장음표시 사용
491쪽
ssitate patitur intemperies, limplicem imorbum fuisse agnoscimus. Atque eadem ratione alia genera, di fierentiasque morborum ex eo iureliquiis commemorare unicuique licebit. Nec obscuriora quidem indicia praebent praegressi
morbi eorum effectus in conualescente corpore derelicti. Deprauata etenim, aut imbecillis appetentia, vel concoctio
nutrimenti: excrementorti praeterea permutatae qualitates,
tardaeque expulsiones, aut celeriores qua par sit: quin etiam corporis extenuatio similares partes affectas fuisse repraesentant instrumentarias vero qualitates, functiones, alia opera tondum integritati restituta, quae ab huiusmodi partibus proueniunt. An vero uniuersum corpus, vel ali qua potissimus artes morbis molestatae fuerint, docebunt praeter essentia ipsius morbi, quae in uniuerso corpore, aut in aliqua duntaxat parte cospicitur,fympi 'mata, quae eas se uuntur. Si enim cruris actio peculiaritor vitiata est, illius par- tis vitium fuisse intelligimus, si pulsus mutati,cor sit somnus, aut vigilia male liabent,cerebrum, si nutritio corrupta est, lepar, si appetentia cit i, potus, ventriculus, si sensus, motus, neruosum genus, si venus ob laesa est, genitales partes. Et denique prae ceteris illas vexatas fuisse depra laendemus, quaru opera, Lofficia I naturali coditione maxime recedunt. At ex mor borii causis praecognitis, nonnulla etiaindicia capere possumus: si quen enim, ineunte vere liberatum conspexerimus, fere praedicere licebit inflamationem alicuius partis, aut synocham febrem fuisse qua hominem infestavit. Si aestate quispiam occurrat a morbo ereptus, aut tertiana, vel ardes febris,aut deniq; biliosus, calidissimus :morbus praecessit. Si vero autumno, dificilis, grauisque morbus,inordinatus, inaequalis, siccus hominem vexavit. At si hyeme inueniatur,qui e morbo excessit, diuinare licebit stomachi dolore aut coli intestini, vel capitis grauitate vel quotidianam febrein aut tussim, vel alium huius generi umorbii antecessisse quod scilicet huiust nodi tempora tales morbos parere soleant. Eandena praestat vim ratio victus, siquidem varia,copiosa, intempestiua, vel alia ratione vitiata nutritio, qua sanguinem gigni copiosum, vel bilem, vel
pituitam, aut alium humorem procreat, tales repraesentat inorbos,quales humores ab ea nati committere possunt, si
4b Vitae conditionem praeter modum exercetur, aut asscitat
492쪽
citur pars aliqua,no temere ingruetibus morbis eam insectatam suspicari poterimus. Hac enim ratione iterarii studiosi capitis dolore, cruditatibus tentari dent, sabo ferrari ophthalmiis, 'uichymica alte sit per suo studio exercent ex cotactu argenti vitii neruolis partibus ut plurimum affici situr. Ac ne insula prosequamur, ex iis cietibus morborii causis quis, qualisque molesta uerit morbus, non obscura coiectura copraehendemus: Nec minus iuuat subiecta materia huius rei cognitionem: Hoc naque pacto si validum, robustumque suapte natura est corpus comemorare possumus graue omnino morbum extitille, qua loqui de huiusmodi naturar, non nisi a maximis causis laborare solent. Luemadmodum et iiij, qui corruptis inalignisque humo-xibus sunt reserti. Aliter vero iis contingit, qui delicatam, sed abs' alio vitio natura sunt sortiti. Nec desunt quidem in hac re signa ex iuuatibus, laedentibusque causis sumpta. Nam sit pauca, Mea vix prosunt, laedunt aute hirima, facileque conualescentes, noti sit non parui momenti fuisse morbum. qui antecessit. Contra vero si omnia statim postea quaeuasit a morbo, prosunt, aut a paucis offenditur, si quamprimu vires suas colligit is sua opera aggredi cupit Mea inchoata facile exercet, a nulla re ostensus, credere par est huiusmodi homine breui, leuique morbo vexatum. His vero contraria contrarium signincant. An non etiam eos censebimus vehementer laborasse, si alios sibi similes simili tempore si initique morbo correptos, pariter affectos nouimus veluti quum grassante graui febre, aut difficultate intestinorum, eos, qui eodem morbo affecti fuerunt, vehementer vexatos,aliorum exemplo, quae praeterita sunt,pret dicimus.
