장음표시 사용
301쪽
appetitia, in ipso fiat ausi ita,
in Ore, experimur doli, - mo ira, tristitia,
comoueatur quod dolorem Deireth, 6
antiqua est a Platono iri ; - quidem re
302쪽
ouaquam apta esse ad dolorem, voluptate inserendit:at id elle inquit Galenus lib.j. de Caussis symptomatum quod
seribit Hippocrates, dolores fieri his, quibus natura altera itur de corrumpitur: verbum enim corrumpitur celeritatem
simul ac magnitudine mutationis indicare. Quam quidem opinionem multa meo iudicio refellunt: at i istud primum squod authorcs illius sibi in hac re pugnentinam Galenus septimo libro Methodi medendi, quod de Aristoteles etiam Nitestatur id experieti docet, pronunciat humidura siccum, ivtpote quae passiuae potius, quam activae sint qualitates, non snisi sensim,& longo tempore posse suam vim imprimere icum tamen Galenus lib. ii de Uictu acutorum, secundo de Medicamentis secundum locos, statuat dolore ab his qualitatibus nasci.Deinde de aut hor libro primo de Causis sympto matu hanc opinionem euertit: quia docet, postea osten 1' demus, tum tactum, tum alios sensus dolentes leniri volu lptateque affici, quando sensim fleniter a suis obiectistra ictantur. Praeterea repugnat huic sententiae experietia nam
si quis etiam leuiter pungat digitii siue id subito agat, siue lpaulatim, certe dolor nascetur atqui huiusmodi mutatio lanagna non est siquidem magnas eas censemus esse muta letiones, qua plurimum distrahunt corpus a priore statur qua li3i profecto nequit esct huiusmodi punctura qua posteaqua lablata est res quae pungebat, nulla eget medicina, sed solius ulnaturae beneficio protinus sanatur, aut potius nihil relin iquitur, quod aut artis, vel natur opera desideret Ergo quod IJeuissimam&minina incit mutationem, dolore potest pa trere. Pol sunt cidem praestare quae paulatim agunt: nam ad patere ostedimus ex punctura quipaulatim adigitur: si il lusi dolor fit ab exsiccatibus nulla celeritas adesse potest:sed sola sufficit actionis magnitudo Ad haec si omnia qua dolo irem pari uti postea seste demus, id faciunt soluendo conti inuum hoc sane erit euidens argumentu, dolore nasci posse, di tum ab his quae leuiter . tum ab illis qua multu solum aguttnam ex utroq; genere reperire est, quae continui dividant lΙdem testantur animi dolores qui a rebus minimis, maxi timis, subitis,& tardis incipi ut, augenturq;. sun etiam multa aqv. e et fico fertim agunt tamen dolore nequaqua procreare a possunt: cuius generis est purgatio, sanguinis missio colar cliim adhibita: haec enim suapte natura dolores mulcere mil nime
303쪽
untio uicenna: quibu See o iiiiiiiii , et ii, peciem solutionis eontinui s ah his C
'ulnus, vel fracturam, vel rupturam
304쪽
sae doloris contra quas pugnat duo remedia genere lin
b, quidem a mentum videtur esse medicis
ni momenti: quandoquidem Hippocrates ex diuersis oen eribus remediorum, hominem ex diuersis, nequaquam ei ex vino elemento constare probat Galenus vero ut
d imus in hac re varius est: nam in libro de Io: qui
temperie capite secundo de medicamenta secundum locos,
Π hi, o de Natura humana iecundo de ictu acutorii, alibi saepe statuit dolorem fieri, V
laluentibus 6tinuu: libro vero duodecimo Methodi,' pride Causis sympto matu, quarto do Simplicibus medi i
dum locos, omnia qua dolorem pariunt, putat diacere eooub partium continuitatem corrumpant: sed nulla com-
ni Ione utitur: nec satis docet,quo pacto singula ob 1
es ii solutione nas tur Quod breuiter docere aggrζdior
