De morbis libri XIIII. Librorum catalogum, & quid accesserit ex secunda hac aeditione, proxima docebit pagina / [Giovanni Argenterio]

121쪽

expendit. Nam reliqua in abiectiore quo lana rerum aenere versantur, quam ut possint in tam digna facultate locum invenire. tiam vero dissicile sit huiuἴ rei explicationem pro dignitate excolere posteris mandare, omnibus constare puto qui aliquando de ea tradenda certa docenti methodo .cogitauera n t. Nam Wres ipsi per se ardua est, Mail losophis

perinde explicata, ut quum illi generaliore quadam ratione, ad totum, quod quaerimus, complectantur, parum medicinam nostram, qua inferiora reru genera potius se statur, adiuuent.

medicina posita saltem essent ea hi

ta, quibus res haec tota constaret, non esset profecto quodnoqexplicent, quid sit morbi causa, qua ','ublue causas medicina consideret; quod imprimis ad philosophorum imitationem ab allis tamen dum erat, nec etiam explicent quarum rerum causas medicus inquirere debeat nec quae sit causarum vis, quo vel odo inueniri enarrarique possint, a quibus rebus eas petere oporteat. Quum p aeterea sere semper proximas, immediatasque praetermittant, dum in externis, quas ut u et ii nouit focto difficillimam nobis relique rut Omittoqiu d multa una

rerum, ut omnium fere disserentiarum morborum

q ijdem sit, ut non solum ignoremus quo loco reperire possiimus, quod quaerimus, sed etiam desit docendi methodia quae de quibus agitur enarrare. Ac non solum haec quidem incommoda ex interrupta illius rastatione nascantu sed et hi qmterim dum eadem varie explicat, aliis errandi oc sion non paruam attulerit Etenim male Avicenna de Causi, proen ureticis disserit, quod Galeni varietate confusus. uid iti' u θ riu esset, ignoraret. Negant recentiores au coniuncti alt

a illus, ut aiunt, Galenus non meminerit. Denique qui de mor

borum ciausis agunt omnes sere diuersa docendi Theri tur nimirum quod artem in antiquioribus certam non rmant, quam perpetuo communi t cidam concordi sequuti

Ac nobis profecto adhuc difficilior huiu, io; ,, tur, quod quum nonnulla occurrunt T, .. medicis, sed etiam Mummi philos phil ill si

tempora

122쪽

tempora inci derim lis in quibus nemo quod sentit, libere dic re auden; ni fictum illis plane consentiat, quorum aut horitas iamdudum apud omnes inualuiti sed id ab omnibus, qui aliorum opinionibus sim addicti, equiore animo eo maxime haec nostra licentia ferri debet, quod antiquorum exemplo eam in Obis vindicamus, quod neminem accusemus, neminem vituperemus: omnes maiores nostros qui suo studio in labore nobis pros ierunt, ut par est,fimmopere diligamus. Ouod si interim aliquando ab illis discrepamus id non ea spe facimus,ut omnium optima.& rata haberi velimus, quae tradimus, sed taliis meliora inueniendi occasionem pr. aebeamus, dum in dubium reuocamus quae hactenus longa consuetudine, veluti e gibus quibusdam nescio qua ratione, sancita fierunt: Atiguror non defuturos qui nostra refellereri Aristotele, Galenumque, quos reprehendimus, tueri nitentur, id quod etiam maxime exopto . si modo id non contentiose sed veritatis inueniendae causa, facere aggrediatur. Sic enim sperandum est,ut ex hac honesta contentione vel inueniendi ratio ad pris mumibilolophandi genus, quod non opinione aliorum sed ratione constabat reuocetur verumtamen in tantis disti cultatibus quod aggressi sumus prosequemur.

Degeneribus au i vim; tribus in

medicina timur.

VI D causa sit, superfluum puto e e dehoarer Nam id uod adserimus quum ratio', siue ut philosophorum verbo utar propter quid quaeril tur, causae nomine donari omnes credo noue- runt qui vel leuiter in philosophia sunt versati: vel si aliter ex rei natura definire velis causam vocabis, qu ead rei constitutionem quoquo modo aliquid consert: quando

etiam causae non minus sunt, ibi nobis quaerentibus, lini msi aliquid quaeramus illud potius explicadum quae quotve intcausae: id quod ita explicat Aristoteles, cili uniuersi philosophi, qui eum sequuti sunt, ut eas omnes quatuor omnino est e latendant formam scilicet efiiciens, materia,&inem: quibus Galenus dissentire videtur, qui nonnullas alias addit Etenim in libro de Differentiis symptomatum sexto de lupartium,an numerat praedictis causis , tilitatem, scopum in-

