De morbis libri XIIII. Librorum catalogum, & quid accesserit ex secunda hac aeditione, proxima docebit pagina / [Giovanni Argenterio]

501쪽

re, aut ne videatur negligentior fuisse. Tater se aliquid a nobis discere maligne dissimulabit, sed litigent illi quani tum velint de aliorum placitis, tueantur suos authores, ingratitudine nostros labores compensent, illis enim liarcn5sicribimus, nec aliud praemium desperatis, β corruptis huiusmodi ingeniis expectauimus unqua, verum aliorum causa, qui melius sunt affecti reliqua prosequamur.

De facultate praedictionum. A P. II. RAEDICTIONUM multiplex quoque,

varia vis existit, propterea quod scopos plurimos habet praesagiendi ratio, Vmulta sui itinter se diuersi, quae sua signa praebent ad ea, qua sutura sunt, prae noscelida.Nam sities diuerti, ratio peruente di ad finem multiplex, non solum in summis generibus, sed etiam fere in singulis propria apparet. Non habent autem eande facultate ad haec ostendenda signa omnia: quum quaeda nihil via qua in hac re monstret: alia ad omnia vim suam effundant quaeda in uno duntaxat id faciat,e5que non omni, aut etiam in omni, solo: quaedam rursus significant suapte natura. Alia huiusmodi vim

alterius ratione exerunt, sunt praeterea quaedam mediata, alia immediata. Non desunt, quae maximam facultate obtineant: nonnulla quae minore, alia quae eadem ration e plitra, aut diuerso modo significent, Sunt que semper idem praenuncient, alia vero maxime diuersa: inter quae reperiuntur quae etiam contraria in eodem statu offendant. Mancipitem facultatem sortia intur. Appellant porro medici quae nullam vim habent, aut contraria significandi, aut ancipite, neutra: quae vero bonum finem spectant, boni quae malum, mala. At quae inter illa,quae salutem ipsam praesagiunt, salutaria: inter haec vero quae mortem praenunciant, lethalia Fae vero qualitatem solutionis, locum temptisque declarant, sim plici nomine non sunt donata, sed circulocutione genus si gnorum, de quo agimus exprimimus: velut quum dicimus

signa longitudinis, breuitatisque morbi, vel quae fidam vel infidam perfectam aut imperfectam solutionem praedictit,d quae alui profluuium,aut sanguinis suxum per nares, vel

502쪽

IO AN ARGENT LIB. IIII.

urinae copiam de nunciant. Qui vero lis 1 cultatem ostendunt in iis, qu es nem spectatici malaci si sanitas finis statui tur, alioqui bona dici pol Iunt. Nam tuae longitudinis morbi in s.llutari affectu sunt testimonia mal. , bi,fla vero, quae breuitatis sunt indicia contra uti. ae proximam morte prae nunci an mala, aut etiam pessima. Quae vero eam retard.ari docent, bona quidem in eo genere sed non simpliciter, talia, quae bonum finem spectant, cesentur. Quin etiam quπmaximia vim labent,propriis nominibus, quibus ea agno scamus, pronunciantur velut quum optima extreme bona signa dicimus esse quae cortissimam, proximam salutem in morbis ostendunt. Pessima vero, vel extreme lethalia, quae instantem mortem repraesentant. Dicentur etiam bona, quae in sanis probam sanita trio, eamque diu duraturam praemonstrat: mala vero, vel pessima, quae futuri, maximiq; morbi sunt notae. At quae ad multa vim suam spargunt, communia, alia vero propria, peculiaria indicia dictatur. QIazaute subita in morbis solutione,&diem produnt, decretoria iudicatoria, critica dictatur. Reliqua supra dictae differetia propriis nominibus caret: Iam vero qualis sit singularum eritie quibus signa ductitur, vis facultas expendere Oportet. igitur constitutio ipsa nihil indicat eorum, qu. ae firtura sunt. Non enim propterea quod sanitas est, morbi sunt expectandi, aut saliis, eo quod morbus: genera autem differentiae ac partes illi iis omnia ostendunt quae futura sunt. Nam si perfecta sanitas pra sens est, morbi nullus metus: si morbus magnus, periculu de vita significatur si paruus expect da finitas, ita mors, aut salus cotinget si acutus morbus est, excretio est situra subita mutatio si acuta febris vrget, paulatim vero soluetur ulcus, ct fractura. Fide solutionis benignus infidae malignus morbus est nota. Per aluum soluetur morbus, qui cu humore intestina torquet, obstructio, tuae set rem comittit prius qua ipsa febris desinet morbi principium in grauioribu malis nec falutem, nec mortem promittit declinatio semper si lute expectare suadet.

lncrementum, vigor nunc unum, nunc aliud proniaciant.

