장음표시 사용
141쪽
rem praedicere possim iis, quid siti suturum Ad formam in morbis pectamus qui im philosophorum instituto propriam uniuscuiusque morbi naturam inuestigamus. Differre namque Intemperiem a peruersa instrumentariarum partim struct rapropria illorum morborum forma docet ob quam etiam curationem variamus ditur enim diuersa remedia postulet in-rern peries, quam structura dissimilarium causa est, quod diue i tu illarum partium forma e natura ita rimus efficientia Omnis generis nam quid morbum gignat, augeat foueat, tollat quid item per sin aut per accidens quidnam faciat, quid lacere possit,quid ut communis causa, quid ut peculiaris quid remotum, vel propinquum denique quid numquodque in morbis praestare valeat expendimus. Quin etiam instrumentum comune, tanquam causam in morbis quaerimus, perquam morra gignuntur, tolluntur Nec minus prosecto maletariam consideramus, quum inuestigamus ex quo humore tumores consi stant ex qua materia nascantur obstruetiones , cratalasne an viscida vel multa Praebet .suos usus subiecta materia, in qua morbi resident: Ex vario namque subiecto varia rationes: multiplices in morbis curationes sermamus, ut strum scit citamur, utar inflammationes cordis, cerebri omnino sint periculosae, alia vero magis rutae quia cancri insa
gna febres salutares malignae forniciosarib atra bile
proueniant, an quibus rationem ex materia vel subiecto corpo reducimus,sub quo corporis instrumenta hoc loco comprehendimus. Quippe quum morbi, in illis tanquam in subiecta a teri sint positi variant haec quoque curationem, quando liter inflammationem, quam erysipelas, aliter febrem, quaeinbuna oribus, quam quae in partibus solidis residet alio modo cordis inflammationem quam musculi, externae e alterius partis curamus: Multiplex etiam est causarum sine quibus xcsioubus in morbis utilitas. Nam si quisque rat tu iracutus monad illud tempus peruenerit, quo soliti potest: Ab eodem oene petitur causa, si quis petat, quamobre morbo sit correpit n.
dintius est apricatus quoniam scilicet longiore temptao
liberatus fuerit: alius autem longὰ postea, cui humor paulat memanauit: causam habent diuerἶie , quod zdo ab
142쪽
eodem remellio fuerint assecti: qii ratione etia sis crepantibus hini orbis ab eis de causis diuerso motio agentibus homines corri .ipiuntur. 2 ulr vero vix conualescere possint qui ex vehemen' siti moibo resurgunt causa sumitur a termino a quo: Quare autem ex tremore cordis homo moriatur si quis postulet causam assignari audiet, quod in spatio, .loco, in quo cor ips irrimouetur aqui sus humor contineatur, qui motus libere fieri prohibet; unde calor visceris, , ita tandem extinguitur. Quod vero quaedam parte ab eisdem causis suerint affectar, alia vero minime, earum imbecillitas. robur . conformatio, magnitudo, numerus, positura connexio, raritas,densitas, mollities durities, varia denique illarum conditio cum qua facilius difficiliusve morbi nascuntur, saepe in causa est quur autem ex quibusdam morbis non omnes gignantur causa ex eo petitur, quod non omnes ita opponantur, ut mutua fieri possit inter eos mutatio.Uerumtametsi inultiplex hic est cau l1arum in morbis usus, non omnes tamen in omni re, qua de morbis quaeritur, semper Leodem modo considerantur. Vbi lςn in causas scrutamur generationis morbi praeter alias, causa iletiam sine quibus generatio sieii nequit, ut tempus locus, terminus a quo reliqui huius generis eo per penitenda sunt, quoniam illis renitendum est. At ubi genitus morbus est , non liam ut catis .sed ut signa considerantur ex quibus qui , qua-i li De sit morbus digia oscamus: Eas autem tanquam c.ausas consideramus, quibus praesilia debentur,qu. t que agondi rationem. nautant; qualet potissimum sunt quae morbum constituunt, i. iaugent, Ac coia seruast quandoquidem morborum causas, ut aliorum etiam , quae in corpore nostro peraguntur, eo pr. a sertim consilio inquirimus, ut medicinam factitemus, non autem ratione in reddamur, si uidem ars nostra ad actionem, non rerum contemplationem comparata est quod si aliquando ex causis rationes :icimus; id vel per acci dens facimui, quod alioq; ii eorum isse tuum, oui nostra praesidia desiderant, naturam perspicere nequeamus vel quatenus medicinam vin
143쪽
DU CAVsI MORBORVM. De causis morborum Procata ridicis, ct antecedentibus.
