장음표시 사용
261쪽
tio, expulsio, quicquid denique circi illa praestare necessamum est, luntror naturaliv.faculta tua linitiis ratione potissimi sequitur. Nam ulcera vulnera excrementa praeter natura procreant ob intemperiem, quae viplurimum vulneratis ulceratasque partibus aduenit, obstructiones vero inter omnes morbos instrumentariarum partium aliquid ad excrementorum collectionem proprie pertinere videntur, quando occlusis meatibus,per quos expurgationi excremetorum via patet, ea aceruari,S praeter naturam succrescere necesse est. Eadem quoque de corporis secundis , tertiisque qu alitatibus ratio putetur. Nam obstructicine excepta, quaeam pedito excrementorum cur si alieno colores, ut in morbo regio apparet, corpus inficit, quicquid est in illis vitii, ab intemperari primisque qualitatibus prouenit. Caeterum altionum ratione symptomatum numerus in singulis partibus hoc modo euariat: inraedam enim ex corporis partibus sensu destituuntur, aut motu quaeda vero sensu, Motu sant prae ditae: aliae fontes sunt actionum , quaedam suas functiones exercent duntaxat ad propriam administrationem 3 custodiam: Alia vero actiones edunt toti etiam corpori seruientes, publicas Cotingit praeterea in partibus, uuae pluribus actionibus a natura sunt donatae, inaequales diuersasque lesiones fieri: quarum occasione nunc una nunc alia , aliquando omnes functiones perduntur. Est enim id iam experientia iitum in partibus assectis seruari aliquando motum, aliquand sensum, nonnunqu.am utrumque pariter aboleri, ut in resultatis corporibus apparet Oiamobrem necesse est nunc arsualem, nunc inaequale reddi symptomatum numerum in diuersis, singulisque partibus, quo niam non eadem est omnium condit io, nec paria, nec eadem mala, quibus unaquaeq ie illarum torquetur Ratio tamen exigit, ut plura nascantur symptomata in parte sensu pri aedita, quam in alia, qua hoc caret: is in ea, quae mouetur, quam m immobii: plura omnino patitur, qua publicia, quam quae peculiare sibi munus exercet, veluti ventriculus qui meminas habet omnes naturales facultates attractricem chlicet, retentricem, coctricem, expultricem: quarum aliae ad nutritionem niuerso corpori necessariam talia vero ad propriam exercendam sunt destinatae. Principibus vero partibus affectis, etsi pauciora noni qua in illis actionum sym
262쪽
plomata contingunt, tamen in reliquis omnibus partibus plurinia omnino, origine labe si fata proueniunt, velutiquum laeso cerebro, seruui sint gri eiu similionibus casus, 3 motu in uniuerso corpore depi risitur .affecto corde omnium partium actiones per animi idesectum , 3 synco et concidunt paucis interim in ipso corde lab A atis Operationibus, quoniam p. au claabet utpote quod ad sup-re litandam potius vim, qua omne actiones per. aguntur, qu .im ad multa officia exercenta sit a natura institutum,veluti etiam: rebrum quod tametsi nullo sensu, ct motu est praeditum sentiendi tamen mouendiqu' facultatem singulis membris largitur. Itaque quum praesens tractatio Om Mium partium conditionem A actionum numerum praecognitum ponat facile qui haec. symptomatum numerumi praedictum tenet, quae quo tu symptomata in singulis partibus consistere possint facile inueniet: Quivrro haec igno' Tat, nec sorte etiam ea intelligeret, quae prolixius de ea re, sed noli natori aliqua titit te, ilica no is dici possent, qua re ad differentias symptomatum transeamus.
