장음표시 사용
341쪽
libro geri tu ita cogete nostra tractatione, atque etiam suadente utilitate quae medicis maximae hae re prouenit. Nam ut antea liximus post genera, differentias causas,& etfectus morbor uni sequitur, de illorum partibus agamus: utilitas ero multiplex variaque est: siqui em curationem imprimis ob morbi tempora variari contingit: Alia enim in principio morbi, alia in eius incremento, ali a denique in aliis morbi partibus remedia conuenistr uod Hippocrates tum alibi sppius tum maxime in Aphorismis testatur, quum scribit. In principio morboru si quid
videtur mouendum moue: In statu autem quiescere melius est. Ite alio loco ubi habet. In acutis passionibus raro, Minprincipiis purgandum. anguis quoque pati utilitate nodem itur vigente morbo, ut incipiente. Q uum vero morbus declinat, no solum superflud sed etiam inutiliter mittitur. Ac inter alterantia, Momnis alterius generis remedia alia, quaedam sunt, qua certis duntaxat morbi temporibus prosunt. aliis vero obsunt: Coseri quoque haec cognitio ad praedictionem futurorum. Nam quo tempore mori possit, aut sanari, cluando periculum essu erit aeger, praeuidebit me .licus qui haec non ignorabit Non enim in quacuque morii parte finiri possunt morbi, aut vita extingui quum ne
mo inuadente,aut inclinante morbo pereat, rarb autem an
te quam peruentum sit ad declinationem morbus abigi possit. O uinetiam victum in morbis bene instituemus quum intellexerimus in vehemetissima morbi parte parcissime.
342쪽
in aliis vero uberius aledos esse aegros .Qtiae nemo unquatae
recte praest ire poterit, qui ignorauerit quas ubi ue singuli
morbi partes obtineant,quae mitiores sint, quando vehementiores incipiant, quantumque singula sint duraturae,&quae praecedant, quaeue alias sequantur: Quamobrem merito Galenus duos libro si ut plui imos alios locos omittam de hac reco scripsit, quibus sit integram tractationem toties laudata methodo esset complexus, non esset profecto quod nos amplius in hac parte laboraremus sed quum nonnulla omiserit, multa sparsim, ouaedam etiam sorte suis principiis minime consona tradiderit dinostram hac tractationem, in qua quae sparsim a Galeno sunt dicta collegimus, 3 on nia ad sua principia reuocare contendimus, utilem studi fis fore speramus Acut ordine optimo procedat tractatio: primo quid tempus morbi sit,definiemus: deinde quot sine in uniuersiim morborum tepora, qubtue illorum differentiae ostendemus.Tertio loco quot partes, quasve habere valeat unusquisque morbus, trademus. Postremo quibus, iis, quum praesentes, vel sutura sunt, depraehendi possint, A quae tandem sit singulorum temporum naturai vis, do
Orbi tempus nunc partem morsi, nunc a tatem, alias causae morbi motionem vocat Galenus in libris de Temporibus morborum: scin eo que inscripsit de Optima se ta:& coni-F3 in Ode quidem his omnibus nominibus nuncupari potest: Morbus enim in suas partes diuiditur, quas quum successione quadam, ut tempus suas partes,acquirat: ob id morbi tempora appellatur. Aetates ero quod que immadmodum aetatum cursu: sic morbi temporum vicissitudi
ne immutentur: vel sorte etiam quoniam, sicut aetates vitae
partes successione animal, sic morbus partes suas sequatur. Dic itur autem causae morbi motiones, propterea quod motu diuerso causa ruesicientium a partes morbus o 'ti neat: nam quu causa morbo tu agere incipiunt, principium eorum sit: quum vehementius illa vim suam exercent, in crementum constituitur status autem aduenit, quum eun-
343쪽
dem tenorem seruant: sequitur tandem declinatio, quando ea; undem vis minuitur sifrangitur,quae progressu serm ni clarius innotescent.
