장음표시 사용
311쪽
'b: m generationis, solutionis, quum dicimus dolores quosdam repent oriri vel solui, alios vero paulatim: quosdam praeterea per consensum, alios primario 2ignis tempore vero afflictionis, quando dicimus dolotes
quos clam e e nouos, recentes,alios antiquos de inueteratos, quos da raros, S intermittentes , alios reo uentes, vel continuosa sumi etiam nonnulla possunt amoto quo inset stant: quadam enim fixi sunt, ali discurrentes, ali emicana res, qua vi inquit Galenus parte primario affecta, veluti radice ancipientes celeriter in partes adiacentes transferunt omnes differentias a causis duci intelliget, qui ea egerit, qua de causis antea docuimus. Elicitur uae, lik Qx tur sustinetur, qua ratione GaIlenus libro tertio Prori laeticorum, quosdam dicit esse do. ido resolis alios L .3r: Alia ver , sumi possunt diffe- rentiae ab effectis quos dolores pariunt, Velut quum L
mus dolores danaiam in serre aut minari in f .ammatiorem, alios conuulsionem, alios animi defectum, alio verὁ aliud. Sunt porro quaedam dolorum nomina, quae digeren-
ITA TR)con posita significanticuiusmodi die e
esse Galenus eum qui atrox nuncupatur: Is enim vehemen
e simul cotinuus est, sic caeniat. xa inter dolores capitis in relligitur, qui diuturnus si de vehemens, aut inueterat si remediisque aegre cedens: Eiusdem generis sunt dolores capitis, qui ab Avicenna ctracticis ut vocant medici, o a tur, Galla, ouum, Nux, Malleum, Clauus. Atque hidem sufficiant hoc loco de dolorum differentii: lamis Atempestiuum est causas disserentiarii doloris enarrare duri nulla melliodo ab antiquis compraehensa inueni, tamen dilige te rem expendat, agnoscet prosecto ilia omnes inna vel a subiecto vel ab Uciente. vel a poten iasentis,uida catque de dolore,aut ab istis inter se ed ,
quod osten ere ag redior in singulis disserentii, ubuensivum dolorem scribit Galenus fieri aliquado ibi in ualiquando ab inflammatione aliquando ab humor ulti
tudine: hanc tamen varietatem primo ad Glaucondcat: vel enim inquit tensivus est, sine grauitate, pulsati
ine, tunc fit a militudio spiritus crudi, de fatuosi: aut est
312쪽
cum pulsu, cuius inflammatio est causa, aut cum grauitate tunc fit a multitudine humoris: De loco liuius doloris varia etiam tradit, nam in omnibus partibus sensu praeditis eum fieri ali uando scribit: alibi in membranis alio loco in totis piis musculis Ratio autem docet non solii ab humore vel vapore, vel inflamatione, sed ab omni re tendete, eundem excitari nec solum quidem in illis partibus sed in
aliis uniuersis quae tendi sunt aptae: nam per conuulitones, neruoru diuitiones tensivi mouentur dolores Capit ergo haec differentia doloris causas suas ab efmicirie, limul loco a Teisto: porrb grauis dolor in quo grauitas quaedam sentitur, fit inquit Galenus a plenitudine: uod enim repletur humore, illud graue redditur. Ait quoque eunde fieri in his qui calculo laborant, eo tepore quo nec calculus gigni
tur, nec exit: Tunc enim vehementissimos fieri dolores. Ite
in mediocri inflammatione renum hepatis, pulmonis 5 denique illa tu partium qua repleri sunt aptς, exiguo sensu sunt praeditae. R alio vero suadet eum no posse fieri, nisi a. re grauante: qua quum adest, nece si ario in omnibus parti bus grauem dolorem parit: propterea flatus nequit huius modi doloris e se causa, eo quod res leuissima ita Pituir autem vel mediocri sa copia, quia grauis e leum fac ir. Alsi ver humores praesertim bilis, hanc vim non ' abent, nisi plurimum excedant: sic calculus grauem dolore semper parit, nasi prorsus exiguia fuerit: infamationes in quibus plurimus humor est collectus: Estque huiusmodi dolor comunis omnibus partibus. u. ae sensum aliquem obtinent: illarenim omnes apte sunt f ntire grauitatem, quod si partes exquisitiore sensu sunt donatae, per inflammationes sentiunt vehem Stes dolores: in si tamen arbitrari debem iis etiagraues nosteri: sed hi vehementibus obscurantur, ut vix sentrantur. Rrcipit ergo hic dolor causam ab agente Acu tum dolorem scribit Galenus fieri in tunica tegente renes,