Atio semper ex rei essentia notas sumere possumus ad id, quod suturii est, praefigiendii, propterea quod aliquando in-tiis latent morbi aut tota substantia nocent, adeo ut eorum natura minime perspici valeat, nec semper suapte naturaqu/lm,

503쪽

bum significat, sed etiam nonnunquam subiectae materiae

intone futuri euentus sua exhibent in licia. Etenim apo Plexia, in axima vulnera suapte vi, A natura, periculsi minantur, indebilioribus vero corporibus niediocres morbi, minima etiam vulnera earum partium, quiprincipatum in corpore obtinent, ob subiectam materiam mortem praenunciant. Propria autem unicui ite sunt signa, tu ab illius essentia sumiitur, S proxima, maxin aeq; virtutis ex nunc, sed nunc bonum, nunc malum pro natura assectus pollicentur: id tamen, quod ab initio ostendere coeperunt, perpetuo monstrant. Acutus si quidem morbus testatur perpetuo bre' ue fore malum qualiscunt e sit futurus illius exitus. I Orro diuersa significat eadem ratione 3 eadem alio modo saepe monstrat morbi natura eo enim quod maximus sit na Orbus, mortem .e; mini cito venturam praenunciat quod vero calidus sit, ut febris, genus mortis significat , ius scilicet alterando temperiem dissoluat: tu id vero in declinatione morbus soluatur, testatur sine crisii solutionc fore,

eamque sidam, utpote tunc victa persecte morbi causa. At vero causae morborum in hac re signa praebent non quidem simpliciter, eo quivi causta sed quonia liuius, vel alterius generis, differentiaeque existunt. Non enim eo quod vulneratiria morbum intulerunt, salutem, aut morte pr. aesagiemu , sed quod velle mentes. paruae, benigna malignaeque extite rint: Salutarena siquidem morbia credinius fore, cito venturam sanitatem, fidam que solutione. eam lue paulatim,&non consertim, si leuiter vulnerantia, nullo insecto veneno, morbum pepererunt: Non salutaris, aut perniciosus Orbus expectandus est,nc, qui corpus in se 'at, sed qui praecimpua corporis partes occupat: si atra bilis morbum committit suspectam Ata habere oportet: si ex spiritu morbus natus est, tutiora, breuioraque omnia expectare oportet. Vbi ex calido humore morbus constat, sere semper excretione contingent Natura aute robur, quae morbos ni re solet, omnia bona cito ventura quantum in se est, pollicetur Quae iuuant causae. indicia sunt sanitatis suturae, quae e Iolaedunt aut mortem, aut longam aegritudine praenunciant

Nec desunt quidem ex causis sine quibus notς quippe ast j cta cutis, urgente febre pii itida, longum fore morbum indicat. Contrarium vero ostendit, qui erara est, .laxa. Habe sex