IPSE MEM TIA I symptomatum ab eis
dem sere sontibus sumemus, a quibus morborum 'ilserentias antea duximus Q iam ob rem . si quis exactiorem huius rei cognitio nem desiderat, imitatione eorum , quae lite tradita sunt, 'am minimo aegotio instituere poterit. Novenina inir sentia singula prosequi non instituimus: sed ponae tiro lum docere,& paucis exemplis rudior uin imbecillitati consulere quibus illi adiuti a reliqua inuenienda
accendi valeant. Itaque quum symptomatis natura in hoc posita fit quod aliis, quae sunt praeter naturam succedarieactu sequantur, merito a diu rsitate eorum ad quae illa sequuntur consequentium ipsorum, praeterea consequendi diuersa radio e pro oris sympto matrim differentiae sumentur: quum Praeterea illorum no eadem sit generatio, AEsolutio, nece VJEproprietates, nonnulla quoque in his ti-
prouente iri differentiae. Porro sequuntur symptomata quaes
263쪽
quaedam morbum,alia morborum, alia etiam suas peculiares causas rete ira a colo pr. ter naturam vitiatus causae morbi, nempe humorum comes est Actiones ver laetam ortam plius Caepius sunt effectus Actionum autem diis renti patiem ipsam affectam potius comitantur: nam quod laborante homine febre nunc cibi appetentia, nunc excrementorum retentio, nunc expulli magis laedantur,p rtium ipsarum a quibus livius modi actiones prcueni ut, diuersa conditio,&ad patiendum aptior, vel ineptior in causa et , Quae omnia facilius postea intelligentur,quumaymptomatum omnium causas docebimus autem disterentiae ductae sunt ex ioc fonte generalissimae, ita interiores quaedam. specifica in singulo genere resultant. Nam interea implomatia, quae morbos sequuntur, Uitterentia haec est, quod quaedam morbos similarium, partium intemperiem, totam substantiam vitiatam: alia vero instrumentaria tu ut consorinationem, Dagnitudinem, numerum,coniunctionem, vel unionem corruptam comitentur item quum dicimus quaedam esse, quae morbum apsum sequuntur, quaedam quae morbi magnitudinem, tempora, principium scilicet, incrementum,statum de declina tionem, morem, quaedam quae morbos primarios,alia, quae secundarios, aequales, inaequales,continuos intermit tentes, ordinatos,inordinatos, breues,longos, salutares, lethales, primarios, per consensum communem, particularem, aut denique aliam morbi differentiam consequuntur.
Eadem profecto ratione in his quae a causis proueniunt, differentia constitui potest, quod scilicet quaedam nascantur ab efficientibus morborum causis alia ab instrumetis alia, C. teria,alia demit a subiecto:cuius generis haec est etiam cinerentia,si dixerimus quaedam esse symptomata morborum capitis, alia ventriculi, cordis, hepatis, nerui, ossis, vel alterius partis assectar: alia autem totius corporis aegritudines sequi:Caeterum ab ipsi et symptomatis, quae consequuntur, differentia huiusmodi oriuntur, quod scilicet nunc actiones laesa solum, nunc etiam excrementa, qualitates corporis praeter naturam mutatae male affecta corpora, nunc vigilia inter actiones, aut delirium,vel syncope, vel concoctio vitiata, aut .aesa respiratio,vel pulsus, aut plures,vel pauciores huiusmodi functiones sequantur. Sic in
264쪽
ter excretia enta quod ex laborantibus corporibus nune prouenia iit sola qualitate nunc vero sola luantitat , aut toto genere vel etiam o innibus modis noxia: ex qualitatibus vero nunc vitiles, nunc gustatiles, vel audibiles, vel odorabiles, aut tactiles per morbos mutentur. Iam vero ex conse quendi ratione proprias differentias hoc modo sumere licebit Q u aedam enim ita sequuntur morbum, ut cum eo perpetuis sint coniuncta nec separari aliquo modo possint, qualia sunt, qua incipiente morbo inuadunt. cum eo augentur, vigent, declinant, S desinunt: quae ob id cognata a Galeno in libro de Sub figuratione