alii ue ad imitationem eorum, ita aes inerit' ite j jifferentiis causarum generatim licta sunt, abs- :ue alia explicatione inuenire poterit Osa: - ob rein . solum si peresse vii leo ut sum, pro pria ' ia rudam littere tiarum significationes, in quibus mul tos hallucinari puto breuiter doceamus. Ac imprimis quidem occiii runt procata risticae dii'. e causae, quas nonnulli pia inci. 4 pientes, ali aliter, et ius vero eui lentes appellare vi letur: Nec
non etiam illae, qua Graeci reo γονιι ναοῦ, nos praecellentes, vel
Celsi miratione abditas vocare possiimus in quibus quidem explicandis no solum pli rimum laborant Neoterici sed etiarni inter se non arum dissent uanta omnes Galeni varietate consi- si , qui di ieiso modo .aec nomina surpare solet. Etenim li- bro primo Methodi medendi, quarto de Sanitate tuenda, vocat eas rare dentes , quae in ipso animalis corpore consi si unt Procata risticas vero, quae extrinsecus eueniunt id quod etiam in libro de Causis morborum aperte testatur , uni. etiam initio libri primi de Causis pulsiium , ubi precedentes vocari tradit, quae ita animali ipso continentur, siue assci tus
sint, si ire mi tiones prae ter naturam. Procatarcticas autena non
solum hoc de ii iit, quod sint extrinsecus positae ut superius ad ducti locis seci sed hoc etiam addito , quod vehementer alterent, minutentque corpora. Qua ratione quae leues mor. bos, ut diarias febros conanaittunt, inter procatarcticas passim alibi perperam collocaret. At in secundo commentario de Naura humana precedentes causas definit,quae si orbos officiunt. Eas vero quae ab illis originem trabunt procatarcticas appel- lati censent. Qiiod si ira est, solum licebit praecedentes vocare , quae immediata sunt, alia autem omnes procat arcticarrunt quaedam necessario internae, aliae externae Calidum enim morbum calor ipse committit, hunc humor si velis cali- dus accendit ii rursus ex obstructione, prohibita transpiratione, incalescit quae omnes profect o interna causa sunt Cibus autem crassus, qui obstructionem sorte peperit, externa causa. 5 2.
144쪽
Quin etiam eo quod scribat proprium esse diariarum sebrium,
ut a causa procatarctica incipiant constat non soli in eas, quae extrinsecus adueniunt, sed a nobis ipsis etiam excitantur cau- se morborum, procatarcticas esse quippe quum ab ira, me rore, tristitia, vigilia , multis aliis, quae a nobis proueniunt , diariae gignantur. Qilamobrem non miriam , ut liximus , si Auicenna 3 alij, qui eum sunt sequuti in desi- initione causa procat arcticar antecedentis hac varieta e Galeni consuli errarunt quum proc. Marcticam describunt, quq ab externis, vel ab anima prouenit. Nam motum, bubonem, vigiliam inediam , alui fluxum diarias inferre, Minter procatar licas causas non semel reser Galenus quae tamen nec extrinseca sunt, nec ab anima fiunt nisi quicquid in corpore fit, ab anima prouenire longius sumpto principio , quam medicina nostra postulet censeamus. Quod si Galeni opinione ea duntaxat, quae sunt extrinsecus posita, proc arctica causae nomine continentur, perperam dictum est eos morbos a causis procitaristicis nasci, quos anima perturbationes pepererunt, nisi quis nescio qua licentia animam inter ea enumeret,qua sunt extrinseca Ac si quis librum de Causis procata risticis, Hocos, quos ex aliis libris adduximus legat, inueniet aliter ab antiquissimis medicis. quam ab aliis qui Galen temnore vigebat, linu paulo ante eius secula vixerunt haec nomina surpata esse. Etenim antiqui procatarcticas causas morborum vociab. at alio nomine ri e reos et, id est occasiones, quod scilicet suapte natura morbum inferre nequeant sed solum ubi imbecilli in corpus, aut alio modo paratu in ad morbos suscipiendos inuenerint, aut certe non vehemetem concitent affectum nisi subsit morbola dispositio,quae causae agentis vim suscipiat, e vltra promoueat. Veluti ira lassitudo tristitia, quae suapte natura diarias, ubi vero malis humoribus resertum es corpus , aut pra ter modum excalefactum d exicciatum, putridas etiam Jecticas febres procreant. Quanquam tamen libro quarto de Victu acutorum scribit Galenus non amplius recte dici acu
