장음표시 사용
251쪽
tione sensum,& motu abolitum dicimus, tu. et a me saepius
restituuntur. Iam ver que aliquid facit actio vitiu so titur an re, quae iit,&in agendi modo Vitium enim ei in ratiocinatrice facultate, tuum ignorat an agendum sit, 'uid: quod in delirantibus usu venire saepe videmus, ciui ignorat an retinere an reiicere aliquid debeant, 'uid retinendii. quidve proiiciendum sit atque illud quid vitiu in principibus actionibus,&potissimum ratiocinatrice peculiare
existit, hoc vero omnibus etiam comune: Damnamus si aut
dem omne actione, quae aliud opus facit, quam oporteat: velut si ventriculus pro nutrimento venenosam aliqua subitantiam gignat. At in agendi modo, 3 ratione plurima vitia copraeliendimus: vitii enim est in actione ii excedat, vel delici .u, quomodo magnit, pariatimque pulsum respiratione magnam, parua per morbos pariter damnanans, eo quod mediocratatem excedant. Vitios a quoque est, quae est vehementior, validior qua expediat, quippe quum nemo
probet phreneticorum validiores motus, robur, aut vehementiores expultricis, aut rotetricis facultatis actiones: damnamus quoque eam, quae infirmior est , quam naturaeco ditio exigat: ut infirma coctione. retentione, expulsione, attractione, sensationes, pulsus debiles, S languidos ' motiones deniq; omnes. Nec vitio caret, quae confusa est Praeterea probanda non est, quae stat ut si tempus secundu naturano expectat, sed anticipat, ut crebrior pulsus, respiratio, excretio, quae ante qua oportet fit,&quae tardius uim expediat incipit, ut tardus pultius, tarda lue respiratio morbos a censetur, itardius incipiat vituperamus etiam quae rarius, aut crebrius exercetur, veluti rarum crebrii in qua purium: necno intempestiuam functionem accusamus: que
admodum elicam intestinique musculum male affectum iudicamus, quum alui excrementa, urina cohiberi per occupationes nequeunt Quin, vitiosa putari debet quae postea quina incepit, velocius, segnius ire obitur, ut in veloci, tardisque pulsu apparet. Nec eam probare possumus, quae ad longius tempus extenditur, ut longiores somnos, vigilias morbosas itidicamus, coctionem quae longiore tempore opus habet, ut mediocritatem assequatur: damnada quoque est,qu.equu fieri deabeat confertim, paulatim haut intermittit quae continua esse debet aut cotra. Nemo
252쪽
Nemo enim probaret seminis excretione, quae paulatim fi ret: subitas aute, cosertim factas sanguinis spiritu sq: retractiones ad cor,interna ct viscera exitiosas etia credimucotinua debet esse pulsuit, respirationisque vicissitudo pesimosque intermittetes pulsus interies fere alios cessemus. Per certa teporis interualla bibit, editque animal quia secundum natura habet perpetua aut siti, fame saepe vexatur, qui praeter natura afficitur. Excernit ite alui vesticae clue excrementa per certa teporis interualla: Fod si cotinuo hic a faciat, perpera certe affectu est. Nec probari quide potest inordinata inaequalisque functio, quandoquid pulsus, respirationes, aliasque oes motiones in e uales, in Ordinatasque amaxime alienas a natura putamus Anio etia culpare eam oportet, quae per corporis partes obitur, per quas non db et 3 velut quum noxias sanguinis excretiones laborat hpate inflammatione, eas ponimus esse, quae per narem sinstram obeuntur: probamus autem quando anguis per narem dextram profluit. Quis vero eam etiam no damnet functionem, qua plena est molestiis. superflua voluptate, veluti quum somnos illos morbosos credimus, qui in somniis variis, 5 inolestiis abundant, motum, qui cu dolore partium exercetur, tanquam praeter naturam omnes fugimus
