장음표시 사용
481쪽
in illa. At si quis ab huiusmodi feris vulneratus sanguinem
per os, Ic nares, uniuersu naque corpus effundat, ex sympto male proditur fuisse haemorrhus serpens Ardens vero se-bris quaecum inexhausta siti, de aestu vehementi in se stat,eos conficit qui ad ipsa de commorsi fuerunt Acoiitias serpens, ubi se multum extenderit, ceu iaculum quoddam insilire dc sic homines perimere creditur, Pryas vero serpens, ceruice exporrecta, interualli metita longitudine, lationalis cuiuspiam animalis modo, minime aberrans, venenum corporibus inspuit: Laedunt ali serpentes alio modo, peculiaria sua inferunt symptomata veluti, alia omnia,quae vim agendi ita corpus habent: quae quum perspe-
fuerint ex illatis in ilis, quales extiterint illo una causae haud dubia conte mira commemorabimus communis sit morbus non immerito suspicabimur ex aeris malignitate eius ortum acceptum. Si parii,3 singulis proprii grasnsentur morbi, ex peculiari isti causa petitur. Ac ut semel dicam diuersi effectus disterentes causas, iidem easdem praecessisse commemorant. Nam etsi ira, vigilia, tristitia febres inferunt,nihi Iominus in febricitate corpore quae sana impressiones apparent, quae praesertim, dum recens est affectus, diuersitatem causarum indicare possunt. In aliqui biiutamen clarius suam causam declara qui inueteratus est.
Nam ab initio vix distinguas ex vulneris qualitatibus , aliis accidentibus an rabidus es, 5 esset canis, qui momordit Progressu tamen temporis tuae latebat veneni vis fit
conspicua . Vulneratae vero partes ab initio clarius quae vulnus intulit causa apperiunt postea vero ob circum nascentem carnem primo facta moressio tegitur. Licet quoque nonnii quam efficientes ipsas morborum causas ex propria
essentia deprehedere. Veluti siquis a spiculo vulneratus fuerit, si uidem adhuc illud corpori adhaeret, vulneris causa eo
consipecto intelligitur. Quis praeterea ex contemplatione causa ruessicientia morbos,quipraecesserunt, non inueniet, quae fuerit praesentis morbi occasio Zi enim forte pr cesserit aquilonia constitutio, 3 subinde sequantur pleuriti des, optime in aeris ambientis iniurias morbi causam reser mus. Ac etiam ex causis remotissimis, quialias pepererunt, coniecturam suminatis. Nam si quis literarum studiosus
febre fit corrept , ex vigilia eam cotra tam suspicari pos ,
482쪽
sumus: quo Lis amoenitate literarum captus plurimum igil ire consueuer: t. Eodem modo si laboriosus negotiosus lihomo in febrem incidat, ex labore eam nata arbitrari par est, quod ob corporis negotia is plurimu laborare conetur. Sumuntur Mindicia ex causa, quae subiectu dicitur. Si enim in ulter laboret capitis dolore, diuinare possumus ex retentis mensibus dolorem esse obortum. Si quem cruditas exercere solet, fere credere possiimus, quico uid mali in eo cotingit, inde origine duxisse Haemorrhoides suppressi aut aliarum partium cohibita euacuationes admonent nos crede re debere quaenam materia,& qualis fuerit morbi origo. Si eui adest rara textura,ex adstringentibus, extrinsecus' ca Ie facientibus illi febres prompte cotingui. Quod item magis una pars quam alia afficiatur, sumptis indiciis ex materia subiecta intelligimus quae causa morbum intulerit: quomodo ortam ex aestu febrem agnoscimus, qui caput praecipuae uritur, afficiturque: si spiritus afficiuntur,putamus omnino causam esse passionis, quod alterandi, aut suffocanda vel dissoluendi vim taberet, quod serὸ ab his duntaxat subiecta materia pati posset. Si duruest corpus, quod afficitur. rationi est consonum existimare causam . quae peperit a sinam vim habuisse propterea quod dura, solidaque materia vix aliter pati queat. At causae iuuantes. l. aedentes ce tius id monstrant. Sic enim diarias ex aestu contractas Galenu i dignoscit, quod balneis, somentisque frigidis iuuetur. delectenturque qui ea laborat. Nec alienum quidem est ex similitudine signa capere. Nam si quem ex morbosa quapia regione aduectum morbo correptum medicus videat,sacile suspicari poterit consocios ex comuni aere, loco suorum morborum origine duxi Ie Atque quum haec quidem quae enumerauimus, suas differentias acceperint, differentes causas monstrabunt. Magni enim vel parui,benigni, vel maligni simplices vel compositi affectus, huiusmodi praeterea causa quae praecesserunt, vel alias pepererunt,uel admittere possunt, monstrant talia esse qua morbum excitarunt, qualia ea fuerint,