empirica licritur: Quae dam vero qu. e postea eueniunt, quae amni eodem loco,&in Aphorismis επις αν ένα ab Hippocrate nuncupantur: sequuntur praeterea qua dam immediate morbos,caulas uena orborum, alia vero intercedentibus aliis symptomatis, veluti deprauata ventriculi concoctio illius partis affectae immediatum est symptoma, sanguificatio Vero, 3 omnium partium male peracta nutritio eum morbum sequuntur tan tuam longe remotiores effectu Comitantur rursuα nonnulla ut propria, tu peculiaria, alia vero tanquam comunia omnibus morbis omni bii' affecti corporibus: veluti durities, mollities proprium est symptoma morborii, qui in intemperie consistunt actiones aureia labefactatae partus existunt omnium morborum . Ad hoc genus dii Serentia ea etiam pertinere videtur, quum dicimus ita dant symptomata per se, alia per accidens morbos sequi veluti per se sequuntur, quae a morbis in omnibus proueniunt. Per accidens vero quae subiecti ratione nascuntur, ut vehemens dolor in delicatis exquisitioreque sensu praeditis corporibus ex leuissima tia morbosa Causa excitatus. Quod Vero quaedam actu, qua 'dam potetia comitentur affect a corpora, in ea differentia compraehensum id puto, in qua decognatis, mox apparentibus casibus egimus. Quoniam vero symptomata suam habent generationem , solutionem,
suas ire proprietates, non immerito ab his etiam digerentias quasdam ducemus. A gen eratione qui lem, lubd non nulla paulatim i Dantur, ut corporis gracillitas. ali. a vero, quae subito emergunt ut dolori, por in comatosis affecti bus: A solutione veth pariter huiust nodi result an differentiae: paulatim si quidem quaeda mitescunt, tolluntur, qua
265쪽
lia sunt quae siccitas parit, S: ali morbi, tuae longam curationem requirunt: sunt ei b, quae subito evanescere possunt, ut sitis, dolo. : in utroque vero composita sunt differentiae. Nam quaedam cit 'ligi iuntur, Mabeunt: veluti dolores ex flatu concitati,alia cio. quae cito qui de procreantur, tardius tamen .uatiescunt, quemadmoatam dolor, rube o triasio, caeteia inita limata partis symptomata. 5 desunt velo quae tardam habeant generationem, solutionem: eluti dui ities, qua siccitatis excessu a corporibus contrahitur. At quod quaedam a moibo, quaedam a morborum caulis, alia in o initibus corpo i bus, in omnibus locis, temporious gigni. tollique valeant ciis imum est, sed haec differentia quodammodo compi chensa est in ea, in qua prosequuti sumus differenti in eoium, ad quae symptomata seqv intur: Quo ira in vero symptoma praeter naturam est,&proprietates suas ab t, quibus aut laedere potest, aut nequit: hinc tuae d. rna insignia symptomata, quaedam leuiora, uaedam tilia, alia ita utilia dic utitur Appellat autem insignia symptomata Galenus, qu .ae curationem interrumpunt, variant, nimirum quod causa evadant morbum au gentes uentesve: cuius generis est dolor magnus, vigilia in ignis, sitis vehemens. vel ea, quibus periculum de vita imminet ut antini defectus, δ' alia actiones insigniter laesi quibus intermissa morbi causa illius curatione, nonnunquam succurrere cogimur: inralitates autem corporis praeter naturam reddita insignia non dicuntur symptornata, uiam ob eas curationis ratio variari non soleat, vocat
uero in libro de Optima secta idem author utilia sympto in ara, quae vela causis morborum sumuntur, ut grauitas 1 repletione, et a locis, ut aegre spirare, vel a facultate, ut animam deficerc: alia quae non sunt huiusmodi, superuacanea inutilia esse censet: quum t. amen Omnia plus vel minus aliquid conferant, vel ad morbi naturam, vel differentias, aut illius causas dignoscendas: quemadmodum abunde ostendimus in opere, quod de Signis conscripsimus. Atque haec degeneribus. differentiis, natur u sumpto matum sufficiant.
