumenta aliud est praecipuum, quod in toto inst rumento maximam ad agendum vim obtinet: quomodo Galenus humorem cristallinum praecipuum viissioni instrumentum vocat, nimirum si ad alias oculi partes reseratur quae praecipua non sunt instrumenta. Ipse vero Oci I simpliciter visionis in si rumentum dicitur. Formam re vera
considerat medicus, quum de corporis constitutione agit α
134쪽
non aliam quaerit praeter illam , quam actionis authorens agnoscit. Temperiem namque corporis formam, non animam statuit esse, propterea quod mutatione temperatura , aftiones mutari, atque etiam animam ipsin a corporis ei perie vario modo assici consi icit quamquam Galenus nonnunquam labernas animae essentiam, philosophorum more, definire aggreditur. Quum vero de morbo, sanitate agimus, formam pectamus ad proportionem, ut quum febrem intemperiem calidam definimus: inpoliti enim, non acci dentium sunt verae formae. At finem considerat muliciter, ut sitaem velut quum finem coctionis dicimus esse assimilationem. Nunc vero nomine utilitatis Musius, quemadmodum commutationis pulsus, respirationis varium sum, cuius gratias in illi, tanquam sinem ponit Galenus Reliqua vero, quae ad alias causas pertinent, vel partim sunt superius explica ea, vel per si ita patent,ut enarratione nostra non egeant.
les, quum mutato nomine V e, des modo causarum se docere scribit Nam dicere quasdam esse rerum causas per se, quasdam per lazciden , alia actu, alias vero potentii nihil aliud est , quam eas differentias explicare , quibus causae inter se differunt verum certa docendi methodo disterentias eas non complectitur quippe qui non doceat a quibuΩnam differenti e sumi debeanta nec ex ea tractatione constet vi,quotve modi, siue differentiae esse posse in t relinquit enim semper aliquid explicatio rerum, quae a certis capitibus non auspicatur . sed singula quaeque pros qui nititur : id quod dioc potissimum loco ostenditur, ubi Aristoteles plurimas di ferentias omittit cuiusmodi ex ea, quod inter causas quaedam sint . ternae, aliae caducae corruptibiles 3 illa qua dicimus quasdam elle certas, alias incertas: quod qu aedam praeterea sint praeitantiores aliis, vel maiorem aut minorem vim ad O en. rilla obtineant:&denique innumera aliae huiusmodi differentiae reperiri possunt, de quibus oportebat omnino fierimentionen aut certe capita fontes indicari , a quihus quae relinquerentur ob incomprehensibilem sita utarium specierum multitudinem, facile duri pyssent. Nec illud quidem m
135쪽
dem existimare oportet eas enumeratas ab eo fuisse, quarum esset in philosophia aliquis usus: illas autem praetermissas,quae inutiles ab autho re putarentur. iniurinam tu si si sum spectemus de his etiam,quas nos addidimus, n6 meminit Aristoteles 3quippe qui raro complexam in complexamque causam, quam inter. suas enumerat,in usum ducat; statina vero utatur eo modo quem praetermisit; quod scilicet quaedam sint incerta . quaedam certae, ni miri quum fortuna,& casus hoc modo potissimum ab aliis differant: An no etiam aeternae causae, cor ruptibilis necessitas maxima ostenditur,quum in sequentibus libris aeterni motus aeternam;corruptibilis cormptibilem causam esse probat quid Z quod finalem causam caeteris praestare alibi contendit:qiiod nemo intelligere posset qui prius ex hac tractatione ubi omnia,quae ad hanc rem pertinent,summa diligentia tractari debent n5 didicisset causis hoc modo inter se differre posse quod quaedam sint aliis praestantiores. At ne singula prosequamur,unusquisque qui tergiversari nolet intelliget non solum parem esse harum omnium disserentiarum rationem, sed etiam artem esse ab Aristotele praetermissam quae omnes disserentias summatim per capita complectatur. Itaque ouum causa ad id comparata sint,ut aliquid coferant ei, quodnt, merito a tribus praecipuae differentia emanabunt; nempe ab his, quae conferunt ad agendum ab his,quae aguntur,. vario agendi modo. 