De morbis libri XIIII. Librorum catalogum, & quid accesserit ex secunda hac aeditione, proxima docebit pagina / [Giovanni Argenterio]

241쪽

DE GENER ET DIFR SYMPT.

etia sequi Lanu. atem, e latum secundum natura vult non nun uam symptoma Te i. o solum quod in ae rotis sit, sed emanatura vincente S extrudente quod o st:aliquando symptomaei est, qui co ut a morbo comittitur sui moibus sit, siue aliud: aliqv. ndo sumpto ma statuit esse flectu otii Obsunt ae rotis, ut excretio sympto mari caci adeo ut nihil perpetuum, fabri doceat hic Hubor toties enim mutat Lententis, quoties de ea de re agri. Scripsit in libris de mor- Uis, de symptomatis .in Methodo medendi in opere de locis a testis, in libris de licitis Platonis,' Hippocratis,

alibi passim integras paginas, de nomine morbi tum p omatis, catas morbi passionis, actionis, dispositionis siue a Dfectus, nec unquam stabilire aliquid in ea re potuit quod postea doce o sequeretur: S cribit de nominibus statim esse conueniendum: cum interim ipse nullum de illis loquendii nem faciat: nunc sequitur quod alio loco improbauit at 1- Italaam tractationem, .nos ipsos confundit: Ego vero ii me hoc opere sympto maintelli o. qui ciuidpi Iter naturam morbis, illorum immediatis caulis exceptis,in corpore reperitur.

De generatas, ct numero symptomatum.

tum tria in uniuersum symptomata esse ponit, Actionem laesam, excre inenta, e qualitates corporis praeternaturam, quae primas sequuntur: nihil enim horum morbus est, nec morbi causa proxima nam remotae causae morborum symptomata ali uando evadunt veluti cum nimia vigilia, aut somnus immoderatus, motus, excrementa, quae praeter naturam retinentur, aut emittuntur, aliaque huiusmodi, praesentes morbo antendunt. nouos etiam alios pariunt Verum ut mea fert opinio alia raetere numerata symptomata sunt addenda: est enim cius male concoctus, sa iguis qui per morbos corrumpitur symptoma, ut omnibus constare puto, uum intemperie ira vitiatem actionem ς' an ur, perindri r secundae Quatitates: tuum tamen in nullo ex praedictis sympromuis

haec contineantur. Nam quod aliquis dubitare nosset, sub

242쪽

excrementi nequaqua coprelie luntur: quippe cu excreimenta vocetur, lita ab aliis post cococtione segregata extra corpus excernuntur, excretionem l postulant: quo illis no contingit: Nam et ii cibus male conficitur in febricitantibus improbus sanguis gignitur,no tam propterea iudicamus,ca excrementa esse S tanqua inutilia reiicienda r Id quod etiani evidentius in carne spongiosa, aut alio modo vitiosa apparet: Iare tu huiusmodi gignitur, in corporibus morbo oppressis, aliud tamen qua excrementi eam esse puta- Inus, dolorem praeterea, praeter naturam voluptate symptomata nemo esse negauerit, quae tame sub nullo exir dictis tribus generibu sympto matu coprehenduntur. Quod quide ob quo rudam inscitiam, ne dicam malignitate, paulo ciligentius docere institui, ab ipso nomine exorsus, ne alicui imponant varia illius signin cata. Porro nonae doloris,

vocant, ut Galenus aphorismo sexto libri secundi, alibi testatur, duo significat, dispositionem, siue causam ipsius doloris, vel molestiam illam, qua omnes comuni conceptu intelligimus, dolorem' vocamus, nec tertia significationem