autem

504쪽

autem eaedem causae vim significandi in plurimis, veluti iuuantes, is laedentes, quae mult1s morbis prosunt obsunt. materia ex qua plurimi morbi procreantur, quaeque ut iis subiicitur, 3 illse sine ciuibus, cu quibus plurimi morbi gignuntur, intenduntur, minuunturiitae. Que a vero e robore imbecillitateq; sum utur, ubi diu ei sus statuitur finis, diuersam vim capiunt: in eo de vero eande semper retinent. Nam robur salutaribus celeritatem addit, perniciosos vero m. rbos tardata idq; lethalibus,m:aibus, ' Lalutaribus commune. Imbecillitas contraria significat, quanqua tamen inliis, quae ad finem consequendum pertinent similem non nunquam in diuerso fine facultate ostendunt. Vbi enim valida vis in corpore residet, si humor adest noxius cum excretione, vel abscestu, salus mors contingit: at si infirmae vires subsunt sine his eadem euenient. Caeteri quae gignunt causae, quale vim habent talem profecto in significado praebent communem scilicet multis, fi multa gignere valeant, sicut calor, qui inflammationes, febres, distillationesque parit, o tendere potest, quid in illis omnibus sit venturum. At quae vult erant, contundunt, ut suapte natura nil morbi genus committere. sic quid in eo expectare oporteata duntaxat patefaciunt. Porro sita signa causae semper exhibent, efficientes, vel sopte natura: vel materiae patientis ratione Navenena per se periculum minantur, vulnerantia non nisi quum partes quas da magni in corpore momenti percusseriti t. Mediata quidem sunt in his signa, quae a causis sumuntur, quoniam enim leuem,aut graue morbum significant, salutis, aut imortis indicia sunt, alioru autem immediata signa esse possunt. Nam quod cito finiri debeat morbus, bilis ipsa utpote tenuis calidaque si illius causa est declarat. Habent certe magna vim ad significandu causae sed non propterea omnes certissima: pollicentur enim vires valida salutZ sed non perpetuo. Nam aliqua do grauissimis na orbis tandem vincuntur, nec necessariti omnino est salutarem si re morbum, quonia aliquantulit a remediis sit alleuiatus, sed aeger,cui multa valde prosunt is prorsus sanabi tirr. Occidet vero aegritudo quiab omnibus offenditur. Perpetub autem bona, aut mala sunt signa, quae a causis petuntur: bonia etenim semper est vires costare, Z. causas, quae malum pepererunt, fouent,paruas, benignasq; esse. Contra

vero

505쪽

DE IGNI PROGNOSTICIS.

vero malum, si vires subsunt infirmae, vehementes malignae t morbi causae extiterint. Ostendunt praeterea causuque ad modii ipsi affectus diuersis rationibus ideis eisdem

diuersa. Nam si vehemens est causa, quae morte infert, pessimum finem, eumq; proximi portendit: quia vero forte est putridus humor, qui morbia facit, altentione, aut vacuationem significat, qua morte sit allatura. Caeterii in effectibus ipsis maior varietas cospicitur: na actioi fain sanis morbutii diciat futurii, in morbis vero nihil prorsus, nisi accedat die ferentia id quod etiam excremetis cotingit. Si enim ea mutata sint a naturali conditione, valente adli uesti omine. nisi corrigatur viti hi, timedus morbus est, at eo praesente, nec ta lutis aut mortis illa sunt indicia, sed quae vel naultu, aut pa- Tum a natura sua recedunt. Igitur inter actiones quida lam per mal ae, ut imbecillitas, idq; etia in omnibus: quod a vero, quae nec bonae, nec malae censeri possunt ut in febribus cu- bare in dextro, aut sinistro latere: nilii enim id refert ad sa- lutem aut mori S praedicenda: qua da vero partim bonae par tim mala , id i vel in cod Esubiecto, eodemq; tepore, vel diuersis. Sunt autem huiusmodi functiones, vel deprauatae solum, vel auctae, v l tristes, aut cit imbecillibus colundiae bonum siquide est, partim etia alti, si is, cui ante omnium rerum deiecta erat appetentia, appetat, sed res absurdas: bonum etenim est, eo quod appetere incipiat malu quod aliena desideret: malu est delirare, vigilia torqueri incipiet esebre at instat crisi, malu no est: vehemes sitis in febricitantibus periculu hyeme minatur: state verbia lubrior, minus periculosa res est, sicut etiam in calidioribus naturis securior censeri debet, quam in pituitosis, frigidisq; corporibus quis dicilicet in illis minore a naturali statu euersione,

nonnunqua proxima crisina: in his vero no nisi vehementem mori, excessum, periculi praenuntiet. Caeterii actiones nunc eodem modo plura, nunc diuerso portendunt. Navalidae in his qui febre ardenti vexantur, non solu salutem, sed etia eam proxima, simul excretione promittunt Vndosus pulsus nec salutis, nec mortis, sed excretionis eius potissimu, quae per sui lore fit, index est: respiratio vero quae recto corpore ob difficultate fieri cogitur morte, suffocatione pariter pollicetur. Caligines aut quc oculis obducuntur, molestate febre acuta,co ibet noxio humore, excretio-m nes

