장음표시 사용
321쪽
vero qua possunt, oritur dolor, quando illis utimur conferitim, no oritur vero si sensim adhibeantur, aut non nisi sensim continuus oluere possint. Sanato enim priore dolore. nemo est, qui illis tamdiu uti pergat, ut valeat continuit diuidi. Atq; haec dicta sint de voluptate, quae nascitur, dum corpora aegrotantia fanantur. Caeterum bene valentes sensus,&conualescetes, ab eisdem rebus delectari ex Galeni opinio ne patet, Nam asserit ille libro primo de ausis sympto matum,colorem caeruleuna in utroq; statu oculis iucudum spectaculum. Qua quidem opinione alia forte melior inueniri potest. QSum enim praesidi i , iii a sanis competiit, distincta sint ab illis, ovaeco ualescentibus adhibentur: no potest utiq; idem esse voluptatis causa in utroq; statu: niti contingat aliquando id quod relinquitur morbosum in conualescentibu; sanari posse illis obiectis, quibus valentes sensus oblectantur. Ac ut dicam quod sentio, tu bene valentibu voluptas cognatis, familiaribus rebus comparatur sunt autem huius generis quae mediocres sunt, pro cuius a natura: hae enim moderate viaiunt sensoria, Miaminita in mediocri statu conseruant. Propterea medi colores, sapores suis sensoriis grati sunt: extremi vero diu ferri non possunt ab se dolore, molestia: merito quidem. Nam ut aegrotantibus c5traria sunt quae iuuat, sic fanis utpote in mediocritate quadam positis, gratu est, quod mediocre, imitet
At conualescentibus ista obiecta voluptatem conciliant: quoniani illorum mistus est affectus, partim ex sanitate, partim vero ex praecedente morbo cui iucudum esse no potest: nisi quod istam vim habet, coseruandi inqua , quod est secundum natura, ct mutandi, quod praeter natura est relictsi. Idem sentiendii de his, qui parati sint cadere in morbos: na mistus est illorii status ex eo quod est secudunn,4 praeter naturam. Iam vero ad proportionem eorum, quς dicta sunt de his, qua pariunt voluptatem in sensibus, licebit quaerere,quid voluptate assiciat animum mana laborati anim o do-Iore, ex contrariis illis, qua dolorem pepererunt medicina, de oluptas petenda, sic enim lucrum mulcet, Tanat animi dolorem ex iactura pecunia conceptum. Ac ut in corporis doloribus, quae adhibetur medicina, aliquando nouum inducit dolorem, ita praessidia, quibus utimur in animi doloribus, nonnunquam priore sedato dolore, altu inserui: velu t
322쪽
liqui cor li dolorem ex nimio risu gaudio obortum, ex re tristissima, affatina reprimimus ex nimia enim effusione, veluti lilaceratione corcis, subita sit eius dem contractio, diuino quaedam,& dolor: praeterea vi in bene va lente corpore, grata,& voluptarosa sunt obiecta, quae temperat Lmoclerata exi:lunt sic animus bene compotitus non
nisi moderatis rebus delectari potest. Sed haec philosophi, quibus forte plus oci Dest, quam nobis, diligentius tractent.
