장음표시 사용
221쪽
'Rrtes refrigerantur: deinde ori ἡ-- s ternae
crescat, nunc minuatur ei iciunt aut 'i' Dςς ,de quibus antea egiiiiii, - ςSionum effe
222쪽
A P. I X. Ecidiuas morborum scribit Galenus secusso libro Aplioris moria in cotingere ob reliquias
malorum hultrorum, qui tempore putrescen
tes febrem regignunt. Alibi, sexto libro de orbis vulgaribus causam reuocat ad frigidos, multos humores: quibus locis nulla generali ratione huius rei causas complectitur, saepe enim redeunt morbi in quibus prorsus euacuati fuerant humores illorum aut bores. Nec solum quidem in morbis frigidis, sed etiam in calidis recidiva fieri quotidiana docet experientia. Quamobrem statuere oportet, ut alio loco facit Galenus, recidiuarum causam omnibus commune ipsam morbosam dispositionem,'uce sublato morbo in corpore adhuc residet Ut enim ea primo morbum intulit, sic postea rursus, vel eundem vel altu procreat, nisi penitus extinct afuerit, nouo scilicet humore aut vapore, aut alia substantia genita, qua morbi quia satis excreuit, aut idonea qualitatem accepit repullulat. Hac profecto ratione bres, quae prorsus curatae videbatura a tete febrili dispositione re delint: Mulcera, quae vera cicatrice tecta putabanturi iuu subest mala in viceratis partibus affectio, humor gignitur, qui ulcus noua facta erosione disposcit: omnes ergo morbi, in quibus cotingit recidiva ex humore hoc patiuntur, sed no ex eo perpetuo, qui
priore morbo relictus est, veru saepius ob genitu ab ipsa, ou ano abiit dispositione. Atqui no omnis dispositio solet res dirarias facere sed quae di Sicile tolli potest, quales sunt frigidae, ere potissimu quae maligne existiat: Hae enim ut perfide sunt, lita aliquado remittuntur, tomnino sublatae videantur: v Irum postea ex leui quoq; occasione viribus reassumptis, no duos insultus, noubm morbos prioribus similes, aut ab illis diuersos o humoribus quos paulatim acer u it, suscit. It. Est vero et i 1 aliqua do recidive causa humor ex antecedere imo ibo derelictus, qui vel mora putrescit, vel affluete nutrimeto corrupto augetur,aut aliqua deniq; qualitate cocipit, quoruoccasione morbi redeui. Porrδcotingit per eos morbos relinqui humore, vel ob crassitie, visc1ditate, multitudinea ipsius humoris, vel ob virili debilitate, aut meatuu obstru- ctiones,
223쪽
pyx licere valeat quoru , G. euentum
224쪽
munem c tam peculiares aute,&remotiores in singulIs plures ut propo plures sunt morborum naturae, proprietates. Est porrbe una,&c6munis breuitatis, togatu dinis usi,duae ex celerit. te, tarditateque motus sumitur. O ui enim celeriter mouetur morbi, c1to ad finem suu per ueniunt. Qui vero tardius longiores necellario euadiint. Atqui non eadem est celeritatis, tarditatisq; ratio In omnibus morbis. Na,qui lethales sunt, quato Inores tanto tardius mouentur,quanto vero maiores extiterint, tanto celerius fine suum assequutur In salutaribus vero idem aliqua-do, ut in lethalibus, non unqua contrariu euenit. Qui enim periri sim solutatur, magni sunt,sivehemetes, inere citius er minantur, quὶm qui minores existunt. sed alio modo desinui: omnes tamen in suo genere quato mitiores, tanto citius soluuntur, siquidem ardens febris citius sine suum assequitur,quam fractura, Dinter huiusmodi febresquet mitior r st, proptius vincitur,quam aliae sui generis Q uare perser x ta genera morbi diuidedi, muniuscuiusq; gener breuitatis . lon ritudinis causa inuestiga da. Igitur morbi omnes, vel cu vitio humorii conssistunt, vel alio modo citra humore affligunt cuiusmodi sunt omnes fere morbi, qui partes instrumentarias pertinent. At humor, qui morbia infert, vel sola alteratione emendatur aut etia expulsione eget. Sunt praeterea, ut diximus, omnes morbi,vel salutares, aut et ha-Ies Porro salutares omnes morbi breues sunt, qui cito in cuntur, longi aute quu dissicite: Ataui promptioris victori icausa est nonnunquam orbi ipsius forma. Hac sane ratione inteperies breuior esse so quam fractura, Mulcus n--ter ipsas inteperaturas, authore etia Galeno, calida,&frigi
da maturius finiri apta est,quam humida, sicca, nimirum cubd forma natur in illorii facilius pati, mutariq; possit, si
