장음표시 사용
351쪽
tu in sequitur agunt medici, quum de morbi temnoribus partibus tractatio instituitu; Itaque quum e Galatio' xc pertractanda est, qua duce, faeila intelligere poterimus
ve summa partes in singuli mo i i
leant:Nonen inpar in omnibus pum erupesse , qui necesse est Q ua in re repetenda est ea morboru digerentia
de qua alibi egimus, morbos in qua quosdam salutar esse quosdam ethales,alios ver,qui nec sanantur nee ita doccidunt Item ea quod morbi scilicet qui soluuntuhad Plutem, vel per crisim persectam. vel in i sectam, ut alio
modo finiantur. Igitur qui salutares sunt morbi, in Uium
sum quatuor huiusmodi tempora obtinere possuri eripium, incrementum, statum, declinationem d a b colim persectam dissoluantur, non pauciora duam zia non
morbo, crisis contingat, ut in illius fine perfecte fieri no
um quod antequam ad eum erueniat, facto increme o,
352쪽
declinare incipiat. Non pauciora autem quam tria habet. ouoniam in principio morbi, ut pote cruda existente mate-Da, nulla critis reperiri possit, qua morbum adimat,sin autein stat imorbi crisiis contingat, quatuor omnia necellar o tempora aderunta principium videlicet incrementu vig I, remissio. At sit imperfecta crisiis extiterit, duo solum habere potest morbus tempora principium,& declinationem: si modo excretio huiusmodi fuerit, ut mori, incrementum
impedire possita. velut quum in principio morbi ex sanguinis profluitio adeo natura exoneratur, ut paulatim postea nullus impio incremento, morbus dissoluatur. Contingit, citria adesse tempora, principium, incrementum, dec rationem,quod accidit si in augmento morbi, aut etiam in principio crisis fiat nec tamen tanti est momenti, ut morbi incrementum prohibere vale t. Potest quatuor habere:
quod contingit, quando in statu cristes fiunt. Caeteri u morbus alio modo, quam per crisii in abigitur ii quidem paulatim id fiat si per coctionem, quatuor partes assequetur Orthias uti vero per vacuationem non necessario augmentum vigorem accipiet: veluti si inchoante mori, noxius humor ni orbi causa educ, tur: ex quo sequitur minui morbum, antequam augeo incipiat: et si vix fieri potest, ut ilicrementum sistatur, nisi . igna subitaque uerit vacuatio: tunc enim iacile contingit quod ex Galeno etiam Matelligi potest, qui incipientes synochas sebres larga sanguinis misessione, prubibito increimento do vigore, iugulari posse penitus tolli resert quod si in augmento fiat, succedentestatu imorbus priuatur Eadem quoque est in aliis morbis, qui org nicas partes praecipue infestant,ratio Nam ulcer Matini, i quin pars erodi incipit, saepe persanamus Scquae eat liberare incipiunt partes,extenuamus:& leues nondum isse auctas luxationes restituimus. Ac si semel dicam,
cura&opera naturae medici saepius nonnullis partibus priuantur Calutares morbi. At si lethalis morbus extit viri nunquam quatuor tempora habebit seri etenim ne quit, ut diminuto morbo, victaque illius vehementia, ho-xno ex eo morbo declinante pereat:quod sit ille leuior sorte apparer, quum homo moritur veluti quando per se-bres, refrigeratis iam membris, homo extinguitur, non
tamen propterea declinare huiusmodi febrem dicemus: quoni
353쪽
quoniam falsa est huiusmodi, missio, utpote u nec a natura, nec arte vincente contingit. Nam eo tunc inclinare