De aut is doloris, voluptati quaesiunt
JT AUTEM in dolore anim pars ea ,sue fa
cultas animae, quae dolorificas, voliri tuosas impressiones recipit, aptissima censetur, ad dolores procreandos,ebsque grauiores reddedos, quae est infirma, mollis: qui vero huiusaaa ocli passiones appraehendit,&diiudicat,creditur esse idonea, si q ii filo iudicio fuerit praedita:& suam quandam babuerit mollitiem: ita primum videndu est, quodna ex sensoriis aptius sit, ad maiores dolores concipiendos: ina aquidem in re Galenus libro primo de Causis Implomatum, primum loci tribuit sensorio tactus secun lia sensorio gustus: tertis sensorio olfactus: quartu senis orio auditus: postrem una sensorio visus: dicitque sum huius rei rationem exeras sitie, tenuitate substantiae: qua constant ipsa sensoria: illa enim grauius dolere &maiore frui voluptate, qua substanti icras iore constant: propterea visus instrumentu mi nimum dolore, qudd tenuissimusti Tactum vero maxime
quod omnisi crassis simu habeat instruimentu. Quae quideratio, etsi ab omnibus recepta est: mihi tamen videtur multis difficultatibus implicata. Nam prima inter Aristote is,
Galensis non couenit de substantia sensoriorum. Etenim Galenus in libro praecitato, nec non in eo que scripsit de Instrumento odoratus, instrumetum visus splendidum: Audia tu et erou : Odoratus vaporosum Gustus humidui aqueir: Tactus verbitastrumentu terrenum, solidum Aristotelas vero ita libro de Sensu, sensili, visum aqueum statuit esse: auditum aereum: olfactum igneum tactum terreus gustum
vero pariter terreum, quum ille tactus quidam sit Ergo si
323쪽
. tenuitate, crassitissensoriori causae maioris, aut minoris doloris, voluptati sumuntur: incerta profecto reddetur ratio: his praesertim, qui aliorum aut horitate ducuntur. Nam Galenus aqueum ponit esse gustum raristoteles terreum, ille olfactum vaporosum, hic igneum ulte rursus vitium splendidum, Aristoteles vero aqueum statuit. Quod
a quis rationum momenta quaerat, etsi tu id experientia iii ii ac re docere potest, ut forte non inueniet ali ut id, in quo animus quiescere valeat: ita laud magno quidem negotio Dorum aut horia argumenta, vel, ut verius dicam, leuissimas coniecturas refellere poterit. Ac vi prinii Caleni opinione Cxcutiamus: si ille omnium sensuum itis umentum desinit neruu esse: quo pacto potest instrumentsi sensu a distin uere per crassitiem, tonuitatem At si neruu non intelli rit per
instrumentum sensuum, sed aliud quippiam peculiar unquiis senii laus: luid peculiare ostendet in sensu tactus mam
quum cutis,car O subiecta, A viscera omnia , per se non seni iant, nisi beneficio neruorum: nihil inuenire poterimus iii
allis aliud propriti instrumentu sensus, quθm neruia ipsum. δε hunc ostendimus intelligi non pos e Praeterea uti scribat ipse in libro de Instrumento odoratus, ventriculum,& praesertim illius os esse instrumentum appetentiae cibi, potionis, quam quide actione obit, ut instrumetum tactus, quid in ea parte inueniemus proprium,& peculiare instrumentum quod tantum differat ab instrumeto tactus, quantum differt actio ipsius oris ventriculi, ab actione aliarii partiti, quae simplici duntaxat sensu tactus sunt pia dita: Quid quaelo est quod in eo appetentiam cibi A potionis horia solum efficiat An neruorum ultitudo, quiae in plurimis musculis aequalis esse potest An exquisitus duntaxat sensus 3 qui non minor est in cute manus quam in ipso ventriculo:
quandoquidem, ut ille tradit in libro de Tempera metis, Datura huiusmodi cutem ilicsi posuit, ut regula, iudex omnium rerum, tu sensu tactus subiiciuntur, foret. Cur ergo substantiam instrumenti destinati ad appetentia cibi, potionis, non expressit, ad c i ta natura non redesit, ut alia instrumenta, que propriam actionem Teti satione eSci ut
Nam ut gustum separauit a tactu tametsi tactus quida est, hunc terrenu, illum velo humidum statuit esse, quoniam aliud requiritur, quam sensus tactus in instrumento desti
324쪽
