장음표시 사용
331쪽
opimam&pinguem, nec sensus vivente animali, nee se apparent in anatonae, locent: quicquid enim in ocu albsic1rcumspicitur, nulla habet circumposita pingue e neetlin. munimentu, aduersus frigus, ii na ex imis o triebius ocinet. Est intus cluidem circumfusa pinguedo sed
alios sus co parata vi Galenus recte doceto tu i sum res Incongelaba tesseruet. Nam ut in frigore muti me isse et humorum, pinguedo: ita in aestu suo aior humo e funderet. Quid vero est quod scribit anima ipsam, letisse raum si non esse in oculi ex transeca, sed ii itia arte nam ut id recte forte dicitur defensorio, ita anima nequaquaavt pol quie Omnes viventes partes occupat Caterum cur non probat aliquid est aere aetii iii a Tuo u uus instrumentia constet, ut in oculo aliquid oti tu, est
ostendere esteaqueum ex quo visius instrun eluti constaret
Cur etia non ostendit in ictu aliquid esse in eo triret iactu, aut ali uid igneu in olfactu pariter actu: aut si h agne huius sensor ni statuit, cur ea de ratiotis imu
Do seruat mali assens omis: in auibus illo rusubstantiam, ex eo quod actum eis esto naturari Laerit: na ideo odoratum ignei est dicit, quod frigida materia eo stat, qua potetia estagnis: cia ius naturae est Odor: hunc enim esses imida ex halitione. Erit ergo ocii lus aqueus, quod igneus actu sit, vel reus: na haec potentia ignis sunt: Sic in tactu erit actu, quo spotentia est terra: in auditu quod estro tetia aer: quo quatin absurda, quilibet agnoscere potest. Postrem pustii dicere esse terreum, quod tactus quida sit, rationi ne id a ira est consonis: nam et ligustus no sine tactu exerceri potest: tamea ostensus apores discernimus, qua tactu Alioqui cur pariates omnes quae sensu tactus sunt praeditae, vim o habet iuridica di de saporibus.Tactu vero e gustii statuit ille o procul colli carta corde: quod qui multa alia, hoc certe euidenter refellit, quod lingua quae gustus est instrumentu in capi
te, ut tria alia sensus instrum sita, sit collocata: tactus spar-fus ut per omnia corporis membra. Sed ut dicam quod sentio, opinio haec de substantia sens orioris, ut est antiquissima, uasa ulnim ex ci tentione philosophorti creuit,& propagata est: na quid est quod nos cogat, illa potius, qua alias partes, tuae proprias quasdam edunt actiones, ut cor, cete-Drum, nepar, ventriculum, alta membra corporis ad clemen
332쪽
elemet reuocare: Nam ut illa ex multis similaribus diuersi
temperamenti, inter se coniunctis comistolita, redduntur ex
peculiari sua compositione apta ad propriam unctionern obeundam: sic existimare oportet sensoria ipsa obtinuit lepartes similares,ex quarum copolitione fit, ut num visus, aliud auditus,aliud gustus, aliud odoratus, aliud tactus sit instrumentu Ac in singulo sensorio reperire quidem est, ut in alia omni instrumentaria parte, excessum alique qualitatum:& partem unam, quae plus forte quam alia conferat ad actionem: verum ut nec ipsa instrumeta nec partem aliqua,
quae in illis est, ad unicum elemetum redigimus: ita frustra tentabimus id in sensoriis facere: aueod osted ut tot tamq; discrepantes philosophorum . medicorum author es: ipsius rei natura,qua prohibet quinq; sensus quatuor elementis concludi posse: quo fit ut coacti quidam illorum fuerint, mediam quandam naturam, nempe vapore inter aqua, aerem ponere tanquam elementum quintum praeter omnem rationem, ut olfactus suum elementum obtineret. Alij vero retento numero elementoruit actum, iustu pariter terreum esse volunt. Acut exsuperioribus patere potest nequeunt illi in hac re certa principia ponere: aut certe iam posita violare coguntur. Sed iam ad illud accedamus cuius causa hanc de substantia sensoriorum disputationem
instituimus doceamusque cur maiores, aut minores fiant