123쪽

DE CAVsIS MORBORUM.

strumentiam, exemplar, volsantate , aliam praetere. a. liram

vocat causam sine qua non quod quam recte faciat paulo di ligentius a nobis expendendu est Nam scopum, utilitatem ciaddere superfluum esse duco quippe quum scopus finis i , tilitas idem causarum genus faciant, quod enim finis dicitur, eoqiaod in hoc actiones desinant, scopus etia vocatur, quod finem scilicet nobis proponamus, in quem alia omnia , tanquam in scopum dirigantur. finem preterea nobis proponimus, non per se sed quatenus bonum quidpiam, que admodum optime Aristoteles docuit omnia nempe finem tanquam bonum aliquod expetere alioqui utile, honestium, iucundum id ipsum quoq; honum addere oporteret, tanquam alia causas, si sub fine non continerentur: siquidem propter illa ad agendum movemur: sed liae ut diximus sub fine qui boni ratione proponitur, omnia comprehendi intur. O rodetiam Calenus ipse in libro de Causis procat arcticis testatur, ubi scribit idem est e sinena utilitatem, scopum, ipsum propter quid sola autem ratione, ea inter se differre: Caeterum exemplar reique idea quam mente concipimus, dum rem ad illius similitudinem c si ore nitimur, in his, qu ae secundum naturam agunt, causa non est nimirum quum natura non electione, Decalterius rei contem

platione sua formet opera: In aliis vero sub forma coprehendividetur: Est enim rei forma quaedam in animo, qua duce, alias peculiares rerum species gingimus. At volunt a vi communis omnibus, quae fiunt, causa non est, ita in quibus locu habet, adesticientem redigitur, eo enim quod impellat. excitciq; corpus tanquam instrumetum, quo utitur ad agendum, causae nomen sortitur; sed me quidem iudicio grauiora sunt, quae de instrumento, causi sine qua non dicunt ui nec eoru opinionem recipere possiim , qui instrumenta sub efficiente compre laendi volui. Nam in medicina nostra plurimu reser haec intcrse seiungere. Aliter enim vitiatos motus corrigimus, quum illorum instrumeta sunt lae a. aliter vero quum ab ipsa facultiue corporis partes impellente labefactantur: Praeterea calidii o e re dicimus, ut concoquere, expellere, quae non sicit, ut age s si quidem agedi vis, a temperam cto, structuraq; partiti res ita dited quatenus corporis facultatibus suo in suxu, ut instrumenta in eruit quo modo etiam arteriae corpus inter pulsuum causas,

thoracem inter ea , quae respirationem mutant ponit GalΡ-nus quod scilicet in stramenta sint, quibus efficiens pulsuum,

124쪽

ma in cine si omnes quatuor caulae interleg DULC

b. . um isse otitiam quibus ne efficientis

125쪽

ean relationem animaduertentes ea ab Aristotele ad inalem causam referra scribunt, quod docendi ratio postulare vide- tui quum ea verba statim sequantur causam finalem, connexione quadam dicendi cum illis, quae de ea dicta sunt ita connectantur,ut ad esticient*m,de qua multo antea egit, non nisi magna a olentia trahi possint Attamen rati, uincit, ut non minus a nequam ab emciente instrumenta seiunnantur. Navi disterreostedimus per quod, ab eo, quod est quῖ sic omnia haec discrepare ab eo cuius gratia, nusquisque intelli aere, terit, qui omnino tergiversari nolit Nec par quidem est ratio de instrumenti x,quibus canitatem comparamus, ncmpe re naediis. vactu.quae est de purynione, macie: fiunt enim haec naedicenuaedam actiones Vopera , quae prius consequimur,

quam ad ultimum finem, sanitatem scilicet perueniamus Instrumenta autem ipsa ut remedia in victus statim ab aciente assuimuntur, ut eorum beneficio agere possimus Oilaga ob-xem statuamus, si placet, quintum quoddam genus casarum. quod instrumenta contineat. tu dii rationum momenta

licet Aristotele,&testibus sit opus, adserimus clatonem Galenum qui contra Aristotelem sentiunt, nobisque fauentCaeterum addendam esse aliam causam censeo, quam Cicero in Topicis, Galenus vocat sine qua non ,desinitque esse huius generas causam,quae quidem perfectionis nihil addit rei, quae ii ab allis tamen quae conferunt, seiungi non potest: vel vibreuius dicam causi huiusmodi est, sine qua res fieri nequit. Nam si tot ponendae sunt causae, quot sunt quaesita, Minterrogationes enere inter se differentes, haec omnino alterum enus causarum faciet. Vt enim quaerendo a quo res fiat, efficientem