modo caetera paria existant: Nam paruit ulcus citius quam magna inteperies fanatur. Est Lmateria ipsae qua morbissigniatur causa breuitatis illorii,& longitudinis, propterea quod una minore negotio,quam alia vincituri qui enim ex humore calido conlis Ut morbi faciliusquam qui ex trigido,& qui ex humido proptius quam qui ex sicco, ex pauco quam multo, sitenui quam crasso, ex friabili, quam vis ido a natura, arteq; vincuntur: unde diana febris eo quod
ςx calida, omniu tenuissima materia, nempe spiritu con
225쪽
init omnisi breuissima, post quam sequutur biliosi mo hi 'deinde qui ex sanguine origine ducunt: logior
ruit nascuntur: ogniti vero ongis,im ou e sis
latacliolico excitatur. Praebet . nia eri, uitates habent, proptius admittit reme diu. sui, u
nantur, diutii isi perseuerare sola: uta sitio titu giore in ora iam velut obsederunt, uta quam assiciunt. Qua ratione a qui in b, dii bi 'diebus soluta nox est eo quod i por .a ta
lis sanitate laborantibus restituunt. Ou od si imbeeiu
perseuerabunt quanto illarum robur mini tu se ri possit Interna vero natur ae opera magis tolt uturas uti ro coimunes omnibus morbis quas enumerati e uae, ex quibus quae propriae sunt in unoquoq: rei uti
angitudinis, minimo negotio elicientur di
intemperiem contracta cum vitioso hum , - 1
ileriantur. Igitur si alteratio cocti Ohom hi G,' T ra us erit morbus in quo humor amri ri
226쪽
pse ad costi , lem antissimus, qualis potissimum est, qucalidus est, I humi ius, tenuis, paucus, Min eo corporis loco posita us, in quo facultas concoctrix vlget veluti sunt in tertia viscera: Q uod si refrigeratione, aut calefactione postile humor, par videtur mutationis facilitas. Citissime naq areni re ratibus & calefacientibus remediis in corpus assumitis, humores intus contenti mutantur:& qui ad externam superficiem vergit ut ab admotis id e pari facilitate patiun-Dir: Eratque ille ad refrigerationem magis idoneus, aut calefactionem qui suapte natura vel loci ratione, aut iuuante natura promptius pati potest. At si humor qui morbii intulit alteratione, expulsioneq; ditur, si humor facile alterari expelliq: vita potest , id quod contin it, quum humor calidus tenuis, paucus, minime viscosa existit, silia eo loco consistit, v b naturae concoquetis robur viget, facileque patet via ad expulsiong: prompteque admittutu remedia coctionem iuuantia,& humore ipsum educetia. Hoc modo biliosae febres quam pituitos breuiores, quod illae ex ferueti huniore,&tenui,paucioreque pro ueniant: continentes vero se bres aliis breuiores cospiciun tur, propterea quod Uumor, qui eas gignit in maioribus venis, s profundo corpore ubi concoctio viget,c5tinetur, ventriculi morbi breuiores esse solet assectibus iesis, quoniaintegris viribus eo ferri possunt remedia In via aut exoluuntur, nec facile ob meatuum angustia recipi possunt, qui ad lienem ferri debent. Febres quae per vomitu, aut alui fu-xum solui itur. citius desiniit, quam quae per cutem, vacuatola umore, terminantur: latiores enim illae viae sunt, per quarni in ore negotio, quam per angustiores cutis meatus excrementa noxia ferri possunt: ' quibus contingit per cute euacuatio promptius in illis morbi finiuntur, qui rariore texturam sunt sortiti omnibus aut natura robur, celeritate addit, tarditatem vero infirmitas,&praedictis corraria. Iam vero ob cotraria causa longiores, breuiores lethales norbi reddsitur. Nam quia illi citius, tardiusu perimant, quatisnaaiores, minore sue suerint: merito fit visor maiori imprimis sit longitu linis breuitat 1 sq: causa: unde vulnera citiusquam inteperaturae, aut fracturae aut alii morbi oecidunt,
quod cosertim affligedi vim habeat, quae vel minimu retardari potest, quu perniciosa existant. Inter ipsa vero intepe
227쪽
raturas, quae cum humore est, celerrima inseri morte: quod
ostendu in s. imationes: deinde quae calida, vel frigida est, ut in bis apparet,qtii ob nimiu colore suffocati pereunt vel in itinere cocreti ligore statim extinguutur: omniti tardissima est sicca inteperies, qua do hectica febris S tabes no nisi