483쪽
dum, rationem ex natura ipsa si causarunt imprimis intelligere licet sunt enim inter illas quae paulatim tardeq; solii in nos agunt, quae da tu .ae consertim, aliae que per accidens, non ullae quae per se morbos signunt. Subita quidem agenvis inest calefacietibus, refrigerantibus, vulnerantibus, contundentibus, frangetibus, rumpentibus contra verbsiccatibus, humectantibus, erodentibus, exulcerat abus, quae
paulatim obesse possunt: Calida per se, nigida vero per accidens calidos morbos inferunt. Ac etiam in eodem genere causarum, quae abunde excesserunt, etsi suapte natura tardae sunt,celeritatem tamen excessu ac uiruiit,s oua suapte natura celeres, defectu tardiores evadunt. ex quibus sane intelligemus non posse morbum, qui subito ei nergit ab his, luet
paulatim duntaxat eos excitant, procreari: nec eos, qui paulatim nascuntur, ab illis fieri, quae no nisi cosertim affligui. Morbi tanquam effectus suarum causarum de monstrant. Nam qui paulatim gignuntur, ut ulcera,caries,sicca intemperies, scirrhi, qui subito, ut tumores ex fluxione calida nati: quae item ab his que per se solum agunt proueniunt Itcontusio, vulnus, non solum propriam sv. 1 causam , sed etiam odiam, quo eniti sunt,patefaciut. Praeterea ex effectibus aliis, qui niorbosas causas morb6sque ipsos sequutur, signa pariter ducuntur. Nam dolor eos tantum morbos,ca' causas sequitur,quq subito agere possunt. Sic symptomata alia quae statim euidenter apparent, subitam generatione morborum monstrant,quae vero paulatim contrarium significant Pr beta notas materia. qua patitur. Si enim spiritusas hic untur, subitam fuisse affectus generationem agnoscimus: si partes solidae, non te, quit tenuia corpora subito mutentur, solida verba gentium vim disi cillime miro nisi paulatim suapte natura recipi. at. inra ratione credimus diariau
febres statim gigni, hectica vero fere solum quia soli a partes ob vicinitate accensi spiritus, vel humo iis febrilem calorem tandem concipiunt. Eodem pacto si morbosum, i
484쪽
cochymu est corpus, quod laborata paulatim ex vitio humorum pullulasse praesentes morbos putamus: quod ii nullum subest vitium, subitam fuisse morbi generatione ex solius
a creenti vi concitata arbitramur An non etiam in ateria ex
qui morbi procreatur, signa ad haec dignosce da r belὶ quado uidem non alia ratione verrucas, Malios duros sine dolore tumores paulatim concreuisse existimamus . qua ni tu rex crasta, tenacique materia, qua paulatim ex flacatur, aceruaturque proueniat. At ex cautis iuuatibus, 'sedentibus non perinde licet certa signa sumere, propterea scilicet
quod multi morbi reperi itur, qui subito geniti sunt, tameno nili paulatim tolli possunt, ut vulnera quidam verb, qui etsi paul itim sunt orti, subito tame mitigari queunt: cuius modi sunt, qui ex humorum corruptione proueneriit. Nam hi purgato subito humore, statim mite si unt. An non etiam cause sitie quibus, cum quibus aliquid ad id conferunt quum eos, qui lon o labore se confecerunt, paulatim suos morbos contraxisse, alios autem qui conuenientem victus ratione seruarunt,cofertim suisse laesos putemus nimiruna quod nulla subesset morbosa dispositio quae morbi occasionem longius repeteret. Possumus ex similitudine signa in hae re colligere. Si quos enim antea bene ait ectos nouerimus, subinde morbo correptos, alios illis similes, aut etiam deterius habentes, eodem modo in morbos ,raecipitatos existimabimus, quod comunis esset causi quae eodem modo omnes affecit.