nato id Cipores sentiendos: eadem profectoratione peculiati quaedam substantia instrumento appetitus cibi totioni tribuenda est quoniam propriam quanda exercet actionem in tactu quidem, sed non minus ab eo diuersam, quam faciat instrumentum gustus. At si per in strii mentu non intelligimus parte aliquam peculiarem, sed integram ipsam partem, quae integrum est instrumentum,& per fisi, ut totum ipsum orificium ventriculi compositum ex neruis, carne sua,& reliquis partibus, ex quibus componuntur multo minus ostendere poterimus, sensoriorum diuersitatem ex crassitie, tenuitate substantiae An partium tenuiorum vel crassiorum est pars illa, qua orificium ventriculi constituit, alia parte quae reliquas cornponit in ipso ventriculo, aut intestina vel cutem, vel musculos conficit 3 aut si in hoc aliquid fingere possimus: qualem quaeso ponemus differentiam in uniuersis partibus, quae instrumentum tactus constituit, ab illis quae efficiunt instrumentum gustus, odoratus, auditus, Visus anustitie cenim in singulis persectis instrumentis, multa ex crasa, alia extenui substantia conflari: Ac minus quide peculiare aliquid in iocinstrumento inueniri potest: si sensorii tactus nomine vim ipsam sentiendi quispia forte dicat intelligi: Nam quis dicet vim quae sensus tactus est author cratiar, aut solidae esse substantiae: aut sensoria inter se differre crassitudine, I tenuitate una enim est vis, quae per neruos in singulas partes sentietes, a suo fonte immittitur, spargiturque. Praeterea si Galenus in libro de Instrumento odoratus, ideo visus instrumentum splendidum esse oportere scribit, eo quod lucem sentire debet, Lauditum aereum, propterea quod dicatus sit ad sonos, qui aere vehuntur recipiendos: denique ut ille ait si natura in cuiusque sensus instrumento fabricando, similitudinem sensibilem sequuta est: perperam ut arbitror tactum costituemus, crassium,te renum, solidum, Je durum: utpote qui non solum de crasso, terreno, de duro obiecto sed etiam molli tenui, humidori aliis plurimis ualitatibus sit iudex. Erit ergo tactus no magis terreus, quam queus aereus, igneus nec magis crassus. quam tenuis, aut durus quam mollis si de omnibus ele . mentis.& praedictis qualitatibus iudicat. Sed quo pacto potest Galenus terrenum tactum eo stituere, quem in libris de Temperamentis temperatissimum praesertim in manu magna
325쪽
gna cotentione probare nititur. Itaque in tactu nullum p culiare instrumentu invenitur, quod terrenum, durum, solidui dici possit, neruo excepto: qui reliquis sensoriis est comunis: et ii fortasse mollior in aliquibus in aliis vero durior. At nec in aliis sensoriis facile est aliquid inuenire, quod Galeni opinioni respondeat Nam ii per sensoriti intelligamus neruum qui sentiendi vim immittit oculis, auribus, linguae, naribus, nemo constituere poterit, visum esse splendidum, auditum ercum, gustum ac uela, odoratu vaporosum propterea quod huiusmodi differentia non reperitur inter neruos illarum partiti. Si vero sensori nomine intelligamus instrumentum, quod edit persectam ea sensationem, ut totum oculum, totam linguam, aurem, nihil inueniemus quod iuiusmodi opinione coprobet: Non enim totus oculus est splendidus, nec auris tota est aerea nec par te omnes, quae factu ad odoratu sunt vaporosci: nec aqueae Omiae' linguae partes At si instrumentu sensus capere vult eam partem, quam passim praecipui esse aut hore actionis meminit: cuiusmodi dicit esse in oculo humorem crystallinum: non deerunt etiam, qua hanc opinionem redarguant:
nam humor ipse crystallinus splendidus quidem est, sed notenuioris substantiae instrumeto odoratus, auditus nam instrumentum auditus,aereum: gustus vero vaporosum est eponit: humor autem crystallinus crassus: solidus, concretus est: muli,qui de magis quam aer, ' vapor quibus praedicta sensoria constare dicit Deinde si omnia sensoria vult ad naturam elementorsi redigere, oportebat illii, ut terreuconstitia i ta tu in Vaqueum gustum, maereum auditu , ficigneum ponere visum, non spsendidum solsi, quia huiusmodi qualitas in calidis, frigidis, humidis, siccis rebus reperiatur: ut quae materie puritatem sequitur, sicut in gemmis,
