장음표시 사용
521쪽
neuerunt, aut qui laxo raroque sunt corpore, illos ver,&autumnus vehementius grauiusque afficit: Qui vero male affectum caput, thoracesi sunt sortiti, hyeme potissimum orbos vereri debent. Ad quod genus signorum pertinet, quae scribit Hippocrates in aphorismis, aetates scilicet ingulas certis anni temporibus bene habere, in aliis autem deterius affici. morbis collictari. Nam quonia aetates docent, qualis sit subiecta natura, ideo quo tepore morbi venturi sint, testantur. Aeris autem temperies, venti, coeli denique omnis status, praeterea qu astum untur, retinetitur, CXCernuntur, geruntur a nobis, cu extrinsecus afficiunt, ac reliqua vitae conditii, , tempus, quo morbi nascuntur, praesagiunt: vel tanqua caus eoru e flectrices, vel quod ostendanti biecta materia aptam natamq; eo tempore pati. Atqui iuuantes, is dent sq; causi hoc modo quod ii rimus, patefaciunt. Qui enim pr ter consuetudinem facile a familiaribus etiam rebus offenduntur, instare morbos portendunt: Hi vero quibus nihil obest, nullo tepore morbos veretur.
Caeterum ex aste fibus tui corporis constitutione sequuntur, si rata in hac re pariter capititur. Nam appetetia alimenti intenta, vel dissoluta, aut quaen 6 seruat Osuetum tepus, aut ad absurdos cibos fertur, aut ordine, Minodum peruertit Item coistiones, attractiones, retentiones, expulitones, somni, vigiliae, motus, principes functiones, nutritio, animi motus & ut breuiter dica omnes actiones, quae a nobis ob euntur, auctae, debiles, deprauatae, tristes, plus vel minus vitiatariam instare, aut longius abesse morbos portendunt.
Eodem pacto quando color a naturali flatu euariat, odores absurdi percipiuntur, aut flatus, strepitus plures, aut pauciores iis, qui secundum natura contingere solent: edunxur ad haec falsi, vel amari, aut alterius qualitatis alieni sapores, durities item, mollities, asperitas, i uitas, relique omnes qualitates iam aduentantis morbi sunt indicia, quando plurimum naturali conditione recedunt, alioqui longius distare morbos praedicunt: Veluti etiam excrementa, alia corporis opera plura, pauciora, intes a remissa, qualitatibus
mutata aut alio quocunque modo ab eo, quod est secundum naturam aliena. Postremo idem declarant quae ex similitudine.&proportione eruuntur notae. Hac enim ratione
praenunciamus venturos certis temporibus morbos,certisse
522쪽
: scilicet simili mos putamus illis, in quibus eadem contingere solere praenovimus. Sic quidem in adolescentia, vel iuuentute, aut alia aetate bene, vel male habituros natos credimus, quorum paretes iisdem temporibus perinde affecti fuerunt.
Indicantia eis,quae in conualescentibusυentura smi. A P. IX.