apud Galenu est reperire, ut quida Lentiunt: tu scripserunt hoc ornine et ii significari actsi eum in quo dolemus neq; cnim illi aut hore habent,ex quo id probare possint, aut certe non Galenu cuius opinione se tueri posse dicunt: eo suo idolor apti l illiu bifaria usurpetur, vel pro actu quo dolemus, vel pro eo quod voluptati opponitur. Duo quidem doloris nomet i gnificare scribit Galenus, sed nota quae illi ponui: Nec illud quod dictit, id probati ut rationale ita dolore duo significare: non enim ex aliorum nominia duplici significatione sed ex loquendi usu accipere debemus quod via modo, vel pluribus surpatur: Igitur cu dolor apud Galenum significet lis positione dolorifica Se id auod voluptati opponitur de illa siqnificatione postea, de hac vero nuc agend i. Ac tuu omnes sat an tu dolore esse symptoma, etsi ali uando morbi causa remota fieri potest certum sit eu, nec inter qualitat' alicuius sensorii, nec in re excremeto reponi posse. Has 'nus pia arun me lici. dolore esse actione, ' sensation m aes 3m: c cisi illorum opinione omnis actio laesa sit vel abolita, vel debilis vel d prauata, ponii dolorem inter

deprauatas actiones, eo quod per dolore sentiri dicat, quod

nequa

243쪽

DE GENER ET DI p. SYMP. 11 eqv. aqua naseiviri debet, Addunt 3 quid philosopsti cui

rem esset Pstem sensatione: id enim ostenilere o Vii ' ri

rem cocitat, id faciti interim cu agunt,no aute nostea ii m et e. actionemq; esse: Ac tandem ili definiu

asperu, siue molestia sensum praeter natura sisertim , bus, tanta scitate, Vinalignitate qui bii, si leuitai lepromutur, qui libera docendi ratione, ratus

tiunt, ad negat asseruntque, quod nos putam iis verum sim

Latione fieri. Nonne redarguti iam illu, quem recte tir

collati sunt ostendere, vi disputatione dese des laborariit Iam verὁ si dolor est octio letali quod hu, V ac one facere videmus: na concoctio aliquid c oou . vel

lor esse censetur3N ut oculus videndo aliquid usti tibi ,

Iidet obiecta , sic si dolor esset actio uti euth sol bri s apsum dolendo aliquid Sceret. Caetbrum o . bii I

tio haberet aliquod peculiare obiectu circa quod Versatur ut vasus circa colores,auditus circa sonos, odorat c re odores, gustus circa sapores , tactus circa rim, dolor est sensatio erit alicuius sensori et in est autem actio visus, auditu; mustu

pecum in omni sensitione d si xi alicuius sensus actio esse obuiis . A Il

244쪽

11 IO AN ARGENT LIB.

dam sunt obiecta Ad haec sentire est cognoscere, A sensatio est cognitio quaeda, ut recte inquit Arist. At dolere no est cognos cere, nec dolor est cognitio. Addo quod dolere de sentire est pati, ut docet Aristoteles,quare dolor actio esse no potest. Urget illud hac opinione, lubd in nullo actionis laesae genere posito a Galeno, reponi possit na vi nemo dubitat dolore non cotineri sub debili, aut abolita actione, itae ut lenter hallucinatur, qui eu putant esse deprauata actionem, ea ratione quod urgente dolore sentiat aliquid, quod abest, dum corpus recte valet: nam etsi veru est dolore se ii are molestante, qua caret corpus, quod nullo dolore affligitur: non tamen ob id deprauata est actio, quae illud percipit, Non magis profecto, qua si quis diceret deprauata esse visionem chi res molestas apprehendit, ac tales esse agnoscit, quales sunt Esset quidem deprauata actio, si eas non perciperet tales esse quales cxistunt: quo modo illos deprauate videre cessemus, qui quae rubra sunt iudicant flaua, aut duplex quo dest simplex, aut perforatu quod est solidii,aut sublime quod est humile, ea de ratio edeprauate eos iudicare dicimus, qui delirant, in dolore ver quii percipiatur id quod obest, nullus est error in ipsa actione inuare nec ipse dolor po actio aliqua esse: quum nec abolita nec debilis, nec deprauata sit: quo nodo quaeso deprauata erit actio, si nequit actio esse