t orum,quae praecesserunt insanis. C A P. VIII.
aliter profecto haec quὶm alia praedicta
s' in memoriana reuocabimus. Si enim Iirma apse pareat corporis sistitutio valida omnes actiones, qualitates corporis plane secundum naturam, e Xcremeta preterea, Si alia opera in nullo
mariet a naturali sua codition riparumq; possint morbosae
493쪽
causae, nihil insigniter laedat,omnia vel plurima prosint, tbene sanum, iiciatilio morbo multo ante laborasse corpus lindicatur. Sin vero cotraria iis eueniant vel infirmum sual ta natura corpus vel non lon Ge antea morbo liberatum, auteti iam imminere aduersam valetudinem cognoscimus.
Sic fane alia quoque, quae per sanitatem paulo prius facta sun intelligere licebit: humidius liquidem corpus, subtumida, decolorata lue facies, pigrities tu dam ad actiones
obeundas in his apparent,qui recenter a somno sunt expergefacti, nondum scilicet ad externa membra producto calo re qui per somnum in visceribus internis conclusus fuerata Quin etiam excrementa in his halituos apparent, humecta to nimirum per somnum corpore, laedunturque ij, si statim a cibum assumant, at motu iuuantur. Eodem pacto eos, quos ira affecit deprehendimus ex toruis oculis, inflammato ad- huc, rubicundo lue vultu, concitatis turbatisque pulsibus, i ci respiratione, 5 quod similia his habeant, quos simili affe- ctu perturbatos nouimus. Ac ne singula in hac re expendat mus, si omnium vim, quae in corpus nostrum agunt, per spe
I tam habuerimus: si quid in unoquoque fieri possit, noueri mus, si praeterea quid iuuet Ludatque impressiones ab his, qua prius egerunt factas, demum quid simile alteri existat cognouerimus, etiamsi multa multis sunt communia, in singulis tamen inuenias quid unum ab alio distinguat,&quod quaeris, ostendat.
aere modo inte stere liceat, mortuo homi
ne, qui morbi mortis causa extiterιt. C A P. IX.
VUM praesentes sunt morbi, nonnunquam perinde dubia sunt signa , quae morbi genus, differentiamque monstrant, ut mors expectanda sit quae rem aperiata Quoties enim quaeso
. controuersia inter medicos de his nascuntur,
qui unus masculorum abdominis, alius hepatis inflammationem putet morbum esse, qui affligit Vulnerato capite, existimat aliqua do medicus abscessum in cerebro factum,
494쪽
iit, saepe ignorarim ,&denique mulia alia in dubium vertuntur, vivente adhuc homin qua mors ipsa patefacit. adi re non inutile esse duco, ut paucis etiam quomodo id fiat doceamus. Itaque morbi essentiam in nonnullis quis affectus mortem intulerit docet, ubi scilicet unicus est, de sensibus patet. Sic enim iudicamus ex vulnere hominem periisse conspecta plaga, quae ad tranque thoracis partem pertingit. Clarius id licebit perspicere , si nouerimus, quid per se quilibet affectus praestare valeat quid vero acciti aliis malis: Nam cerebri vulnus, nisi statim occidat, non nisii accersit inflammatione hominem perimit. Qui vehementes dolores inserunt morbi, aut resolutis spiritibus aut antea parta inflammatione vitam adimunt. Ipse autem inflammationes, quae locum quempiam occupariat, lethales sunt: eo quod
suppurentur, putrescantque.Unde ex propria natura morborum innotescet quod in uestigamus: Si id scilicet nouelimus quid numquodque sua vi praestare valeat, quid loci ratione acquirat,& in quae singula mutari possint. Quod si plures siligunt morbi. qui grauior fuissse iudicatur, inqrtis
auctor existina andus est. Praebent tuas notas ipsoru mor- horum causae: etenim inter corum effectrices, qua grauissimae suerunt, morbos eos excitarunt, qui mortem intuleriit.