vero qui conualescit, in morbum relabetur, vel non, si id cotingat,in quem, quove modo,&tempore recidet,&a quibus tanderecidiva nat et ur, sigillatim tradere oportu- num esse duco. Itaque inprimis morbi natui docere potest, si expectanda recidiva siit, vel non si quide morbi nonnulli sunt, ut errantes, malignae, inordinataeque sebres, quae semel ablatae, rurnis redire solent: ali vero, qui fideliter soluti, nunquam reuertuntur,ut diaria, synochar febres, Mali huius generis morbi ordinati, benigni. Causae praeterea, quae morbos pariunt, id monstrant. Sippe illi quos venena, quaeque vehementius agunt, procrearunt, repetere consueuerunt. Ali vero non item, qui scilicet a benignis mitioribus' causis sunt nati Atra bilis, varii, mixti, multi,crassi, viscidi, peruersique humores recidiva polliceritur. Sanguis, pituita dulcis, vel insipida, pallida bilis,&'M1 nullamnia ligit aqualitatem acceperunt, simplicesque existunt, qui a nec copia hominem grauarunt, nec lentore aut crassiti sunt praediti, contrartu potius indicant. Vnde ver,&hyems, prim que aestas morbos sine metu recidivae pariunt Autumnus autem vix aliouem liberauit, qui saepius in morbum no sit relapsus. Ducuntur propria quaeda 3na ad id significandum ex subiecta materia, quae patitur. Na in bene constituto corpore morbi gigni solent, qui semel curati, omnino abeunt, contra vero in male affectis, qualia sunt, Za prauis umoribus, maloque habitu sunt praedita quae raecis nominibus cacochyma, .cachectica nominamus recidiuam saepius expectabimus: ostedunt hanc differentiam corporis partes, siquide nerui, aut ossa laborant, aut occulta aliqua pars est, qua plane per morbum tractari nolotuit, metuenda recidiva est: in carne vero Mexternis part 1-bus duae oriuntur mala, semel repulsa penitus recedunt, quan
523쪽
quantum scilicet loci natura exigit quod in omnibus intelligi voluinus, nimirum quum in singulis quid numquodq;
suapte natura possit, expendamus. At causae iuuantes, lae: dentes hoc pacto id praesagiunt. Qui enim morbi a paucis remediis iuuabantur, a multis autem ardebantur, ut malignam suam naturam prodebant, sic profecto timendu est, ne quum putantur curati, rursus redeant quibus autem Om- nia proderant, quique commodis remedus, vel naturae be- neficio ita sunt expulit, ut nihil morbosum in corpore sit relictum, veram conualescentiam, A futuram sanitatem pollicentur. Pari ratione qui in ipsa sunt conualescentia, lab. omnibus, vel multis adhuc laeduntur, pauca autem sentiunt, quae prosint, rursus periclitantur: eorum autem res in tuto est, quibus pauca nocetu, conserunt vero plurima. Alii veto, qui nec artis, aut naturae prouidentia curati sunt, aut certe non eo modo, ut curationis recta ratio exigit, utplurimunt reuertuntur. Sic fane in febribus recidiuam praedicemus, si absque coctione, aut excretione illa abierint, aut ii haec etiacontigerunt, non tamen facta sunt,quantum natura morbi exigebat: nec eo tempore, vel modo, ordine, nec per eum locum, nec per ea remedia, ut oportebat. Quamobrem si materi portio, vel alterius causae, quae morbum committebat,
aut si etia morbi reliquissupersunt, aut ipsa morbos dispositio subest, ad haec si in die non decretorio maduerso caelo infaustis': Pyderibus morbi expulsio facta est, suspecta covalescetia, salute habere oportet. Sicut hepate phlegmone affecto profluxit sanguis ex nare sinistra, qui malu sustulit, recidiva in eo est verenda, quod perco modum locum no siennatus. Si non nisi paulatim aegritudo solui potest, adhibitis vero remediis vehementissimis nonnunqua sublatus videtur sed eo quod in curationis modo sit erratu, rursus periclitatur salus. Qu una vero biliosos, vehementerque calidos per calefacientia medicameta vacuamus, educto humore, conualescit quide corpus, sed calorifica vis in ebris ab ineptis medicamelis derelicta recidiva porte lit. Atque haec omnia id testari videntur, quis 'aliquid ostendant adhuc in corpore subesse morbosum, unde illud Hippocratis: quae relinquutur in morbis recidiuas facere cosueuertit Porro morbi effectus hic pariter ostrat. Si enim in coualescete corpore morbosa qualitates, aloes imorbose, eacremeta, aliaq;
524쪽