'natura quidem proprietatibus causarum, hae differentia sumuntur; quum dicimus quasdam esse aeternas,ut coelum quasdam corruptibiles, qua scilicet exco ruptibili materia, aut in ea consistunt. Item quod quaedam omnium praestantissimae,ut finis, Quaedam omnium abiectissi amae, ut materia. Item ubd quaedam complexae, aliae incomplexae, simolices;quaedari uniuersales, quedam particulares. Ab eodem fonte ducitur haec disserentia, quum dicimus ausas inter se differre quod quaeda sit, ut materia, qui aedam viso ma,sidenique aliar,ut aliud quidpiam ex praedictis; Item quod alia sint generales, alia particulares; cuiusmodi etia est quam sere solam scriptores de medicina nouerunt, quum causas diuidunt, quod quaedam scilicet sint procatarcticae,quaedam antecedentes, alia vero coniunctae: Nam quoniam eorum, quae causaestini, quaedam procatarctica, quaedam antecedentia,alia vero cum suis effectibus coniuncta existunt, ob id hanc differentiam ab illis capiunt Ab eodem etiam capite emanat ea differ
136쪽
disserentia, tua dicimus morborii causas quasdam ab iis, qua assumuntur nonnullas ab his, quae admouentur alias ab his, quae excernuntur, vel a nobis fiunt, prouenire: denique si quet
aliae a rebus piis,qua causis existunt, huiusmodi oeci tanta
serentiae duci poterunt. Caeterum ab his, quae ab ipsis causissiunt,disterentia sumuntur,quod quaedam intemperiem committant,aliae continuumsoluant; quaedam leue morbos solii, aliae gr: tres suapte natura inferant, nonnulla animum, aliae corpus laedant, etsi quae aliae huius generis sunt diffferentiae. Iam vero ab agendi ratione hae petuntur diffferentiae , quod quaedam per accidens, aliae per se agant: quaedam actu,aliae potentia: quaedam certar, aliae incertae: remotae quaedam aliae I opinquar, mediatae, vel immediatae: iu a prior, alia posterior. Item quum dicimus quas da valide agere, cuiusmodi sunt quae vulnerando, aut a tota substantia litis laedunt,ut activa qualitates alias vero leuius, ut qualitates, qua passive vocantur. m. isdam praeterea intus solum vim suam exercere,ut cibum, 'potum quasdam foris duntaxat,qualia sunt quae vulnerando corpora nocent,alias intus ris obesse . prodesse, veaerem ambientem: nonnullas item per interualla agere: alias verpetuo, ut aerem ambientem: Ac ne singula prosequamur, adiuersa agendi ratione,constet disserentias uia i poste. At a sthaec quidem de causis communia iactenus labuimus ii philosophis, quibus nostra orta est medicina caetera autem quae sequuntur,peculiaria erunt alti, quam prostemur. Nam etsi
quaedam alia postularet de causis tractatio omnibu a buuCOrn munia,cuiusmodi essent, qui vim causarum; in ili' inueniendis progressum quendam modum doce ei:quo se cile omines,&reperiri,&inter se distingui possent dii certe
artem omnibus disiciplinis communem desiderant timen e
videamur, quod proprium est philosophorum nobis vendicare velle: illis relictis, ad ea, quae sunt nostrae arti propria, summopere necessiaria, nec latis a medicis explicata, properan dum esse duco.