Si pituita, matra bilis pariter morbos committunt, ductisnqtis materia ex qua morbi nascutur, suspicari possumus cum . qui ex melancholia natus est, utpote qui ex deteriore causa consistit, interemisse. Si px cordis affectu quispiam periit. non abscessum. sed aliud genus mali mortem intulisse arbitramur, quod scilicet abscessum sustinere nequit, cerebrum vero potest, unde ex subiecta materia admonemur per vulnera illarum partium quis qualis morbus mortis auctor fuerit. Nec absurdum quidem est ex causis sine quibus, cum quibus morbi gignuntur,& constant indicia capere:
quandoquidem probabilius est eum morbum qui longiore
tempore vehementius continuo in sestauit, in deterioribus locis sui originem duxit: potius quam alium, qui aliter habet, vita homini ademisse . At morbi essectus, qui extincta vitae mergunt, certius quis cin quo loco corporis morbus fuerit testantur. Hoc enim pacto exanthemata, qu in orbillos vulgus vocat, nigra, aut liuida quibus cutis mor Orum aspergitur, non qualemcunque febrem, sed prorsius
495쪽
pestilentem, quaeli ominem iugulauit, ostendunt. Idem etLitumores, tui in glandulis inguimina, vel axillarum extubm. rant, nonnunquam erosa cute pus emittunt, peste consectum hominem docent Pus quod per nares in morbis Dsuit, abscessum in cerebro suis te prodit, quod si per os emittitur, eundem affectum in ventriculo, aut parte aliaua vicii na, qua scilicet sua excrementa eo transmittere valeat, indicat. Summa corporis gracilitas tabe consectum sui si hominem manifestat. Foetidus odor, qui statim, mortuo homine, eri impii, internum abscessum dis iuptumi qui iam antea quum integer esset mortis auctorem de nunci. it. Nigra cutis aut alius in ea color, praeteriti morbi signa quoque prae beta Sic enim Galenus libro primo de Victu acutorum eos, qui pleuriti deperierunt, ubi omnino refrixerint, nigrum latus affectum habere scribit. Sic etiam exprimis qua sitatibus ductis signis libro primo de Praefigitione ex pulli bux
distingui eos, qui ex couultione ab his, sui ex syncope peri ierunt, quod scilicet illorum corpora diutissime perma- neant ealida, horum vero calor, vel etiam vivente homine, extinctus conspiciatur. Quod siquis, experientia duce, notasset, quid ingulos morbos, homine vita functo, peculiariter sequatur,certam quantum in huiusmodi re haberi potest cognitionem haberemus. Verum quum in paucis adhuc haec sint notata, nec qua praediximus indicia, monstrare possint quod quaerimus, anatome consulenda est, quae similia in aliis oparueriit. Illud vero pr termittendu no est, non solum in nis, sed etiam in aliis omnibus quae praeterierunt indicia qua 'dam peculiariter sumi ex hominis, cuiust statum inuestigamus, aliorum, qui cum eo versati sunt,
narratione. Hinc enim quae, qualesque causa morbos
excitauerint, alios corporis affectus ex quibus notas petimus, deprehendimus Et haec qui dem satis de memoratiuis signis, ex
quibus stilliosus lector iuuat poterit ad alia, si quae desunt,excogitanda.
496쪽
PROGNOSTICI siua defuturis Praenoscenda.