De numero temporum morborum in niuersum. A P. III. IVAT VOR morbi partes solet Galenus ponere, quarum primam appellat principia
morbi: secundam incremetum,siue augmentum, vel ascensum: tertiam vigorem, siue sa- ι tum uartam declinationem, vel remissionem: A optime quidem quum de totius morbi partibus agimus. Nam quemadmodum una est artas, quae prima est , alia vero in una maxime augetur corpus: tertia in qua viget: vitina a in qua omnia minuunturi sic prosecto in moibis existimare par est: quum summas,& maximas illorum partes expendimus: Minores enim plures aliqua do sunt:veluti quando inaequaliter mouetur morbi causa,alia additur,quae inter principium, augmentum costituitur, inaequalitatisq; pars dicitur. in in etiam in morbis qui per interualla repetunt post declinationem pars succedit, quae interuallum c arietis vel etiam intermissionis tempus nuncupatur: quae etiam diligentius paulo inna suo loco distinguemus.
2uid morbi principium incrementum, vigor serimario.
A P. IIII. V V M morbi principium varie usurpetur a medicis, nee facile sit intelligere quemadmodum etiam notat Galenus quonam modo sumi debeat, operi epretium velit in primis do- cere quonam modo sumatur, quum primam morbi partem principium nominari dicimus. Igitur incipere dicitur morbus, quum primum hominem invadit: Vnde primus morbi insultus, quam Graeci ἐπτημ πσίς vocant, hoc modo principium morbi dicitur: quin etiam morbum in principio saepe esse putamus, quum nondum tertium, aut quartum diem pertransiuit.Tertio modo morbii in principio dicitur esse quum adhuc gignitur. Hinc sane triplex ea significatio principij morbi a Galeno inlibra
344쪽
bro a Critibus,in Aphorismis, ubiq; alibi posita, quian dicit principium pro primo insultu, pro tribus primis, vel
quatuor diebus,&pro toto eo tepore quo ni arbus crudus est, suini: quanquam tamen generaliore explicatione minacvltima significatione uti deberet: propterea quod non m nes morbi,cruditate principium suum definire pollunt: id quod in libro de Tempora bus morborum animaduertit: quum desinit principium esse quum morbus gignitur. Est quoque alia significatio a idenda, quae in praedictis compraehendi non videtur: velut quum ille scribit libro decimo tertio Methodi: parum et se quod in principio inflammationis influit humoris. Neque enim pro primo insultu capi potest hoc loco principium: quum rem e lia,quae descibit, illi non adhibeantur, nec pro tribus primis diebus, nimirum quod non tandiu duret fluxio, quae inflammatam partem replet. Et multo quide minus pro ea parte quet generationi morbi tribuitur: quia tunc influxit humor uniuersus, qui iussa mationem committit, ubi genitus est morbus, quemadmoduille in libro de Temporibus morbor utraclit: unde hoc mo do principium intelligi debet pro parte quadam illius tempolis, in quo morbus procreatur An non etiam principii morbi nomine donabimus tempus illud, in quo aeger morbo grauatus decumbere incipit Nam si ab eo tempore dies decretori inclioantur, absurdu autem videatur elle ab alio termino quam a morbi principio illorum initium sumere: prosecto haec quoque significatio, quae in nulla alia ex pr dictis contineri videtur, praetermittenda non est. Porro duae primae significationes a vulgari opinione desumpta videntur. Vulgus enim eos vocat in principio morbi eis quos a Primo morbi insultu correptos videt: Item eos qui in primis diebus laborant adhuc in principio esse putata etsi nonnunquam eo tempore etiam incrementum excesserunt.