quandam causam constituimus ab aliis diuersam sic profecto quum quaerimus cia quo aut sine quo aliquid peragatu aliud causarum genus ponimus tanto ab aliis diuei sum, quanto interrogatio ipsa ab aliis disicrepat Quod si hanc non recisti, muscausam sub quo quaeso ali genere tempus , locum spatium in quo fit motus, priuationem motus terminum a quo,

in quem desinit comprehendemiis quς tamen omnia rationem reddunt ab aliis causis genere diuersam: proinde causarum genus requirunt ab alijs alienum. Si enim reliquae causareaedem ponantur, diuersa autem sint vel tempus, aut locus,

nantque ab illis,quar statuunt causas,diversi: statim huius dis-

126쪽

serentiae causam prouenire dicimus vel temporis vel locli a tione quo modo tempus,vel locum ni defuisse ad agendum idoneum alteri haec apta extitisse dicimus. Eodem pacto siquis quaerat,quur idem ab eodem fine ina pulsius citius a Pisana urbe Luccam, quam Florentiam perueniat non aliam sane inueniet causam, quam quod una breuior, quam alia sit via, sue spatium,in quo motus peragitur. Qu9d etiam Aristote te libro sexto de Physica auscultatione monstrat ubi differen tiam lationum,carte iis causis paribus positis, nunc in tempus. nunc in spatium diuersum reuocat. Eodem pacto siquis petat causam, quu nigrum in album ac color in colorem solum permutari valpat causam profecto nullam audie quam quaec priuatione, aer minis mutationis sumitur 'uod scilicet ex contrario in contrarium duntaxat mutationes heri possint: si quae vero alia sub laoc genere causarum contineri videbun . tur postea docebimus. Nunc vero fatis sit ostendisse genu,

aliud causarum addendum eis quod scilicet comprehendat causam sine qua, e cum qua aliquid obitur. quod si duplex hoe

genus e licere velis, ut differre videtur interrogatio sine quo ab ea, quae petit cum quo aliquid sat non magnopere imp dio. Est verb& aliud adhuc causarum genus prae die is diue sim quod causam as,ignat, quum petimus, quia in aliquo satvnum in alio aliud, quae propterea causi, in quo merito vocabitur qui irinim inflammati,cordis perimat, quae vero carnosa partes affligit salutaris existat, causa est id , in quo insani matio nascitur. Ad hac causam pertin t quod Aristoteles quartarit, uti scilicet Sol ceram liquet, fundat, lutum vero cogat, induret docetque cata Cana esse huius diuersitatis id , in quo sola it. quod prosecto sub nullo alio genere hactenus ost in iehensum. Ner illis quidem a sentior, qui hoc genus causs ad materiam referunt. Propterea quod materia ab Ari stotele definitur hoc solo i vim causae rationem obtinet quod ocea existente in re quae fit, aliquid componatur: quamobrem tantum hoc causarum genus, quod quaerimus a materiali cauta discrepare necesse est,quatum differt dicere in quo ab eo quod est ex quo quidpiam proueniat. Itaque si vera est ratio qua Ari stomole utitur ad causarum numerum constituendum , quod istitieet tot sint genere inter se discrepantes, quo quaerit qua

stio propter quid genere inter se differentia cogimur omninodlias omnes adiicere, qu rum mentionem hactenus fecimus, praesertim

127쪽

DECAVs Is MORBORUM.

praesertim quum Aristotelis ratio nullo modo repti iret; NIam quod illud sit causa, quod assumitur ad rationem reddendam'