CAP. I. v x T A sit signorum , quae quod fu
turii est praenunciant, utilitas, antea
stendimus quinetia ex superiori tractatione quae in quo sint illorum genera. differentiae a quibusque ea sum an tur,facile intelligi potest. Nuc vero ad ea, quae illis sunt propria tempestiuum ut properemus. Qua quide in re il-
Tti primi, explicandum esse duco quaeia defuturi sint
praenoscenda: binc enim postea singula commodissime explicare licebit Itaque quum triplex sit nostri corporis salus: aliquando siquidem sanum est corpus aliquando aegru, aliIsa morbo conualescit. Placet enim hoc loco hac ut diuisione instituto nostro accomodatissima coria munia quς da omnibus in primis praecognoscenda sunt; deinde quet sinculis sunt propria. I)orrbita omnibus illud quaerimus, an perseuerabit,qui praesens est status,an non: quod si mutabitur, in que mutatio fiet,& qu erit mutationis ratio, qu causae.quado, quo modo,& per queet corporis locu mutatio continget. Peculiaria aursi, singulis propria haec fiunt,' plura capita hi quibus da, quam in aliis recipi ut. Si enim corpus est sanu, necessariu est praecognoscere, an quae praesens est Lanitas, diu durabit .vel no: luandoquide id ad praeseruatione. futuroru morboria, conseruatione praesentis status plui:-mu confert. Nam si quae praesens est sanitas, proba, inculpata fuerit, nullisque morbosis iniuriis ea expositam cognoscamus, securi in illius conseruatione versabimur, alioqui praeseruationem imminentiti morbori procurabimus Eodem modo si eos, qui per sanitate male sunt assedit, sperauerimus:aetatis,aut alterius necessario subsequutura remedit, ut temp
497쪽
ui temporum utatione, melius habituros, aliis medicamento lis auxiliis minime iuuabimus: eos vero, quos desperamus Naturae, vel alio communi beneficio melius aliquid ose tui posse artis nosti ope restituemus: meliore nimiru statu prori curantes, interim futuros morbos praecauentes. Confert
etia huiusmodi cognitio ad fama Lauthoritate coparanda, sic per seipsam iucuda quide existit. Quis enim no admiretur, extollat medicii, qui praedicere possit longiorem, aut d breuiore fore hominibus vita, hunc melius, aliu deterius quidpia aetatis cursu consequutur ut Deinde quibus morbis per vita infestabitur unus suisque. medicu praedicere opori et Pr tere. a quibus caulis, lubue modo isti in singulis ex
citabutitur, an scilicet ab externis, vel internis iniuriis, ani paulatim vel subitis,&-5sertim, aut alio deniq; modo pro- lienient. iniae cognitio plurimu sane prodest ad praeserua tionem recte institutdam aliter enim victu his adhibebi mus, qui ab externis causis facile offendi possunt, aliter ver Phis, qui internis iniuriis maxime sunt obnoxi illos ite qui onagnis morbis sunt expositi religiosius vivere curabimus: liberius quos prcsentiamus non nisi in leuiores morbos i
l suros: impetu praeterea causarum, quς subito, vehem ntίr que nocere valent, per sanitatem frangemus, si omnino c5
pescere nequiverimus, ne paulatim etia obsit. Ad haec tem p rs, quo nautatio continget, antea pr noscendi est: quippe si praesenserimus quo tempore venturus sit morbus, intelligemus etia, quando vehementer vel segniter illi sit resistendo, eos naque qui iam fere cum orbo conflictantur, vene sectione, purgatione, vel alio generoso remedio ob instantis morbi timorem qui inducias non praebet longiores, iuuabimus: In aliis vero, qui longe absunt a morbo, solo sere victu paululum mutato,aut certe mitioribus remediis morborum causas abscindere,& vitium medare licebit. Postremo corporis locus, per quem morbosae causi; in corpus sese insinuabunt,praesentire necesse est. Sic sane licebit, si extrinsecus invasurisint,externas partes munire, si intrinsecus cotinentur, adhibitis ei loco remediis, in Quo resident, eas remouebimus: demum an toti corpori, vel partibus quibusdaduntaxat prospiciendum sit, hoc modo intelligemus. At si corpus a morbo conualescat, illud imprimis ignorandum non est, an vera sit conualescentia, ut sperare possimus prii