morbos excitauerunt. CAP. IIII.
AT VR affectus id hoe modo ostedit:vulnera namque non nisi ea, quae extrinsecus laslunt, inferre possunt, quemadmodum contu-liones, Tracturas Interna erosiones non nisi ab his, quae assumuntur, aut retinetur,&il lite ab iis, qua intrinsecus offendunt, oriuntur. In teperaturae vero tum ab his, quae intus agunt tum ab aliis, quae extrinsecus occiirrunt pari ratione prouenire possunt: veluti febris, quum cutis densitas, externus calor, assumpta medicamen
485쪽
Micamenta, animique perturbationes concitat docent' id qualitates praeter natura, quae in laborante corpore conspiciuntur ab antegressis causis relictae: Si quis enim ab externo frigore febrem si traxerit, densitate in cute adhuc ostendet: ii ab insolatione caput potissimu stuabit: si nocuit crudita Si velitriculus praeter caeteras partes male habebit si bubo i tu in inguine sebrem peperit, intelligemus per vici'
nas arterias, venas calorem ad cor per me alle Sumunturd a causis disicientibus ligna: Si quis enim calefacientibus, siccantibus lue alimentis, relicto vero victu idoneo quo uti
consueuit, ii stibi cm incidat ex iis, qua intus assumuntur, moibum gi nitum cognoscimus. Vnctiones A lotiones extrinsecus duntaxat se se in corpus in similare possunt. Ac vero intus, ct foris vim suam pariter exercet. Vnde ex causa tu in agentium ii nostru colpus natura licebit intelligere. genitis morbis. unde corii origo in corpus emanauerit. Cofert nonnilii praeterea materia subiecta ad huius rei dignotionem. Nam sit corpus externis iniuriis maxime est expos tum in morbis, qui trinque excitari possunt, origi ncm in his potius quae extrinsecus, luna quae intrinsecus agunt,
quaeremus. Si mulierest, qua capitis dolore tentatur, ex utero a sectu potissimulatu putabimus Ossa externis potius. quam internis iniuriis patent. Interna vero viscera cotro potius internis quam externis malis sunt obnoxia: Iuuantes, laedentesque causae sua quoque dant indicia. Q ui enim extrinsecus admotis remediis iuuantur, fere declarant ab his, quae extrinsecus a Ticiniat, morbum genitum: quomodo febrem natam ab adstringentibus iudicamus, si plurimu conserant rarefacientia:ab insolatione vero, capite primario affecto natus est morbus si prosunt refrigerantia, quae capiti adhibentur. Similitudo pariter docet per quem locum morbus ad internas partes peruenerit. Sic profectoria quia .&int operies, aliasque passiones, quas adfert morbus Gallicus vocatus per pudendum recepta putamus, quod alios sere omnes hac labe affect os per eu locum
486쪽
Cluae doceant tempus,quo laborare coepit risi aegrotat.