dolores, 3 voluptates in sensoriis diuersis. Non posse autem ratione huius rei a substatia crassitudine ac tenuitate illorii sumi, credo omnibus persuasum, qui intelligere velint, vanun esse existimare sensorium unum altero esse rarsius, aut tenuius. Deinde hoc etiam conces , non patet cur in crassiore sensorio, maior dolor fieri debeat. Vt enim hoc dimicilius patitur, ita nequit admittere facile, undequaque in sui substantiam causas, qua dolorem, voluptatem pariunt: sic enim videmus dura, solida, crassa corpora minimum dolere: mollia verb, tenuia, delicata miros sentire dolores, ex leuissimis quibusque rebus. Praeterea si Galenus vult lumen solis, e quod sit tenuioris substantiae, maiores in serre dolores,quam tenebras: cur etiam id quod tenuioris est substantiae, non magis dolebit qua quod cra G1ioris est 3 Non ergo a crassitie, I tenuitate sensorio ru, petenda est ratio,cur maiores, aut minores in illis fiant dolo
333쪽
dolores, quam an alias sensibus, propterea uod
ta ait animal sit, ob id dolor. iii
lis protinus aduersetur: in caeteris vel biensibus dolo Tonprorsus ut inimicus vitae, sed uidui taxat ei, i feta initi Obabilem opinionem tuentui Nam iii diu antimal si ino posse absq; sensu tactus no tanaen sequitur dolores ideo eis grauiores in eo sensu is in i alus: Si enim ea quae animasperiumnt, maiores in ei da esust In Iu dolores cur siccitas tinnie dicabili, n6zazma
Te dolore calore, frigore: cordi, Vulnera due
Nam mortem inserunt, non sunt cum maior xlore ut m vulnera neruori Adhaec oporteret pale esse in his sens Tu dolore: quandoquidem animal 6 est per alique antinat: verum in gustu maiores,quam in iuditu,&in iis maiores, tuam an visu, o res oriuntur Exploden
da esse,partim ex maiore,aut minore sensu:partim vero ex malore, . aut minore violentia, agendi vi: . praedi a ui,
obiecta Nam sensorii tactus plures recipi ne uo, otium lia sensoria, illis utitur ad sentiendii sparsi, pei sim parte quae tactu est praedita: alia verbiens ori ha es
res neruos, nec eos quidem per omnes suas partes diuisos recipiunt invia ergo protinus amicitur in si solio actuaneruus alia uis, in quo maximus est sensus, in aliis vero On- sortis non idem accidit ideo ira ratione, maiores in illo. quana in reliquis idolores, voluptates proueniunt Alia vero sumitur ratio ab obiectis, qua sensoria assiciunt: Nam ouoniam tangibiles qualitates, alia tactus obiecta, validiorem habent ad ξendu vina: ideo maiores sitiat in eo sensu dolore : secundo loco in sensorio gustus: quoniam sapores qui sunt ab aquea substantia, cum terrena ista poten- tuis quam vapor, vel aer vel color,& lunae molestare potest. maiores impressiones facere. Q uod enim crassius est,caeteris paribus, maiorem habet agendi vim. Igitur sensoria quoru obiecta vehementiore vi sunt praedita maiores dolores expertiatur: sunt aute praedita maiore vi agendi,quaedam uaptet a tura, V pMinae qualitates, secundis:&int activae dicta passi uis: alia vero ob subiectam matella talia redduntur: inllae enim cu tenui materia sunt coniuncta etsi
334쪽
vronaptius agunt: minores tamen iactu impressiones quae vero crassiore sunt sortita materia illa: etsi obtusiorem,ta dioremq; vim obtinentieerte validiorem illam habet. Nam samma proptius calefaciticarbo vero potentiu si quod osten
dunt passiones,quae ab utroq; excitantur, quippe cum flamm
inam cuilibet tangere possit absq; aliquo insigni nocumento carbo vero adurit,crustamq; suo coiitactu protinus excitat: Er ro in sensorio tactus duae apparent rationes suorum doloru ,&voluptatur in aliis vero tensoriis difficile quidem est causam aliquam sumere ex diuerso sensiit quare ex differentia obiectoru,maiores,aut minores contingit In l.