morbi cali sim , si propria sui vi, non ob subiectam corporis' dispositionem morbum excitet: hasque ipsas rectius occasiones
quam manifestas Causa vocari. Confundit tamen haec inter se faenii: s Etenim aestum frigus, vigiliam. moestitiam, crapulam, Ja situdine . lite ulti sunt generis nunc procatarcticas, alibi receres, ut libro secundo de Natura humana, nonunquam Occasiones/
145쪽
siones, vel etiam manifestas omnibus causas, ut libro pri mo de Differentiis febrium, appellare solet iuniores autem medici, qui post antiquissimos illos superuenerunt, procat arcticas cat
Las vocantiat, quas illi occasiones dicebant, Inter quos etiam placuit nonnullis eas inter pro catarcticas solum recipere, quae externae forent:alias autem omnes, si modo essent euidentes,
quidam tamen occasiones a manifestis causis distinguebant. acto quidem factum est, ut quum Galenus nunc hos nunc illos sequitur, diuersa tradat, . seipso etiam dissentiat, quanquam tamen proprie procatarcticam causam ille quando ex propria opinione loquitur intelligere videatur, quae recens, imul fui lens est, ut ex primo de Differentiis ebrium patet, ubi eam
ita delinit, tum etiam ex eo, quod occasiones Cas nominet, cui dentes elle oportet, recentes vero, quoniam secundo de natura a humana,aesbim, frigus,ct reliqua praedicta, quae inter procata sicas causas ab eo passi in recensentur, recentes morborum causas appellet, nullo facto discrimine, siue a nobis nascantur, siuetrii secus occursent inlod si aliquando procatarcticas vocat, quae sunt exterile, sorte id faciat, vel quod plurima illarum pars tot exterius rebus dii catur, vel quoniam ita patet, ut non solum medici sint per pccte sed etiam idiotis, quasi extrinsecus essent
positae. contra plane quam antecedentes, que suapte natura sunt Occultae, no si medicis cognite: unde merito abditas a Cello vocari diximus. vel ita inueteratar,ut non nisi graues flectus pariant procat arctica vero fere omnes leuiores suapte natura
A P. IX. ONIUNCTAM causam tanquam com
mentum quoddam Avicennae, Maliorum Arabum medico tum nonnulli nostrae tempestatis i medici reiecerunt,qui acrius etiam in illo inue- ira sunt quod non solum rem commentitiam, a leti placitis alienam, sed etiam medicinae inutilem ex cogitatam putent: ita atri tamen si Galen authoritate, ratio- ne certandum recipere hi etiam cogentur, qui alios repre- hendunt. Eteni in Galenus passim ill us mentionem facit uti l in libris de Causis pulsuum de de Disserentiis. Causis sym-
plomatum M septimo libro Aphorismorum , atque etiam
146쪽
contra Iulianum secundo Methodi medendi, ne infinito
alio locos recenseam , ubi primiam , siue proximam , Mim iri elli. atam rei causam otio illiciti' id est continentem licit esse la eo ut nihil differant proxima continens causa. Exigit id Cti .am rei .atura . u. enim cum effectibus coniuncta sunt lcausae ut immediatae ab Aristotele, sic aptissime Celii nomine continentes appellari debent quanquam tamen Galenus in hac etiam re varius esse solet quippe qui nunc antecedentes a liconiunctis separet , ut Aphorismo trigesimo libri septimi ubi us umosi excrementi coniunctam calliam esse statuit flatuosum ili piritum , qui cum humore ob vehementem motum commi lscetur Antecedentes vero plures enumerat quem a d modum letiam commentario tertio libri sexti de Morbis uig. tribus snperte docet, ubi causas in procata reticas, antecedentes,s con liunctas diuidit Aliis autem locis in quibus duo solum genera i procatarcticarum, scilicet, antecedentium facit, sub antece identibus coniunctas complectitur; id quod facile probarito etest ex eo, quod scribit contra Iulianum , lenitudinem conti inentem, simul antecedentem causam esse. Omnes enim e coniuncta antecedentes sunt , at non contra siquidem proxi ima rerum causis, quoniam euidentes non sunt , sed perit isto tum cognitae sub procat arcticis contineri nequeunt: Ex an