266쪽
ptomatum sunt conscripti, multa desiderari posse noli dubito si modo quis spectare veliciquid docendi via, ratio
postulet, no autem quod nostra haec corruptio in tanto sectarum studio, 5 patrocini antiquis omnibus scriptori, bus tribuere solet: Nam quum liuiu Gmodi explicatio imprimis requirat, ut author doceat quae, quotve uni symptomatu omia tu causae, id omne ille pr te mittit, tum singulorum generum symptomatum causas, statim aggreditur, nec illud quidem in his communi aliqua ratione facit:ex qua principia ponantur, quae singulis postea lucem adserant. Quum enim varias causas recenseat, quae eiusdem non sunt rationis: diuersa siquidem est causa sudoris tenuis humor multus a cutis raritate vel retentricis imbecillitate, vel expultrice praeter naturam concitata ne perpetu, te generibus, ct numero causarum,
de quibus in hac re agendum est, disputare litigareque cogamur)ab initio erat ab eo qui arte scribere haec aggreditur,docendum quae, qu6tve symptomatum possint esse causae. Deinde si forte Galenus de actionibus laesis agit, docet quidem a quibus visus,auditus,odoratus,& reliqui sensus offendantur: quid item rigorem, tremorem,conuulsionem,attonitum morbum, peculiariter quasdam deprauatas debiles,&abolitas actiones committat: At docendi methodus desiderat, ut imprimis quae sint vitiatae actionis causae, leinde qua deprauent, aboleant, aut alio deniqueatio do functiones bibesactent tradamus. Postea vero lita Iuli partibus, aut nonnullis claritatis doctrina causa, tractationem accommodemus,ut veluti exemplis quibuseam,
quae artificiosa methodo surrant inuenta, comi robςntur,
267쪽
huius nodi sin illa ruina explicatione nunquam asIeuul liceat, quod ars omnibus liberaliter promittit Nam non
enset symptomatum multarum partium, ipsorum met
abor usa abefactat' lactis generationis inbecillitatis co
pQ lium, quod in 'uibusdam symptoma
pr Icipuant aus ina, aduersus quam medicus sua praesi- ob ,ςoimna 'naoret. In aliis autem eam po- tius adierat,quae modum docet quo fit symptoma, Guaebue
si nihil , vel minimu certὰ ad reme Linuemddae se a glutinosi sq:la umoribus
serebri ventriculos occupantibus iari scribu veram svm- lptomatis causam, cui remedia debentur,qua bue ut pry ter aturam sic casus eiuslem generis parit, docet. At quum ri gorem ab expultrice iri irata fieri radit, causam innuit
qua cognoscamus, quonam modo ab irritante tumore ri- gor excitetur. At nos eam quaerimus, quae Opem nostram
in ratione comitialem morisbum crassus humor, tua acris rigorem committat ri ui- idem in utroque symptomate humor causa est stimulans ex
inpultricem, quae quum vela ementius aduersus noxiam mate-
surgit, i prauato motu vario, pro loci difici sita ite, v1titur postulat profecto docendi ratio, ut quod id str eodem modo doceatur, caedemque genere causa in simili
'stione facimus, in alio autem ad sola humorem caussam re-f- 4 ocamus Postremo in quibus d sumnt 0matis immodiata scausam, in alii vero remotissima ad ri quo modo elo
268쪽
Nee vero etiam illud probare possum 'hiod in eo libro, in quo differentias symptomatum se explicare profitetur, i lorum causas inquirat, ut quum disputat, an omne sympto in proueniat a morbo vel non quod in lib. de Caulis statim erat faciendum, atque etiam in illis, in quibus de causi agit, multa miscet, quae ad dii serentia pertinent, confusa rerum doctrina: nimirum quum seiunctas oporteat esse tra ctationes,3 suo loco singula explicari ab eo, qui toties laudata methodo aliquid scribere tentat. Verum enimvero etsi multa in eo aut hore desiderari possunt, plurima tamen
optime ab eo sunt inuenta,& memoriae prodita qui si excoluerimus, qua desunt,non magno negotio forte inuenire poterimu S.
sim ponenda 1 γ tomatum cares.
