De morbis libri XIIII. Librorum catalogum, & quid accesserit ex secunda hac aeditione, proxima docebit pagina / [Giovanni Argenterio]

271쪽

emperie, vel tumore,vel excrementis oriri com temoret. Quamobrem veneficiis Maliis, quae ab arte iamur fiant aliena, reiectis, utpote qua ea cosideret, quibus opitulari potest,cotemnat autem quoru causas ignorat,ouaeque allius ratione & in excedunt quaeramus iam a quidus civ x omnia symptomata in uniuersum proueniat: ua in re. quod omnes fatenturi&rei ipsius natura docet primis Ponemus morbos sympto matu causas estes uuandocuidem

Intemperatura morbosae, quae excremeta praeter naturam, mutatis illoru qualitatibus, aucta diminutaq; quatitate, veleri corrupta uniuersa eoru substantia, reddunt, inccio et in actiones corporis labefactant, id abunde testatur. Sunt quoque causae sympto matu, quae morbos efficilii: velut bilios mordace' humores, tertianas febres comittentes,ob id rigore, horroremq; pariunt: Sumuntur praeterea sympiciniatum causa ab aliis causarii generibus. Esenim caloris natiui vitio, quo natura tanquam instrumeto ad omnia corporis

actionibus secundum natura seruire nequit Porro mat rix vitio symptomata prouenire ostendit vitiata eococtio, corrupta ob vitiosa alimenta nutritio At sudores, qui ob cutis raritate contingunt.&pulsuu interceptiones, quae Oc cupato spatio eueniunt, mostrant causas sine quibus non vocatas, syinptomatu quoq; este authores quemadmodu sane pulsuum respirationis a laeta differentiae illae, quae in malὰ affectis corporibus mutato illorum usu ob finem symptomata nasci docent. Ac ut semel dicam ex unoquoq; genere causarum propriae in singulis generibus symptomatum caulae sumuntur quae omnia euidentius in eorum tractatione annotescent,propterea quod sere solum nominis communia

. Aionis vitiara cause.

CA P. II. ROVENIUNT corpore, ut antea ostendimus, aftiones, corporis ipsius qualitates, excrementa, Walia opera, ut humorum , dc aliorum de quibus antea egimus generatio:

272쪽

authores,quum d ab illis haec proueniant. earum muta. xionem se luantur : ex bona namque coctione fac puis bonus, laudabiliaque excrementa, corporisque proba qualitates resultant ea autem vitiata , haec quoque similes labes contrahunt; Quamobrem docendi ratio exigit, ut causas, quibus contingit actiones laedi, quarum explicatione ad aliorum causas enumerandas facillima via paratur, primum hoc loco expendamus: qua quidem in re, ut antea

praefati sumus, ibit Galenus quod commune sit omnibus, docet: quum statim initio libri de Causis symptomatum visionis oblaesar ausas explicare aggrediatur idque nullo

posito principio, quo certa docendi methodo intelligere liceat, nec plures,nec pauciores esse posse his, quas ille de ea re tradit Quod si etiam numerum earum causarum, 'uas omnibus sensiti uis functionibus communes esse statuit,ex-ctitiamus: non solum inueniemus eo non compraehendi in

1nnia, quorum occasione huiusmodi lanctiones labefactari contingit sed nec etiam omnibus illum conuenire A quod non omnes causas sit complexus,postea ex his, quae trademus quilibet intelligere poterit Non esse utem e s, quas