Ad haec illud in vitio actionis ponendii, si pars, quae agit figuram debitam naturalibus motionibus non seruat nec toportet flect itur, aut alio modo agitatur, quo modi puto)rigorem, horrorem, palpitationem conuulsionem inter peruersas actiones recensemus. Itaque quum tot fere sint
in actionibus vitia, aut si quae alia reperiantur,facile ad hae redigi posse videantur: illud certe omnibus constare puto haec omnia a Galeno illis tribus generibus non fuisse com
praehensa. Nam vehementio , validiorque functio omni no praetermissi est,& omnes aliae, quae in incremet consistunt, sicuti celeriores, maiores, frequentiores, longiores &reliquae huiusmodi: hallucinanturque meo quidem iudicio, qui refugium in hac re Galeno quaerunt, eo quod putent sub deprauata actione auctam comprehendi Sic enim si eadem diminutam quoque complecti oporteret, si modcontraria sub eodem genere poni debent. Jamobrem ille diminutam, siue imbecillam a deprauata distinguit,
eam pariter, qua 'excedit, validi breue reperitur, seiungere necet Ie
253쪽
Ones, tremores depraua actiones, veluti etia delirium
uepraua tene, ut diximus contineri. Duo ei cro erunt ori mn
moni passim Galenus epugnat: Acquato certe satius esset concedere, Quae euidentissima suiu, quam ter tuerἴndo u
sui ri', hoc scriptorum patrocini: optimo et ua
lctissimosq; viros tandem ad haec absurda peril re Nuti quam putans Galenus omnia sua opera de perfecta
pillet. At logices ficultatis non ita gnarus fuit . ut uiu c contrariis sequeretur,perspicere non posset simulo ma
ore cura, diligentia insuit in sati su mui titudinem conscripsisset. Et certe tanton tu est o
i upernua. Est praeterea faciendum aliud genus, quod tri
254쪽
ster voluptosamque praeter naturam actionem contineat: Tristem intelligo, in qua dolor, vel alia molestia sentitur Uoluptuosam cu qua adest voluptas ex causis morbosis proueniens, ut in pruritu, in pudendorum affectibus nonnullis contino it inrcae profecto vitia sub nullo ex praedictis generibus compraehenduntur Nam superius eos refelli-imus, oui dolorem tristem sensationem esse putabant, tuum dolor non sit ipsa sensatio, sed quod sensationem tristem sequitur. Qui etiam in eo repraehendendi sunt, qud dia Iorent,vel potius eam sensationem quam sequitur dolor, deprauatam esse arbitrentumquod scilicet per dolores sentiamus, quae sentienda non sunt: Esset enim deprauatus sensus, si doloris causam, doloremque ipsum non perciperet. Nam ut vilionem deprauatam dicimus, quum credit homo se videre, quae non sunt, aut qualia non sunt non deprauatam vero se, actana, quum recte cernit omnia sua obi acta, Mea inter se discernit Sic prosecto quia in sensus dolo cris causam sentit, deprauatus dici non potest, sed exquisitus trotius effecique ut diximus deprauatus, si qua molesta re dolorifica existunt, non perciperet talia esse mare tristi lisensatio sub corrupta contineri nequit: Quod si ita est,quid obstat quo minus quatuor prima genera vitiata actionis constituamus ρ num abolitarum alterum, quod auctas 3c debiles: tertium, quod deprauatam quartum, quod tristes,&t voluptuosas praeter naturam functiones 'plectatur: Quanudoquidems praedicta inferiora genera excutiamus, illo-orumque naturam perpendamus, inueniemus ea omnia ad su Aprema ea capita non inepte redigi posse: Nam de abolita, impeditaque actione quid sentiendum sit, superius ostendi-ianus. Eam veris, quae ignorat an agendum sit,in rem nam npro alia facit, aut corruptam in re qualitatem inducit, in tordinata,intercepta, aut alio modo inaequalis est actio quique per partes ineptas obitur,aut etiam non seruantes nati Talem suam figuram, aliamque omnem conditionem qua: functionibus secundum naturam obeundis debetur, n5 im, merito deprauata actionem esse dicemus: quando in singulis his actionibus error quidam cotingere videtur: non excessus,nsi desectus, non molestia, non voluptuosa, aut abolita operatio. Atq; hac quidem ratione delirates, qui no per