1 iam si intemperies, aut id quod intemperiem immediate i a lorem moueret non soluendo continuum, ubi ve 'Lomeli, r, sicut contingit in febribus ardentibus, in miti parte corporis sensu Idita dolor fieret: at id nomsir etenim thorax qui muli is neruis praeditus est , ob id illis um exquisitior habet, quὶm vena caua, renes, aut alumbi no dolet,etsi vehementius calefit,utpote qui propin Idu o sit ipsi cordi ubi est ipsius febris, caloris sedes: opor ureret ut hanc parte,quae magis calet, sentit, qui mul baliae quidolent, maiore dolore torquer1,li ex sola tem aperte dolor nasci posset: aut verb immediatam causam do oloris ponunt et se solutione cotinui,in promptu ratione habent huius diuersitatis quod noompes partes qu calefiunt dii tendantur ex humorii ebullitione, vapor copia: unde potissimu circa renes&in capite per febres dolores urgent. ration aetsi partes illa minus calent, fortόq; minus sent ut, ni quὶmquq t raceet costituunt: tamen plurimus vapor, hu- Trinaliis continetur,qui inebranas. vasa tendit Idcirro dolor in inis nascitur neouaqua vero in aliis quae distedi nequeunt: vel quod magnas eat ui x ,qRNR V re aut vapore repleri non possunt,ut thorax,aut pcirco con
305쪽
eri est laepuis caro In his igitur non fiunt dolore in tribus: 3uia etsi plus satis incalescunt, anten solution conres nunt. deinde lusi qualitati quae unius sunt generis, na
ea uena agendi ratio , quoniam ea lena natura. Ita i si is ni calefaciendo tandem comburit continiri in q; violat seu ui-
in qu calefaciunt, eandem vim obtineant, sol
uendi inquam continuum, inserendi arte hac ratione dolo
rem: etsi in uibusdam ebu ob fori s vehemontiam si, ' .' Mi mensensu aliqui hi tu ' ret: nam dolor quia calore nascia
t 'r, est semper cum quadam ebullitione, effusione i humo - quatenuo &continui solutio oritur. Idem testa turdolor qui fit a frigore, etenim digiti qui ex eo dolent,
vidi. Haec satis probare videntur alterantia non sua ratio- V k 00tini ratem partium corrumpunt, dolorem an ferre. Aliorum vero rationes qui aliter sentiunt facile est euertere: na quod ait Avicenna uniuersum membri dolere in quo tamen non est solutio continui, qua solii est ubi vulnus . vel alia diuisio conspicitur falsum agnoscitur: etenim v bicuq dolor est, prorsus aliquid a lest, quotion tinuul edit. Nam vulnerata parte, quae prorsus diuisae no sunt ut in puncturis neruoru cotingit, tenduntur versus sua extrema aut dolor cotingit, quod coquant humores, qui inflamationem . excitat: ex qua me brusi paulatim corpori admoueatur eo dem modo exfusione humor si ,3 vapori generatione dolorem pariet. At si cosertim adhibeatur, primi incidendo suo quod modo. penetrando, postea vero etia exulceratio coa tinuum laedit. hoc modo videmussa minam nostra corpora asticere: quod si in crassa substantia constiterita et nis, protius exulceriando, erodendo causi fit diuisiona continui uod fieri videmus ab aqua se ruente, I accensus carbo nibus: haec enim subito crustam suo contactu excitant Cae- . terti internus calor mitior ut in leuioribus febribus, ex suo one, vapor u generatione, solutionis continui, doloris causi evadit: qui autem vellementior est, vi in febri-oas ardentibus, no solii in ex vapori generatione,sed etiam
306쪽
ob ebullitionem minorum, tendit, dolorεmque assert.igi tur cum internus calor non nisi interuentu humoris, doloris sit causa, noli mirum sit hecticii ut dicimus nequaquam dolent: imbecillus enim est in illis calor, qui nequit in humorum inopia excitare ebullitione, aut tantos vapores pr creare, ut partes iam inanitae, distendi valeat: externus vero