498쪽
stinam sanitate ventura an non, ita ut relapsuria in morbum homine vereri debeamus deinde si morbus sequetur, quis iliana, v a quibus causis, an scilicet priori similis, an alterius titatur an ab his quae ex morbo sunt relicta velut ob rete tionen humoris, vel nimia effussione, denique a quibus morbi repullulabunt, praedicere expediet atque illud etiam an paulatim, vel subito vel alio modo. Ad haec quo tempore, an
cito. vel tarditi haec euenient,&ca tera, quae praecognosce
da diximus in finis, quum morbus expectatur, hoc etia ioco notada. Iam vero in corpore morbo affecto ι multa ante qua eueniant, praesentire oportet atq; illud qui dein primis an in orbus solui poterit, vel non Non soluuntur, qui nec occi dunt nec sanatur unquam, sed homine comitantur ad mortem: de quibus illud scire necesse est, an toto vitae cursu eun dem tenorem seruabit, que iam accepit,vel potius mitescet, aut augebitur malum. Quebd si morbi eius generis fuerint, iqui sol initur, terminii solutionis praedicere conuenit an sc ilicet salus expectanda sit vel mors metuenda. Solutionis postea qualitas considera da, an scilicet fidelis vel infida, facilis aut dit Sicilis, per si a vel imperfecta c6tin et solutior deinde quo tempore hec euenient latere non debet: qua do
qui dem si quid aliud id a medico requiritur an breuis, ve
longus morbiis sit futurus, iii tepore. aetatis, anni,quim se quo die qua re liora tande delinet solutionis causa prae terea a medico cos noscenda est, an scilicet sudor, vel urina,
aut alia excretio vel aliud denique enhediu morbii finieta nunquid morbus ex morbo nascetur, antequam prior recedat, ignorandum si est. An natura beneficio vel artis potius, aut utriusque opera propelletur quod infestat malum. Atqui modum, quo morbi solutitur, ignorare turpe est: qua loquidem plurimu refert scire an subito, vel paulatim abibit morbus: et si subito, an cum vehementia, vel absque dissoluetur. Quin etiam quit morborii causae no semper per eunde locu abeant, siquidem aliqua do per externas partes, ut tauri per si idorem finiuntur morbi, recedunt, aliqua sciper internas sibi viam quaersit: veluti quia per urina , vel alui
fluxum, aut vomitum noxii humores cxcernutur: non unquae tiam peltis venis in naribus vel ano, aut utero sanguis cum orbi causa reiicitur: cotingit praeterea, ut ab una parte in
aliam regeratur humor, qui morbum comittebat, unde abscessii S,
499쪽
scessiis, tumoresque praeter natura excitatur. amobrem
designandus es: locus,per quem speremus morbia , morbu- fasque causas abituras. Postremo ubi plures sunt aegritudii nes, ordore quiritur, Vt intelligamus qui omnium primus; qui deinceps soluetur. Atque laec sui de omniat aesentibus morbis pr. edicenda, non solum salus, aut mors , solutionis tempus, modus, luemadmodum Galenus libro ii arto de
Praesagiis ex pulsiibus refert, id quod omnibus citia alia ni probationem patere puto. Farum qui de rerum cognitio non solum per se iucunda de honorifica medico exiliit sed etiam perinde necessaria, ut ea nilii utilius existimari debeat: nisi enim ille prae nouerit que finem sit habiturus morbus, ignorabit profecto quid sit agedum siquidem morbidi
qui curari possunt,aut non occidunt, remedia omnia comoda sunt adhibenda: His vero, quos praeuidemus omnino so-