videtur morbus, quod virtus iam evicta, non amplius mori bolis causis reluctetur non quod suapte natura, iere minuatur qua sane in re eorum placet opinio, ut duplice declinationem statuunt , quandam scilicet vincentis naturae . aliam succumbentis. Vt enim ea praeualente, sic etiam non repugnant extingui minuique morbum oportet. Verum illa vera, haec autem falsa&ficta quaedam declibatio credi debet id quod etiam alia symptomata. morborum causae ostendunt. Nam etsi calor minor apparet instante morte, quum febres urgent: in actionibus tamen , corporis qualitatibus excrementis . reliquis cor aris animique operibus maiora quani antea vitia apparent:causae autem morborum in hac remissione, ut in alia, evicta minime sunt: Ve vero plura quam trita tempora lethalis morbus abere non potest: sic duo necessario quilibet obtinet quandoquidem meo iudicio. nullus morbus occidere potest qui priui incrementum aliquod non acceperit: Vnde quum in principio morbi hominem nonnunquam mori scribit Gale u in libris de Critibus, non videtur vera ibi consona dicere: i-ouidem in libro de Temporibus morborum incrementum illorum ex lethalium signorum apparitione indicari meminit: principium auten ex morbi generatione. At quomodo quaeso eo tempore mori contingit, in quo mortis in diacia n6ndurn apparent: Iam vero si morbus ex eo tum generatione consistat,qui sanari nequeunt, nec tamen occide are possunt, contingit duiuaxat principium adesseri velut si posteaquam morbus creatus est nu quam augeatur:vel duo. principium ac incrementum si semper increscata vel tria, si posteaquam ad vigorem peruenit, in eo perseuerat, vesquatuor quando scilicet declinare incipit sed perfecte non soluitur Vel quod morbus reliquias quasdam insuperabiles reliquerit, velut in his, qui morbo Gallico laborarunt, saepius apparet vel quod mors
354쪽
AE T E MUN particularium temporii morborum numerus pro varia morborum differentia etia euariat: potest tamen lethalis morbus tot habere huiusmodi partes, quot obti- ne qui salutaris existit. No enim declinatione particulari, ut uniuersali perpetuo priuatur ille: propterea quod etsi declinat accessio, non tamen minuitur quoquentata ipsa dispositio, morbi magnitudo. Quo sit ut in de clinatione particulari honio bri possit, a prioribus scilicet temporibus vehementer offensias, adeo, declinantem etiam accessionesistinere nequeat. Igitur si cotinuus mor-hus extiterit,&accessionem habuerit simplicemin aequalern suptuor erunt tempora,principium inquam, incremenrum, status, 3 declinatio principium tamen insensibile in his apparet, uisoniam morbus iam adest, ct solum augeri putatur. ubi ii morbus per inae uales accessiones in sestat, ultra praedi ei aquatitor, inaequalitatis tempus additur Ac tu uni Galenus quatuor duntaxat sinu liquam in his ponit, an qualitate subii cremetoco prehedit, quod postea diuidie in aeqtia it inaequale. Si vero morbi a Gessio cos usa su rit, uti illius partes confunduntur. At si morbus millam habeat acci Dionem, quemadmbdum synoch et febres, de alii affectus, im sine humore infestant. nulla etiam habebit patricula ita tenipora solis uniuersalibus colentus. Iam vero a ex genere intermittentium morbus est, I aequa leni uecentonem obtinet, quin t eriliat accessionis partes,principi mala, increnietum, vi8or, declinatio, Linteruallum siue quietis tempus. Qubd inaequalis fuerit accessio post. principiunt addetur ut superius, inaequalitatis tepus inter principium J in erement in medium. Illud veri superfluu esset hoc loco explicare, quia per aequale, inaequalemve accessio
nem intelligi oporteat, quandoquide id in libris demiseret iis morboriacia in antea suo loco erplicauisnus simplicem
autem accessionem intelligimus nitram,composita, is confusam ex pluribus consectana, atque illam quidem ita capere oportet, quet num morbum sequitur, hanc quae duos, initae
355쪽
miraturi veluti tertianae cuiuscunque sebi is accessione sim licet nuncup. amus: Eana autem, quae ex tertiana, qubtidiana, vel alterius generis febris accessione conssatur, compositam confusamque esse dicimus.