crystallo maliis multis corporibus perspicuis apparet: Aut si visum dicit esse substantia splendidae, quit alioria sensuusubstantiam non explicat per oppositas qualitates dicit si velit opacum esse sensum tactus auditum vero, olfactum, gustum medias quasdam , sibi proprias in hoc genere qualitate obtinere Iam veri si illi dedero instrumentu visus intelligi quod praecipuum est in oculo ad visionem efficiendam, illud sit humor crystallinus: quid huiusmodi peculiare instrumentia reperiemus in lingua, quod sit aqueae
326쪽
subistantiae An illius tunica, an caro erit instrum Etum lao videtur autem tunicaelioces e concedendit: ut quae primo saporibus occurrat: cuiusque vitia saporem ignotionem cori unipunt: at tunica substantiam non trabet a lue i. caro ero
ipsius linguae etsi spongiosa est, non propterea quea statuς da eii: nam Iapides quidam spogiosi sunt:&corpora spongiosa fiunt, non ob a umiditatem, sed ob raritatem substan- tiae, in qua multi meatus aere pleni fiunt: in quo plus potes iterra, aer, quam aqua: haec enim facit ut corporii subitati a concidat, nullique sant meatus. Si vero per instrumentum
gustus intelligat totam ipsam inguam , ut scribit in libro de Instrumento odoratus, prόmum lio sequitur in- conueniens, quod uniuersa illius partes nequaquam sine aqueae Deinde aliter iam instrumentum sum inaus in gu su quam in visu: nam in hoc humorem crystallinu illud cpraecipuum, quoddam instrumentu intelligebamus, non totum oculum: in illo vero totam ipsam linguam, non aliquid quod in ea sit praecipuu, proprium gustus instrumentum: id vero in auditu costituemus aereri: quaena erith cpars ZAit ille in libro de Instrumento odoratus esse foram a quoddam huiusmodi instrumentu in hoc no probat nec ipsum quide ranae sed corpus potius, quod illud costituit, hoc instrumentu erit. Non enim foramen aeresi dici potest, aere sit plenu: nec locus huiusmodi, sed pars omnino debet esse, quae instrui Dentu constituitur actionis animalis, ut ille passim docet, quando instrumentu desinit. Quod si peritioribus anatomes credere velimus, praecipuit auditus instrumentu sunt, ossicula quaedam: quod si ita est, longe cransore substant 1 constabit instrumentia auditus, quam sit usus, aut tactus sensoriti. Ac multo quidem minus solli erit aereu, si vesit illud eius deesse substanti arcu medio, per quod soni vehu tur ad auditu. Nam quu auditus sat non solii ina ire, sed etiam in aqua, erit profecto huius sensoriti non minus aqueum, quam aereum quod illi non placet, qui unum luntaxat elementum, inam substantiam singulis sensibus tribuit. Juid vero in sensorio olsastus vaporosum statuetur Menset ille in libro de Instrumento odoratus, iu-iu sensorium esse in ventriculis cerebri anterioribus.
sed quid illic simum stare potest, quod perpetuo odores
327쪽
crcipi. at: Sic nim est subflatia cerebri, tria eos ventriculos constituit, non erit ioc sensori u vaporosiam: si vero aliquid atriid est , quod velut innatet ipsis ventriculis, aut cerebri substant lar adlLaereat, perpetuum. stabile esse non poteriti vaporosum erit: nam facile huiusmodi substantia per sterrutationes, Scisas violetas emunctiones, eliditur: si alia trabe substantiam: aut si instrumentiann est, qualiscunq; sita ilius natura cur in disieci ionibus corporum nihil huius modi in prioribus illis cerebricauitatibus reperitur mecratio quidem Galeni ostendit odoram instrumentia in vent riculis illis collocatum esse: Ait enim joc esse huius rei argumentum, quis . odorare non possimus nisi per inspiratiorem attracto aere, tanqua oporteat ipsos odores ferri s C; ad cerebrum me satis sit res odoratas naribus immitteren odor fiat: suo ostendit, inquit, in si in naribus, sed in ipso cerebro hoc instrumentum collocari: verum hoc no probat quod vult: Nam ut agnoscinui non satis esse aliquid in nares immittere it odor fiat, respirationeque osse opus: ex eo colligimus non in primis nasi partibus vim esse aut instrumentu odorandi: ita ex eo probare non licet fieri asceii sum odorum si i ad eas cerebri cauitates: sed satis est sit illi ad primum processium neruoris, qui ad supremas naris partes pertingunt perueniant. Addo quod quemadmodii impeditis neruis visori r non fit visio, quia vis a cerebro no immittitur, sic obstructis meatibus odoratus, aut cerebro, non