TE I in omnibus morbis ex propria eoru natura signa sumere non licet ad id, quod proposuimus indicadum: si quidem magni paruique
morbi reperiuntur, qui modo inceperunt, alii vero qui iamdudum infestant rint altilitibus tamen, vel omnibus potius disserentiis, adhibitis nonnullis
distinctionibus d facere possumus. In suo enim genere qui plurimum iam excesserunt, longius repetere originem identur veluti magna ulcera, quae quia ut plurimu paulatim gignantur, monstrant se ante multo dies coepisse Febres autem magnae statim prima die nasci possunt sed enim inter magnas, quae maiorem vim acceperunt, aut acceptam seposuerunt, longius aliis sunt productet: inflammatio recens est affectus suppuratio antiquior, utpote quae antecedetemi inflammationem sequatur. Praebent autem certiora indicia morborum aget tus. Actione naque plurinium laesae, corporis qualitates insigniter a naturali statu permutatae, veluti gracilitas, decoloratio, summa durities, 'uae sunt huiu generis, in morbis qui extenuandi vim habent, praenunciat
eum, qui affligiti in suo genere longius prouectu: neq; enim idem tempus acutis,&longis his notis costituere politamus, quando qui mitior est affectus, non nisi longiori temporis 1 patio corpus exhaurire valet, quod breuissimo, qui vehementior est, praestat, sed satis est si intelligamus, acutum in quo haec apparent signa,non longe ἱ fine abesse, diu ; quatum morbi natura admittit iam assigere coepisse. Idemque esse credendum si per leuiora mala idem cotingat. At excremeta in morbis, qui ea gignunt, ab illis pateneri possunt. non solum in quati . latitudine tempus praemonstrant, sed etiam diem ipsum . quo laborare coepit, qui affligitur. Nam in vehemetis breu manifesta coctionis signa in urina appareant: luarto die antea inchoas morbum de larant. Inmitiore quinto vel septimo, aut undecimo,vel decimo quarto. Eodem pacto excretione coniectura iuuare possunt. Sic
sane Hippocratae scribebat in Aphorismis morbii regium ante septinium his coserre non posse, quis bre detenti ante
487쪽
n ptimum biliosum humorem ad cutem regerunt. Vnde si confert huiusmodi excretio,costat omnino iam elapsos esse sex dies, quo febris hominem corripit: si sanguis, vel sudor, vel alius humor effundit ir per synochas febres, qui hominem liberet, aut certe morbum insigniter minuat, certum
est quatuor, vel septe potius a primo morbi insultu, intercedere dies: quum antea nulla utilis excretio in huiusmodi malis fieri possit. praeterea accidentia quae morbus progrediem Io consequitur, aut deponit, no obscuras exhibet huius rei notas, si enim rigor, in exquisita quartana, per accessio nes mitis apparet,signit est plurimum ipsam quartanam durassequum declinationis hoc iit signum: Si humor melancholicus est,qui nocet, ct insignes in eo mutationes actas ideamus, uum non nisi paulatim id seri possit, ex materia morbi signa ducimus, credimiisque iamdudum morbos anchoasse. Eodem modo si dura solidaque est pars, quae laborat, aut mollis,mad patiendum promptior, nota sumuntur: quandoquidem in eo corpore, ut difficile recipiuntur passiones, nisi violenta omnino sit causa, qua morbum pe perit, sic profecto colligimus longius ab initiorem abesse, propius autem si alterius generis est, quod asscitur Cordis vulnera, ut ex subiecta materia notae petatur,perpetuo sunt recentia, eo quod diu huiusmodi pars illa ferre nequear. Antiquiora illa esse possunt in vesica, intestinis, cerebro: sed non perinde ut in aliis partibus. Possumus etiam ex iuuantibus, laedentibusque causis indicia quaedam capere, sic enim adhibitis in quartana febre remediis, quae declinante morbum iuuare possunt, si ea coserunt, ut declinatione iam ad escte sic plurimum morbum durasse certa coniectura credimus, lubd scilicet non nisi post longum tempus declinatio in huiusmodi affectibus contingere soleat. Idem ostendent quae declinanti morbo obsunt. Ac vi breuiter dicam quae in singulis morbis eorum tempora docent, signa pari ter sunt temporis, quo illi iuuadere coeperiit. Ad hoc signo'rum genus pertinere videntur notae, quae ex anni temporibus petuntur, veluti si quis hominem ineunte vere quartana correptu invenerit: quum ad id tempus, in quo no gigni, sed dissolui bullas generis febres solent, tantu plane intercedere temporis ab initio morbi putare possumus, quantum praesens anni constitutio ab alumno, ubi eam origo est distat.