post long i lepus vita adimul: Est causa in his morbis breuitatis,&longitudinis materia morbor si quippe quu biliosus, sanguineus humor multus tenuis, malignus celeriorem inserunt morte, quam qui aliter sunt a secti. uinetia subiecti ratione additur his morbis celeritas, aut tarditas, quod ostendat cerebri cordisque vitia, que minimo teporis spatio, ut in poplexia, lyncope cotingi , perim ut aliaruvero partiti morbi no nisi qui longiore mora Otra Xerint, quod videre est in aqua inter cute, quae hepatis vitio perintegros annos homines male habet ante qua occidiat An noetis teporis locique ratione cita sequitur, aut tarda mors, quippe luxi videamus humores colentos in internis corpo-
is sedibus atque etia in illis locis, ad quos aegre remedioraris peruenire valet, aut quor a facilitas tepore iam plurimisi inualuit, 'rsiptiti s aliis occidere. Nec de uni qui de his morbis,&illae, quae sine quibus, aut cu quibus causae dicuntur: Na qui vires habent validas, quibusque no desunt auxilia, longius vita trahunt facillime vero extingui; tur, qui vires habet infirmas, wpraesidiis idoneis destitu itur. At qui per
sudores dissoluti pereunt, tanto minore tepore morte expertu tur,quato cute sunt rariore, subiecta materia, quae ex-nirat tenuiore, calidioremque aliis oblita Et Tardior tamen his mors cotingit, quam qui per vomitu, aut alui, vel sano ulnis profluuid extinguutur, quato latiores sunt meatus, per quos hi fiunt vacuationes, quam Que per cute obesitur. Atq; hae quide sunt propinquiores, tarda citaeq; salutis aut mortis causae: alia autE, quae enumerari solent remotiores, velitti cibi, qui cras s, tenues,frigidos calidos, beni nos, malignosque humore procreant, ii tum deprauariam aegrotantiu in somnii vigiliam, animi affectus, extet nil calorem, aut Di :us, quae cutem densant, rarefaciunt, reliqua huiusmodi mortem I salute maturasse, vel tardasse dicimus
quae quidem per se horum non sunt causae, sed quoniam vel formam morborum,& vim, vel materiana, vel aliam ex prae icti causis mutarunt
228쪽
io IO AN ARGEM T. LIB. III. Causae morbi salutaris,lethalis,2 qui nec
auari, nec occidere pote C A P. XI.
AE PER V Tilutarem morbum inserunt
causae, quae natura , vel artis beneficio vincuntur. Contra vero lethalem gignunt, quae superari nequeunt, quarum sane nonnullae sunt, quae suapte natura id faciunt inlaedam ver non nisi velLementius auctae: Aliae ob loci naturam aliqua i-do salutares, aliqv. ido et bales morbos excitant. Porro mortem inferunt sua natura morbi illi, quorum forma,&vis to to genere perniciosa existit, quales sunt morbi, qui ex venenis pessimis contra liuntur: perpetuo salutares sunt diariae, tertianaeque exqui litae febres Excessius aut eratione salute morte Que pariunt ea, quorum atura , is perspecta est. Naquae calefaciunt, refrigerant, humectat, siccant,atque etiam vulnerant, contundunt, rumpunt, frangunt, suapte natura non occidunt, sed qui tantii excesserint, ut earu vis amplius cohiberi nequeat. Quum vero mitius agunt curabiles morbo pariunt: nisi ob loci, subiectique ratione aliud eueniat: Parua etenim vulnera curatur, si in carne, aut ignobili parte eonsistant At si illata fuerint neruis, aut partibus, quae prin, cipatum obtinent, ut cordi, cerebro, perimunt: Ex spiritu febres accessu turperpetuo salutares: ex malignis humoribussere semper perniciosae, ex bile vero, sanguine pro humoris copia, vitio, vel loci, in quo putrescunt coditione, nunc salubres, nunc lethales: ubi sebris vel etia mediocris urget, ob vehemente cutis adstrictionem, quae transpiratione prohibet, mors non unquam si tingit: Quemadmodu etiam ob virili infirmitate, robur iuuantes, lardentes causas morbi alioqui salutares, lethales,mhi cotra salutares reddu tur: Nam vis valida corporis affecti, Moptima quae adhibentur auxilia omnia c6tem nut. In aliis vero etia quae leuiora sunt imala, suspecta habere oportet. uinetia tepus quosda salubres morbos reddit alios exitiosis facit: veluti quum benigni, mites lue affectu mora in malignos, hi in illos tra Reunt. Iam vero morbum, qui nec sanatur unqua nec tamen occidit,c6 mittunt catis: aususque adeo imbecilla no sunt, inde validae, ut natura remedi Iunq