communicata per inspirationem necessariam in hoc sensu, affectione nata in instrumento odoratus, non sit odor: Itaq; ut nemo dicet instrum J si visu esse in cercbro, ubi deficietite vi sensitiva visus impedi zur: ita quum odor non fit,neconfarium non est credere illius instrumentu in cerebrositum esse: si quidem actio instrumenti labefactatur no solum ex proprio, sed etiam ex facultati vitio. Postremo has diuersis substantias sensorio tu id refellit cruod Calenus nequeat unam ration si inuenire; qua possit uti in singulis sensoriis. Nam in libro de Instrumento odoratus, ea ratione visus instrumentum lucidissimum esse obere scribit, quia lucutantum sentire debebat: aereum vero auditum necessario esse, quoniam dicatus est ad sonos, qui aere vehuntur recipiendos gustum vero ' linguam ex humidiore corporis
substantia constare, quia sapores positos in humida substantia
328쪽
tia diiudicat: odoratum autem ideo vaporosum esse, se ex media inter humorem, Maerem substantiam costitui quia odoris substantia huiusmodi est: . . tandem concludit naturam in fabricandis cuiuscunque sensus instrumentis, similitudinem sensibiliu sequuta mei Ie: qua quidem in re illud primum licet dicere quod in visu, odoratu, I gustu substantia sensorior hi sumat,ex substantia simili sensibus: in auditu vero non ex substantia sensibilium: sed medi nempe aeris, per quem soni vehuntur. Quae quantum inter se differant
quilibet agnoscere potest, nam si ex medio per quod perueniunt sensibilia adsensoria, horum substatiam 1 nuenire volumus: eadem erit visus lauditus substantia: siluidem co-Iores ad oculum, ut soni ad aurem per aerem fertitur. Erg
sibi no constat,cum in uno sensorio substantiam ex sensibilium substantia, in alio vero ex medio, quo illud utitur adsentiendum accipit. Addo quod si sensoria constituunt ex similitudine sensibilium, non solum splendidum, sed etiam
coloratum oportebit esse visus instrumentum sed qualem Quaeso colorem illi necessariu putabimus: An omnes quod neri nequit: an aliquos, sed quo pacto alios recipiet dissimiles An potius ratio conuincit sensoria nequaqua oportere esse eius de substantia cum sensibilibus: nam, recte inquit Aristoteles, id quod recipit denudatum esse oporter, a natara eius quod recipitur: propterea recte Plato anima tanquam tabulam rasani esse dicebat: ipsemet Galenus in libro de Usu partiti ostendit, ex hominis usu fuisse, lubd nullum instrumentum in natu sit manui: ut ea variis pro necensitate uti posset: vique nullum insitu obtineret. Atque haec obiter sint dicta aduersus ea, quae Galenus de substantia uniuscuiusque sensori tradit. 1i id vero de hac re Aristo. teles sentiat opere pretiu esse puto breuiter proponere. Igitur seribit ille in libro de Sensu, sensili eos errare, qui
visum igneum, qubd pressis, agitat6q; oculo, igneus fulgor
appareat: nam inquit hoc accidit, quod oculi pars nigra, mediaque leuis sit: leuia autean tenebris fulgere: id autem no ostendere sensorium oculi igneum esse: nam si inquit oculus ex igne constareti accideretque videre egrediet veluti e laterna lumine: cur etiam in tenebris non fit visioῖ ridiculum enim esse credere visum extingui in tenebris, ut Ti-
meus astruit:extingui enim quod calidum est, siccum
329쪽
DE CAUSIS SYMPT. Triguo, vel ab humidi
non et se igneum, sed aqueum. non tamen visionem fieri t
est aqua, sed ut translucet: Constare autem pupillam Mocucium ex aqua, probare se putat, quod fauciatis oculis effluat humor, qui videtur esse aqua: quod in cetibus nuper formatis, oculi supra modum splendeant refulgeantque:ob id etiam in animalibus Languine praeditis albidam portione oculi opimam, pinguemque est e factam: ut humor persistat incongelabilis: exanguium vero oculos tunica dura ambiri, qua ab iniuria frigoris,humores, ipsi oculi defenduntur: propterea oculos minime oti in tui partium corporis rigere solere: ut qui in genere animalium inunimentu aduersus frigus obtineant: ex quibus tandem c5cludit internam oculi portionem queam esse: quoniam perspicua esse opor tet,ialem autem si ea quam. Esse verissensorii visus,5 ani imam ipsam non in oculi extremo sed in parte interna ist, utem ex aqua, oculi partem cui videdi acultas est data, sic ex cere id quod sonos percipit: olfactum ex igne: tacti m ,δc