Iis fieri dolores,& voluptates. quibus vero fiant maiore , aut minores dolores, voluptates in singulis sensoriis, nue docere aggredior:scribit Galenus visum ab alba, simul oue plendidiζe,cuiusmodi est o grauissime affici secudoloco ab ea quae duntaxat est alba Contra vero iucundum esse oculis, primum quod fusco, deinde quod corruleo colore est praeditsi,ab his enim citra violentia oculi substantiam con- Rregari, uniri:ab illis vero segregari. dissolui. Nigerrimu vero colorem, pigdidissimo minus infestare: no quod contrariu minus sit molestum, quam execssus in genere co-1 nato: sed quonia visus instrumentu sit spledidum, de ob id ubtilium partiui nigrum vero crassarii quod vero tenuius est, magis activii esse. Itaq: quii inter haec pugna sit , cini Diius a rete, quod crassum est in tenue: nimiru quod ab isto, illud potius pati est natum: propterea Solem,etsi cognatione
substanti. e, minusci tristat tamen tenuitate maiore, quam
sit oculi substantia, facile segregare: ex quibus quidem concludit, valent oeulo iucundissimu esse coeruleum colorem: et Ver qui dissolutus est a solis splendore, contrarisi, neminoe nigrum gratum esse: et ver qui laborauit, iam tam va-i et,caeruleum,dcfuscum,saluberrimu esse spectaculum e5 quod non dissipet vi album,&ipledidum: nec cogat, 'xtinguat velut nigrum:adeo ut concludat, oculo laboranti, contrarios colores gratos esse: valenti e eruleum conuale. scenti caeruleum,vel fuscum.Caeterii auribus infestissimam esse vocem, qua asperrima, celerrima l est i contra vero iu-
eundissimam esse enissimam,tardissimSinq; , si modo valet sensus quod si aegrotat, iucunda inquit est, quae lenis
kina tardissimaque ei illis est:ae mulio magis jumerosa
335쪽
uerit: quippe cum silan in id siit in auditu, quod tenebrae in visu Vis inuident in re illud primum fi do, quodiri sibi ipsis non respondeant. Nam i dolenti oculo Tntraria,
colo es iucundi sunt,ut tenebrae sanant molestia, quam lux
aria, tardissimaque vox, iucunda erat auditu labolanti seg
quom d modii quin sere extinctum a tenebi , tum Teatrata quu a silentio,vel lenis, ima tardis,inis i tat Plus Propemodum est extinctu, Voluptatem , '
traria voce.Quod si minini aegrotanti lenis,ima vox Tlentium placet:hoc nihil ad rem facit: non enim quid conue
leta laboranti a propriis obiectis, hoc loco quaeritur. Nam assecto visu ob corporis morbii, de calidi o ablui cos in t Nem: ut in his qui morti sunt propinqui apparet, nullus Ilo voluptatem affert: sed tu iucundi inest in tenebis, etfri vel notius non videre, nec oculos aperire. Sunt igitur orbi singulorum sensuum, a morbis corporis, inpotentia agendi, distinguendi:quodsi ita est non una semper orauditum oblectabit: sed 'irae contraria est ei qua vel eas xi quodammodo auditum, aut alio modo ei obnit. Ad heelenissima,&tardissima vox, valenti auditu quo pacto Itest esse grata I enim quod moderatum est satis mediocriterq; habenta delectat, non tarda, MIenta, sed mediocris vox grata erit ut enim color non extremus, sed medius bene affectum ocula voluptate Ticit: sic mediocrem vocem oportet eme, qu. voluptatem fanis auribus conciliat di quod apsa certe experientia docet Non enim libenter audimu a tarde, leniterq; loquunturi sed qui moderatam in m mnibus disterentiis vocem proserunt. Debebat preterea Ga Ienus docere quid gratuit conualescet auditui, ut antea de visu secit: ut seruaretur eade docendi ratio.Csterum gratin
simos et gustui naturaliter habet dulces,de pingue; sapores strabit id aut bor:propterea quod hi maxi me duenientes sint substitiae nostra :ei vero qui liberatus est ab aliquo, quod imolestabat pingues: quia huiusmodi sapores ma leni une exasperat gustia. Iam ver Iaboranti contrariu Ω-