ponit omnibus sensiticis operationibus communes , paucis

ostendo:Uult enim laedi posse huiusmodi functiones vel vi-xiata potentia, vel oblaeso praecipuo actionis instrumento, vel parte aliqua offensa, quae sum quempiam praecipuo instrumento praebet, quitactu non conueniunt, Neq; enimiastus instrumetum num est praecipuum, aliud vero, quod illi subseruiat,sed unicum est illius actionis author, nempe neruus: In aliis autem sensoriis r stabat duas ab initio causas ponere vim Minstrumentum , huiusque postea diuisonem facere,qubd aliqua scilicet sit pars quae primas ad actiones edendas obtineat aliae vero illi subministrent: Iam vero illud quaer inius, quorum scilicet occasione actio,ies laedi contingat. Itaque. vi ex certis notisque principiis res totair edat, illud imprimis docendum esse videtur: ut ea quaeramus, a quibus actiones fiunt, quum secundum nati ram habemus, eo enim inuento, quandoquidem in eisdem genera bus opposta collocantur,facile quoque erit inuenire,quod in haeredesideramus. Ac spectanti

quidem mihi quod comune est omnibus actionibus, rationi, idetur conlauu,ut in illis omnibus causas statuamus potentiam

273쪽

tram, instrumentum utrumq; quippe quum videamus omnes functiones ab insitis singulis partibus facultatibu, prouenire, omnes calore nativo, peculiariq; aliquo instrumeto, per Quod fiant, egere: Sic enim profecto sensus, motus a sensilica, motriceq facultate per neruos caloris beneficio in corpore exercentur: Sic cococtio a coctrice facultate, seruiente illi calore,& instrumento aliquo, in quo facultas ipsa residet, perficitur, denique nulla est functio, quae tres has causas non requirat In quibus vero usus variari potest, veluti inpulsibus,&respiratione apparet, est etiam finis varianda actionis causa Na reliquis positis,eisdem causis,s lovsu mutato, pulsus, respirationemque mutari contingit: quod optime animaduertit Galenus, quia illarum funerionum causas in lib. de Pulsibus.& Respiratione inuenire studet. Quinetiam in his actiori ibus, quae absq; siqua materia

neri nequeunt, quales sunt naturales, quilia attractione retentione, alteratione, expulsione q: alicuius substantiae e santur: materia quoq; huiusmodi obeundae operationis causa eenseri debet: Ut enim bona fiat nutritio laudabile nutrimentum praeter alia est necessarium: causa vero, quae subiecti nomine a nobis donata est in re proposita cum proprio instrumento coincidit. Idem enim est subiectum corpus, in quo agendi potentia sita est, Minstrumentia , per quod actio

obitur: veluti concoctio, quae inventriculo,&abeo ta quam instrumento agente,coctrice potentia tanquam aut fore, de ei Sectrice perficitur. Nec quidem, ut arbitror, est a ratione alienum causas cia quibus, aut sine quibus non , nuncupatas inter actionis causas ponere: ut enim alimentum in ventriculo, aut alia parte concoquatur, oportet quidem adesse facultatem, auae recte suo munere fungatur, instrumeta idonea ,3 protiam triateriam, Musum si velis mediocriter r-gere. Verum nisi retineatur tantisper, donec elaborari alterarique valeat in Deli profecto reddetur concoctio: est autem in hoc opere retentri sicultas, ut satis apparet, causa cum qua comode, Ac sine qua nullo modo concoctio fieri potest: Sic etiam cutis raritas causa est copios sudoris no tanquam efficiens, non tanquam materia aut instrumentum, aut alterius generis, quam huiusmodi de quo nil egimus. Requiruntue actiones tempus debitum, certum ordinem, certumque modum,& nonnullae spatium, ut cordi arteria-