calor vehementior potest dolorem in illis mouere quia alia ratione cotinuti corrumpit, diuidendo inquam, penetrando: cui passioni obnoxii adhuc sunt hectici: Ac multb quidemelius est ita sentire, euidentia,& rerum consona sequedo, quam refugere ad aequalem illam temperie, in qua animus quiescere non potest: arterii frigus mitius , tendit partes compellendo,exprimendoque humores a superlicie cui o currit in profundum, quod vero vehemetius est frigus, vim quandam habet penetrandi, veluti ii Ridendi mordedi, ut in nive, maere frigidissimo morsionem sentimus, in naribus, auribus, extremis digitorii partibus. Haec enim frigida suapte natura, sine munimento, primum externis iniuriis exposita, grauius aliis membris Sciuntur. Ergo calor, frigus aliquando suapte natura, aliquado rer ob passiones quas pariunt in humore continuit diuidui, dolorEmque pariunt. At vero humiditas humectando replet: ex repletione tensio, ex tensione cotinui solutio,& dolor fiunt. Iam vero siccitas vix potest dol5rem efficere: nam suapte natura ut nec alia qualitates alterando, nequaci iam potest id facere. Continuum autem diuidi non potest a siccantibus in partibus neruosis, sentientibus in quibus fit dolor, quin prius mors praeueniat, propterea nec couulsionem a siccitate neri, facile possum ostendere: Aiunt enim huius opinionis aut bores fieri conuulsionem siccando,ex sanguinis profluuio,purgatione sudore, vomitu, inedia, motu, a febribus ardetibus, Maliis huiusmodi rebus, quae corpus vacuat, exsiccat,Rationi enim consonum videri, ut nerui ob siccitatem contraiiantur,conuellanturque, quomodo chordas cithararum ab ignes sole exsiccari,cotrahique cospicimus. Verum si quis paulb diligentius rem expendat, inueniet prosectb hanc opinionem infirmis niti scindamentis. Nam si in conuulsionis generatione non sufficit qualiscunque humo rucosumptio, sed necessarium est, humorem eum absumi, quo neruus ipso eonstat,& terrenae illius partes inter se glutinatur, semper prae
307쪽
praeuehie mors huiusmodi siccitatem, prius enim uim tot
tetur materi: insita singulis membri, ammoso h
uitatibus continentur, educetur, ut sui facis ii se
pectata integia consumptione,anima, vit; que ex iranr-
v qu. nequeat in corpore omnem pati excessum '
unquam vidit huiusmodi onuul ibi a b., ne
at opera, neruos denudare, designa exponere veli fortes enim tune eonuulsione pariet siccita si s d eis ne non mas, nec quaerimus quid nostra opera fieri os it Veis possint morborum causae, quas illi ponunt, quibus duri e
i tabidi,qui ad extremam siccitatem peruenerunt coitu rio A
omnibus partisus, in quibus adsunt nerui I diei illi Vini posuit, quod viderunt multos exsiccatos, couulsos quod nos ipsi coiicedimus, non tamen propterea conuicisio i rate erat: sed ob acres, aut etia alios humores siccitas vero ipsa ab aliis suis causis Addo quod scribat Galenu n bro de conuulsione, eos qui ex siccitate convelluntur, pro in mota, nec cogitandi quidem de remedio aliouo inpucedere:ex quo constat eos falli cui specie mali decea se couulfionis exsiccitate mectantia conuultione iuuant, id quidem non faciunt, qu dmedeantur conuulsioni a siccitate: sed ubi aere, x da es minores,aut alios qui Di te conuuidone faciant, et unillant, aptosque ad evaporationem reddant: Nec mi ori
i, ratios chordisci hararii, dierui, nam Π