'vi ob . conuenire: calidum scilicet, ubi frigidus laedit frigidum ubi nocet calidus, siccum Vbi humidus hie l ero,Vbialleiosestitan quoquciem illud primum dici po
336쪽
1O AN ARGENT LIB. est dulae s lingues sapores semper grato sis posse esse,
dile tui gustui: nam docet experietia, hos nauseam saepe movere,appetentiamq; pexdereidis lolut quodammodo,&linoua, stomacho,quae comuni tunica, tutur. Detiade hoc rater no poli uni pingues sapores solum iucundos esse ultui, recenter a morbo liberato non enim gustus solum laeditur ab his quae habent vim exasperandi qua te nec semper re naedus petendum est i pinguibus, .lementibus.Cur etiam entio fit in saporibus de calido frigido. humido, Jcco. hae enim qualitates gustum nequaquam delectant, aut laedunt'Vt usius est instrumentum saporis sed qui'tenus cum
tactu quidam sensus hic exercetur. Quod vero scribi de visu paulo diligentius examinandum e lunam album colorem
ponit semper oculis nocere, nigrum vero cundum esse la- uranti visui ex splendore: iam vero alenti tamen ratio suadeat, pare esse in utroq; rationem: Nam in assectis, ortis ab albo colore medetur grum: cur malis, natis nigro, non succurret album Nocet forte intensa, subita thedo oculo 1 nigro vehement in constricto, so-Πregato: quoniam nouam facit continui solutione, ex lubira, mapna segregatione, dii lolutiones sed si certa mensura, seruata instrumenti unione, album adhibeatur, utique proderit, gratum erit spectaculum: non aliter profe- quam cum partes doletes rigore moderato calidi suliberamus, ad suam naturam reuocamus Illud vero probandum erat. quod pro nutiat, subtilium esse partium ouod
est splendidum: nam bumor crystallinus ple didus quidem est:tenuium vero partium quo pacto esse potest:li duriusculus est, csic retus: uod si in hoc licet aliquid fingere: certe in crustallo vitro gemmis,& multis aliis rebus splendidit-simis nihil ingeniemus certu in subtilitate aut crassitie partium: At verbquod tenuius est,proptius agere sorte potest: vehementius tamen agit, quod crassius est: ut ostedunt m dicamenta coni quantia, Faduretia: haec enim quia in erat s substantia vim igneam obtinent,crustas in corpore excitant: illa autem, tenuem substantiam nacta, tantam facultatem no habent. Sed quur in aliis sensibus res quasdam cognat s no ponit, ut Solis lxime a cognatum esse instrumento visu dicit. Illud iam superest expendendum in hac tractatione, quod scribit quosda sensus, ab intrinsecta, exmn-
337쪽
secis rebustalios vero duntaxat ab extrinsecis delectari, dolere potio: Nam tactum,& gustum ab utroq; genere reruat lici pari modo statuit: odoratu vero dicit grati olentia ali uando percipere betaeole uti vero ne tu. quam. At victum. 'auditu, minime ab internis assiici posse propterea ub tenui constetit substantia. A quod gustus voluptatem ex insitis rebus capiat,ostendi dicit a pituita dulci, qua hia ua aliquando imbuitur: in tactu vero motum huiusmodi TVoluptatem sentiri, qua do illae quae ipsum exasperant,cocoquuntur,ve digeruntur, vel sensibiliter excernuntur: tunc enim eum ad naturam suam reuerti, voluptate ; amici eande: quoque apparere voluptate, quando ex lassitudine laborantes. naolliter fricamus, vel in balneo lavamus. In qua quidem re nonnulla sunt. in qua merito dubitare quis possit. Nam au-clitum ostendi a sonis, qui intiis excitantur, quotidie experimur, in his qui auri u dicto sibilo laborant sic sorte visus patitur dolorem, ut instrumentum est visus in affectibus sunt ulionium ilibus: qui nascuntur vitio stomachi aut alterius subiecta partis: Praeterea eo cocesso quod ponit, auditum, Icvisum, ab internis causis, nec dolere, nec delectarimo tamen