274쪽

xumque motus,& singula actiones suas peculiares ea uias sine quibus seri nequeunt,& cum quibus commode obeunturA siderant ut raritas partium, quae quasi iam actiones Dromoueta' retentio quasdam iuuat, alias impedit: de quibus in singuli saetionibus agendum est: licebit namque mctori singulorum causas sectanti ex communi methodo. quam nos solum hic profitemur, quod ad rem propositam faciat elicere. Ac quod actionum omnium vitia iniret lictas causas, tanquam in proximas, de immediatas redigantur. unicuique constare puto, quem non pigeat aliquot ex omni genere actiones ad aliarum exemplum excutere, clarum causas expendere: Etenim imbecillior facultas, ut omnibus constat. actiones vitiat, nimirum quum illius causa tremores in senibus sensuum omnium 3 motionum ob laesiones, in aliis etiam quorum facultates infirma sunt, contingarit: Debilitato autem contraistbque calore natiuo communi omnium funistionum instrumento,syncopes, sopores: per vehementiores accessiones morboru ,3 mille alia actionum vitia accidunt: Mictio verb, orto lapide in collo vesicae, proprio illius actionis instrumento laeso, impeditur pulsus respiratioque mutato illorum usu a naturali mediocritate euariant. Quein etiam obruto grauatoque ventriculo nimia cibi multitudine concoctio, que in eo obitur, improbe perficitur: quemadmodum etiam antea diximus quum retentri facultas male suo munere sungitur Atque hae quidem causa ut proximae, Mimmediata cum actionibus agnoscuntur sic ab aliis proueniunt Nam facultates corporis intemperaturae offendunt, instrumenta vari morbi exercent, varia causae sum mutant, calorem corrumpunt, de ab actionibus, quibu peragendis incumbit, distrabunt: Non desunt. quae omnis generi materia, quae ad actiones obeunda est necessaria. multipliciter varient: quarum rerii ratione actiones quoque labefactantur. sed ut diximus intercedentibus illis causis qua coniunctas in hae reposuimus Nec illud ignorari puto, omnia uarii arcessciunt ad quatuor Ierum genera. quibus antea morborum caucis duximus, andem redigi, ne superflue hic eadem repetere Og

mur.

275쪽

CAP. III. M N L VI illud constare puto praedictas causas, ubi plurimum excesserint, actiones omniano abolere: sic enim ubi ob maximam intem periem facultas patitur, actiones perire vide SE'Lamus, morte ita nonnunquam subse tui, vel totius quidem animantis, vel partium, quas vitium infestate Velut quum ob vehementes intemperies ventriculus nutri pasto nutrimentum concoquere valet, sed tale illud reii citur, quale assumitur, quod in leuitate intestinorum potis smum apparet Hac etiam ratione extincta ob aeris circunstantis insignem admodum frigiditatem facultate sensis-ca, immo trice, nonnullas partes praesertim extremas, quae frigori magis sunt expolitae sensu motu priuari contingit: qua quidem in re illud ignorandum non est, a quibus scilicet morbis facultates maxime afficiatur. Nam etsi omnes intemperies, quum plurimum excesserint vim habent abolendi Cicultatena, quaedam tamen sunt quae nonnuli is ex illis minore excessu tollunt: Calor enim excedens coctiones non perinde abolet, nisi maximo excessu temperiem penitus dissoluat. At frigus longe minus huiusmodi vim habet,contra vero cibi appetentiam non multo excessu tollit calor frigus autem potius intendit, nisi usque adeo crescat,3 fiat maxima exuperantia, quae omnibus functionibus est inutilis: Eodem pacto retentrix facultas ab omni insigni intemperie exolvitur ab humida tamen etiam minore a sicca autem non nisi maxima perditur: veluti etiam voluntarius motus sunt praeterea quaedam sunctiones, qua maius in facultate robur requirunt, quum alio tui exerceri nequeant: aliae verb, quae non desinunt fieri, donec vel minimum facultatis superest,quod de sensu motu scribere solet Galenus, illum scilicet minimam vim , hunc maiorem requirere: quae omnia ab eo pr cognita esse oportet, qui fractum aliquem ex hac generaliore tractatione percipere ve- Iit. Est verba bolitarum,&intermissarum actionum quoque causa nativus calor ubi enim adhibitis vinculis, aut ob suffocationem, vel di solutionem , aut ad alia loca revoca

tionem is diffundi per corpus prohibetur, actiones earun

276쪽

i O AN ARGENT LIB.