Ventres eorum interiores, necnsi in Artemis, quae ad eas terminantur in exortu vasorum urinariorum, praeterea
in hepatis tunica. Vasis ipsius Committi vero ab inflammatione: nam lubd vulnerar acus pungentis modo aptum est, calidus o oortet quali est humor qui inflammationes parit: Ille enim penetrare, pungerἴque potest, Capit igitur
causam ab Uciete, loco assecto, nisi putes non sol Rin il
313쪽
' is partibus, quas recenset Galenus, sed in aliis omnibus hir ausmodi dolore oriri po illa: si modo calidus tenuis adsie
humor. At pruriginosus dolor eodem aut liore nascitur oba acres tumores corporis supc ficiem occupantes: oportet au i aetem tales esse humores, ut scribit libro de Symplomatum secundo, tenues, infixosque cuti haerere: quippe et Hu, si salsum, immotumq; humorem, pruritu excitare: paucum, te ruem, mordentem, immotum, ulcerosunt affectum: mul- tum, falsum, crassum, immotum, lepram, scabiem pare
iactare .pa ruum tenuem, mordacem, cum exiguo motu horro a rem: cum vehementiore verb copiosiorem, mordaciorem l
thumorem rigore inferre Vlcfrosus dolor eodem authore iit non solum incute, sed etiam extenditur usque ad imau t partes, Mossa: excitatur vero ab humore acri, me rodente:
patet sumi causam illius a subiecto,&efficiente: stu Madus dolor inquit Galenus a frigiditate sit: ea enim spiri- tuum, facultatis sensificae transitum impedit Unde obscu rus sit sensus,&obvehementem nisi litatem dolor nasci utur: itaq; trium ratione, stupidus solor paritur qui nihil aliud est, quam dolor cum stupido sensu colunctius: Causam ergo sumit a solo em ciente: quippe cum quaelibet pars sen-Hi predita, huiusmodi dolori sit obnoxia. Pulsatomus dolor
nascitur, ut idem tradit, ex magnis inflammationiblis, eri-
rypelatis,&abscessibus, primarao affectu in arteriis, in reli
i l quis vero partibus omnibus sensii bilibus per consensum: . proinde in cute denibus, membranis, quibus nullae sunt ar aeriae insignes, nec in peri pretimonia, pleuritide, hepatis vel Tenum inflammiatione: quoniam obtusus illarum partium
test sensus, huiusmodi dolorem seri posse credit: sic magna 1 inflammatione, ubi etiam parua sunt arteriae, dolorem pul l fatorium efficere posse tradit: Gignitur autem dolor huiuC , inodi ab his ca sis hoc modo:per inflammationes arte ita ,
ehementius ad motum excitantur,ut caloris vehementia contemperent: verum quum liberum spatiu non habeant, vicinas par res pulsant, uae si sensum habent, ex percussione dolent: vocatii rq dolor hic, pulsatorius. At quonia ma-i: gna inflammationes occupant omne spatiu, in quo mouentur arteriae: ideo in illis etiam locis ubi arteriae parua sunt, dolor proii nit: ubi veris magnae sunt arteriar, mediocris, vel etia parua inflammatio, eiusdem doloris causa est: quia mag
314쪽
ma num spatium requirmat magnae arteriae:ex quo pate eeauit, huius doloris aliqua do a solo efficiente, ut magna luctam matione aliquando a solo subiecto, ut magnis arteriis, aliquando ab utroq; fumi: velut quum trunq; est in dioere. Punctorius dolor causana habet ex iniciente, loco a secto: nam calidam oportet esse materia, di membranam quae patitur: unde in pleuritide dolia punctorius fit. Mordax uolor causam capit a solo es iente, ab humore inqua, aut vapore acri: nam quaelibet pars apta dolere huiusmodi dolor est obnoxia. Vehementissimu dolore pariunt 1nquit Galenus causae vehementis mar: cuiusnaodi est humor ei a culatus in partem assectam, a venenatis animalibus. Mihi
verbeausa reiicie la videtur, non sola in id qm,d evicit: sed etiam in id quod patitur, vel in ipsam facultate, quae passiones diiudicat. Nam partes admo tu sensibiles a moderatis et ii causis vehementissimos patiuntur dolores: eo de pacto mollis animus, magnos concipit dolores a leuissimis quibusq; causis. Dolor asperitatibus quibusdam plenus inquit