quum quaeritur propter quid aliquid fiat δ quod a forma efficiente materia,' fine ratio huiusmodi petatur, certissim uni quidem est. At propterea b c non efficiunt quin plure r periti causae possint, nec certa aliqua ratione ostendit pei sectum esse quem ponit caus arum numerum Addendum enim fuerat de probandum posteaquam enumerasset quatuor illari qua ponit heri non posse, ut plures inueniantur. Nam si pluia ipsum propter quid complecti inueniemus, cogemur prosello a iiDrum numerum usque adeo augere quandiu nihil reperiemus amplius, quod quaeri pObit ab alio genere diuersum . qua ratio neu uniue sum causarum numerum excutere velimus octo omnino genera constituemus, quoniam quaerimus ecplura quaestio propter quid compla'cti videtur vel enim felimus quid faciat rem esse siue quid res sit, A formam assii stria mus vel a quo res sit,& efficiens adferimus, vel ex quo, siciatur quae materia est, vel in quo quod est subiectunt, Vel cui uugratia, finis ratio est, vel per quod ad cuius quaesitum instrumentus respondemus, vel sine quo nullo modo, aut cum uomelius, faciliusq; res peragitur id quod est quaerere causam sine quam o, vel cunua, sub quibus, ut diximus comunia haec omnibus cotinentur lepus, locus termini motus, sipatium,in his uarmotu locali fertitur. motu etia ipso, in his quae si oluetur alterantur,e' deniq; in aliud transi nutantur priuatio a d litur' quae etiam iam generis uisa censenda st , quando uiden absq; illa mutatio huiusmodi fiet i nequit in singulis vero oberationibus propria u. aedam alia inueniuntur, veluti imboeil litates partium causaesurata ut eo potius decumbant uxione quam in alias partes, quod causae genu sub nullo alio cotineri potest. Non enim imbecillitas fluxiones efficit, sine ea tamen fluxio non suscipitur, aut facilius, vel meliu aut semel recenta diutius co seruatur. Eode modo retenti alimenti in ventriculo causa est bonae coctionis,qua illic peragitur, at non ut efficiens siquidem id ad altera tricem cocti cemq; facultate spectat nee ut forma,vel materia aut fini , nec deniq; ut alia ex praedictis caussis.quare merito in genete causa tu, sine quibus no . bee eo; Iocatur. Sunt,ut diximus,in omni sere ope e huiusmodi u da causa quas sigillatim prosequi, aut certo retum genere om

prehendere uua licet:id tamen quod omnibus commune est, a

128쪽

earum naturam docet,explicare possumus:vt eas scilicet huius generis putemus esse,quae quum in nullo alio genere collocata reperiuntur,idet,quod sit, praestat ut sine illis nullo modo aut cum illis facilius,vel citius aut vehementius actio fiat, vel ldiutius perduret aut alia conseruentur vel melius denique aut deterius res perficiatur. Quo Dii quis rei qualitatem, quantitatem, agendi modum , ordinem addenda esse putat, quod etiam sine his res fieri nequeant,non prohibeo mihi tamen videntur haec inefficiente saepius includi, neque enim efficiens dici potest, quod ad agendum qualitatem, quantitatemque

idoneam non habet,modumque, ordinem necessarium non seruat,quando etiam quaedam, hac sola ratione efficientia eua.dunt, quum suapte natura alioqui non sint, quemadmodun cibi temperati m borum non dicuntur causae,nisi vel quantitate excesserint, aut intempestiue vel peruerso ordine ingerantur,vel denique in aliquo ex alii scopis de quibus suo loco

agetur,suerit erratum venena vero statim suapte natura o borum effectrices causae censentur veruntamen nonnunquam

haec etiam reddunt causam ab eisiciente diuersam, quo fit vetunc ad genera causarum, de quibus modo agimus,nempe ad causam sine qua,vel coqua redigantur; Veluti quum petimus quia prius frigoris externi occursum sequatur cutis astrictio, quam caloris ad internas sedes reuocatio vel quia inutilis noxiaque etiamsi expulsio humorum, quam concoctio non praecessit causa no nisi ab ordino petitur, qu bd scilicet ita comparatum sit,ut illa praecedere. haec vero subsequi debeant. At si quis causam requirat, ob quam idem eodem instrumento, S:

sne impulsus diuersa vulnera feriendo eidem parti inflixerit: diuersus percutiendi modus causam reddit scilice inaequales fuerint ictus vel alio modo inter se discrepantes caeterum si quis nonam causam addendam esse putat, quae dicatur causa circa quod sorte non errabit quandoquidem haec ab aliis diuersa esse videtur. Atque haec quidem de generibus causarum quae duce ratione,&earum necessitate, utcunque licuit

excogitauimus licebit vero abis meliora sorte inuenire id quod maxime cupio; Interim tamen non possum cum Aristotelis, ciliis Peripateticis consentire eorummet principiis, gerationibus impulsus. Nec iis quidem moueor, quae in Arist. defensione adferri forte possent, se scilicet ille lude causis tam