inostra multum I naturali statu mutata appareat, recidiuam irae re possumus. Sic profecto iis, qui in conualescentia , iusicolorem recipere nequeunt, diu sicciores, squali- ioresque perseuerant, qui te vix edunt, aut plus qua oportet, vel aliena, Uabsurda expetunt, aut no eo tepore, modo, ordine, tuo debent, aut dormire nequeut, vel profundis, turbulentisque somnis,& intempestiuis corripilatur, si male sperant & non satis alleuiatos se sentiunt,si ad motu pigri,&difficiles, si1 praeterea excrementa emittunt duriora, molliora, plura, pauciora ine per locos consuetos, importune, aut si male concoquitur cibus, haec omn1 recidiva minantur: praesertim si multu ab eo, quod ei secundi natura, euarienta nullo modo, aut paria ad modii in melius proliciant, idque multo magis adhuc si quid deterius ii dies illis contingit. Recidiuas praeterea vereri nece se est in morbis publice orassantibus,si in multis qui semel euaserat, eas atri Iccidisse nouimus. A quibus vero causis reuertentur morbI, aut salus continget eade genera ignori docebunta. Maligni etenim morbi, maligia si illo tu cause ab his, quae derelicta
sunt in corpore, recidiuam repollicetur At benigni denigneque causae non nisi a malo victu, erroribus qui post partam sanitatem comissi fuerunt, idem docent. Veluti his contingit, qui in conualescentia omne genus mali nutrimeti expetunt, antequam vires sint confirmatae, solita oli1-cia aggrediuntur, vel alio modo delinquunt. Quod ii quid morbosum intus adhuc latet, ab utris caussis morbus prouenire poterit. Si actiones & excremata,& reliqua corporis opera iam sero simili masanis fuerint in eo, qui oualescit, eos oui repullulabunt morbi, no ab his caussis, quae priorem pepererunt, sed ab erroribus comissis veturos praedicemus: cotra vero si accidetia, qti. priore aegritudine comitabatur, perseueret, eo propulsato, recidiua causa erit, quod ex ea relictum est. At si omnes, cui similibus morbis, aut eo de tempore laborarunt in morbos relabantur, hoc euides testimonium erit recidiua suturam non ob errores aliquos, sed ob antecedente affectu,qui dein similibus praestitit. Tepus autem, modii, quo in morbii relabetur, aut sanitatem, pristinum i robur assequetur qui conualescit, ea de testabuntur indicia. Navi illa, qua recidiva portenduci excessus magnostendunt, a longe postea,& confertim ea ventura signab-cant:
525쪽
eant: alioqui paulatim, S id quide post multos dies natura
vero sanitas sequetur, si minus a naturali oditione corpus abest. Iam vero genus morbi futuri ex eis de notis deprahe
dimus,siquide maligni morbi quales antea fueriit, aulispe
etia deteriores redire solent,ut elephantia sis, quae fanata pu i tabatur,eade repetit, benigniores aute, aut no iide, aut certe mitiores redeunt cluead modii videmus saepe post continuas febres intermittetes gigni, Me duplici intermittente una redire,alia penitus extincta: ex his vero raro continuas procreari, nisi malignae fuerint, tu paulatim etia interna viscera pertinacius afficiant, omnes i humores corrupant Vlcus chi male inducta cicatrice recrudescit, de qui prius morbus reuertitur. Exiebre aute nonnunqua succedit hydrops. Causae morboru qua diu caedem sunt,&cis de locis continentur eosdem procreabunt morbos: ubi vero inut. atur, diuersos omnino a prioribus gignent: iuomodo eos, qui tertianis febribus diu infestati fuertit, adustis iam humoribus, in mi artanas illis solutis relabi non raro videmus. Νod i. ab erroribus, malo lue victu in morbii rursus cadere quis periclitatur, siqui de illi simile vim causis, quae morbuit ius excita- runt, obtinuerint, similis priori morbus expectandus est, alioqui dissimilis,& talis omnino, qualis causarii vix extiterit, l)raebet materia subiecta suas etia notas: nam qui ob angustum, male que conformatu thoracem sanguinem regerunt eo cohibito, si recidiva expectatur, eundem quoque aia sectum venturum praesagiemus A iuuantibus. laedentibus c. usis, praeterea qualitatibus corporis excrementis, dc
actionibus signa sumi posse ad idem praenunciandu clarius
est quam ut doceri debeat. An non ex iam similitudines aliqui diconserunt Zquandoquidem no incerta coniectura pronunciare licebit eos, qui expectantur morbi, prioribus similes, aut dissimiles fore, si idem ii similibus naturis, aetatibus,anni temporibus contigisse didicerimus.
Cquae onendant quem nemsit habiturus morbus.