Diciunt, magendum iit,err e dicimus: eos, qui perso
255쪽
minor quae imbecillior, quae obiu kr his
i iane pulsus gnos velleni lates plenos, atros e nus. Damnamua aute acutiorem audituna in aegrotis, ciuiim ad mortem properant, tanquam excedentem ternaturam functioneet, veluti otia scinthum ha
citum tempus obrepit, aut ad lon tu spuis met . 1 A :
Musamus:&naturae contrariam iudicamus esse instuli, iritu se reuocationem, quae per timorem inuadelud se
scosertim ad interna viscἴra persici tu . Qui nTeoctio
. 3 adurit: contra vero motus paruos langui os vacuos
256쪽
silasas,tardante interpolinas: praeterea 'ra rentes, paulati rivi; emanantes pervehemetiores mori bos in critibus sui lores,coctione, quae nunquam mediocritatem suam assequitur aut non nisi logiore tempore vitio fas, praeter naturam arbitramur In tempe sim aut actio nunc ad debilem, nunc ad auctam, aliquando etiam ad depranatam redi i pote i. Quuenim laxato debilitatoci; an mu
tium est: At si validior excretrix partiu vj QDς' x xR pricemq; violet, ad excessum reuocandum est ui si quis deliret, in principum corona aut in ba iacinadministrantur, quo tempore tacendum est, '
pemubq; sermone omn1 interrumpat, nemo est qui non corruptam deprauatam i huiusmodi operationem putet '
sub I nonnii ex praedictis functionibus, comm O
dius nunc in uno genere, nunc in alio collocantur. Veluti .cuae intermittit Iut tardat vel anticipat, qua quidem nunc UM. ibi, debilitatem, nunc ob deprauationem quanda, aut luper suum robur cotingunt: luod quilibet non imagno De g Odepraehendere poterit ne superfluo labore nannim imbe cillitati corrupta tractatione cosulere voluisse videamur Haec enim meliocriter erudiris su licere poterunt, quae o ninis actionum mala aut cerre praecipua, Maliorum genera, si quae supersint compraehendunt.Nam superfluu esse puto de eo vitio rursus agere,q d in molestia aut voluptati praeter naturam positum est,quit nul la in seriora genera ali sub se coinpraehendat: Quis 3 si quis difficilem actio ite I iter missam a nobis putat alterumq; genus costituendii esse, meo quidem iudicio errat . quandoquidem aut hoc nomine Gnes aut certe plurimas actionum trione com lctimur, id quod satis patet ex libro de Difficili respiratio
ne ubi Galenus aucta , diminutas,& deprauata eas respl irationes sub eo nomine explicat aut debilem actione intelligimus, quemadmodum idem author primo decati sis sumpto matum , difficilem appetentiam vocat, quae im becilla est, aut etiam deprauatam, aut deprauatam solum: Velut quum deprauatam coctionem dispepsiam, id itficilem coctionem nuncupari statuit in libro desisteren . tiis sympromatum Quo
257쪽
C vo quavem excrementorum, citiorum operum, quae in male . f. Elis corporibuspro-
C A P. IIII. . X PT 'Tas vitiis. quae in actionibus prae
uter naturam obeundis reperiuntur, reliquum T ' ut ad excrementa S alia opera , postrena oad tua litates corporis praeter naturam transn eamus: superius nam i obiter ostendimus prς- ter illi illi .u S,Mexcrementa 3c actiones aliud ei Ie synipto matum genus, quo continetur alia omnia opera, quae fiunt in corporibus laborantibus cuius generis est cibus, qui male in ventriculo concoquit hir, sanguis, humores, qui in lae pate, venis perperam elaborantur veluti etiam calculi, lumbrici, corrupta caro si cuid denium huius ge ineris aliti in corpore gignitur, quod inter excrementa proprie collocari nequit Etenina ex cromesta censentur il esse, qua post coctionem