Tertia medicis solum nota, quum per multos menses morbus saepe duret,& nihilominus adnue in principio sit, quod vulgus nunquam existimaret: iuemadmodum cilia signiscata quae sequuntur: Sunt tamen omnes huiusmodi significationes medico summopere necessariae. A primo enini insultu curandi rationem instituit conseruatione fra cautione, quae sinis corporibus, imminentibusque morbis debentur, intermissis A secunda significatione principi j remed
345쪽
nrediorum multorum sum sumimus, in ea enim illud dictum est puto ab Hippocrate: In principio ii quid videtur
mouendum moue. Hac etiam ratione utiliter sanguinem mitti inpramis diebus per morbos putamus postea vero non para su Variat luoque ut antea diximus tertio modo usurpatum principissi liquidem alia remedia morbis, ouum axi uc gignuntur, quam ius iam increscunt, debentur Ab aegii decubat dies decretorio inchoamus:quum vero morbus non sugei litus est, sed palum omnino est factu, multu autem relinquitur viai ut ii se ii, remedia variamus mam hac ratione incipiente si flammatione illatissimas a parte affecta uenas in ciuimus, ad fluxionem auertendam , quum iam delapso niuerso fete humore, propinquiores tundere,
latius esse putetur Ac quomodo quidem intelligi possint
' reliquae praucipis significationes, non est quod docere labor remus, quan oper se id satis patet: qua vero ratione mor- Dum gigni&incipere dicere possimus, qui ad multos mea es extenditur, non ita innibus peruium est. Nam sit indiui sibiles per se sunt assectus, statim primo insultu propriam naturam asse uentur, nulloque tempore longiore ad generationem opus habebunt: eiusdem enim est naturae febris,
quum primum invadit, cum ea, quae longius progressa est ut nihil amplius requirat. Unde si principium illud est in quo gignitur morbus,principium iam excesserit, quando generationem absoluerit, id quod in primo insultu asseque
tur: merito quidem, si modo id quod non erat, quum iam adest, proprium nomen propra. amq; naturam assumpsit.
i genitum dici deberi Appellatur porro, est febris in ipsa
ut vocant)iπισημψι nec aliud praeterea requirere putabia tur, visat, genitaque dicatur: Verum si paulo diligetius haec expendamus, inueniemus aliter habere. Nam ili rei natura docet febrem genitam esse in prima inuasione, nihilominu uniuersum illud tempus, in quo postea nullum in si ne sumit incrementum, sub principio complectamur necessse est quum nulla alia morbi pars tunc esse possit: ita ut toto eo temporis spatio morbus gigni dicatur, quo propria naturam perinde recapit, ut in certo quodam statu absque magno incremento consistat,etiamsi aliquanto grauior cvadat, quam in primo insultu fuerit: hoc enim modo anima
tia etiam ipsa gigni dicimus, nsi soluinquam quum omnes
346쪽
suas partes habet sic namque quadraginta dierum spatiu
duntaxat ad illorum genetationem concederemuq ed etiadonec in ter manent: tuo cane tempore pretier generationem de conformatioRem,inci enaen tumeti. iii aliquod alti quuntur: quod tamen non consideramus, sed totum animalis generationem xcdformationem in utero fieri dicimus,
postea autem augeri: non quod antea dum fingereturo formaretur, non cresceret, sed quod nunc maxime Sc solii augeatur,antea vero auctro generationi seruiret. Eodem igitur modo, quum morbus primam, quam accepit naturam,
paululu etiam auctam solii in retinet, nec adhuc sensibile in crementum facit, sed tantum plane, quantum ad actionem laedendam sufficit alioqui nondum morbus genitus diceretur: quum optime Galenus scribat omnes morbo eis cum
quadam magnitudine quo quidem neuter status a morbo seiungitur principiunt morbi esse putabimus. Itaque seruat quendam tenorem sere sibi similem principium morbi, quum in eodem statu per multos saepe dies,3 menses talis perseueret, qualis fere in primo infulata apparuit,quemadmodum 3 in vigore ipsius morbi: versi vigere non dicitur morbus in ea aequalitate, qua habet a principio, tuum summam vim non dii acceperit, qua usi assecutus est, in vigoreiam. statu es dicitur,ita ut vigor morbi non sit, quando morbus eundem tenorem ne ruat: quia vi diximus idem in principio sit, sed quando summum illud, quod incrementureliquit, in eodem statu perseuerata. Acut rem colligamus, principiti dicetur habere morbus, quum genitas est. Est autem genitus quum perfecte suam natura de speciem accepit, quod contingit, quum ad incrementu cessante generatione et idoneus: veluti animal genita credimus, quum iam consor malum crescere augerique est aptii:Ita prosecto de morbi principio statuendum es e puto, non autem queadmoda