tecedentibus vero non omnes coniunctae, quia non omnes ina
mediatae, sed una duntaxat, nimirum quod unius esse hiis, tia ciproxima in uno quoia genere sit causa alia omnes media rar, t
ab esse tu remotiores, atq; seiunct. ae. Ac prosecto illud mo cluere non debebat eos, qui cotra haec scripserunt , .ubd Auicen ana exemplo comodo non sit vis ad coniunctam causam signi ascandam: quum nec etiam alii, qui caliditatem aut lapidem in ' vesica morbia statuunt esse eam assignare possint: At qui mo bum praeternaturam compositione esse intelligunt, facillim , coniunctas in singuli morbis causas inuenient ab aliis dis
ferre cos noscent: Mal .eeni incomnositionis causa in omnibus morbis est iniusta proportio componentiu Nam liquis quae 'rat, quurci positio per morbos vitiata sit. statim adferet id fieri propterea quod proportio inter copon pntia non 'ruatur: quia rvero non seruetur,exc si us vel dosectus copo uentium in causa ponitur: qua pr. aeterea excelliis vel desectus siret causae adferuntur, qu id facere posuini, ut quia calor exul eret in corpore, ratio, causa est, quo cibus,excrementum,aer ambiens,ira, Vel
147쪽
1Tluid ex his, qii mutandi corpus vim habent calore alaxerit itaq; rursus patet eos errare qui calore praeter natura auctum
morbum dicunt 'qui nec etiam immediata οὐ causa si
caloris ei duplici interua Ilo a morbo distet, id quod cotrario ordine a causis exordied intelligere licet. Nam si quis ex epi alia, cibo utatur calidiore primu ab illo calore i is eat; eri sentiet calor vero excedes proportione qua habet cum a si qualitatibus quum secundu natura habemus, amplius non seruari pia aut proportio corrupta copositione vitiar, quae iam morbus est, bili ter natura , id est, insigne vati v cocepit. Ex quibus proiecto a patere puto causas coitinctas a Galeno posita anatura rei exigi,& nihil aliud esse illius opinione, ipso nomine attestante, quam proximas inhaeretes ipsis affectibu causa: adeo ut positis effectibus, illae etia ponantur, his remotis, alli quoq; evanescant: quemadmodum in re proposita apparet Posita enim vitiata proportione in his, quae nostru corpi vcoponianit, malico positio siue morbus ipse statim sequitur favero ablata, ut sanitas redit, quae ex iusta proportione nascitur sic morbus esse desinit. Mirario sane licet eos, qui contra haec lentiunt, constantissimeque asserunt nullam nouam causa coniunctae an morbis mentionem a Galeno est e ctam conacedunt tamen aliis rebus necessarium illius sum non vitacili parem esse in omnibus rationem , si modo ita se habent ausa morborum ad suos morbos, ut aliarum rerum cause ad suos effectus Quod si etiam Galenum consulamus, inuente mus proiecto in morbis eum causas continentes ponere quod apertissimae patet ex eo, quod scribit in explicatione textus 1
terti commentari sexti libri de Morbis vulgaribus Quid clarius item eo , quod habet primo de causis sumptomat si Abilia et tunicae viae foramen angustu reddi ob tonsionem ipsiust tunice tanquam a causa coniuncta. Est enim eorum opinione a 'gulti meatuum morbus in conformatione, qu .ae si causam habet coniunctam tensioncm costa prosecto morborum esse Qui Las quasdam coniunctas, ne plurimos alio loco consectemur, ex quibus idem Galeno aut hore probare licerer prae sertim initium libri de Causis pulsuum Vbi scribit non solum in pulsibus, sed in aliis omnibus tria elle causarum oenera, inter quae praecipuum est continentium causarum est' usi S:
Ierito quidem Est enim si quid aliud huiusmodi a su a me.