humo funa resultant id tuo dexul Caleno patet, tuum scribit libro tertio Method medendi omnem coctionem sequi duplex genus excrementorum mi im iudicans sanguinem, qui gignitur . excrementum T. nimirum quum ab eo, quod a reliquis una oribus,, tilique alia substantia secernantur, is xtra cornu eX-ν cerni debeant, excrementa sint nunctipata Sanguis au tem non est qui excerni debet Mab aliis segregari, quemadmodun nec spongiosa laxi 6rque caro,aut pinguedo: calculi vero , 'umbrici tumores non sunt , nec per coctionem, ut ali humore, gignutur, nec a communi quada a L. n. vi excrementa, seiungulatur: sed propriam, separatamque materiam tu sene rationern obtinent tibi tamen a corpo educuntur, communi excrementi nomine continentur, uiolatiis humoribus semper conuenit, quum a sanguine in secreti. Interim enim duim cuin eo confunduntur hu- iores potius nuncupantur porro excrementa eonstituere solet G. alenus praeternaturana esse tribus o liq; qualitate, quantitare ac toro gen 'r Quid vero sit excremen- tum esse tral 1 rate, aut quanti rite praeter natura,constare o-
ninibu puto. Ei en in huiusmodi, quum naturalem qua
258쪽
litatem, ' quantitatem sibi, naturaeque animali conuenieatem noli seruat: ut quum bilis pro pallida, i .aua, aeruginosa, vel vitellina, aut atra euadit,pituita salsa, vel acida, vel dulci gignitur Naturalem autem quantitatem excedere dicatur, quum proportionem iustam cum aliis non retinent,aut vires grauant, aut vasa,concauitatesque, quibus continetur, praeter naturam replent, .distendunt. Caeterum quod nunc toto genere alienum, alias tota substantia noxium vocat,
non satis explicat quomodo intelligi velit quaquam mihi non videtur aliud lignificare his nominibus quam quod excernatur aliquid, cuius naturam. sormam damnemus, nos tum rei ipuus quantitatem vel qualitatem, sed rem ipsam uniuersam: cuiusmodi sunt, quae naturae omnino familiaria,& cognata existunt: quo modo sanguinis, linguedi- Dis excretionem, Joramenta, quae exulceratis intestinis exeunt, toto genere praeter naturam esse dicimus vel etiam toto genere alienum vocamus excremetum, quod alienam serinam, Ic naturam corpori inimicam est sortitum: Qua ratione, pus, lumbricos toto genere praeter naturam esse ponimus, quis rea nilii habeant, quod probari possit, sed naturae minime propriam, Lab ea alienam formam, substantiam acceperint. Contraria ergo ratione aliquid toto genere inutile excrementum dicitur, nempe vel quod prorsus inutile sit aut omni ratione familiare, Mamicum. In sanguinis tamen excretione plurimum a seipso dissentire videtur Galenus. Nam in libro de Disserentiis symptomatum Languinis excretiones per quamcunque partem factas iii pro itu non amplius preter naturam esse refert Libro vero tertio de Caulis, easdem toto genere praeter naturam vult Teputari, ea excepta quae in mulieribus per uterum moderate contingit: Tam solet I seipso variare,& rato idem de e idem re scribat. Verum sit praeter natura illud statuere oportet, o iod male affectis corporibus accidit sanguinis in mulierious excretiones, quae naturalem illarum conditionem sequuntur, nunquam praeter naturam existimabimus. Si vero toto genere praeter naturam ponitur, quod excernitur,si modo cognatum, familiarεque extiterit, profecto sanguinis euacuationes, quae aliter quam per uterum contingunt, perpetuo praeter naturam censere par est siue iuuent, siue
jaedant. Non enim a quo id fiat, quid sequatur excreti
259쪽