gustum ex terra constare pronuincim: Nam sensoria portere esse ait, id potetia, quod sunt actu ipsi sensibilia sual propter quum odor non nisi fumida quaedam exhalatio sit, quae ignea est, propterea peculiare sensorium olfactus potentia igneum esse: atque hac ratione olfactum in cerebrositum esse: Frigidam enim materiam,potetia calidam esse. oculum eadem ratione cerebro constitutum, quod omnisi partium corporis humidissimum, frigidissim lim existat: Tactum autem 3 gustum no procul a corde collocari Cor enim cerebro ex aduerso iacere, I omnium partium corporis calidissimum esse. Haec Aristoteles de substatia cuius :sensori Deo loco scribit: quae mihi prosecto non magis satis
faciunt, quam quae Galenus de hac re tradit: Narii hoc principio tendum est ad sensoriorum substantia inuente iam, quod illa talia sint actu, qualia sensoria debent esse potetia: inveniemus prosecto hanc rationem, in singulis sensoriis nequaquam responder atque adeo etiam ab ipso Aristotele hoc principiu violari: Nam male in primis statueret ocul lum constare ex partibus lucidis, quod talia sint sensibilia: nam haec lucida non sunt, sed medium ipsum, per quod fit visus, at non ex medio quo utuntur sensus, sed ex ipsis sensibilibus naturam sensoriorum constituenda esse proponit: Dein
330쪽
IO AN ARGENT LIB Deinde si ipsa sensibilia, aut etiam media vult actu esse tuo
da: oculus constabit non exactu lucidis, sed ex his irae portentia lucida sunt: Vt enim olfactum frigidum, hamadii, in cerebro collocat, quod humus modi tib stantia potentia sit ignis, nihil igneum constituit actu in instrum eiu Ol- factus:ita in aliis fensoriis eadem est obseruanda ratio. Erit ergo visus instrumentum ex substantia,quae potetia lucidaeis non aute e X ea quae sit a tu talis: Quod si ita est, non erit sensori u visus coloratu actu, sed potentia duntaxat, quoniapotetia tale debet esse: quale est actu eius sensibile dies auteid color, sed 'o pacto erit visus instrumentu aqueum:si debet cise id potentia, quod illius obiectum est actu. No enim aqua est potentia color ulud vero quod tar accidere,vt in tenebris fieri posset visio, si ocul us ex igne constaret, no video qua ratione id concludaturam si illi igneum dicat ei te, quod potentia sit ignis, ut ipse olfactum igneu intelligit. nopoterit lumen ab oculo egredi, ut ait velut e laterna: quia ex eo quod est potentia ignis, nemo dicet lumen egredi posse. Illud etiam non facit u cui scribit contra Platcuae,no posse extingui vissim illius' instrumentu in tenebris, e quod ignis solum a frigido, hi id perimatur: nam quod potentia igneum est, frigido, S humido augetur, potius qua
extinguatur. At vero si vult visum oculum ex aqua constare, eo argumento quod vulnerato oculo humor aquae siluant, iam statuit sensori uelleaqueum: quia acta aquam
habet: nec in hoc retinet sua principia riuum postea olfacta igneum dicat esse, non quia a tu ignem contineat sed quod potentia sit ignis Praeterea in eo falli videtur, quod putet
aquam esse id, quod excernitur per vulnera oculoru,na certi sunt humores, quos oculi copositio requirit. Addo quod huiusmodi humor aqueus, qui effluit, non sit instrumentu visus: nam si lucidum vult esse hoc instrumentu , necesso estv intelligat humorem cryst .allinum: at hic nequaquam estaqueus, sed concretus, solidus. Arguit etiam illud Aristotelis opinionem, quod nomine instrumenti visus, nunc pupillam, nunc oculum appellet, nunci quod in eo est lucidit: quae quidem nequit ostendere que esse diconstat enim oculus non Colum ex humoribus, sed etiam ex suis tunicis, musculis, neruis,&aliis partibus solidisci quid autem pupilla sit, videtur ille ignorasse. O oculi vero parte albam facta esse