Galenus ab infamatorio affectu, una cu humore exasperante,in carnes exasperare aute potest humor, qui acris est , Scerassus,obacrimoniam enim mordere quonia aut crassities adest, quae inaequaliter dispergitur, asperitate facere potest. At dolor per quem palus videtur infixus, in crassis inquit ille intestinis si vel uri et iacis in quo terebro pri rari videntur partes: disserunt vero inter se aut multitudine, aut crassitudine, aut rei dolore facientis potentia, siue humor, siue spiritus flatuosus suerit: videtur aute huiusmodi mat xia prorsus esse crassa,&vehemeter frigida. obtusam enim diuisione, qua pali, aut terebri acumen praest t,efficere non potest humor, aut vapor, qui crassus non sit, simul frigidus: calida enim materia minores diuisiones facit, ut pungetes, Merodentes, peneti Stque citius quae tenuis est: crassitudo praeterea ipsius partis, ut intestinora substantia plurimuetiam consert ad huiusmodi sensum inserendii. Contundentis doloris causas non docet Galenus: nec mihi videtur ille fieri posse ab aliis causis, qua ab extern 1s, quae eontendendi vim habent. Nec ille etiam docet retrahentis, aut detrahentis doloris causam: quae qui de meo iudicio est prorstis affectus infamationis capitis, aut finis partis: quae sanurn aliud extremi retrahit, aut detrahit.Tace quoque imaligni dolo
315쪽
smusas: quae vel ab efficiente, rati loco affecto sumi videntur: nam quae maligna obtinet qualitate, ut venena, quae ex delete rus medicamentis sumuntur, aut humores iaculata morsitan a malui venenatorum, aut ex improbo victu, vel aere pestile pii eniti, ide praestare possunt. Omittit ille caulam emicantis doloris: videtur tamen ea esse tenuis mate-Da, pars princeps, aut quc publicia munus exercet: ab illiuonim tenuis substatia in vicinas facile trafferri potest. Fi ut porro do ore qui repente, aut paulatim oriuntur, aut incremetu suscipi ut vel ratione materiae, quae repetina, aut tarda
vim ad agedia habet: ves ob parteet, quae ob suam mollitie, vel
cauitat aut connexione, aut alia propria Oditione prompte aut ob contraria condationsi aegre causa dolorificas admittit. Rarus vero dolor,id est qui arbasiligit, fit, maximi a fluxionibus per interualla repetetibus, ut in podagra apparet, aut a partis, imbecillibus, tu materia noxias ocreit, tu eam postea prompte extrudere possiant: ut in colico dolore apparet. Continui verbdoloresacstrariis causis excitantur. Caeter uinfixi dolores causam sumunt partim ab efficiete,&partima subiecto nam crassus, vel multus humor.
vel vapor iaerere solet in parte:&ipsa pars, quae ob suam compositione dissicilem praebet exitu materia laedenti,facit, ut lixa dolores maneant. Unde inquit Galenus in dentibus maxillaribus. oculis, ci quada pulsatione in auribus, in filo intestino, accidui huiusmodi dolores. Dolore protundulieri dem qui tinniezbranis ossibus adiacertit, adeo x ossuopsoru veluti dolentii inducant imagine: propterea a Graecis v rru dictitur: sunt aute potissimi a frigore, vel plenitudine. Late fusus dolor in me branis maxim tritur, a natu, vel tenui humore: illa enim pars, aliaeque late sunt, undequaq; admittit dolorifica causam: haec qui tenuis de
mobilis fuerit, prompte sese in omnez parte insinuat. Anzuii dolores causam capiunt duntaxat a parte affecta, cui unimodi sunt nerui, venae, arteriae: huiusmodi enim partes,
ut an ustae sunt, extense secundu longitudine eo ri angustos, extensos dolores experiuntur. Noui dolores, i dest qui nonant quantur calida, vel tenui materia fiunt, praesertim in partibus axis: C6trari vero a frioida & crassa materia in partibus astrictis. At compositzrum dolori in causae cumpositae sunt, ita ut non opus sit plura de hac re
316쪽
hac re hoc loco docere ubi mella odum potius, quam singulorum explicationem quaerimus.