506쪽

ne per superiores partes praesagiui: P vero rubra apparear. qui circuieriatur, sanguinis fluore e naribus expecta tu fleteliatur No omnes actiones intinnibus sit gnati bere posta sunt: nihil enim docet ex pullio, ubi nihil expelle tu est, nihil motus naturalibus ii frumetis ast octis, explicat, propriae a men cuius functiones efficacissima fiunt indicia ad extrupr sentis molestatis i affectus ostedendula quaeli incipalium partiti sunt actiones, aut ab his aeduntur, quae uniuerso corpori ministrat, salutis, aut mortis signa certissima ex bibent Sic profecto tuu magna in pulsibus vitia,aut in sensationibus, aut sanguificatione, vel respiratione apparent , mors fine dubio expecta da est. Minus subest periculii, si ambulatio, aut appraehensio, vel alterius ignobilis partis actio est ob laesa. Significant quaeda actiones semper, clua scilicet

cocinuo ut, veluti coctiones, respiratio, pulsus, quaeda vero per interualla, quarti quide perpetuo no est usus, ut somnus,vigilia, motus aliarti partiti corporis auaedam rursus suapte natura significant, nimiru quae in omnibus id e monstrat, que admod ii perpetuit deliriu, quod uniuersis periculuminatur. Eande vim in viris ostendu pulsus. respirationis defectus, in mulieribus vero minus saepe subesse pelicu-Judeclarat,quii ex uteri sulfocat icte, peculiari illis vitio, liccnon uia qui prouenio. Mut . uergo functiones ob materiam subiecta vina sua, de mediata ut plurimu sunt, luare actionibus sum itur indicia, . eo , corporis costitutione de causas monstrent, a quibus proueniunt, suturi euentus testimonia fiunt. Ia vero etsi maxima vim habet ad isi lute, Minor te,

futurosq; morbos significia dos actionii vitia, perfectiones, no tamen par in onanibus est omnisi mo metu: si qui dein affectibus cordis pulsus, respiratio steris prcstat, in cerebit

morbis sensationes, volutari motiones, principis facultatis ossicia maximii vim ostedunt, attractiones vero, coctiones, Wretetiones familiaris substati et, cet cremetorti expui. siones, utpote comunes singulis partibus, in omnibus vim sua ostent .at, praesertim in hepatis, vetriculi, venaructibus,quq scilicet ad uniuersi corporis utilitate huiusmodi

functiones exercSt. Caeteria quae ab excremetis sum uturio tar, omnibus comunes no existut quippe quia in morbis qui

sine sumore cosistunt nihil docere valeat in quibus vero facultate sua obtinet,niic certa, nunc dubia salutis, mortis,&m denique

507쪽

DE IGNI PROGNOSTICI s.

denique suturi euentus indicia praebent. Quae cnim optime uiri cococta excremeta, aut quq salte euidete coctionis notas pre se serui, salute, eamq; mature pollicetur: ille vero crulitatis impressio tae referiit, aut obscure sunt cococta, in erit eu Etas, atq; etia i diu per seu reci logioris morbi sunt aestimonia,quae no solucruda, sed etia pessimis qualitatis,' unt praedita, siquide a praecipitis partibus proueniat, ut ri-

aae, sputu, is non aqua etia alui excremeta, mortis sunt indi

ces, alioqui corruptionis ipsius partis, aut certe in orbi logi Odinis, que id modii in ulceribus apparet, ouae virulenta sanie emittunt. Sunt aut e mediato indicia, quae ab excremetis sanautur, eo enim, , corporis functiones primit, deinde Ostitutione significen salutis aut mortis indicia sunt: ost Ἀ-ldunt praeterea nuc diuersis. nunc ejsde modis diuersa: nabonis qualitatil, sint Tecta salute luero copiose, facileq; 2 per idoneos locos, atq: etia opportunc excernatur, proxi- lima adest iri initate promiti ut ococtio, quoin illis apparet, utrunq; eo de modo ostedit. Na, Hippocrates dicere solet,l coctiones securitate. iudici celeritate praesagiunt. Ergo