cessariis, cier se agat in Plirsicis, de quod istae,quas nos addi

129쪽

mus,concauta potius sint,quam cauta, vel etiam quὁd ad eas. quas illi'. atuunt, red antur. Nam si absque illis,quas nos,

nimus,nihil fieri potest patet maximam esse earum non ininus, quam aliarum necessitatem praeterea non sollina dens cessariis,sed etiam de aliis, quae sunt per accidens causae, acie

tractabit,quibus causae desinitio conuenit' Quis is illis etiam concedamus ad naturalem Philo phum 5bertinere de ali causis agere, saltem illud non negIbunt in Metaphylies, giterna ittenda hue enim ad logicum, vel metaphysicum spectae

causas omnes,quae scientiis,&artibus singulis sunt necem,

explicare. At nusquam id facit filio E ita . .

tumerum non quaerat in Metaphysicis verbiisdem die ke biseodem numero quasi eadem esset physici,metaphysicique

tractatio causarum explicationem complectatur auu vero concausas, non causas vocabimus. quomodo calice vera non fuerint,si illis definitio competit siquidem numquodqi praedictorum aptissime assignamus, quum propter quid, siue ratio eius,quod fit, quaeritur: quii praeterea ab initio causas aeon usis noniunxit Aristoteles; diuersis definitionibuqeani naturam non est complexus Non pretermistas eas sutilia

nem alibi faciat,absilidum est dicere. Non enim quid si illa. tiri tradat, necessitate coactus,quum non possit omnes in cius insuas causas redigere, quaerendum est; sed quid sentiat. ubi ex proprio iustituto numerum causamna inuestigat At si bas non pixtermisit, tuas nos addimus;quii non plutes, quam uatuor ita statuit si modo genere inter se discrepant quatuor illae ab his, ut nullo modo una sub alia comprehendi queat. Id ouod clarius profecto esse puto, quam ut doceri r nobis debeat. Quiani enim probatum sit,& etiam res ipsa satis per se ostendat praedictas omnes quaestiones, siue interrogationes genere inter se differre, aut omnes inter se eodem modo distingui debent, aut nullae,sed unicum genus ponendum; ad quod aliae omnes reuocentur. Adde quod docendi ratio ita facilior redditur, quum distincta fiunt genera quandoquidem alioqui necesse est controuersias nasci quum nonnulli

130쪽

EGENTI BV Galenum patere puto a teriar nonaei varie capi mam in libro, cui titulum fecit, An ars tuenda sanitatis pertineat ad medicum , duplicem statuit subiectam mat riam: unam in qua , aliam ex qua Sic Dios corides materiam medicam vocavit ea, quae ad corporis praesidium a medicis adbibentur; verum nos materiam proprie vocari diximus author Aristotele, ex qua ingrediente compositionem aliquid fit. Causam vero in qua subiecti nomine aptius donari puto hoc enim modo accidentia in subiecto esse Vala eratio nos omnes in subiecto fieri, recipi dicimus quanquam tamen etiam subiectum pro materia . haec pro illo nonnunquam sumatur quemadmodum materiam subiici contrariis, Mex subiecto aliquid fieri, pro eo quod est ex materia , saepius scribit ristoteles: Et nos materiam coctionis alimentum elledicimus non quod ex ea sed in ea potius concoctio fiat Carterum remedia , prae idia lue omnia , quibus naedicus ad hominum salutem utitur, ideo materi .e nomen acceperunt, quod ex illis variae efficiantur compositiones ad tuendam sanitatem, vel morbos profligandos nam quum implicia adhibentur auxilia medicorum; non ex illis, sed ab illis, quod fit, prouenire rectius dicemus: quem ad inodum cane uniuersum remediorum enus efficientis rationem si ibit; si ad id reseratur, quod in no- is parit fiunt enim in corpore mutationes a remediis, non ex illis liquidem a se tu corporis ex materia modica minimὰ conficiuntur. Sit ergo materia una ex qua, qua re inest, quae fit; dc quae proprie materia dici debet, quemadmodum quum hominem ex sanguine gigni, tanquam ex materia, dicere consuevimus. Alia vero in qua que verius subiectum vocatur, quomodo febrem accendi in spiritibus, vel humoribus, morbum esse in corpore, d nique accidentia in materia tanquam ii subiecto esse intelligimus Adde tertiam si velis, materiam, quae, a qua vel etiam magis improprie ex qua quae efficientis naturam subit: vehit quum intemperiem a bile, vel ex bile fies. ri: Tanitatem ex materia medica parari dicimus, propterea

quod in eo humore vis sit intemperat irrae gignendae: in reme-