Queod ii ad Galeni placita res est reuocanda, inueniemus illum nequaqua putasse dolorem esse sensatione etsi aliquando ubi negligentius rem tractat id scribere videtur. Na in arte medicinali, ubi agit de signis corpori aegrotantiu pertissime distinguit signa sumpta ab actionibus laesis, ab illis

quaesumuntur a dolore: ide docet in libro duodecimo methodi, ac passim alibi, sede uidetissime in libro dedisserentis sympto matu, ubi enumeratis, sensuu symptomatis subdit dolore, voluptatem peculiaria quaeda esse sensu si symptomata: illorumque vim in sensu tactus insigne apparere: In primo vero sensorio cerebro inqua ipso fieri γ πιν - , id est vigilantia siue vigilia praeternaturar, coma. hoc nomine soporosos omnes affectus intelliges tanqua alterius iratura essent haec a predictis symptomatis, quo loco etiam aperte scribit tactu in sua actione insigne sympto in experiri, nempe dolore. Ex quibus verbis patet ipsum dolore noesse sensatione, sed in sensatione fieri. Uodsi Galeni dicta

concil

245쪽

conciliare velimusicile illa ita interpretari poterut nam Quum dicat dolore est tristem sensitione, o dolore ipsum delinit, sed modii, quo dolor efficitur: tuc enim dolor nascitur,quii tristis fit sensatio. Eande opinione refelli trist. J cimo libro ethicorii. Vbi scribit absurdu esse arbitrari dolorem, e voluptate esse sensatione, aut actionem eos aute ita credere qui nequeunt actione ab eo quod in ea sat separare:

Itaque quum dolor no sit sensatio non est quod laboremus in aliis partibus definitionis refellendis iam si genus detinato non conuenit, mala tota definitio statim proditur: Quin potius examinemus alia definitiones quae de dolore traduntur: desiniunt enim illi ex Arist. ut aiunt opinione, dolorem esse passione in appetitia, sequente cognitionem,

iudiciu sensus: sed no video quo modo id probent Nam Aristoteles nulla appetitus facta mentione, lib. vj. Opicorum, delinit, dolorem,sIe passione animalis, factam si violentia, distantia partis cohaerentiu Aiunt illi etia Aristotelem septimo Ethicorum dicere, animal in sentiendo laborare tum quod spiritus in sun tione laboret, tu quod seu uatur affectus in appetitia: ex quo asserui dolo te est eas sectum an appetatu, ex sensu ortu: sed ut dica quod sentio fingi t illi multa in hac re Alistotelis esse, que illius autholis no sunt, aut certe no ad dolores, voltiptates corporis, de quibus potissimi agimus, sed animi voluptates, is quaqua ad dolores pertinent: sci ibit qui dea ille ultimo capite illi is libri ani p Pi J bora e&ipsum videre ac audire dolore inserre: Sed huiusmodi dolore nos no sentire propter c suetudinem veru hoc ex alioru opinione tradit ut ex illius co textuq trilibet cognoscere potest. Praeterea no scribit ille animal laborare, eo qui is spiritus in lanctione laborot n. a quis labor spiritibus tribui potest O uod si illi volunt. animal in sentiendo laborare ob labore spiritus, La lecto qui in appetitu sequitur,&ex hoc putant elici doloris definitionem, quod sit flectus in appetitu ex sensu oitus cur 'tigini ritu et an definitione ipsa no assumitur Si enim utruq no Cariuest ad doloris generatione, labor in qua spiritu , a Tnctuqqui sequitur in appetitia, absurdu est uno assumpto in o finitione alterii relinquere. Omitto quod illi no docog oui. dolor 'o pia sint, sed modu explicent quo hec sitan :zniuot enim ex labore spuit uir, Raffectu in appetitu reritq; fieri, at

246쪽

laoc est causas,& modii docere generationis doloris,sivol reptatis: no aut definire quid ill i sint. Ac nec illud quidEpercipere pol iam quid appetitus oferat ad dolori , quidq; cu eo