excrementa ex suis qualitatibus, qualitate,excretionis no

li do, tepore,loco, ordine no sol si salute, morte, scd ctianit omnia. quae de suturis praenosceda esse diximus, manifestat. I vero qualitates corporis, quie a naturali statu reced ut, in corporib adlluc finis futuri na orbi sunt indicia: at in eo, di morbo angitur,n nisi uti plurimu a naturali statu absunt, Imorte minatur, Calute vero pollicetur, ubi minus distat, sed no semper praenuntiat ea cito ventura: qd Hippocrates etiain eo Aphorismo notauit, ubi scribit longos illis fore mor- bos, qui per febres haudquaqua extenuatur. Color iiter Omnes qualitates certii dat testimoniueius d futuru est,quum omnibus, qui morti sunt propinqui, nativus corporis color plurimi mutetur, aliis qualitatib vel minimu a natura suae uariatis. Acetia in non ullis morbis maximi stant mometi signa, qtifex colore sum utur: veluti in vicerit,', vulnerit,' ®io morbo, unde illud ab Hippocrate et scriptu maluisse si flavus corporis colori se bres acutas ante septimii reddat, salute vero Umitti, si postea id cotingit. Quinetia sapor sua probet in hac re signa: na si sali edine reserat que in ore cotinent, longu, difficile iniq; ni orbia significat: si vero amara sentiuntur, breuior cinnuntiant. Nec illud quide ignorari debeta

508쪽

L- no semper adesse &saepius variari quae ex qualitatibus nonnullae petuntur rei futurae notae. Nam cotingi non ura duam et balem in visceribus cotineri affectione, nihil coterente ad illius praecognitione sapore, aut colore, qui etiam

eranimi corporisque perturbationes remittitur Intenditur a racilitas vero, qua morbia sequitur eo perseuerante durat, nec momento ut color variari potest: sunt porro mediata omnia indicia, quae ex qualitatibus sumtitur: quo mam temperamenti, structuraeque corporis interuetu, quod venturum est, praesagiunt. At quae ex sit militudine, troportione ducuntur futuroru testimonia, maximi certe sunt mometi licet enim morbos salutem, morte, illorumque tepus, modum, qualitate, 3 omnia deni iuri quae de futura sir cognoscenda sunt certo praedicere, si sit milia in similibus contigerunt Sic prosecto quum lethales grassantur dysentetae, eos, qui eisdem temporibus ioc malo corripiuntur, alior exe-ulo a perierunt morituros praedicimus, sudores, aut a stam excretionem decima quarta, si ita inalus euenerit, insebribus iisdem expectandos esse credimus. Atq: haec quides alis de vi praedictionum, quod si qua praeterea desiderabu-tur, aut in nonnulli se uariabunt, ea in singulorum tr. idtatione patebul: ex his enim dii taxat tradere voluimus, quod ars ipsa omnibus pollicetur. tum sanis, tum aegris, tum conualescentibus, etsi exempla sere omnia ex morbis, quod scilicet euidentiora essent, acetiam ne omnia ecensendo superflua prolixitate lectorem offenderemus, a nobis sunt desumpta.

recte de salute aut morte vel alia re su-.tura praesagire se udet, debet imprimis distinguere .sa parare ea, quae ab extrinseca causa proueniunt ab eo, quod morbi, vel alterius rei,de qua agimus ratione contingit: quemadmodum Iippocrates in Praedictionibus suis admonet, faciem, qua depingi minus periculosam este, ii ob alui fluxum, vel vigiliam, aut alias huiusmodi occasiones, quam

509쪽

quam si ob febrem, acutuqtie liu morbii accidat, deinde cuiusque signi vires, natura perpedenda, eo etiam authore, ivt scilicet intelligamus, quid c6mune, quid propriis, quid im mediatum, quid perpetuo rebus signatis adiit, quid vero per interualla reperiatur, quid item suapte natura, quid materis irratione significet: quid praeterea bonum sit, quidue malum, quid reuera bonum, quid praeter rationem huiusmodi appa reat. Nam quaedam sunt indicia specie duntaxat bona, vel mala veluti lusi alleuiationes quas a putamus bonas se,