CRI BIT Galenus tertio de Crisibus ex specie,
magnitudine, more morbi illius exitum digia sci. Verum non ab his tantii, nec immediate, sed ab
526쪽
tuntur: quii eniim silutares illi sint, qui ver natura, vel arte vinci possunt lethales autem, qui natura vires Martis prcsidia superant: tertii vero generis, qui nec plane vinci, nec vincere valent, ostendet id imprimis natura morbi, quippe diaria febris, inanes aliae intermittentes suapte natura salutares exist ut, a poplexi a fortis exitialis. quemadmodu4 hydrops. Periculosi omnes, qui continuo ii omine exercent, qui ancerti, maligni, quique reci liuas parere soler Elephantia- sis, cancer in parte ignobili, destillationes in senibus, poda ora, calculus, comitialis morbus, eius generis sunt quod nec perimit nec curatur unqua sed a s morte in usque homine comitatur. Atqui vulnera, ulcera, intemperatur , luxatio nes, fracturi reliqui morbi huiusmodi ubi magnitudine in si nem a Tun pserint. lethales evadunt, alioqui salutare ςfiu . Quamobrem tunc optinae scribit Galenus tertio de Chri sibus, eu recte iii dicaturum, an morbus homine extinguet vel potius propelletur, qui scilicet morbi speciem, magnitudinem, V morem, atque hunc potissimi spectabit. hic enim omnia ad morbi essentia spectant, Minter morbi qui dem differetias illae potissim ii, qui ex magnitudine, more sumuntur, in hac re maximi sunt momenti si uidem ex
continuis.' intermittentibus, ordinatis, et ordine carentibus maliis fere omnibus differentiis est inuenire quosdam orbos, ut perimant: alios, qui sine periculo hominem r-gent, qui ver , maligni fere omnes vita adimunt, nisi ea partium ignobilitas tueatur. Afferuntur tota ex morbi partibus 5 progessu: nam, Celsi verbis utar longus morbus quum penitus insedit quoad difficultatem pertinet, acuto par est: cuius quidem, quo vetustior est, longus aute quo
recentior, eo facilius curatur Calterum causae morboria de
hoc modo ostendunt: leues quidem, benignaeque effect rices caustas alutares morbos praenunciant vehementes autem, Se maligna pro illarum excessu vel mortalem, vel l curabilem: x atra bile morbi procreantur, qui vel occidat, tui:sicultas intestinorum malignae febres, vel in curabiles permanent ut elephantiasis mania, melancholia sanguis perpetuo, aut exitiales, aut salutares gignit morbos, auq osted ut partiti inflamationes, carbuculi,synoch febres quae nunc perim it,ati s vero sanantur. Ex spiritu, qui cu sanguine in venis Larteriis continetur,proueniunt na orbi seret
527쪽
omnes salubres. Licet ex materia subiecta notas alias dua cere. Nain corporibus pessime a sectis, imbecillis, aut lex trales, aut qui nullo modo vel aegre admo iii cui entur, morbi nascutur. Neruis insista vulnera, aut occidui, aut in cura-i bilem effectum relinquere solent. Acetia in quibusdam locis idem morbi,falutares, in aliis lethales evadui, aut nunquam curantur: velut ulcera, tu si pulmor uafficiant, lac, mi Irem tollunt; tuu vero in aliis partious consistunt, remediis cedunt: sic cordi septi transuersi vulnera perpetuo occidunt, cerebri autem ut pluit nati, veluti insananiatio, quae in coxa semper sanari solet fluxiones, quae ad ciura, articulos ferri consucuerunt, lion ine apia deserunt, nec tam 'extingunt In aliis vero parribiis qui exsilit pi tumores semel curati redire laud tua quani consueuerunt periculosiores quoque sunt morbi, qui in profundioribus corporis locis, quam qui in superficie ei fantur , δέ qui piincipes partes, aut ab illis ortas, aut niueis corpori ministrantes civ. m