partium, quibus ille non adest, otiari necesse est Ombuc modis a m crista vinculis, aut alio modo partes, eo ouod caloris consortio dest tituantur lyderationibus corripiuntur,

occlusi aspera arteria mortem subsequi, per inediam, vehe inentioreque euacuationes digesto violentius natiuo calido contingere animi desectum: per somnum vero externarum part vim operationes caloris ad interna viscera contracti inopia celsare videmus. Vt vero calidi huius natiui siue spiritus non eadem est in omnibus partibus

conditio ii quidem in oculo purior, splendidiorque esse solet sit ob peculiaria eiusdem vitia quarundam partium officia peculiariter labefactari necesse est: Si enim crassior. aut turbulentior, aut non perinde splendidus in alii partibus vigeat, minimum sorte actionibus illarum oberit: At si huiusmodi in oculis fuerit, si non omnino perdet ce te insigniter visionem offendet, quod etiam a Galeno libro primo de Causis symptomatum proditum est: Caeterum risis instrumentis adactiones proprias obeunda destinati .sunctiones illorum aboleri ratio docet, continuus usus:

sic enim sensu, motu uniuersum corpus obstructis neruis omnibus in eorum origine per attonitum morbum dc nonnullas partes illis abscisis priuari videmus. Eadem ratione obcaecantur homines vulnerato vehementiu oculo. praesertim ea parte insigniter laesa, qua in eo instrumento praecipuam vim ad viilendum obtinet, aualis est humor crystallinus vocatus, id quod ad proportionem in omni alio instrumento intelligere oportet. Illud vero, quod abolito usu actiones Quo Jue deleantur, certi se imum est equippe refrigerato vehementer corpore, extinct6que calore, arteria pulsare,' corpus nutriri desinit, si quando ob caloris magnam debilitatem aut subiecta materiae pertinaciam non disssoluatur: quo pacto etiam quum secundum naturam habemus dormire, edere moueri, alias functiones, quae in nostro arbitrio sunt positae, cessante illarum usu, interrinittimus: Qubd veris ob materia vitium actiones etiam destruantur, locet nutrimenti ingesti copia, quae nulla accepta coctione grauata coctrice facultat ,' expultrice irritata,vel per intestina descendit. aut per superiores partes cruda vomitu reiicitur, id quod etiam accidit fiexpultrix, sine cuius quiete concoctio perfici nequit, temer/concite

277쪽

eoncitetur,aut retentrix intempestiue suum opus deserat: Propterea occupato spatio, in quo instrumenta dimouentur, actiones quoque prohibentur Velut quum exuperante in cordi inuolucro, quos humore, cor post deprauatos motu . qiros edit, tandem moueri desinit At si tempus, ordoque desinit, caetera quae sub causis sine quibus complexi sumus, mirum non esse debet, si actiones pariter sterila sinant: Ne .lue enim qu ae oculos tano utar, aut ab illis sunt remotissima, videri, nee in maxima temporis angustia cassi

ri possunt, quae longiorem moram requirunt, peruerso cibationis ordine quid prohibet quo minus concoctio vel infeliciter obeatur, aut etiam penitus perdatur: deniq; expositis in hoc opere causarum generibus, quilibet non omnin medicina ignarus intelligere poterit, quoru occasi ne actiones aboleri contingat.

Causa quibus contingitatilioncs quasdam aboliri

aliis manentibus integris. CAP. IIII.

MD I aliquando aliquarum partium actio

nes, quum interim reliqua partes nullo modo sint ostensae satis omnibus constare puto: quando avide sensu, .motu, qui resoluta ha--- ,ent crura,aut brachia destitui tur, seliciter tamen alimentum in ventriculo, hepate, uniuerso corpo. reconcoquut Quin 3 illud notum est multarum partium functiones communi malo pariter aboleri, ut in attonito morbo sensu motu corpus uniuersum priuatur: ventriculi coctione labefactata ad portionem laesionis, reliquas partes improbe nutriri:atque etiam ab omnium partium robur per lypothymias 4 vocatas syncope conspicimus. Nec illud quidem noui est in eadem parte actionem unam,

aut plures seruari, alias autem, S nuc unam, nunc alia abo Iera: siquidem longa experientia tritum est nonnunquam in eodem ebro sensum, A nutritionem vi ere, motu deperdito,&hoc incolumi sensum aboleri Verum perinde

facile non est horum omnium causas assignare posse: Nam Quod quarundam partium functiones laedantur aliis illa: sis, ratio in promptu est, vel quod facultas, aut instrumensum,vel finis, aut materia, aut quaepiam alia ex praedictis