Comune habe. at: appetimus enim que sunt lucaida reiicimus vero spernimus, quae sunt tristia: cuiusmodi est dolor. VoIuptates quide appetimus, cillae in cupiditate, lappetitu costitui possunt At dolor nequaqua . Addo quod Aristotelesco de libro doceat, voluptates quasdam esse sine cupiditate, quo fit ut dolore, voluptate, ex cupiditate, I appetitu nequaqua desinire, ossi musci ut pote quae no omni voluptati: tanto minus omni dolori couenire possint Sed quis huiusmodi definitione doloris probabit quae ipso definito est disticilior alia propter ex noto aliquo principio queramus aptam, perspicua doloris definitione: sum mus iit principii quo titur Galenus in morbi definitione inuestiga dae comuni omni ico sensu. Vt enim omnes homines dicunt se aegrotare, quando sui corporis copositione labefacta niagno sicut, sic se dolere aist qu. ado re aliqua molestant. Hare dolor naolestia quae d. aest, at no omnis molestia dolor est,

Etenim calor, frigus, lassitudo, cibus, potus, medicamentit,

molesta saepe sunt, pariuntq; corpori molestia, sed farpe citra dolo te: Quare addendu est in definitione id quod mole ma parit dolorifica: Est aut id, ut postea os 2 demus quod cotinua soluit: ea enim molestia lassio, quae a cotinui solutiolae nascitur,cu dolore est. Ueru nec omnis passio, quae fit ab his qua vitilat cotinuu est dolor, aut chi dolore: n. vulnera ossi hi Meti. I plius carnis, .nerui aliqv. ado nullsi pari ut dolore ut incertamine acri, R deliriatibus cotingit,id quodno alia ratione ut pollo etia docebimus accidit, qua modo e fit cultas, quae passiones illata appro laedit, diiudicat:.Accidunt praeterea dolor, voluptas ut axat in actione, idost quuae imus aliquid, sentimus, cogitamus, nec in omni quid 'actione sed untaxat in sensu, Tunctionibus quae prancipes medicis vocatur, nec non in illis,qu.ae vitales, cordis passione nucupant, in naturalibus vero vocatis a filonibus, moti uis, nec dolor nec voluptas fiunt: na vi sensoria senti edo dolore, voluptate experi uturi sic in cogitatio ne,recordatio reru animus aliquasso suos dolores, suasq; voluptates capit: ex ira, tristitia, nimio otia gaudio.&risii

nascitur in corde dolor, tunc solu quando sit actio. Sed delii

247쪽

DE MORB. ET DIFFER SYMpT. a. Is

Cli, quid aliud erat dolor, quam molestia pasta, oua1

gendo percipitur, ex solutio neco Atinui nata, siue molesta a, o passio, quaesit in sensu aut animo, soluentibus conti-Cuumpnam, ut postea ostendemus, non solum in sensu, sed etiam in animae actionibus, quae subiecta sunt dolori, voluptati, dolor nascitur, ab iras quae continuitatem partium

uidunt: suo enim modo ad subiecti diuisionem anima pati.&dundi dicitur: Porr huius definitionis partem, quae et desolutione continui ex Aristotelis sexto libro Topicorum sumo non enim omnes passione , sed eas solum quae a diuidentibus continuitatem partium oritur, doloriticas est edi,cet: Quod vero fiant dolor, voluptas in ipsa operatione idem scribit libro decimo illicorum 4 si vo-T tum dolorem, tum voluptatem passiones, dolorem est e molestiam quandam , voluptatem vero iucunditatem aut aliud quod molestiae opponatur, omnibus constare puto: non ergo dolor est ipsa istio, ut sensatio tristis: sed mole tua, quae sit in tristi sensatione: sic dolor qui ad copitario nempertineri non est ipsa cogitatio tristis, sed molestia quivincogitation nascitur ab eo quod trabe vim infe - rendi dolorem: ita ut in Censoriis, ex sensu ci diuidentis nai tur dolor, ex Censu vero rei unientis voluptas: In anii ira Tvero facultatibus, secundum naturam cui scunque fa- euitatis& actionis, pariπatione ἱ1e diuident , ct niente, dii in sit uii sim 'nio. doloresa voluptates sient. Sed haec ut diximus cognitis istorum causis clarius patebunt. Ergo ut anilem colligamri quod ab initio docendum proposui mus, plura sunt genera symptomatum, quam actio I sa ex crementa,& qualitates corporis praeternaturam. Verum non omnia sunt ex primo genere: nam actio primum vitia- tur, ad hanc postea sequuntur excrementa corporis , quali- ζ te qu Praeter naturam opera: 5 in aliquibus partia bus dolor, voluptas, vigilantia, ct sapor accedunt. Vt enime unam actionem laesam alia saepe sequitur: sic sensationcm l in proorrissensoriis, tristem uidem dolor, iucundam au tem volii tas, prohibitam veris delationem virtutis sensifi- car, Vcalidi in nati ad omnia sensoria, sopor, nimium au- rem calidi motum, vagitantia comitatur.