Hico dignoscendi quum alioqui fieri nequeat ut arte aliqua,
148쪽
vel sanitate tueatur aut morbos propulset Nouit enim etiam vulgus ex ira crapula, labore, caeteris huiusmodi causis morbos oriri; sed qua ratione quoue modo hac id faciant,ign rant, quae medicus perspecta maxime habere debet quandoquidem non primis illis causis, quae excitato morbo plerunque abierunt, sed aliis, tu ae in corpore sunt relictae,&praesertim immediatis remedia adhibeat pro diuersa scilicet uniuscuiusque natura , id quod nunquam commode praestare poterit, nisi praecognouerit quasdam esse cum morbis coniun hissimas causas, quoue intercedant media inter singulas extremas causas, 3 morbum ipsum mam pauciora in quibusdam, plura in aliis interueniunt Ac ne longius abeas,crassus cibus crassos humores procreat, hi obstructionem pariunt, haec transpirationem caloris prohibet, qua postea calorem auget Auctus calor proportione cum aliis amplius non retinet, ex hac tandem compositio labefactatur, morbus nascitur. At motus corporis calorem statim intendit ex quo solius proportionis interuetu morbus prouenit. Quamobre non solum constat causas colunctas ab antiquis omnibus medicis fuisse excogitatas sed etiam maximum esse illaru usum, nec non certum ordinem, certamque seriem in singulis morbis iciter causas agentes tenendum elle, nec quiescendum, donec ab externis ad immediatas morbi causas sit peruentum , aut ab his,si contrarium ordinem sequaris,ad illas accesseris sic enim cognosces
quibus,qubtile remediis in singulis morbis pugnandum sit.
V V M varia causatum genera in morbis a medico considerari oportere ostenderimus, illud videtur iam explicandu ex quibus rebus illa pstantur: Non enim ortinia morborum cause esse
possunt & plurimu quidem refert nouissequi, qualiaue sint,quae huiusmodi vim obtinent,quandoquidem id curationem, praeseruationemq; atq; etiam praedictionem plurimum mutat: Aliter nanq; morbos praesentes curamus, quos
aer concitauit, aliter quos peperit cruditas diuersis remediis aduersus eosdem imminentes pugnamus: ut variant morbi ob diuersas causas,sic ex illis quid futurum sit, praeuidemus. At quum
149쪽
quum varia subiiciatur morbis materia quae si sin quia illius
disterentia prosequi velimus arte facile coprehendi nequit; β quidem varia multiplex l est humani corporis conditio, una autem tu omnibus comunis quae arte ob id non eget: Ea vero ex qua morbi proueniunt, per sie pseat his, qui nouexiit citra leniuolue sint humores, alia substantiae, ex quibus morbi con
itatu valent: quinetia quum causae sine quibus aut cum ovibus morbi eonstant, partim eaedem in omnibus statuantur partim etiam in singulis uarient, tractoationea nobis, qui communia solum hoc loco sectamur, is ethodii eorum quae arte copi hendi posunt, profitemur; no requirunt Ut aute instruemtales causi quae comunes sunt ea dem sunt in omnibus peculiares vero singulis subiectae materia natura ast uinunt forma vero morboru certis generibus antea est coprehensa: finalis demum
caul in hac re nullus est si is: propterea illud Lotu superesse video, ut quae quotve 3 qualia sint rerum genera, u morbos
committendi vim habent, breuiter perstringamus Ex quibus etiam eodem negotio resi quae efficientium disi erentiae in no telcent: quandoquidem eadem rerum genera morbos pariunt. augent, fouent, iuuant, laedunt Nec etiam praedictas omnino contemnemus, ubi illarum aliquis erit usus. Itaque vide his communi ratione dicam, ea causa morbi esse possunt, Quae