Galenus sacit qui quum definiuisset illud esse in quo morbus gigni dicitur, tu stionόmque mouisset quo nam modo langum tempus morbi principita habere olfeciquum affectus corporis statim in primo insultu gignantur, non explicata quo nam pacto, qu1ue ratione morbum gigni intelligere debeamus: nec propositam quaestionem ex natura rei dinsoluit: sed vel legislatorum more, statuit morbi principiunt
esse insebribus,quum nullum coctionis signum adhuc ap
347쪽
ipso morbi multorum et an dierum spatium tribuet tr u niuersum illud tempus, id humor crudus est
s anies, morbi principium dici debet si prius onstitutres rincipium esse tempus illud,in quo morbus gignitur in
ceperitin ab eo, quod sequitur, solo incremento differat i dia non etiam illud videbitur alienum vulneris, vicerisque
es obtinent: humor aute qui in illis procreatur, notam
tet pore deteriores,alio meliores humores, quos alterat reddit, sequitur. Nec ver etiam eam, quam deriporibucinflammationum seribit rationem, ii singulis seruiit,quod apparet, ouum passim pleuritidis principium esse ridie. quu nihil, increment vero quum iam eoncoctum aliquid nuitur. Si en in pleuritis inflammatio est, oportebat profecto eodem modo illius nartes distin uere quo in inflammatione faciendum esse statuit,princi tum ilicet ponere quando colligitur humor in parte affecta, non quando hoc vel illo ita odoreaicitur, quando etiam contraria est recipi, retici humorem:Atq; illud etiam quod commune omnibus inflammationibus statuit, tum illora tempora desinit, postea uuii de remediis agit idoneis singulis inii amationis temporibus,corrupit:m si infimationis principi uia sinu,quia fluxio restitit, quia in incremento, acetiam illius vigore inbet adhibenda esse, qua fluxiones repellunt quirrpraeterea de morbis, qui in conformatione, magnitudine, numero,& coniunctione, tu uniuersis intemperaturis sebre excepta consistut nutu mentione facit quodna quaeso illius opinione eri figura virlata , aut magnitudinis, aut alioru deniq; praedictor princi nisi omitto: quaestione: de morb: principio como ius trabare potuisset, in eo libro in quoderniuersis morbi te oribus agit: uid enim ea fa
it iam loco,in quo do accessiona partibus agitvi Iam
348쪽
vero pari ratione incrementum morbi definiatur esse pare ea qui morbus manifeste crescit vigor cum summu Iliad.
quod ab incremento partum est , in eodem tenore perseuerat: declinatio vero, qui vigor ille minuitur Quanquam a imen etiam declinatio dici debeat, quum morbus in princi pio,vel incremento antequam ad latum perueniat, i emitti tur, modo declinatio appellanda est, quum minor quam antea esset, morbus euadit Caeterum illud ignorandi non
est una quamq; ex supradictis morbi partibus in alias quandam iisdem nomini biis nuncupatas diuidi: nam principi j
principium, incrementu, status, declinatio dicitur, silc dc incrementi principium, augmentia, liatus, declinatio vocatur, ' vigor principium, incrementum. statum, declinationem habere putatur eodem pacto declinationis principiu .incrementu, vigorem Hremissione vocamus quae sine perinde intelligenda sunt. non quod incrementum unquam
stet . quomodo enim in eode statu quod perpetuo crescit manet' nec quδd status desinet: quippe quum repugnet Orbum vigere dc minui, sed quod partes huiusmodi ratione distinctas putemus: vocamus enim principis princrpium primum insulium,& id, quod ei propinquissimum est incrementum vero quod ab eo longius recedit: fatum quod adhuc magis distat declinationem partem eam, quae maxime vicina est incrementi principio eadem de aliis ratio intelligitur.
De disserenti; temporum morborum.