propterea id fieri videtur quod tactus gustus, Hossa tua crassioris in substantiae visus vero auditus tenuioris: Nam hoc etia concesso, quod antea re sellimus: quid tenuitas, aut classities sensorio rufacit ad hanc re ut enim ab externis obiectis suos pati itur dolores suas i voluptates: sic si intus obiecta haberet ab illis afficeretur, no minus quam ab externis: praesertim qui antea dixeriti tenuius esse ellicacius ad agendia, crasso Mihi vero ratio videtur esse, si statuamus hos sensus no dolere, quod obiecta illorum in tua esseno possint:quandoquidem huiusmodi sensoria, structuram
habent comparata, ad ea duntaxat sentienda, quae sunt extrinseca: nam quomodo visus potest videre qua intus sunt3Nequeiat ergo ab internis obiectis affici, repugnante illorucopolitione,&natura. Q aod si a sectiones in sensoriis quaeramus,no solum qua pariunt propria eoru obiecta: sed a Ita, quae quocunq; modo sensum impediunt, inuehiemus profecto, Sc foris,&intus esse, quod singulis sensibus molestiam inferre valet Nam ut diximus sonu, Vtinnitum, percipiunt sepe aures maleque ab illis auditus afficitur: nominusqui-ilem, quia ab externis sonis: nec mi uorem ille voluptatem
338쪽
sentit, quum ea qua tinnitum saciebant toti situr. quam quaea recedunt: quae vel tactum, aut gustum violentius allici bant.Idem accidit quia vapores visum impedientes, mole sti inque j culis iii ferentes abigutur. Postremo si laboratis nisi contraria obiecta sunt iucunda,& voluptas duntaxat
fit eo aut hore: quando fit reditus ad naturalem statum statim, qua ratione dicere potest voluptatem conciliari tactus ex molli, blande, leni l co trectatione,& frictione 3 Sed iam ex his patere puto, quae sit causa immediata doloris e voluptatis, quot ex immediata, conlucta causa nascantur aliae causae, quid praeterea haec in serres, lati possit Ex quibus quidem c rati lectores agnoscet quid nos in hac re, post tot. tantb iis alios viros praestiterimus:&interim ipsi habebutunde meliora excogitare poterunt: sic enim multori labore res perficiuntur: no stullia credulitate, Qua aliori opini nes,& sententias,tanquam oracula Apollinis recepimus.
Excrementorum aliorumque operum, sic
mutationu cavse. C A P. Ili. ON est quod multu laboremita in hors tanta si recensendis , propterea quod eaedem sunt cum illis,quae alliones mutant. Nam quiprimo actionum, secudo loco operum, quae postu eas relinquutur,causae existut Ne quid tame uJior Hor in hae tractatione desiderare possit, Galeni imitatione paucis horia quo i causas perstringemus,ex quibus etiam una cuique patere poterit ea doctrinam, qua metholo nititur perpetuo a suis principiis duci,&cu illi indissolubili quodam vinculo annexam cohaerere Igitur facultatum vitio mutari excrementa certissimu est, quum imbecilliore reddita ventriculi coctrice hunaidiora quam par sit alni exerementa evadant: ea verbis ediocritate excedente ea- Iori siccitatisque exuperantia eadem duriora calidior que fiant Attrahente ver parcitus vi attra trice renum parti loci emittitur, impursisque sanguis red litur aquosusque humor in toto cordore redungat. immaurem vehementius illa ariti unitiers aquoso humore a san girine attracto, ut in
339쪽
.eredit quod mingitur:atque eadem etiam ratione, quis pascuis attrahiturin distribuitur per corpus alimentum, plura