sis. apte natura, nequaquam munitae ab aliis partibuqe attractrice facultate,cui; opera humectu, po liis a calore,&siccitate facile contrahi possunt At biti , qui venas arterias habeant vicinas a 'fias sunt humorem,&ex eo hum ecfari, dissicilό uep ho suam duritiem, partium vicina risi ut ei, si di do diique undiquaque tegantur, humectentur, conuulsivam em nequaqua experiri possunt, mora enim sempe in euertite humoris contenti in suis vasis desectu Ergo dolor' siccitate fieri non potest. nisi ratione tengo uautem non possunt parte statientes 1 neruosa a soliI
308쪽
siccantibus, costabit, a ficcitate nullum posse fieri dolorem taut si fit non erit ille quidem leuis, Galenus sentit sed ve alientes: ut qui noli nisi a magna sicciti te fieri possit: sed haec rsatis de dolore qui fit a primis qualitatibus insensu tactus aQ iod vero alia obiecta huius sensus dolorem pariter co- ξmittant ob solutionem continui, omnibus notum esse pus aio: nam dura, grauia, crassa, acria, mordacia , vulnerantia, di dalia huius generis doloris sunt causae, vel qui conini inaedo, d& ob id tendendo vel erodendo, vel incidendo vel frangen ido, vel alio denique modo,continuit soluat: de qua re antea gabunde tractauimus. Caeterum in aliis sensoriis no perinde facile est modii inuenire quo dolor gignitur, tamen si ovis idiligenter inspiciat ut tactum a praedictis obiectis diuiden- edo sic, Lalia seu Caria affici, dolere uela suis obiectis ob so-t lutionem continui intelliget: nam sapores qui dolorem pariunt ut Plato in Tim 'o I Galenus quarto de Simplicibus ire te docent, vel mordicando, vel contrahendo continuum Icorru in psit. Idem faciunt colores. odores, soni haec en in Iomnia doloribus sua Censoria afficiunt, quod vel cotrah. at, aut secent quodammodo, aut dissoluant quod unitum est i Atque haec fatis de his quae dolori ipsius corporis sunt cariosae, Nunc vero videndum est an possit doceri ratio, qua dolore in animo a suis obiectis oriuntur: quod etsi difficillima est intelligere tamen praestat in re pulcherrima periclitari,
quam penitus tacere. Igitur quum dolor animae non coireniat sine maerore: merito forte statuere poterimus secultates animae qua dolori subiiciuntur, pati a suis obiectis , nosolum ex propria natura, sed multo magis ex passionibus, quae in partibus illis fiunt, in quibus facultates huiusmodire fident: nain per maerorem luctum dum dolemus senti mus cor admodum contrahi, violentiam quandam ex ini moderat i contractione pati: id quod etiam in timore percipitur: est enim timor, volvolo quida aut certe aliquid dolori simillimi Cotra vero in ira, Centimus cor ex ebullit Ione tendi, in au lios 'c dissolutio quarda, ob dilatatione, de filiandae sulione, no a ne etiam in imaginatione reri mole .starum senti naus cerebrum contrahi. iuvet uti diuidi λ Ira quε si dolores tum animi, tum corporis sunt ab his que substantiam instrumentorii diuidunt, iam elici potest perfecta doloris definitio, quam antea potius supposuimus quam certa
309쪽
aliqua ratione veram esse ostenderimus. Est inquam dolor molestia, quae agendo percipitur in certis actionibus facta cum continuum soluitur: compraehendit haec definitio omnem dolore animae,& corporis ex quo nullo negotio pos-