tempora morbi nunc' aequalia inter se, ne longiora alia aliis. CAP. III. NIVERsALIVM particularium t te
porum morbi causa, per se patere puto: si quidem niueis ales causserum morbi motiones illa haec vero particulares effieiunt quin etias qui aequales, nae luales,Continuos intermittentes, ordinatos, ordine carentes, cinplices, copositos,
cdfuso si morbos pariunt. eade prosecto moibi partes tum Maluei L. iles tu particulares huiusmodi reddui: quo sit, ut hcc unusquis clue facile intelligere possit commemoratione eo nam, quae de causis differentiai si morbi alibi tradidimus. inio vero inter morbi tempora quaedam aliquando breuissima x momentanea etiam sint, alia aure longior aeua dant peculiaris quaedam ratio est, de qua quidem ut pauca ine loco dicamus, opera pretium esse duco, e6que magis. auod Galenus de hac re nihil scriptum reliquit: Nam traditi aequidem, quod fit, nempe principium morbi nunc bre in simum eme, ut in inflammationibus, nunc longius extendi idem de incremento vigore, si remissione morbi, quod etiam experientia ipsa quotidiana docet,c6 memorat, quae vero sit huius rei causa, omittit:id quod nos quantum assequi poterimus, praestare enitemur. Itaque principi breuitatis aut longitudini eausa in sacili aut dissicili generatione constituenda esse videtur, Mineri id quidem Linium enim illius natura fit ut in eo morbus gignatii , rationi consonum est, Vt qui facilius creari possunt, breuius principium sortiantur, longius autem qui dissicilius. Porro facilitas difficultasque huiusmodi ex vi efficientium causarum nonnunquam petitur: quandoquidem s. ac ratione vulnera prompti inferuntur vi igniatur, quod ea scilicet quae vulnerandis cultatem habent, ea minimo temporis pacto exerere va- leant: Contra vero sicci morbi paulatim nascuntur, loni nisi longiore tempore procreantur, nimirum quod illorum q
356쪽
eauta es, 'tri obtus iamque naruram si utibi litae. Est iu i ii in quam huius rei causa male icipsa, ex qua imorbi gi ierit tu se Via levidenatis acutos morbos qui ex calida, Mienui materia concitant tar, una aut altera accessione finito principi ad incrementum properaret: sic etiam inflammationes multo pr0mptius, quam scirrhi, te demata nascian itur. Consert ad id etiam subiecta materia quippe quum par te molles rarae, laxa facilius luam ali .e morbos admittant,au menti veri morbi breuitas, aut onagitudo DFacili aut ii sicili mutatione causarum ipsius morbi poni debet: iquum enim etensium morbum mutari oporteat, nempe augeri: merit , ni v qui causam habent . quae facilius mutarii potest breuius .augnae intum,ali vero longius assequantur. qui contrario ni odo habent: propterea synochae febre , quae cri in filio sanguine,& vehenienti constipatione consistunt,dion quin obtinent incrementu:Nam etsi ex sanguine fiunt. qui facile accenditur, obstat tamen multitudo, ne facile totus mutetur. Vulnera autem eodem temporis momento de gignuntur, si augentur: quia quae vulnerant, non solum semicere, sed etiam ficta vulnera statim augere possunt: atque etiam in lethalibus in arbis prompte aduenit incremetum, ubi vires subsunt infirmae, qua morbosae causae excedenti impetum retardare .cohibereque nequesit.Contra vero lon gius incre inentima eua lita si illie validiore vi resistat. At sta lux in facili, aut dissicili victoria consistere videtur Quum enim maxim .i vigente morbo, pugna excitetur, qua absoluci ta declinatio sequitur, merit5 fit ut aliis status morbi bre, tutor sit,ini tribus, posteaquam ad summum incrementi res perii enit, facile absolui potest, quamobrem videmus quarta narum frbrium vigorem longum esse, nimirum quod ex ilium ore huiusmodi febres proueniat, qui posteaquam sum imam etiam caloris nostri , remediorum vim accepit diutiu eam adhuc postea desiderer antequa plane vinci queat. Acutissimi vero morbi ut pote qui extenui calidaque in teria nascuntur, ubi ad summum ventum est, vehemente natura ira irritant, vehementemque ob id pugnam excitant, quae o ago tempori interuallo durare nequit. At vulnera Wlcera n longiorem vigorem obtinent: quonia non pronapte eoruni natura vinci potest.Caeterum declinatio in facili
dissolutione causae morbosa aut difficili versatur Nana