De causis voluptatu corporis,ct ammi.
Tri voluptatis remedia non quaerimus, tamen quum doloribus mederi iudemus, phirimum refert nouisse quid voluptate parere, aut altu dolore excitare possit sic enim quae rata sunt, naturae auxilia eligemus, alia vero euitabunus, quae nouam molestiam inferre sunt apta: Accedit quod haec tractatio scitu est iucunda,& multis difficultatibus implicata,vi nostrum laborem minime superfluum in hac re fore existimem. Igitur voluptatem scribit malo in Timeo &ex eo Galenus libro primo de Caussis lympio matum, fieri, tuum aliquida statu praeter naturam in eum,qui naturalis est, mutatur ab his,quae agunt coiertim: nam quae sensim agunt,absque voluptate mutationes iacere creduntur quorum quidem opinionem recipere neqv.aquam pos Iuni, ita dictantibus ratione experientia, atque adeo ipso Galeno, qui in lac re sibi non constat: Nam quod non solum in reditu ad naturalem statum, sed etiam in bene valentibus voluptas fiat,clarius est quam ut docem debeat. Eten in singuli sensu mira sentiunt , cum recte habent, voluptates a suis obiectis , nec non animus ex
cogitatione iucundarum rerum magna voluptate ilic1
tur Docet idem Galenus libro primo de Causis symptomatum, ubi enarrat quae sint grata obiecta singulis sensibus, non solum dum aegrotant, sed etiam quando conualescunt a suis morbis, aut iam optime valent:quod quum notissimum omnibus sit,illud refellere aggredior, quod illi dicunt, voluptatem untaxat fieri ab his, quae confertina agunt: nam Mid falsum esse arbitror: Etenim si co serta mutatio solum id saceret, voluptatem duntaaxat parere pollent
extrema contraria: nam media nec subitam, nec magnam
vim habent ad agendum: quum tamen medij colores dolenti oculo ab extremis coloribus gratissima sint spectacula, ut Galenus libro praecitato docet: qu d etiam in aliis sensibus apparet: nam dolent tactu ex lassitudine gr. itae sunt molles, blandaeque frictiones, S unctiones: quod idem aut h
317쪽
author eodem loro memoriae prodidit. Fiunt ergo voluptates etiam ab his quae sensim cleuiter vim sua exeicent δε quod ea quae confertim agunt, non semper voluptatemicribat salenus duodecimo Methodi, doceto ipsa exu
qua confertim agunt, voluptatem comparari. Ac prosed
certis sensorias reddere, quas in aliis mutat dentu eum 5
voti pias, una dolor, qua 'propterea nam commune ratio-
Iem recipere debent. Principium enim apud illum est, ut d mus 'latone mutuatum dolorem, volupta inferat tris duntaxat, quae celeres simul&magnas molititur mutation id est, ut uno verbo dicam,consertim agunt A. Tcet quidem ille ea tu huiusmodi sunt,dolores pareres aliquando voluptatem verum non docet dolorem non eo riri etiam ab illis, quae sensim facultatem suam exercent
doquidem ut diximus docet in singulis sensibus voluptatem saepe fieri ab illis, quae non nisi sensim agunt. Ac o dmagis est post particularia illa exempla, sumpta ab illis qu paulatim agunt colligit rursus recte dictum a Platone o luptatem fieri in singulis sensoriis, quum ad naturalem statum obertim perducuntur: quod quidem postea alia ratione rurtius euertit, quum scribit voluptatem parari ab his quae confertim agunt, maxime si ea nobis cognata, familiaria l fuerint:cuiusmodi sunt in gustu dulcia: in odoratu aquae proportione dulcibus respondent. Nam antea principium recepit, qua consertim agunt voluptatem conciliare, nulla cognationis facta mentione Deinde veris cogna. tion 1 nomen addit: sed quam recte videamus. Si enim cognata intelligit qua mediocria simi, dc temperata ut dul-. Q μ' in J V luptat na parere, ubi mutatio fit a