rum causis. CAP. XV. J differentias a nullis certis fontibus ducit Galenus, sed sparsim singulas enumerat: quo fit ut nemo intelligere via qua pos-lit an omnes differentias teneat, an quaeda ad---huc forte relinquantur: quare ex certis capitibus rerum disterentiae sunt petend. v. Porr doloris differentiae quae praecipua sunt, sumentur ab illius essentia: Sunt autem de essentia doloris, quae in illius definitio assis mutur. Igitur quuta dolor corporis, cuius potissimu differetia , callarum causas quaerimus, si molestia, quae sentiendo percipitur, 'ertis causis nata: merito ex differentia quae agnoscitur an ipsa molestia quae sentitur,&ex causis quo illim pariunt, Ut patiuntur, differentia multa resultabunt. Notamus quidem in ipsa molestia qualitate quandam, A quantitatem: ac a qualitate molem. e semptae si ni ill ae disserentie, ouum dicimus, inter dolores quenda esse tensi usi aliti mordacem alium erodentem, alium acutum, alii pulsatorium, alium ulcerosum, alii grauem, alium asperitatibus quibus dam plenum, alium qui terebri, aut pali perforantis sensum praebet, alium stupidum, alium stimulantem,alium punctorium, alium contundentem, alium retrahentem, alium denique detraliente, oui enim sensus quidam fit tensivus, stupidus vel quod molesti fiat cum tensione, stupore ideo ta
le dicuntur si e doloris disserentiae: quam qua tam ii huius
modi nomina plurisus modis a Galeno scrpentur: de qua quidem re breuiter ago ne quid difficultatis in tractatione ex significationis ignoratione oriatur. Sed illorum duntaxat mentionem faciemus, qui pluribus modis usurpantur. Vel ex ipso nomine non fatis patet illius natura. Igitur pra
m dolor ut Galenus in primo commentario sed libri de
310쪽
Morbis vulgaribus testatur, bifariam usurpatur vel eiarm et grauis dicitur 'ubd rei grauis loco incumbentis sensun a
inferat,vel quod difficilis sit. Acutus dolor vocaturabe dem authore, qui sensum talem repraesentat, qualis a re acu ta pungente nascitur: Es que vicine ait dup lex, unus leu ter acutus, qualis ab acutae acu punctura seri consueuit, alius qui a re crassiore acura excitati potest. Ulcerosum dolorem definit, qui inter mouendum, vel tangendum in Iaborante parte sensum excitat qualis in partibus ulceratis per
cipi solet. Est vero stupidus dolor qui cum stupido sensu est Coniunctus:Pulsatorius intelligitur,qur cum quadam pultatione affligit. Mordax siue erodens is est, qui erosion Hieli sum affert Punctorius est qui punctio nas sensum resere In hoc etsi veluti radix pungendo videtur horrere in uno imo, dolor tamen latius in circulo extenditur Contundens con lusionis sensum praebet Retrahens est in quo pars affecta retrahit: Detrahens veris in quo eadem detrahi videtur. Caeterum a quantitate molestia siue maiore, aut minore sensu ducuntur hae differentiae, quum dicimus quosdam esse, lores magnos, alios paruos siue remissos, alios esse maximos, alios vehementissimos, alios minimos. Iam vero Acausis dolorum sumuntur illorum disserentiae a differen tia quidem subiecti in quo fiunt, ducuntur hae , quum dicimus dolores quosdam esse internos, alios externosis alios profundos, alios his oppositos ut ita dicam superficiales Astu enim partis quae affligitur. emanant hae dimerentiae: Ab illius vero figura proueniunt illae quum dicimus dolores
quosdam esse latos, siue ut vocat Galenus late fusos, alios angustos, alios extensos, secundum longitudinem, alios contractos et si qua aliae sunt huiusmodi differentiar. A partis Vero Quantitate vel quod uniuersam, vel mediam, an minorem duntaxat illius portione occupet:cuius generis sunt in dolore capitis cephalalgia hemicrania. At a partis substantia quae dolet, di serui inter se dolores, ut colicus dola Ne phritis, Pleuritis Carterii a causis comittentibus dolorem manant etiam quaedam disserentit, in quo genere non incommode reponi possunt hae, quum dicimus dolores quondam esse maligno , alio benignos, quod a benignis,& m lignis causis sint nati: Item quum dicit Hippocrates interdψlores quosdam esse calidos , alios frigidos Proueniunt