488쪽
stat. Quanquam tamen non impedio si haec signa,vel ad n turam morbi, vel ad materiam referatur: propte a quod docent anni tempora, ut corporis temperies, lualis sit mo ibi,
de humoris redundantis natura , ex quibus colligimus qui proprii sint morbi, Meorum cause iis, aut aliis anni constitutionibus, vel corporis temperamento. An non etia similitudo suas in hac recofert notas quandoquidem licet cognoscere ex no, aut pluribus,certo aliquo morbo, tempore
correptis, in amplius pullulantibus huiusmodi malis, alios similiter a Tectos in eisdem teporibus pariter ut illos,suo
6 qui bus notis deprchendere per morbum liceat,qua sanitate praedit in me fuerat, P ulrborat.
A P. VI. non minus quam alia, ex eisdem sontibus ductis signis, intelligemus: etenim affectus natura, quo quis laborat, id in primis docet. Dippe si benignus morbus fuerit, salubre., ptimeque affectum corpus sua natura esse
monstrata coiitra vero ii malignus insalubre, non nisi deteriore inditione praeditum, nisi forte externa causa, quae morbum excitauit, maligna, aut benigna, vel etiam admodum exigua, aut vehemes extiterit. Nam quum ex ipso corpore morbiis tunc non proueniat, agentis causa: malignitate 3 vehementi .i, naturalis constitutio ita vitiari potest, ut
pessima, I maligna reddatur: quemadmodum in his contingit, qui ex venenis malignis suos morbos cotraxerunt. quo ita vi nativus color, alioqui bonus, de reliqua corporis natura ita mutatur ut deterrima putari posset. In iis vero qui pessime secudum naturam sunt affecti, perinde faciles, exigui ob leuitatem causarum, quae morbos intulerunt, affectus aliquando nascuntur, ut ex illorum natura faciletion sit commemorare, qualis esset per sanitatem corporis natus. Hoc ergo quod ex causis agentibus sumitur, reiecto, aut diligenter expenso certa reddetur ex affectus natura huius rei cos: nitio: c multo magis pro se G, si grauissimi aDfectus ex leuissimis causis, aut contra ex grauissimis leuissima mala prouenerunt, intelligemus in priore casu pessimam, in alio optima corporis conditione subesse. Nec soluquidem
489쪽
i 'qui leni morbi natura, sed etiam diisereti .a, ut magnitudo, paruitas cognitionem hanc confirmant. Nam si grauior, quam suapte natura esse debeat in aliquo morbus appareat, id non in aliud reiicere possumus, quam quod mala compage, nempe delicatiore, mollioreq; aut corrupta sit . natura donatus, non prospera lanitate praeditus. inain etiam naturalis ipsius corporis structura, quae per morbos adhuc conspicitur, ut causa ex subiecta materia sumpta idem significat. Si enim quadratu beneque carnosum,& deni lue in similaribus Minstrumetariis partibus quantu licet per morbosa corpus, quod laborat, probe constructum inueniamus non temete suspicabimur illimo n. a contississe, naturale, sanamq; constitutionen . At causae, quae morbum procrearunt, non