248쪽

A P. III. V 4sIe commune symptoma actionem

Lutam, ex ea non solum qualitates, I excrementa, sed etiam alia opera, quae perperam in corpore obeuntur veluti est cibus male con- coctus, prouenire, antea abunde ostensum esse puto. illuc iam per qualitates, quae symptomata sunt, in-

te Iligendas vitiles, ut colores praeter naturam , audibiles ut sola os, qui in corpore excitantur, odorabiles foetidas scilicet qualitates, quae odore percipiuntur, gustabiles, ut sapores, qui ex humoribus lingua inficientibus sentiuntur: atque demit altiles, ut duritie, mollitie asperitatem, laeuitatem,&alias qualitates, quae tactu subiiciuntur, primis exceptis, quae morbi sunt causae, non esset tus, omibus con stare arbitror Iliud vero nec etiam apud in lignes medicos satis patet, litot sint actionis genera: Etenim Galenus non aliter actiones laesa diuidere solet, quam in debiles,

abolitas, deprauatas: qua certe diuisione, ut mea sertopinio omnia functionis vitiata genera non compraehen

dic: Id quod quilibet cognoscere poterici qui perspectu ia-buerit quid per abolitam, debilem, deprauatamque actione

intelligere oporteat: quod utcunque nec quantum res ipsa cogit, expressum existimo: Lunai etiam pro alia tapius usurpatam non sine artis costasione ostendere possum Nam

ut nemo est, qui non intelligat eam functionem abolitam vocari, qui nullo modo amplius fit,& prorsus quantum sensus iudicata periit, quo modo a poplexi a sensus motus abolitio definitur: Ita de aliis maior difficultas est .ptenim Galenus imbecillitatem in libro de Dii serentiis morborum, syinptomatumque Differentiis lausis, acetiam in Methodo medendi, nunc pro parua intemperie, nunc proniagna, alias pro actione debili usurp. t. Debilem vero actionem nunc vocat, quae vix sit, longioreque tempore eget, ut perficiatur, aut etiam nunquam per festionem assequitur: Quemadmodum eos dicimus debiliter concoquere, Qui vel plane, siue ad naturalem A solitam mediocratatem alimetum permutare nequeunt, aut si id faciunt, longiore tametempore solito opus habent . Nonnunquam tame eos

debilit

249쪽

debiliter agere scribit qui confuse agunt, velut quum eos debiliter audire videreque dicimus, qui confuse audiunt,&t vident. Verum alia etiam vitia sub debili functione com pr. vliendenda est puto,qualis est ea actio, qua quum semel continuato negocio opus suum perficere debet, ob debilitatem illud intermitteres pluribus vicibus absoluere cogitur, cuius etiam generis ' quae post iustum tempus p uet aggreditur, qui paulatim agit quod confertim perficere deberet,Ergo debilis sit, quae nunquam perfectionem operi ris Cui a sei luitur, vel longiore tempore, aut confuse,5 qua ii intermittit, vel paulatim agit, vel post iustum tempus ad