alias, quae alterius sunt conditionis, iii se stant. Pia 'terea an .i
tur morbi, qui remediis facile iuuantur , quibusq; surpctutoptima auxilia: perim ut vel iii sanabiles remanent,qui a nullis vincuntur,quibusque remedia desunt idonea. An no etiaRst cologia,i spectis morboru causis porte di morbos quo
dam certis temporibtis,certoque vitae tempore salutares formati lethales: aut qui semel contracti, nunqua posse abigi poterutὶ valida etia aut infirmae corporis facultates tanquacausae, quae morbos dissoluunt, ' abi sunt, hoc idem testan- tui quippe qui mors e pectanda fit, ii in graui affectu debiles vires subsunt: aliis autem speranda si valide existit. In sanabilis vero assectus,si aequale est pugnantiu robur. At essectus morborii in hoc modo suas dant notas Leues enim in actionibus noxae, min qualitatibus excrementisque corporis permutationes salutem praesagiunt: mortem autem , vel in curabilem morbum adciti sigi aificant, qui plurimit a naturali statu cuariant: nam hac ratione perpetuum delirium, infirmi motus, abolita concoctio, retentio, cohibit. expulsiones. aut superfluae humorum pii acuationes, praesertim si illi familiares homin extiterimi, ut in sanguinis immode rato profluuio saepe accidit, aut omnino alieni fuerint,vcluti si urinae subiugatos in febribus acutis, aut oleo sae, vel ni
528쪽
tur quae etiam si supprimantur, vel omnino, vel posteaquam excerni coeperunt, velut quum sanguis in delirio per nares emanare coepit,deinde protinus sistitur, haec omnia mortem p r. nunciant, ac multo quidem magici in die decretolio, in accessionis fine, ac per ineptos corporis locos emittantur. praeterea quum morbus facile fertur, salutem ponicetur, quum ver difficille, periculosus existit. Securior item est, qui a grauissimis morbis euasit: at ille sollicitari debet, cui vel nouum est laborare, vel leuissimos .affectus antea grauiter tulit. Postremo si quos nouimus liberatos, aut peremptos, ductis ex similitudine indiciis, praedicemus alios eiusdem naturae, qui eisdem afficiuntur malis, eodem tempore eodem modo ut illos habituros. Ac ad haec quidem genera facile unusquisque reserre poterit, quae Hippocrates In Epid emiis,&Galenus sparsim enumerant, quum docent a quibus signa sumantur ad salutem, aut mortem p r sagiendam, non solum ex hac methodo praedicere licebit alutem, aut mortem in acutis si ectibus, de qηibus illi fere Lolum egerunt, sed etiam in aliis omnibus, ii summa, qua posuimus capita, diligenter excutiantur ad viti imas usque species perducantur. Si enim quis nouerit, qualis sit cuius aque morbi naturi vis, qui scilicet lethales, qui salutares, aut alterius generis existant,&in quibus quando huius
modi potissimum censeri debeat: deinde quae, qualisve sit facultas causarum, quae aegritudines gignunt, augent, . uent quid item iuuare: aut i dere singula valeat, id unumquodque sine periculo, aut cum eo pati possit. Ad haec si nouerit quid actionum vitia,qualitates corporis, excrementa in singulis malis portendant. Postremdquid simile, aut dissimile existat illis, qui finem morborum iam sunt assequuti, is profecto quantum homo consequi potes' exitum morbi pr. esagiet: certo quidem, si id ars promittit, alioquivi fieri potest. Non enim quemadmodum etiam scribis Hippocrates in omnibus sunt certa notae salutis, aut mortis sed in aliquibus ob morbi naturam dubiae, quin alio modo praedictionis certitudinem in hoc variari contingit de qua quidem re ante , quam ad alia progrediamur tempestiuum esse duco, Ut pauca dicamus.