quae tamen tales no sunt, eo quod praeter ratione cotingant,

id quod optime Hippocra. in Aphorismi prodidit, qui scri

bit no esse fide dum alleuiationibus prς ter rationem factis,

nec pertimescenda mala quae temere eueniunt, atque etiam

in bonis, malis notis, quid extreme malit, vel bonis quid malia, vel bonii duntaxat,&mediae inter hos naturae: quidi item semper bonum vel malum: quid indifferentem condi-ι tionem habeat: quid nunc bonu, nunc mali reddatur, cini quibus corporibus, locis huiusmodi putetur quid si nem ostedat,quid tempus, modia,qualitate , locumq; mutationisi doceat. Ac ut semel dicam facultas omnis signor ita medico praenoscenda est, si modo recte prefagire velit. Iubet pr terea Galenus a praedicendi arte excludi, quae raro eueniunt: expendenda vero esse, quae perpetuo, vel saltem ut plurimuvera sunt comperta. Volumus enim inquit ille lib. 1. Pro

rheticorii in prcsagiis perpetuo, si fieri possit, scopum attingere,quo fit, ut si quis centies animi sentetia frustretur, bis ei succedat ex voto, haud quaquam illius industria probari debeat, sed idiota abiectiori contemptibilior puta diis sit.

Vnde ex signis,quae semper, vel magna ex parte quod futu-xu est, ostendere consueuerut,praesagitio institueda. Omnia quoque indicia colligere, inter se coparare, singulorumq; vim expendere necesse est si falli nolumus nari omnia vel honu, vel malia portendat,vel aliud comuni concordia denucient,certa omnino reddetur praedictio: sin minus videnduquae plura, quaeque fortiora sint: si quide bona malis fortiora,& plura suerint, de aegro bene sperandii cotra veris, si mala numero viribus vincant. QS'd si par numerus forte reperiatur quae maiore vim habet,pr dictione attrahiit: quod si aequalis signori vis fuerit, maior numerus certa praebet

futuri indicia: at si bona malis permixta vi de numero paria

510쪽

e, IO AN ARGENT LIB. IIII.

videantur exercitato ita artis operibus viro opus est, inquit

Gale laus, Qui ea saepe immerosit contei latus, latentes ue adhuc quod amodo vincentis vires, 3 ouid in singulis morbi praeualeat prae nouerit. uamobre illud mirari licet, quod ille scribit secundo Praedictionu: ei scilicet qui liberari debet a morbo, omnia bona iligna adesse oportere, si vero mo riendum sit, sufficere si unum adsit malum. Non enim necesse ei vi salutaris morbus omnia bona signa habeat, nimiruquum videamus multos immo omnes, qui morbo laborat, mala multa nece illario obtinere. Malum profecto est, ii febricitanti ab initio uxus alui contingat, imalum omnibus de- Iirium appetentia deiecta, actiones laesae, non tamen ob id

mors sequitur. Ita nisi signum malum solum tantae sit efficaciae,ut alia omnia bona superet ex uno malo mortem non praedicemus. Veluti expulsus defectu, vel alia quacunque actione necessaria ad vitam abolita hominem mora necestu est, ex una vero aliarii minime. infod si nec ratio, nec expe-xientia statim discernere valet quid praeualeat mora interponenda est. Nam quq ab initio obscura, incertaque fuerat, tempore pates unita sic enim per febres quum in primo die ignoramus, an salus expectanda sit, vel mors metuanda, tertiam, quarta septimam ii expectamus: quotan de quod unximus enuciet. Nec igitur qui diligenter expede no sola salute. aut morte, sed omnia etiarius futura sunt, aut pr sentia adhuc existunt, vel praeterierunt quantum ars nostra

consequi potest agnoscet,praeuidebitque.

Clualites de a praesagiendi ratio.

A P. IIII. VIM VI medicorum putat medicii debere

quisutura sunt predicere, non certo, sed dubieni mirii quod inceris sint ut aiunt futurorum, praesertim salutis, mortis notς, tum etiam. Vt se a calumniis vulgi vindicare possint, si orte aliter contingat, quam venturuir dixerint. Qua ob rem omnia bona groto promittenda esse censent aliis auteomnia dubia, aut certe tunc potissim ii, quum de salute pronunciandu est, quos quidem ratio refellitanam pollicitationum modus etia esse debet, ne nimiis fiat aeger negligentior aut parcioribus in desperationem adducatur. Ad quod

spectat