278쪽

.causis peculiariter in illis partibus euari et nulla mutatione in aliis facta: Plurium autem partium actiones Leduntur

cauiis communibus, veluti a materia communi, publico i strumento, communi usu, sificultate ob communem lai dem materiam ventriculi, hepatis, e omnium reliquarum partium conco stio nonnu nouam vitiatur ubi ver,cori

ritu per animi desectum caloris natiui illest publici instra menti vitio, omnes corporis actiones labem contrahunt: per cerebri vero assectus oblaesa sentiendi mouendique s cultate, partes sensu, motu lue destituuntur, alias autem suactiones retinent: Variato autem actionum usu partes omnes, quae illius causa agunt, in suis actionibus noxas experiuntur, quomodo contingit pulsus, respirationem deficiente calore, pariter aboleri: Ex quibus sane constat vitio proprij instrumenti multas actiones laedi non posse, , ni uersas corporis functiones nec ob materiam, nec ob facultatem aliquam, sed duntaxat communi affecto instrumento vitiari abolerique propterea scilicet, quod nulla est facultas, nulla materia omnibus actionibus communis: cal re autem natiuo a corde influente uniuersum corpus ad omnia sua munera peragenda opus habet. Potest tamen ob c anu ne malum, quod uniuersam structuram afficiat, ut in se bribus contingit, facultas omnis laedi atque ita, nitrer se corporis sunctiones pariter labefactari Qv d vero in uno membro actiones quaedam laedantur aliis illaesis,causa non ita patet: Nam id totum Galenus ad diuersa instrumenta, aut robur, imbecillitatemque facultatis referre videtur,ve, aut quum sensus seruatur amissis motu causa est inquit, quod diuersi sint nerui. qui in idem membrum inseruntur: contingereque interim, ut nerui, qui ad cutem perreptant, sint illaesi, sensumque suppeditet:alij vero, qui musculis implantantur offensi, mouedi vim exercere nequeant:eademq;xatione fieri, ut laboratibus illis qui ad sensum sunt destinati,&j5 aliis, sensus aboleatur, superstite motu . Quo a si is sit neruus, eadEmq; pars, qua asscitur, accidere qui de posse

scribit ut seruato sensu, motus perdatur,no tame coiri fieri posse, ut aliqua pars, quae suaptae natura sentiat, moue tur, sensum amittat reteto motu, bppterea scilicet quod motus agen do, sensus vero patiedo exerceatur, maiore aut vim

ad astione, quam ad passione requiri,proinde seruari posse,

279쪽

usuere tantam vim neruis laesis,aut alio quocunque modo corpore affecto,quae sensum quidem suppeditare valeat, admotus tamen edendos non sucticiat. Quae certe,ut rectὰ dicta sunt, relinquunt tamen in quo dubitare desaliam cau-ιam desiderare possimus. Nam quod seruetur aliquando motus, aliouando sensus ob praedictas causas certissimum eii A quod etiam maius robur requiratur in motu, quam an sensis,ex hoc constat, lubi videamus eos, qui admodum iunt defatigati,aut morti propinqui, ne moueri qui de possise, valentibus tamen interim sensibus. At illud non ita recipio, quod putet nunquam reperiri corpus, quod moueatur sine Lensu, quandoquidem saepe contingit, ut dormientes non olum agitentur toto corpore per lectum, sed etiam γ