529쪽
In quibus morbis alutcm,aut mort m
certo praedicere liceatu CAP. XI. AT E N V s in libro de Constitutione artis imprimis excipit morbos, qui ex humoribus temere nulloq; ordine per corpus vagantibusco fistunt. Vnde in Aphorismi scribit Hippo-l. crati gis morbis pr. aesagiis sidere: ih cu-ii, Veie 5i omnib', sed aliqua do falli pr cognitione, idqέ accidere ob subita in iudicatione permutatione: 'iu: non unqua minor noxius ex uno loco ad ali trassertur, exc1pit pariter eos in libro de Constitutione, in quibus salus,
mors ab externis caussis prouenit, veluti quae a tumultu, canu . atratu, nuciis ingratis, aut ilicsidis, de caeteris huiusmodi comittuntur finia quonia casu, sortiina contingunt, arte coprehendi nequeunt, nec ea, qu ae coria ratione ventura sunt praeuidere possumus.Tradit praetera libro secundo de Natura humana incerta praedictionem reddi in morbis qui paulatim gignuntur eo quod illi non habeati manifestam enerationis suae causam. Contra vero qui ex euidentibus zccasionibus ortum obtinent repentinum .praestentionem, certam admittunt: quoniam, inquit, quaesit, quanta in is causa, facile cognoscitur: colligit tandem in libro de Cost 1- tutione artis in morbis, in quibus non amplius diffluunt humores, sed locum unum occuparunt: atque etiam an his, in quibus per uniuersum corpus una cum sanguine excrementa absciue immodica multitudine deferuntur,nos tuto praedicere posse quorsum iturus sit morbus, si modo excrementina ruram nouerimus, nihil extrinsecus adueniat, quod iudicium corrumpat: inio quidem loco, ubi se artis totius summam tradere pollicetur, eos amplius non excipit, quos aliis locis a certa praedictione excluserat: nec etiam quod comune omnibus est, docet. Si enim in his non licet certo prς- dicere salutem, aut mortem, in quibus subita per cri se inutatio contingit: non licebit profecto futura praeuidere, quando per uniuersum animal excrementa cum Languine deseruntur, propterea quod huiusmodi morbi percri se ut plurimum mutari finirique soleant. Si praeterea ob subitam in crisibus mutationem contingit praedictionem corrupi, non
530쪽
licebit mr lirrcle iri aliquo naorbo acuto, arit p. aucis admo
dii ira saltito, alit morte pr sentire nimi tu quocre per crita in solii 'ntur, periculia toe quod ex subita permittatiosae cotingit, secu adserat Omittit ad laec eos,quos
alibi excepit morbos, qui scilicet paulatim gignuntur a cari si liati l qua lii. euidentibus, quoru incertu euentu sore scribit. QPol si ita res h .ibet, cocedat illud quoque oportet incertiore in morbis longis quam in acutis fore praedicendira io re, qui 'quide ab occultis fere causis illi: hi vero a manisostis proueniunt. At si genera omniti morbori inspiciamus, it ueniemus et is non omnes O praehesos, qui certa praesagia ny admittunc es in morbis perfidis, ut saepe in pesti-
letia cotingit, nec humor ab una parte in alias decurr;t, nee superflua multitudine exuperant cu sanguine excremeta, suntque sirinati aliquo in loco humores, velut quum bubonem excitat. inetia a manifestis causis origine ducia huiusmodi morbi, multa signa bona habent, ob venenosam tam ria minoris natura praesagitio corrumpitur. Praeterea in omnibus, in quibus aualis est pugna inter nimbosa causas, naturae, remediori ima vires duo i, reddi prae .lsetione necessee i. a toties enim, quaeso, per morbo arqu. ilia Donas g. a milia ex illunt Zod interim incerti sumus qualis sit suturus inorbi exitus, donec alterius vis r ualeat, victoriae sua signa euid hi ora praebeat. Quamobre reiectis insinullis morbis ex iis, quos a certa praedictione excipit Galenus, additis' illis, qui ab eo praetermittuntur, in quibus medicum fallit corii igita putauerim equide in illis, qui ab humoribus temere vagitibus nullamq: firma sede adhuc habetibus coast uncini lii certia pr:r dici posse donec humor firma sede sibi parauerit, nisi sorte leues sint motus, pauciis' hutnor: tunc enim illure raedicere possutrius quippe auri occidere nequeat, etia iis in qu .icunq; parte feratur. Excludedi quoque sunt mali et iii imorbi, in quibus vero rinia, vel plurima signa. bona apparet, mors tame improuisa,&inopinata succedit: quea dinod i quosda vidimus febricitates, qui urinas, talia excremet optime cococta reasset, si vixq; febricitare putabatur tam gob morbi malignitate, que sese in exiguo, crebroq; pulsu,tu lingua arida ab ' sit os edebat, tande extin dii sunt: quo eerte oes medici iudicassent euasuros, si bonoru signoru multitudine, xvim spectassent inii vero ex his statim