humidioraciue evadunt excrementa, 'lisae per aluum emitti solent: quod etiam contingit exercente ea pultrice validi suum munus, aut debilius agente coistrice. Parciora vero re-erementa emittuntur, quum segnius agit expultrix, ipsa autem concoctrix optime suo munere fungitur. Nam ubi forexcedit alimentumq; torret, si non actuosum certe bilio-ium excrementum redundat. At natiui calidi ratione mutari excrementa videmus: siquid eo vigente per gaudiu exercitationes ad externas partes vergente , educto i profundo corvore cum eo humore, sudores copiosi eliciuntur scalore vero debilitato, vel ad internas partes reuocato aegre per cutem transpirant vapores,fuliginosaque excrementa, exupe rant vero intus quae propria sunt illis locis recrementa Caeterum proprior una instrumentorum vitio eadem sic mutaret cotingit Nam obstructis meatibus, per quos natura bilem in intellina effundit, qua per aluum subflauocos ore tincta. quum secudum naturam habemus, deiici utur candida apparent, exulceratis intestinis,& ventriculo atque ob id ineptis ad retentionem huliud lora copiosioraque excrementa proueni ut, quemadmodum etiana oscius in ceruice aspera arteria fuliginosae superfluitates augetur, qui cor ipsum suffocant. Liberaliores praeterea sudores manant rarefacta cute Ea vero adstricta, quae foras expirant, parciora fiunt. Iam vero materiae vitio variari excrementa, non est quod
probare nitamur,quii ob alimenti copiam plura, ob caliditatem calidiora, ob illius eranitiem haec crassiora evadant. Vnanique etiam sudoris copiosi causam esse putemus ut titudinem aquosi humoris, quae omnia materia vitium se-Quuturi. Sumitur praeterea huius rei causa a fines si quidem diminuta edendi necessitate pauciora quoque seri excrementa necesse est, ea vero adaucta illa quoque augeri oportet veluti in fame ean in apparet, in qua plurima per vomitum relictu tur. Caeterum ab eisdem causis sanguinem ea nemque mutari, lapides, lumbricos, 3 alia nania, quae in nostro corpore proueni ut gigni, docet ratio: quii vitio facuutatum, materiae instrumentorii, denique ob easdem au- Las sanguis copiosior, impurssque recidatur, scalculi ob alimenti crassitiem, alterantisque facultatis vehementiam, a
340쪽
alienam actionem, partisque vitiumjia eorpore coerescant. Quoniam vero corporis qualitate primat secundae omnisque alterius inferioris generis proueni ut ratione humorum c excrementorum, quae in corpore gignuntur, meritue etiam a me causas in his statuemura ob biliosum namque alimentum pallidius corpus materiae ingesta vitio evadit. Idem cotingit, otium facultas concoctrix illud adurit, in bilem mutat, vel expultrix, aut attractrix in ea excernenda, segregandaque laborant, vel vix sunt occlusae, per quas eX-cern consueuit: Unde una cum sanguine perunt uersum corpus sparsi, suo colore cuten inficit eodem modo vitio materiae eari 'ia gignuntur, 3 Ioci in quo sunt, sonitus ex flata in intestinis oriuntur diuersi, nunc acuti. tenues, nunc tita dicam bombosi sentiuntur,& graues, nunc stridetes, vel alium deniquo sonu reserentes. Quin caloris motu, euocato ad externas partes sanguine, ruber rosidumue color in cute etao rescit. Eo autem ad internas partes una cum calore contracto, nativus olor evanescit, ut in timore contingit. Atque haee qui lem satis de his Liceat enim unicuique eas lem causas in aliis qualitatibus inuenire. Nos enim Omnium symptomatum causas sigillatim prosequi non instituimus quod Galenus abunde facit, sed artem untaxat, communiaque omnibus capita docere, unde singula mininio adhibito labore eminare cognoscuntur Quamobrem. eo 'ua potuimus diligentia persecto iam ad morborum partes properandum esse duco. Nam eorum essentia, generibus, differetiis, causis esse hibusque explicatis hoc potissi- . mum sequi videtur, ut partes quoque expli