hem, sed eius. quod excernitur naturam substantiamque in hoc casu spectamus, alioqui nec bilis porraceae, aut aerugi-:os ae vomitum, aut sudoris secti di profluuium, vel alterius tumoris vacuationem praeter naturam crederemus, quum alia per morbos sese a noxiis humoribus expurgat. Na etsi ' ea tunc agit morbosa tamen est causa, a qua stimulatur in praeternaturam afficitur corpus. ubii vero excernantur humores nunc tempestiue, nunc importunὀ,3 per idoneos, aut a neptos locos, aut alio modo, quam oportet, dissici etia et in ipso excremento id non facit, sed in ipsa actione de ex crotione: Noenim propterea variatur id, quod excernitur, se rdiuersa est excernendi ratio. Ex qua quidem non fit, ut alia . vitia praeter quam praedicta in eo, quod excernitur, toto pe nere noxium ponere necesse sit. Iam vero inter alia operi et morbosa, quaedam etiam sola qualitate sunt praeternatu- ram. vi caro spongiosa, quae in i lceribus igi itur, limae cim Lola quantitate veluti quum ob nimiam an uinis coniam corpora moles praeter natur: in augetur, singuis ipse inri u moderate redundat fiunt etiam quaedam toto genere natura raeeotraria, ut caro ipsa tur trida, ct calculi, qui in renibus M a vesica concrescunt,&vermes, qui in variis corporis loci et gignuntur, nec non pus, pili,s' uum,&re quae saepius,a ab Ices sibus genita reperiuntur.
De vitias, uae in qualitatibus cor
CAp. V. V Ascorporis qualitates in te hi gere opor
teat inter symptomata recipi, antea ostendimus. Nunc vero paucis docendiim est, quot
pos in esse in his quoque distincta vitio- rum genera intra in re alienum esse non pu- to tribus etiam modis in eis vitium contingere Etenimi ob edo , qu sanguinei corporibus, dum febricitant, intenditur, solo excessu damnatur, si veryli pallidi fiant, qui irubri su apte natura esse solent, qualitatem praeter natura ni ... thabere eos putandum est, sed non toto quidem genere, quod tunc putarem euenire, dum alienas omnin qualita' i ς ις ' natura humox umiQUR. conceperit, qua Ies sunt, quκ
260쪽
ex venenis toto genere lethalibus proueniunt. Q itur enim quum varie a liciatur corpus diuersaeque admodum in eo nascantur qualitates non licebit etiam ea ei eribus quibus iam inter se distinguere, quo illorum naturam docere, exprimereque valeanaus Aliter namque sic corpus putabimu quum natiuum illius colorem intendi, aliter quum in alium mutari proprium alicui humori, ut bili, pituita , vel omnino in eum, qui perniciem monstret, indicibilem quandam qualitatem imbuerit, viderimus, quippe quum natura et postulet, ut quae qualitate sola bene ponsunt, aut quantitate, vel tota substantia aliter corpus a Siciant aliaque symptomata, proinde alias qualitates genere etiam inter se discrepantes inferant quemadmodum ipsa a litibus illa proueniunt, genere dii serre posita sunt. Nec aliter quidem possunt disciplina methodo tradi, nisi prius certis generibus,' nominibus,res, de quibus agendum est, inter se fuerint distinctae. Si quis enim forte docere tentet, quonam modo differre cognoscantur morbi, quia causis proueniunt, qua sola qualitate obsunt, ab his, qua
quantitate, aut toto genere noxia existunt, non aliter commosse id sacere poterit quam si dicat illos , qui laeduntur arei qualitate symptomata liabere qualitate praeternaturam, alios autem quantita tris toto genere, quibus quanti- ras, d ipsa rei substantia est inimica.
De numero symptomatum,qua in sim
gulis partibus reperiripssunt.
symptomata antea obunde ostensum puto, Nunc vero admone dum est non parem esse in umerum symptomatum in singulis morbis, singulis partibus affecti : quandoquidem ex morbis quidam non pariunt excrementa, nec qualitates corporis mutant,& partes, nec easdem genere, nec numero aequales actiones edunt. Nam morbi, cui instrumentarias partes infestant, nullam per se vim habent ad excrementa mutanda: si quide excrementorum generatio, retei ti Oi