C A P. V. ORRO si morbi tempus motio quaedam
causarunt ipsius morbi est:aut saltem si motio ne causarum, morbi suas partes cosequuntur, merito ex motionum disterentiis, temporum di differentia sumentur: sunt autem motiones quaedam niuersales, siue maximae: quaedam partici lares id est minores: quaedam aequales alia inaequales: Pra terea aliae breues sunt aliae longae: nonnula continuae: aliae intermittentes, vel ordinatae, aut inordinatae Sic igitur morborum tem ora,quaedam uniuersalia vel particularia, aequalia, inaeq4alia, breuia, longa, continua,intermittentia, ordina
349쪽
ordiora, vel ordine pare alia dicimus Intelli simus Mitem uniuersalia morbi tempora maiores parses, ii qsias inuersus morbus primo diuiditur: ut cum dicimus morbum iii principium, Iucrementum , vigorem, S remissionem disti u gui artacularia autem minores partes, ita uuas singula viri uel salia multifariam diuiduntur, voc1turove peculiari no-
nune partes lia minores morbi parotismi, id la exacerbationes, siue acces Hones: luanquam tamen in orbas inter imittentibus quietis tempus quod a Gracis Aia λομμα, id est
reputetur: Nam de iis nominibus, ut notat .alenus in libro de Morborum temporibus, variae extiterunt apud antiquio tres medicos disceptationes: quippe tuum quidam paroxi- sinum vocari debere putarent duntaxat id totum, Quod principium, inclementu, vigorem, id est prim .am partem circuitus continet: secudam vero, quae remissionem v quietis tempus complectitur, quidam remissionem alis vero intervallu in nuti cupatidam esse iudicant, etsi illi magis placet tad uniuersum, quod accessionem sequitur, dicatur, ure, μου 'el ν r,ves is ciri vel ag αὐεcις, id est declinatio, vel remis
sio, vel submissio, vel ablatio: ita ut periodus, id est cii cultus in morbis sit repetitio, siue reditus ab eodem ad ead em per 'rdinem circulum quendam factus: vel, ut breuius dicam, similis ad idem reditus: quo modo tertianae quartanaque febris circuitus dicimus, ii quidem in duas partes diui uni tur inaccessionem, S declinationem: atq; illius qui somnomine principium, incremetum, vigorem huius autem id omne, quod vigo xe sequitur, intelligamus: que omnia interniinores morbi partos referenda sunt. Caeterum continua tempora vocamus,qua simul sunt: intermittentia. quae diuisa: breuia quae paruo temporis sipati perdiarat: aequalia quae uniformem motum habet: in qualia η'. dii Torme obtinet: ut aequalem exacerbationem vocamus, qui solum calefacieIdo afficit: Inaequalem ei b, qua refrigerendo, Jefacien doque molestat tua ratione in libro de Differetiis febrium putrida febris accessiones inaequales hectica veryaequales Galenus esse dicebat. Ordinata intelligimus tempora, quu eri ordine repetunt, Inordinata quaesio prdine vagatur.
350쪽
Sie producta ut productam accessionem, definiemus,quet ad longius tempus extenduntur, quam faciant exquisitorumnio morum accessiones quo modo tertianas productas lueextensas vocamus, quarum aςcessiones duodecim horarum fractum excedunt.
mo tempora uniuersalia nusquisqua
CAP. VI.VAM varius sit Galenus in constituendo numero temporum morborum uniuersaltu, intelligere omnes possunt qui illius libros euoluerint: Etenim in libro de Optima secta contedit non ullos morbos,ut acutos multos, simul atq; inuadui, vigere, nullumq; incrementu habere. Qii in etiam eos, qui per critim iudicitur declinatione, de illos qui ab initio adhibitis remediis solutitur, tribus succedentibus repo-xibus priuari putat. At in libro de Totius morbi temporibus contrarium plane statuit: nempe omnes morbos,qui ad salutem terminantur, vigorem declinationem quandam habere, suum incrementum quando etiam poplex iam,
quae breuissimo temporis spatio ad vigorem peruenit, non sine incremeto vigere posse putat. Dua quidem in re multa
sunt, quae probaro nequeo: nam omnem morbum, qui fanatur quatuor habere tempora, alienum a ratione esse credo:
Qui enim adhibitis remediis, antequam morbus crescat. LIuuntur: augmento,i statu mutilantur neque ero illud admitti potest aliquos morbos vigorem consequi citra incrementum, propterea quod nihil ad summum, nisi ascen dendo, peruenire valet: priuari auten declinatione morbos, qui per crisim dissoluuntur, perpetuo verum non est: siquidequibus crisis, vigente morbo,contingit, accidit quoque declinatio. Ac scio eqmdem quid soleat in hac re dici, negare scilicet Galenum non esse ea tempora in morbis, qui ea habent breuissima de propemodum insensibilia, quum vero ea in omnibus morbis ponit, eum spectare quod rei natura exigit Verum etsi hac ratione res expendatur, nihilominus relinquetur adhuc quod damnari possit: nunquam enim ericiet, ut illi morbi qui in principio, aut incremet extinguatur, vigorem obtineant:& si negat non esse incrementum,