137쪽
A uorum causas medicus inquirat. A P.
imprinai in hac re tradendii esse pu
to, ut doceamus, quorum causas medicum quirere oporteat inium enim diuersarum rerum diuersae sint causiae nec omnes in Omnibu , quae fiunt, sint necessarie, reperianturve postulat profecto docendi ratio, ut quem. admodum causarum genera &differentia explicauimus, sic eti .im gener. r,disserenitasque eorum, quorum causis inuesti amus, philosophorum inruati ne doceamus: Nam Aristoteles statim ab initio tractationis de causis libro secundo de Naturali auscultatione proponit quorum causa philosophum inquirere oporteat, nempe ene rationis,corruptionis, Momnis mutationis. Igitur ut in uniuersim dicam medicum necesse est corporis, lanimi illorumque passionum,& effectuum, qui ab illis proueniunt,causa te nere corporis quidem causas scrutatur, quum quaerit qua a tione totum ipsum hominis corpus, illius que partes hoc vel illo modo sunt constitutae: quum praeterea docet animali; enerationem ex fianguine, semine fieri, ex elementorum mi xtione temperiem corporis resultare, ex similaribus instrua mentarias partes conflari, totum ipsum hominem, omnes rueillius partes non temere, sed utilitatis alicuius causa fabricitas, denique quum de corporis generatione. compositio ne quantum permittit illius professio ex propriis piincini iuratiocinatur. Eorum vero quae ad animum pertinent, causas disquirat, quum docet qua ratione ira, tristitia,&alia animi perturbationes sedari, atque etia perfanari possint. Quid item tardiora ingenia excitet, quid remissiores, abieci 5sique animos intendat, commoueat,vel denique docet qua ratione corpua ab animo, hic vicissim ab illo afficiatur: quum vero sanitatis, morbique causas, qua ratione diuersio modo a medici
mentis alimenti sique afficiatur corpus quaerit; eorum, quae corpori accidunt,causas petit iam vero quum bona vel milae coactionis,coloras, aliarum qualitatum, excrementoria coro ris, generatione,mutationEmque expendit, quur praeterea ceratis tempora bus quaedamutationes in corpore proueniant utiles liae vero in aliis nOziae, quare prosint excretiones, quae per
138쪽
per connexas Re directo positas partes cum affecti sunt, aliae autem obsint,causas explicat eorum, Quae corporis constitutionem sequuntur Ac ubi causerum orao aliquis reperitur, causarum ipsarum causas etiam conquirimus ut quum in f bre calorem ex prohibita transpiratione, illam ex obstructione, hanc rursus ex humoribus crassis, vel viscidis, vel multis,
huiusmodi vero humores ex ipsis alimentis, vel otio,aut aliis causis procreari ostendimus.
A P. VI. V Ara nostri non est instituti in hoe
opere causas praedictarum rerum praeterquam morboru illorumque partium, tymptoma
tum explicare: ideo superfluum esse duco hoe loco corporis constitutionis, et iisque aliarum passionii causas, Quas abunde philosiophia docet, prosequi, quando etiam tota huius rei ratio in supradictis caulis polita, non magno labore inueniri potest ab eo qui huius rei studio teneatur. Quamobrem ad morborii causas accedamus , imprimisque quid sit morbi causa , quo modove intelligi debeat ostendamus, quod varie quidem, aliqua do diligentius. alibi vero negligentius Galenus noster facit: Quum enim causam morbi dicit esse primo de Loci affectis, qua an gente afficimur, quaque recedente quiescit affectus negligenatius quid causa sit, desinit: Externae namque causae assici ut quidem corpus quum adsunt, nec illis ablatis recedit quem pepererunt affectus qua tamen ob eo etiam causa dicuntur. Velutiquum diariarum febrium causas ponit esse insolationem,exercitationem, crapulam, vigiliam, reliqua huius generis, quae abeunt concitatis suis morbis, est quoque parum accurata ea definitio quam tradit in libro de Differentiis symptomatum, ubi illud dicit esse causam quod suos effectus iam peperit, nee amplius facit,siquidem potius causae censentur esse, ut in libro de Constitutione artis scribitiquum agunt, qu. in quod agere possint, vel egerunt: quemadmodulane nemo negauerit cransor humores, qui obstructiones pariunt illius causam esse: Nee vero recipienda est ea definitio quam assignat alio loco in libro de Disserentiis sympioni tu, quod scilicet illud sit causa,