statu praeternaturam in naturalem: quippὰ cumulatio pert
318쪽
contraria fiat, nec quae temperata sunt, magnis excessibus mederi possunt: quo modo praeterea dicere potest esse contraria, cognata: nam contraria inimica sunt, cognata autem amica Praeterea non oportebat ad sola chalci rem contrali ere sed in omni sensu generali aliqua, aut certe parti,culari ungulis ratione docere debebat, quid Ilis est et co et natum. Ego certe arbitror omnia quae doloribus me leti ircum voluptate pariter esse cognata, nec certu aliquid magis quam aliud statuendii esse: quod quidem idem ullio ostendit, dum docet eo loco voluptatem comparari a quibuscua; contrarii . Nec quidem potest dulcis sapor voluptate asterre1 ii omni affectu pilus gustus: aut ii affert, non certe id faciet
confertim, utpote qui temperatum mediocris sit sapor, luino nilia temperate, mediocriter agere potest. Postremo videmus voluptatem pariter fieri a duobus cotrariis: Etenim dolentibus partibus a frigido, calidum, sicut dolentibus calido, frigidum cum voluptate medetur, si certa mentura
utrunq; adhibeatur. At duo contraria nequeunt eidem esse cognata aut si sunt, non alia ratione sunt, quam quod medeantur mutuo contrariis malis: adeo ut superflua addatur, voluptatem ab illis conciliari, quae contraria sunt cognata neq; enim certa genera rerum in singulis sensoriis reperi uiatur cognata: sed nunc unum, nunc aliud. pro natura attactus,
aptum est ad dolorem mulcendum. cognata putat illa et se quiae certa me sura adhibentur: propterea quod idem
nunc voluptatem pariat, nunc vero nouum dolorem 1nducat in parte ex alia dispositione prius laborante: modus ille explicandus erat, quo quidemst, ut diuersa ab eodem sequantur: itaq; quum ex Galeno non constet, in quibus pos- tvoluptas eri, a quibus rebus cociliari valeat rem hac nos pro viribus enarrare aggrediamur. Porro facile est docere in quibus fiant huiusmodi affectiones: Nam experientia docet, non solum in reditu ad naturalem statu, sed etiamini. in is, coualescentibus,&denio: in omni alio corporis statu, dolore, voluptate comitti. Illud vero difficilius est doricere, luti in reditu ad naturalem statu, hi qui praeter natura habent, aliquido voluptate afficiantur: aliquado dolore aliquando verbii ne sensu doloris aut voluptatis, ad naturalem statum perueniant. Etenim in colicis doloribus vacuantia, quae sanitatem conciliant, semper afferunt secu' vo i lupta
319쪽
Iuptatem: Ubi veri partes ex frigore dolci, calor qui fanat, parat aliquando esuptate, aliquando nouum doloren asi fit. At a siccitate, calore, frigo: e, humore,&mfectibus ad Canitate itur, saepe absq; voluptate ulla, aut dolo
re: Cuius quidem rei causam no puto ill uam puto, Galenus tradunt: iubi seil de Volupta, si
morbis medemur, remediis confertim agentibus, sine olupra te autem sanitas accedat, ubi alteriit, oneri, da iauxilia: quandoquidem, ut antea ostendi rus, vim iub5
ferendi voluptatem etiam illa, qui e sensim leuiterq; a uia
Sed et tui meo quid iudicio ratio, adiuersitato flectu si
quorum mutationem quῖrimu : Nam qui cum dolore sunt, ad sanitatem mutant ui cum voluptate, uod si corpus nequaquam dolet, absq; voluptate sanitas omparatu : quod