opus conficiendum excitatur. Deprau. ata autem aes ionis

in nomen cum aliis LPpe confundit, propriani illius significationem exemplis duntaxat, nullaque generali ratione docet. Nam libro rertio de ausis symptomatum depraua 1 tam coctionem sub se debilem,& corruptam continere scri bit id quod de mala in libro de C ifferentiis antea prodidit. Alibi vero, ut antea diximus, actionum vitia in abolitas, de- biles,& deprauatas statim distinguit aut in malam δε et perditam: eam vero, quae mala est in debilem deprauatare Sumit etiam nonnunquam difficilem pro deprauata, quemadmodum quum in libro de Differentiis symptomatum coctionem deprauatam dispepsiam, id est difficilem coctionem vocandam est: non apepsiam contra nonnullos censet .sed haec quidem leuiora essent: si quid nomine deprauatae actionis intelligendum esset, aliquando ostendi Et Na, quod deprauata idem sit, iubilcorrupta siue vitiosa , saepius ab eo ostensum est: sed quid per corruptam intelligendum

esset, doceri etiam oportebat Ponit et enim rigorem borrorem, conuulsionem, palpitationem, tremorem, singultu, tussim ructu, sternutatione, pandiculatione in , dentili stridorem, oscitatione inter motus deprauatos, sed quia huiusmodi censendi sint costare non potest: quippe quit illi in tus plurimu inter sedisserant, non nisi perspecta deprauataractionis natura, in qua conueniunt, quales sint intelligi possint.Coctionem autem deprauata definit esse alteratione in altera qualitate, qu .am sit ea, quae secundu natura:

sed nec trali potest haec desinitio ad omnes alias actiones. Nec etia debile a deprauata satis distinguere videtur: Nam qui persecte alimentulo concoquit: seu paulo frigidius ic- linquit

250쪽

I inquit, non issequitur qualitatem, quae secundum natura existit: na tanucupplere deprauata, sed debit si potius huiuis

modi coctione nuncuparemus. Qua ratione debiliter, nona item corrupte alimen tu in venti iculo conco tuere eos dicimus, quibus za p. rs frigidiore intemperie est affecta. Ac profristo mirari licet quod Galenus in libris de Morbis, csymptomati , ubi generalem comunemque omnibus d ctrina profitetur, nil ut fere comune doceat, sed perpetuo in singulorum explicatione versetur. Iuo sane fit, alia, quae traduntur in aliis operibus dissicilia propterea videantur, quod a nullo certo principio sint ducta: Nihil enim est frequetius apud medicos nomine pulsus respirationis magnae, paruae, tarda , velocis, crebr , arae, aequalis, inaequalis, ordinatae, inordinatae: nec tame adhuc costat ex tractatione

Galeni qualia in in his actionibus vitia: an sub deprauata. vel debili functione ira de abolita dubiu noesrycoprehendi debebit: Sues permulta alia mala in actionibus, quaru sparsim mentione tacit, quin ulla arte costat quonia a nullo certo initio coepersit. Hinc sit profecto, ut nec omnes actionis laesae formas unquam numerare possimus, nec quiescat animus, quo eo ignorato, quod ars pollicetur, in his, quae spar sim nulla lue methodo traduntur, perpetuo laboret, 'aereat. Ioaque rei natura duce omnia vitia, quae circa actiones omnes inueniri possunt, inquiramus, certis postea generibus comprehendanans, ne confutione pariat innumera rerum multitudo. Necesse ergo est imprimis ea, quae vitiata est, a stionem aut fieri aut non amplius fieri, hiae rursus vel non fit impediatur, potentia tamen habet, ut fieri possit vehit si quis, ligatis manibus, illaria partisi opera exercere prohiberetur, quae quum praeter natura non sit a nostro instituto reiicitur: alia vero est , qua de: init fieri perfecto opere quae pariter secundu naturam existit: quo modo non fieri somnii in vigilantibus dicimus, quod genus cessationis vitiosum non est, sed secundu natura, sicut et t. deficiente materia a tiones non fiunti nulla existente in parte Larsione , liud vero est praeter naturam, quod vocatur abolita actio, qua diuiditur in prorsus abolitam, id est quae nunquam re stitui possitavi c. aecitatem visus integram abolitionem vocamus: in eam, qu. Eetsi nullo modo fit omne in tamen potentiam non amisit Qua ratione in neruorum resolutione