357쪽
cuum victoriam, qua ii statu paratur sequatur dissolutio. ouae declinationis est causa, optima ratione fieri videtur, ut tanto breuior declinatio reddatur quato promptius abigi potiri orbi causa. Q uapropter acutoru morboris remissione breuissimas esse cuspicimus, quonia humor, qui eos pa rit, tenuis est, calidus, Macris, ob id ad expulitone promtissimus. Atque hac ratione Galenus illam illis morbis. qui periri sim soluuntur. concedit declinationem no quod reuera non sit. sed quod ob breuitatem est non videatur Quartanas autem videmus longata declinationem habe rri propterea scilicet quod illarum materia crassa, viscidast adeo ut difficii expelli possit sed pau Iatim 1 per vices extrudatur. Sic etiam in ulceribus cauis apparet, quae quum ceclinare incipia hi, quando carne concauit. is replet ut longum o innino temporis interuallum desiderant nimii uiri quod non nisi paulati in caro regigni, quod deperditum est substantiae, restitui valeat. Communis est haec ratio tunaxniuersalibus, tum singulis morborum partibus Mam e
dem modo contingit totius morbi principium, incremen tum vigorem, I declinationem produci, aut contrahi, quo initia, incrementa, vigores, declinationes accessioinim hi nam modo morbi tempora,
' autem sit ratio cognoscendi morborum tempora, quum praesentia sunt, ct a quibus eorum signa sumantiir, nunc explicandum esse duco. Qua quidem in re paulo maiorem diligemtiam in Galeno desiderare: Jama in hoc plurimum euariat, Id quod cona nautae omnibus est , contracta ad pauco morbos tractatione, non docet: etenim libro tertio de Crisibus, .m eo, que inscripsit de morbi totius Temporibus non aliter morborum tempora quam ex coctionibus e cruditatibus excrementorum discerni posse scribir, quum tamen libro primo de Crisibus signa quaedam ex x mptomatum aequalitate inaequalitatόue sumi antea retulistet: Peculiarem rerin, nec omnibus communem esset
358쪽
gnoscendi rationem, q rex cruditate 3 coctione e re naentorum ducitur,certis si naum est Neque enim in omn4bus morbis excrementa gignuntur,quae coctiones crudita
tesque ostendere possi ut: quales sunt, qui eius ola intempe tie .ib ue humoris putredine caloreque fiunt ut frigi li. sicci, humidi,& calidi etiam praeterea omnes a j, qui in instrumentariis partibus consistunt, quorum quidem ut partes siue tempora quaedam sunt sic rationem aliquam desiderant, qua illa percipi ex propriis indiciis valeant. An quae so, intemperiem siccam aut calidam cruris an obstructio nem in principio esse dicemus , quando cruda est materia quod plane ridiculii ret. Nec illud quiderm me haret eos. qui pro aut horibus certiare consueuerunt paratos esse, ut dicant Galenum de febribus intelligere, quum eo cruditatibus .coctionibus notas sumenda esse censent: sed illi in terim non animaduertunt Galenum conari eam rationen, ad ulcera, destillationes & omnes alios morbos transset re quum alioquieti a frustra polliceretur in seriptio tractationem de temporibus morborum si de solis sebribus postea agendu esset, frustra in libro de Morbi multa genera, differ entias,3 causas omnium explicasset, si orsi partes pinea in uno duntaxat genere docere instituisset. Neque vero etiali morbis illis, in minis anateria aliqtra concoquitur, coctiones crudit .atesque norborum tempora perpetuo ostendunt, quod apparet in synochis febribus quae vel semper augescunt, vel decrescunt, nee non in morbo laterali in quo iunimus adest morbi vigor, dum humor crudus est, non autem quum perficitur concoctio, quo quidem in sicio statum delinit. Principium vero quum crudus plane est humor, aut certe obscuram coctionem accepit augmentum quum eui- .lentem ostendit coctionem. Declinationem vero uurrica planὰ perfecta est 3 absoluta. Nonne illud quoque at surdum est existimare ulcera in principio esse, quando se nies aquosa e multa gignitur incrementum, quum ea coctionem aliquam resert3 quandoquidem minimo temporis spatio vulnera principium incrementum, vigorem acceperunt. Nam quomodo alioqui ea augeri dicemus, quum
diuisio ipsa non ampliu augetur, qu bd si melior , aut deterior sanies procreatur, non propterea id incrementi ipsius vulneris, sed subiecta potius temperatura est indicium.