re lethales, non item, aut certe non generosa, ne sua aut horitatem amirtant, nec aliis postea praesidio esse possint, quos iuuiare sunt nata. Si integra, fidelis :, perfecta solutio expectatur mihi praeterea innovandum,nilii nactu end si At si aliquid in corpore relinquat morbosum, remediis aliis pii .gnandum erit, si insida fore creditur, recidiva timenda , repugnandumque nouis auxiliis, ne id contingat: si imperfecta, addendum erit quod deficit, si difficilem fore r uideamus,corpus, viresque muniemus: S aliis modis quanti fieri poterit eam facilem reddere conabimur quod si facilis expectetur, spem falutis o firmat. securos nos reddit. In breui morbo aliter curationJδε victum instituimus aliter vero in longo, si causam solutionis morbi perspectam habuerimus si quidem mortem allatura sit, illi reductabimur: si vero salus speratur, vim illitis, quantu in nobis fuerit, promouebimus. At si non nisi paulatim morbus finiri debeat, intelligemus non esse ea remedia tentanda que subitas mutationes efficilii: Sin vero subito, si modo id sine vehementia co- tingat. nihil in nouare, nec quicquam vereri oportet: Si vero vehementia accedat, ut in crisibus cotingit, aut retundemus impetum agentis naturae, si modo id non prohibeat sanitatem restitui: aut si item p r sente impetuosa solutione nihil sormidabimus mali, antea praemoniti non aliter salute contingere posse. Quum locu perspectu habuerimus, per quemano bus finiri debet. Si mortem ventura timebimus, viam
500쪽
occludemus, ne vita per eam expiret. inio modo sudores et loles, a iiDicta cute compescimus, i ad internas partes es-stilentem in morem reuocamus: at si salute praesenserimus, admota mur, si via comoda fuerita ne alia tentemus, sed ea,
quant si fieri potest, faciliorem reddamus dilatatis scilieet meatibus, ct humore extenuato, qui per ea loca ferri debet, si vero incomoda agnoscitur, aliam eligemus aptiorem , ad cam ; morborum causas deducemus, ut liberum exitum inueniant. Caeterii ubi plures sunt morbi, qui simul hominem infesta it, plurimum refert scire,quinam primo loco, qui deinceps abigi potest: ex hoc enim intelligemus, cui primo, maximeque iit medendum cui vero postea resistendum. Rc prosecto, quum signorum huiusmodi variam multiplicemque naturam istum perpendo, nescio qua ratione antiqui scriptores horum explicatione omiserint. Si enim librum Hippocratis excipias, in quo salutem dc morte praedicere docet, laque in solis morbis acutis, atque Galeni tertia librum de talibus, qui tractatione suam his morbis un- taxat, qui per crisim sol utitur, accomodat, nihil apud alio inuenies memoria dignum, quod ad hanc rem faciat. Licet praeterea artem meo quide iudicio in omnibus desiiderare. Nam Hippocratis tra fatio a nullo certo initio auspicatur, multaq omittit, a quibus certa indicia sumiitur ad id quod propoliti explicandum ut illissima. Quid vero Galenus praest terit omnibus costare puto: omnia enim omittit signa eorum, quae in sanis conualescentibus vetura sunt: nihil docet praedicere in morbis longis, nihil in vulneribus, fractouris luxationibus: nihil in intemperaturis, qua absque seruore humoris infestant: nihil denique nisi sere in paucis morbis, qui per critim dissoluuntur: tuu tamen omniti tractationem ars nostra polliceatur. Nec vero etiam in his morbis, quos explicados suscipit,capita omnia attingit, qua proposuimus: saepe enim relinquit, quae qualitate solutionis, modum, tempus, locum, qu ordinem praenunciant. Sparsum praeterea Omnia explicat, nec a certis principiis exorditur, nec omnes signorii sontes exhaurit. Generalem praeterea illorum vim no docet. Ac vi breuiter dicam multa nobis in hac re reliquerunt antiqui medici, in quibus nos ingenitaq;
nostrum exercere valeamus. Quod qui no agnoscit aut eos
non legit authores,aut ignorat, quid sit arte aliquid scribe