vim habent, structuram, constitutionemque nostri corp tis labefactandi quorum quaedam necessari nos afficiunt alia
vero no necessario, nec perpetub, nec omnes immutare valent; cum generis sunt quae vulnerant, contundunt, aut alio modo temere corpori nocent quorum ut certa non est comprehensio, nec certus euentus, iti inquit Galenus iub artem non cadunt Non quod artis non sit genera, vim eoru docere, sed quod ad medicum non pertineat praecepta tradere, quibus
doceamur huiusmodi rerum impetum, Miniurias cauere a vero, quae nemo fugere potest, sed omnibus communia exi-Run quorumque prouidentia medicinae subiecta est certo numero comprehendit Galenus, sed non semper eodem &aequali. Etenim in arte medicinalis ex genera eoru constituit nempe aerem ambientem, motum, quietem, somnum, vigi- iam, quae assumuntur, quae retinentur, lanimi affectus Atlibro quinto de Sanitate tuenda , quadruplex materiae genus facit, quae mutandi corporis vim habet, quum illam diuidit in ea, quae assumuntur, eruntur, educuntur retinenturue,
150쪽
di foris adhibentur: Et melius quidem meo iudicio, suum IIIa
sex non omnia comprehendant ut lotiones unctiones alia, quibus extrinseciis utimur quin etiam animi affectus admotum, quietem redigi videntur adeo ut illi positis, frustrahi postea addantur Quod sit etiam iter ea, quaeas Ermuntur,solum comprehendamus cibum, potionem, ut Galentis intelligere videtur: relicta sunt quae in corpus iniiciuntur. Ex illis Veroquat tror generibus nascuntur omnia, non dium uae ne-eessario, sed etiam quae a iter quomodocunque corpus immurare valent; quorum naturam, vim medicum tenere oportet siquidem etiam ea, quae vulnerant, secant,3 vrunt, medicina requirit ad morbos propulsandos, sanitatem aegris comparandam igitur per ea, quae assum utatur, comprehendimus alimenta medicamenta quocunque modo, per quemcunque locum in corpus assumpta, siue corpora sint solida, aut poti nes; siue pero ingerantur siue immittantur per anum pu- denda, vel aliam quamcunq; corporis partem lorum vero, quae geruntur nomine tum animi tum corporis motus,&quietem intelligimus; ut otium, exercitationes, vitae conditionem, iram tristitiam cogitationem, his similia,quorum quaedam a nobis solum proueniunt, ut animi perturbationes,
vitae conditi, quaedam vero ab aliis in nobis sunt, ut frictiones, nauigationes, gestationes, quae velliculo obeuntur: quaedam vero mixtam habent naturam, quum partim ex aliis in nobis fiant, partim etiam a nobis proueniant,cuius generis
est eqilitatio ' gestatio; praeterea in qua corpus vario m do agitamus Porro genus eorum,qu.ae extrinsecus adhibetur, continet quae impulsu agunt, ut ulla erantia,c5tundentia, frangentia. item quae nos ambiedo circundant, ut aerem, lotiones, natationes, si quid simile reperiatur,quanquam in natatione non solum ex aqua ad hae su, sed etia ex motu corpus alteratur. Comprehendit prae terea, q'lae corpori disguntur, applicantur,veluti unctiones,cataplas nata cerata, huius naturae alia. Postremo que collo, reliquisque partibus appenduntur, aut i cum ligantur, ut vincula,quar partibus iniiciuntur, aut alio de ni t modo extrinsecus corpori adhibentur. Iam vero quae educuntur,eaco plectuntur, lire quocunq; modo a corpore exeunt, ut sudorem, stercus urinam, sordem, vaporem, saliuam, pitiit tam quae emungitur, humorem, qui per purgationem, vena