Tatio imprimis docet. Nam quum nautatio omnis sat ex contrario in contrarium: merito sit, ut ex dolore ad volupta in si a transitus docet idem experientia nam ubi corpus morbo laborat absque dolore, nullam voluptatem sentit ex suis remediis Contra vero uum dolore torquetur, miram Lenti voluptatem: quum dolor mulcetur, vel ablata doloritica causa, aut ipso sopito Censu Cur vero nascatur aliquando dolor ab lus, qua medentur doloribus velut quum refrigeratas partes confertim calefacimus, non ea latio est, quam non ulli tradunt, quod natura subitas mutationes abia horreat. Aiut enam pelli frigus a calore cotrario, Lex illius pulsione repentina intemperiem,' compressione partium, cotinuiq; solutione fieri, inde dolore: qui no fieret si sen sim calor adhiberetur: laucenim es e quidem amicti inebro refrigerato, sed quonia subito comparatur, eum fieri preteranatura, molestu: Uerum si ratio, illi volunt, sumitur 11ubita mutatione: quo pacto statu ut illi ex Platone, Galeno dolore, voluptatem, non nisi in mutatione, quae consertim sit contingere Oportet praeterea idem contingere omnibus remediis, quae loloribus succurrunt: quod non sit: Nam subit. magna vacuationes, in magnis doloribus
maxima mali erunt voluptatem. Natura abhorrere subitas nautationes trita est sententia: qua vera est, quum bene valentes ueteratam ex consuetudine naturam, nouis OH-cris subito assuescere o mus Vertim quum illa laborat subitas mutationes quaerit Gratissimasque habet: eo quod
320쪽
ab illis prompte liberetur, restituaturq;. Nam larga sanguinis missio, a Rae potio, magni t purgatio, vehementem voluptatem aestuantibus ex labre inserunt, Melius quoque appetimus cibos intermissos, aut nouos, quam eos, quibus vesci consuevimus. Habet ergo vim consuetudo, no in naturalibus facultatibus, sed in animi actionibus,& propriis vitae officiis his enim nemo subito citra periculupi 1luelcere potest . illud quoq; ridiculum est, quod aiunt, dolore relingeratis partibus nasci,eb quod calor, frigus ipsum peli. at, ex pulsione fieri compressionem, continuique solutionem: Nam etsi calor cotrarius est frigori no tamen pςllendo, comprimendo, sed laxando, si geredo ei reluctatur,dolor Emq; mouet: Pro trusos enim hRmores. frigore in partes internas,calor ad superficiem euocat,affatimq; fundit: ex tusione autem te silo,cotinui solutio, dolor quutur 'RQ dsi paulatim p. ars calefieret, paulatim quoq; ad superliciem, alia sua Sca redirent humores; unde nulla te psio, nec Olor fierent. Non ergo ratio generationis noui Oloris, qua partibus medemur dolore iisectis, ducenda est subita muratione, sed natura eorum, quae doloribus medetur Ouo'niam enim inter illa quaedam habent vim inferendi dolorem, ideo dolor nouus ab illis nascitur:ab illis vero nequaquam: quae facultatem huiusmodi no obtinent. Id autem lis accidit, quae nequeunt continuum corrumpere. Atq; haec in duplici quidem sunt disserentia: quaedam enim id habent
ex sua natura: alia vero non nisi ex gendi modo Nam quae senstibiliter vacuant,vi purgatio, sanguinis missio, quae adhibentur ad dolentes partes liberandas, continuum soluere nequeunt: propterea semper cum voluptate succurrunt: t ni quidem maiorem asserunt voluptatem, quanto a iorem portionem noxiae materiae educunt: Quae autem alterando opitulantur doloribus,si onsertim agere possint, ut calori frigus, nouum inducunt dolore, nisi paulati in agat: siccitas vero in umiditas,quia no nisi sensim vim suacent: ideo voluptatem semper conciliant: quemadmodu 1- 'ximus seri a vacuantibus. Ex quibus quidem patet, quandosa voluptas in sanatione, Ma quibus semper fiat, a quibus vero aliquando contingat, alio hiandinon: Accidit enim voluptas in aegrotis dolentibus dum sanantur: Mea semper ab illis, quae in suo genere nequeut dolorem procreare: ab illis