obscura etiam huius rei tradiat indicia. Nam si a leuissimis caulis in morbum quis est proiectus, deteriorem in eo esse naturalem constitutionem arbitramur: contra optimam in eo, qui omnibus valide restitit, non nisi maximis iniuriis succubuit. Ad Laec iuuantes causae, laedentes cognitionem confirmant: siquidem quae valida est natura, etiam De morbos vim suam retinet, minimisque remediis adiuta sua mala vincit: Illis vero quibus data est deterior conditio quum orbis vexantur, vix aliqua prosunt auxilia, natiuo nimirum robore destitutis. Caeterum ex parentibus, educarione, victus rati 'ne anni tempore coelique statu, felici syderum aspectu,& ut semel dicam omnibus, quae vim gignedi,conseruandi, iuuandi, laedendi, wden iuue aliquo modo mutandi natura nostram obtinent, signa ducere possumus. Quomodo eos, qui ex Cmis parentibus procreati sunt, quique in aere salubri degunt, xvictu tuntur idoneo vigentibusque optimis astris sunt cocepti, nati, bene affectos credimus: aliter vero habere qui cotraria sunt sortiti: Nec minus profecto ex effectibus, qui per morbos apparet,certa huius rei testimonia petimus: si enim per vehementiores morbos leuiora apparent symptomata, naturalis constitutionis robur ostenditur, utpote Quae mitigare valeat, quae suapte natura grauia alioqui existunt: veluti si quis grauiore morbo correptus, actiones validas retinet, ut si bene appetit, retinet, concoquit quae mutatione egent, excrementa expellit: si dormit, vigilat. facile mouetur, bene sperat facileque morbum fert par est existimare huiusmodi homine per sanita'
490쪽
tem bona conditione donatum. At si per mediocres morbos actionii concidit robur, A praedictis contraria apparet, malam illi inesse corporis constitutione deprae hedimus. Id quod optim8, ut alia multa, Galenus noster dicere solet, virtutem scilicet sortem omnia contemnere, debile vero de infirmam ab omnibus prosterni. Praeterea excrennenta,qua a
corpore prodeunt, alia quae in corpore fi ut, quum urgentibus vehementioribus morbis a bona conditione no longe absunt, indicant corpus quod afficitur per san1tate benea isectum. Sic sane quum sanguinem alicui initio morbi detrabimus, Deum floridum optimumque conspicimus, corpus, quod illud procreauit, recte constitutu iud amus. Coatrarium vero existimamus, si corruptas, putridas, aut denisque mala alia qualitate praeditus extitersi. Nonnihil etiam adiuuant ad haec dignoscenda corporis qualitates na si quis per morbii lauiorem asperior, durior, flauior, vel nigrior, aut liui dior statim euadat: aut putidum expiret, vel sentire se putet aut alia quamcunq; malam qualitate, plus, qua natura morbi postulet, repraesentet: insitam ab ea, quae per sam nitatem est confli tutio, huius rei causam no a morbo leuiore prouenire existimandia est, coera si cui in maiore morbo corporis qualitates non multum et i iant, optimus eius status quum valet, ostenditur: 'od si eos, qui laborant, similiter habere, ut alii, quos bene maleque affectos per sanitate cognouimus, iudicamus, similitudo docebit quod in illiu quaerimus, ne superstuo plura exempla contestemur.
silua ostendant,quae praecesse ut in conualsentibus
A M vero non solum conuales entes, recenter a morbo liberatos,ex eisdem signorum generibus depraehendemus, sed etiam quo, ita lique morbo vexati fuerint, dignoscemus. Naequae in partibus similaribus adhuc apparet i temperies, vituim, quod instrume carias partes urget: eas potissimum laborasse ostendunt, quae si adhuc plurimum a
naturali statu huiusmodi mala obsunt) testantur profectb grauissimum extitisse morbum, qui homine male habuit:
si calor, siccitasque pariter immoderata adhuc appareat, notae sunt copositi morbi praeteriti. Sin vero in alterutra qualitate