139쪽
confert, propterea quod quaedam etiam sint non siuapte natura sed per accidens causis. Atque hac ratione excluderentur etiacauta sine quibus no quas nihil perseetionis rei quae sti 'nitur praebere memmit: attinetiam cluae ait auctionen, tu nem mothi faciunt hac defit itione 5 sunt commiquas tamen late morboru causa sieptimo libro Melli odi tendi complectitur, quum eas in gignentes, augentes dii dit At in libro de Arte medicinali siligentius qui lena, sed nopersecte, quid causa morbi sit, ostendere nititur quum an
generalioreque definitione dicamus eam causam morbi cs equae quocunq; modo aliquid moibo i scit Conserunt aut ii qu. Ydaeo quod constititant, aliae quod morbum i uiant Celsi praecipuam vim io r. aebent, sine illis .imen nec pi ni ceaugeri 't inoibus potest. Constituit o o
pria uniuscuiusq; forma , ut sebiem intempe ite caloris excessu nata eandem 'gnunt, tu . intendendi calorem Vin Cinent an tu .am e cientes causis: β qu materiam
relid ni, qua ratione inflammationsi ex anguine i ui p - ' V , putridas in humo libu diuisa,
spiliti ou oliri tanquam conseia taliquid ad eorum: boisi
generationum subiecta lateria dico os olomu ' ,
num non est eas auctrices poneto causis morborum uae irrimi curra pepererunt, aut alia, quae anilem m ob sneant ut aestus, quas excitauit febres eam intendit idem e qua labor peperit, auget idem facit matelia su si 'enim inflammationes exsanguine pri inum csinantur e ne seuerante illius si laxu crescunt: corrupti humo, rationis morboru,sic etiam aucticuit authores existiint cos fuant quae augendi quide vim non habent, ni tamen Iot o morbo propellere possunt, quales sunt causae. dii natura cum gignentibus, augentibu . h. Vim sunt sortitae Nam qua concariam in t hi mo
tollunt, nec morbosae, sed salubie eius tho ἡ
140쪽
Non liabent quidem praecipua vim, sed tamen aliquid aestine
ad generationem, auctionem, conseruationem morborum causis fine quibus&cum quibus appellatae, ut postea inferius ostendemus illud vero hoc loco sciendum est , quod etsi causta potissimum dicitur, quum actu confert, tamen etiam illae, quae potentiam ad id habent a medico contemnendae non sunt. Eas enim quae facere possunt, nondum aliquid faciunt, quum removemus,praecauere dicimur: Quum vero illis repugnamus, quae iam morbum committunt, siquidem immediatae fuerant, curare, sin minus etiam prouidere ne obsint, recepto loquendi
usu, putam ar. Sed har diligentius explicabuntur in eo libro in quo de Officiis medici agemus. Squas causas in morbis quaerere oporteat. A P. VII.
'ae F VM in morbis causas quaeramus in medici- a nostra non tam sciendi, tuam agendi causa, ut scilicet earum cognitione eos prccauere, mi- tigare, illorum incrementa sistere,ac denique recte curare possimus; constat aut de omnibus non esse agendum, aut certe parem non esse omnium praedictarum causarum utilitatem Nam etsi morborum causae fianem aliquem assequuntur, medicus tamen cum quantum licet fugit, quum omnino morbosis causis resistat, nec ob eum finem primo,&per se quicquam moliatur, siquidem natura, ars sua instrumenta non ad perniciem, sed ad salutem animalis exercent. Per accidens itaque,& non primo, nec per se finem morboris,&causas illoruspectat medicus, ut scilicet illo impetito eum consequi possit,qui ad animalis salutem est,tilis nempe sanitatem utpote qua secundum naturam existat; Alicuius enim gratia,actionum scilicet secundum natura, quibus ad vita munia egemus, sanitatem comparare studemus, morbos autem nullius causa quaerimus, sed nobis nolentibuς insperato, temereq; accediit. Finalis ergo causa in morbis nullus, aut minimus est in medicina usus: abssentibus vero morbis eorum procreatrices causas u rimus, quem finem habeant, spectamus; ut illis reluctando morbos praecauere,&sanitatem tueri valeamus. At quia adsunt morbi quid tande illorum
causae esse tur.esint , inquirimus; texillis signa colligentes