229쪽
a sinque vim prorsus cotemnant, qualis est elephantia sis,podagra, cancri, qui ignobilem parte infestant, quorum sane causa aliquando veri est, ut in elephatia si cotingit, quod genu morbi ex melancholico non tamen prorsus maligno humore consistit: Aliquando vero loci affecti natura , quod ali podagra usu venit: quibus enim pedes infirmi sunt, in his tacite suscipiuntur corporis excrementa, que quide morbos pariunt non lethales ob loci ignobilit item nec tamen eius generas, ubi iam tempore inualuit affectus, ut penitus abigi possint: Repugnat enim integrae curationi partis imbecillitas, qua sibi ipsi morbos parit, ab aliis illatos promptissime admittit: Conferunt ad id morbi genus iuuantes laedentesque causae, quandoquidem orbi, qui solius naturae opera vinci nequeunt, perseuerant affigere, qui idoneis remediis destituuntur, id quod in illis apparet, qui sanitatis cura contempta, toto vitae ter 'ore scabiem alunt. Nec alienu quidem est ' corporis affecti situm, huiusmodi etiam morbos prouenire postie siquid hac ratione, renu, vesicaeque ulcera insanabilia putamus, quod longe distantes affectae partes nun-
q ' odioru integram admittunt: Id quod etia de
effectricibus malorum causis sentiendu est. Nam qui Gallico morbo vocato corripiuntur, ob maiorem, minoremque anicientis veneni vim, aut sanantur, aut perpetuo secum serunt, quem semel conceperunt morbum.
Caus morbi primaris per consensum.
R B M primarium, id est qui primo par
tem aliquam in sestat, omnes causa ex omni genere efficientium in serre posIunt Nam
quae si umuntur,qu. aeque extrinsecus occur runt partes, quas contingunt primario assiciunt,3 qua fiunt, eam, quae actionis et author, prim bim- mutant: atque etiam excrementa locum, in quo continen-
tur, si morbo sena vim habent, alterant corrumpuntue id . quod etiam faciunt dum emittuntur. Non tamen aequalem omnia in omnibus vim obtinet,siquidem , quae extrinsecus igunt, primari extimas partes, alias deinde laedunt Quae
unt, alias aute partibus deinceps Caeterum per consensum
230쪽
secundariosque morbos non omnia excitare valet, sed quo 'rum vis ait alias partes transferri potest , id quod quaedam
faciunt suapte natura, quae l. m non nisi quum vehementius excesserint, alia vero obloci naturam. Etenim v x calefaciunt, sua vi una cum parte primo excaleni a vicinas remotiorisque etiam alias prompte immutant facile si qui de ca- Ioris vis expanditur: quod o tendunt biliosilis mores in vo triculo contenti, qui emisso sursum vapore, caput in copassionem trahunt, J febres quae corde primo calefacto uniuersum corpus, emicante a fonte calorifica qualitate, statim nficiunt. Idem praestant res gerantia, sed minori forte cel xitate quandoquidem frigoris contracti in pedibus omnes aliae partes participes quam primum evadunt m siccantia, humectantia, aut alio modo Iardentia spargere ad rcina suam vim nequeunt, nisi vel abunde excesserint aut locum primum occupauerint, a quo reliquum corpus facile amici queat. Nam saepius crura, aut brachia siccitate contabesciit, interim illaesis aliis corporis partibus. Vehementem autem
Oportet esse in corde siccitatem, quae in alias part derivet. Hac quoque ratione vulnerato cerebro contracti statim lad eam partem neruis, corpus couelli videmus atque etiam neruis ipsis vulneratis perisit inuitaten , conam uni at . tu E- sone cerebro, unde illi enascuntur, eadem symptomata continet unt. Aliae autem partes, qua principes non sunt, nec I lablicum munus in corpore exercent, suas laesiones a Iiis impartiri nequeunt, nisi e nicientium natura, aut vehementia id ficiant. Ergo causae horum morborum potissimum abessicientibus,3 subiecto sumuntur: Ex materia autem, quae In corpore consistit ea sane ratione illi etiam proueniunt, quatenus coniuncta sunt cum humore qualitates, quae sunt eorun author es, quomodo ex bile contenta in ventriaculo caput per consensum affici magis quam ab alio humore dicimus: propterea scilicet quod in bile calor viget, qui facile sursum