pius surgant,quod ille sibi etiam contigisse in libro de Motu musculorum commemorat idque sine sensu uenire necesse est, si modo somnus sensuum omnium est vinculum ouoddam,& omnes sensus dormientibus seriantur, quod ii quis neget repugnante rei natura ,su, velitque rem authoritate decernere, locus est libro tertio de Causis pulsuuapud Galenum, in quo scribit aperte dormientes non sentire:id quod etiam ab Aristotele in libro de Insomniis memoriae proditum est. Quod si contentiosius agamus,velianumve eos etiam sensum aliquem retinere, illud certe nou negabimus non aeque euidentem eum esse in illis ut m

tum, quem tamen oporteret euidentiore esse, longe ma

gis vigere, si modo facultas,quae per neruos sensumis motum partibus largitur, quum imbecilla est putetur in t gros sensus seruare posse, motus aut minime: Fur enim

quaeso)manifesti validiqued vari sunt motus, nullus

aut obscurus in toto corpore dormientium apparet sensus Itaque constat seruari motum per eosdem neruos in eisdepartibus non seruato sensu: uod si ita est, quum neque ex robore aut imbecillitate se cultatis, neque ob diuersitatem instrumenti,per quod miusmodi functiones obeuntur,id contingat, necesse prosect est aliam esse causam qua ex facultatum ditterentia sumitur: Nam quoniam mea quidem opinione una est facultas motoria diuersa a sensifica, ideo fit, ut una insuente,alia autem non, sunctiones quae ab illa proficiscuntur fiant, alterius autem minime mirari tueri ofecto in hac re licet Calenum bar inter se non distinxisse,

280쪽

xiisesed perpetuo scribere sensum de motum a cerebro per neruosa lingulas partes demitti, quum duae sint inter se plurimum disterentes hae iactiones, diuersas i ob id oporteat elle facultates earum authores, siquidem ex numero Da operum de functionum, numerus facultatum , ut tradicia initio libri de Naturalibus potentiis inuestigari debet. Quebd si inter se discrepantes has facultates re vera agnouisset,& quod in dormientibus de sensu motu diximus. animaduertisset. non solum inuenisset, quod putat fieri noposse, ut motus unquam seruetur ociante sensu, sed etianio, diuersas potentias inter se natura distinctas non locis sorte, neque instrumentis id contingere ut arbitror credidisset.Nam quae alia, quaeso, potest esse causi,quur ab eadε

intemperiri liue alio morbo nunc imaginatio, nunc ratiocinatio, aut memoria in cerebro laedantur, aut in ventriculo concoctio ge non retentio, aut expulit vigente febre, quam quod diuerse sunt facultates 3 quae etsi offendun-rur omnes ab intemperaturis, quaedam tamen plus es minus, quaedam vero etiam a quibusdam iuuatur, a quibus alia deliruuntur quemadmodum ante ostendimus: QSodsi locis eas inter se seiungeret, facile erat causam inuenire, quod scilicet loco eo in cerebro affecto, in quo residet, quae patitur facultas, alia ill sacviu sedes integra est id accidat. Atri 'ium ea nus iussinter se euidete locis separet, non alia potest elle caussa, quam qua ex diuersis morbis,aut ab iundem excelsus in .equalitate sumitur: Si quide siccitas coctioni obest, retentioni prodest, humiditas contra illam iuuat, hanc laedit. Vnde mirum non est siccitatis excessu abolerico stionem,' humoris exuperantia perdi retentionem,alterutra vero excedente qualitate, nam labefactari, aliam incolumem relinqui: Quamobrem nos, quod Galenuς de sensus e motus abolitione, A conseruatione solum scribit, ad omnes alias functiones pertinere putantes, communes, quas 'osuimus causas inuenire laborauimus, motum in eadem parte fieri cessante sensu, non alia ratione putamus.

quam quod diuerse in potetiae, quibus huiusmodi actiones proueniunt: id auod rarb contingit, in dormientibus tamen ob manifestam ausam conspicitur. Ium enim sentificavis omnino por somnum quiescat,& veluti constricta in cerebro contineatur, uetuit longius spargi, quum

inte