C A P. I. IDEO multis placere, ut omnium symptomatum causae ad morbos referantur: quandoquidem symptoma a Galeno desinitur id esse quod morbum sequitur, Mab eode libro primo de Causis symptomatum scrinitur, magnitudinem symptomatum, magnitudinem morborum sequi: quod his solum contingit, quorum quaedam sunt ut causari alia vero illorum et sectus quin etiam in libro demisserentiis symptomatum omnem illorum originem a morbis duci contendit. Verum aliter, meo quidem iudicio, sentiendum est: Nam etsi plurima symptomata a morbis proueniunt: non desunt tamen , quae nullis intercedentinus morbis, ab illorum causis, ciliis nonnullis nascantur. Qua in re, si primo aut lioritate certandum est, non deest nobis Galenus in libro de Optima secta, ubi scribit symptomata quaedam causas morborum , nonnulla verbalia partem ipsam affectam sequi. Qiijd quod scribit
tertio de causis symptomatum, ea inquam omnia ex intemperie similarium, vel instrumentorum morbis, vel materia quantitate oriri. inium enim omnes morbi aut similarium aut dissimilariu sint partium, praeter eos aute addat materiae qualitate, quantitate: perspicia costare puto illius opinione omnium sympto matu causas ad morbos re
269쪽
M DE CAvs I SYMPTOMATVM. ferri non posme, herit quidem Nam quum laesa altioiymploma sit qualem quaeso dicentu, esse Libum una, quae ' destituuntur, actio:
tibus recurrente consertam calore ad interna viscera remores potissimum oriuntur Scribit quo u bro uinto simplicibus visum hebetescere, in i oculi, in faminatione, nec ulcere, nec fluxione, nec alio malo a Tetas. cui vitio quae medentur auxilia Oxi lorica nominarine an similarium forte erit morbus quum tem ries con-
peratur ratione huiusmodi accidentis fit ea se Praeterea
tur. Nec vero etiam instrumentariae partis morbus suerit. v ex superius demonstratis patere puto:quid enim desectu aut alteratione spirituum patitur structura instrumcnto tum clauamobrem v ctiones fiunt ob rectam partiti constitutionem, spirituum beneficio sic eas laedi ab eisdem causis praeter naturam flacitis neces e est, tune solum morbo, quum partium constructionis vitio labefactantur. Nonne etiam scribit ob exactum partium sensum sympi mala quaedam nasci: ut stomachi dolorem. singultum obtenebrationes quasdam circa oculos, quales suffusione laborantibus apparent. Quorum certe morbus no est causa. sed potius perfectio qua Gm constitutionis corporis velutiquum etiam linguam, quae gustandi exquisita facultate est praedita, non solum extrinsecus aduenietes sapores, sed eos etia qui ab interno humore proueniunt, per ipere tradit: Ad haec per rigore, horrorem, deprauatis actio ibus vitio malorii humorum, nemo morbii agnoscet horti symptomatum authore, quemadmodum necetia quum expulti ix facultas per alui profluuia aduersus noxia materiam, nullam
270쪽
interim nobis sentientibus mordiciatione, vel intemper Ie, aint deniq; alio vitio laborantibus, in quo in orbi natura posita sit, vehementius insurgit: fiunt enim haec symptomata a morbosis causis antequam morbum gignant insurgente vi excretrice, quae quod molesta nullo saepe nostro sensu extrudere appetit. Quid praeterea de his dicemus, qui vertigine laborant ZQuis quaeso, morbus deprauatae illius actionis, in qua omnia circumagi putantur, causa fuerit in intemperies Zquum nullo saepe accedente calore aut frigore, vel alterius qualitatis excessu, solo ut mea fert opiuio spirituum inordinato motu huiusmodi symptoma contingati Nec illis credendum est, qui morbum statuunt esse in numero, qui huius causa existat. Non enim instrumentariae partes ex spiritibus, constare dicuntur, sed ex similaribus particulis longe diuersis a spiritibus, iunioribus, siquiderii haec inter elementa, is corporis principia ab omnibus opti . in is scriptoribus ponuntur: Quid de sis, qui nimio Veneris amore aestuantes dormire, Latias actiones corporis, aut animi probe,ut solebant exercere nequeunt Z stultu namque suerit huius rei causam reuocare ad intemperie quod non-Dullis placuissis video: uum nullis remediis, quibus corpo-xis intemperaturae corriguntur,eorum morbus mitigetur:
nimirum quod non corporis sit vitium, sed animi qui continua, vehementiq; cogitatione reuocato ad se calore cosporis officia exercere prohibet Q aodsi incantationibus. fascinationibus, docente usu, a multorum historia attestante, fides aliqua adhiberi potest, quis morbus causa erit, quum per incantationes venere quis uti, aut alia corporis animiq officia obire vetatur Nam illud ridiculi esse, quod a nonnullis de haere dicitur, qui huius veneficii vim ad intemperieri redigere volunt, omnibus constare puto: quippe quum verba , quibus venerem ligant fascinatores, aut alia multa, quibus utuntur ad actiones,corrumpedas calefaciendi aut alio deniq modo intemperiem camittendi vim non habeant. Sed quid magis in hac re laboramus, quum Gale, nus, cuius potissimu aut horitate illi omnes cotrouersias diiudicandas esse censent, scribat initio tertii de ausis symptomata ventriculo nullo modo affecto ob cibi potioriis avit ita, e ninnulla alia eiu et partis coctione, reliquasq; actiones labefactari, ε alio loco omita symptomata intestin