359쪽
ut lucetiam , non paruo errore,duos diuersos morbos in viati in cofuderit Galenus, dum putat se viceris partes ostendere, A interim intemperatura subiecta tempora forte docet. Ac tuum haec viderent recentiores inter se plane pugnare si ad vehementissimus saepe sit morbus, dum cruda redduntur excrementa, duplicem statum sunt commenti: quo-riam num statum coctii nis,llae ut illi vocant 'uo ad coctionem: alterum accidentium, siue quo ad accidentia nomi nanta id ue praeter omnem rationem. Sic enim oporteret, duas esse vigetes tates, duo principia morbi, duo increm a ta, duas declinationes, duas item aequalem tenore seruantes causae morbi motiones. Quomodo praeterea dici potest vigere morbus,cuius accident a sunt remissa' id enim contingit, 'um inpleuriti de multa concocta, facileq; expuun-rur, quo tempore morbum vigere constituit Galenus sui
alioqui oblitus, quum in primo de Ciisibus, alibi sat ὀ morbi statum definiat nihil aliud esse, quam quoad synal tona ala morbi summu . Ac sane piristitisset illos agnoscere Galenum sis an Lac re repugnare, nec desinitiones seruare, quas de singulis motborum teporibus tradidit: nec veram mmun Smque et omnibus morbis rationem, quam Ostit excoctionis cruditatisve notis ad morbi partes inter sedistinguendas,naturae t rei repugnare, ac variam esse de duplici stam opinione: quaerendi autem esse quod in hac re comamne perpetuumque est omnibus morbis,qubdq; rei naturae consentiret: etsi interim id Galeni placitis aduersaretur. Verum aut laorii, haec contentios adessensio, Si sectara
patrociniuveritatis omne studium iamdudu sustulit. Nos autem,sbpbistis his contemptis, iam aggrediamur docere via' ratione, qua morbi tempora generalia. tumetia partacularia dignoscere liceat. Ducentur prosecto signa ex his fontibus, ex quibus reliqua omnia depromi ostendimus: ne inpe, amatura rei, ab illius causis effectibus, aliorum similitudine. Nam ii morbi omnes sensibus essent expositi, promptissima esset cognoscendi cor si partes ex propria natura ratio. Quis enim est, qui febreni non agnoscat esse in principio, quum calorem Pius scilicet essentia. per uniuerinsumi orpus sparsum percipit eum tenorem, quem statim ab initio accepit nulla insigna acceddi auctione seruare ea n -ἀem vero augeri. quii calor euidere crestit: sic vigere, qui
360쪽
eandem vehementiam 3 summo incremento relictam calor retinet: deniq; moibuna declinare, quum calor remittitur.
eodem pacto in morbis instrumentari ars partium quum figura leniet a naturali statu uersa fuerit, sciuea deo, ut actio iii buc eat deter obsit, in principio mori, este dicetur. Joasi vitium augeatur, in incremento, deinde in vigore postea quum redire incipit ad naturalem statu, declinatio constituitur .lde de aliis morbis, qui ex aliis causis in partibus instrumentariis,& similaribus si sistunt censendum est: quod enim primo fit vitili,si paulatim ad summu accedat, deinde ad naturale redeat si alum principium, incrementia vig'ru declinatione manifeste obtinebit. Si vero paulatim,v v adeo tamen, quod est secundum naturam abierit vi actionibus in comodet initiu duntaxa habere dicetur nimirum.
quod morbus solii genitus sicino aute creveriti hod si bre
uissimo tempore maximum incrementu suscipiat, minio diutius sistatur momentanea priora tempora habuisse censebitur, statum aute longii:vt in vulneribus cauis Otingit, quae uno momento gignuntur, augentur, vigent,tadiuq in vigore persistunt donec diuisio minor, intercedente carne, redditur. Quod si omnia tempora cito per traseae viriu, vel tardius progrediatur: eode modo omnes suas partes breties longa sve obtinebit. Age igitur, ut exenapiis res pateat quod itas luaeso in ulceribus, vulneribus morbi principiti constituemus statuamus enim leuem fieri diuisione in Ilio parte adeo, ut actione non laedat,quona modo id vocari: icemus 3 non qui de morbum, quit actionibus non obsit: Quare nec morbi principes,siquidem morbus est, quum in
principio est. Qus d si illud omittimus, quod factum est, quodna aliud principiti morbo statuemus 3 Hlo enim ut di
uisio augeatur, tunc iam in incremento morbus costitutus
videtur: an id fine principio est assecutus non ita profecto: Na diximus non omne augmentu morbosa dispositionis morbi incrementu constituit, sed id,quod posteaquam morbus genitus est, accedit: alioqui vel non dii morbus est, aut adhuc est in principio: Veluti in vicere aut vulnere proposito leuis aptima diuisio quae nctiones nondu impedit, morbi pars, nondu est, sed in statu neutro ponenda. Ea autem cum illo, quod accessit adeo, ut actio prinali laedatur, principi u tot iu inorbi statuendum est: reli inum autem ad