장음표시 사용
531쪽
natim natura facultatemq; sua produnt, modicii fallere nequeunt: luidoquide occiditiat, si in lignis Hialitia fuerit alioqui anceps iudiciu redditur. Atqui eos excipere , in quibue
filias, aut mors ob extern .as occasione cotingit, no videtura dari pertinere: quia no aliter de salute, aut mori prCnucia medicus quam eo ex peso, quod a nobis prouenit. Quis enim quaei medicum aberrasse putabit si in morbo, quina praedixit ille fore salutarem, ex ruina domus mors accidat Neq; etia eos reaio uerea certa praediistione necesse est, qui percri se finiuntur. Nam etsi subita per cris es mutationes fiunt, translato ab una parte in ali. humore noxio, si , uis tamen natura superiore esse morbosis cautis antea r uiderit, salvisi certo ventura nunciabit: propterea quod validior natura per loca comoda sumores noxios quos superauit, dedacit fiexpellit: uu vero imbecillior est morbosis cauli succumbit et t. si per comodissim locum via illis quaerat. Ad haec in morbis, qui ab internis causis, Jcio solum in his, qui
θ procat arcticis nascutur, praedictiones certae evadunt prae sertim ubi morbus aliquantulum processit, ut ni ora causae illius vis matura patefiat: et si tamen euidentiora signa sumantur a genere causarum, quae morbos intulerunt in his,
qui a procat arctici qu. Im qui ab aliis sunt nati alia autem
indicia, quaeὶ morborum essentia, effectibus, Maliis causis capiuntur aeque certa in his, ut in aliis putanda sunt, ut firmam satis cognitionem futuri euetus praebere valeant. Igi tu si omnes complecti voluerimus morbos, in quibus prae dicto variari potest,eos suspectos habebimus qui tana ligni, 'ruersique sunt. quo ruir terea causae nondu firma sedem Lu:at sortitae, vel ignotae . in quibus dubia adhuc est victoria, plurim simque pos Iuni extern errores minus quo que tuta praedictio est in morbis, quos internae causae excitariit: vel cum humorum expulsione salus paratur, aut mors sequitur: item quum internae partes laborant, vel morbus ipse magnus estinam qui maximus, vel minimus omnino existit certiores habet mortis salutis a notas. Certior quo-
ue est in morbis intermittent bus quJm in continuis, unde illud Hippocratis: febris quocunque modo intermit lat. p riculum abesse significat tam in longis quam in acutis si quidem ut ait Celsus, in illis deliberationi tempus
532쪽
so 1O AN ARGENT LIB. IIII. Clua ratione solutionis qualitatem prasagire liceat.
CAP. XI LVALITAT 1 solutioni nomine, ut ob
ter antea admonuimus, intelligere volumus
an fida vel infida. facilis aut difficilis, obscura vel euidens, indicata vel absciue signis, bona -- vel mala, persecta vel imperfecta futura sit solutio: quae qui de Galenus in crisib requirit libro primo de
Diebus decretoriis. Nos tame, qui generale comunem iuuomnibus morbis, is non his duntaxat, qui per crisini dis loluuntur, tractatione profitemur, b c in uniuersis morbo tuto lutionibus notanda,& praedicenda esse operae pretiu esse ducimus. Ac vi imprimis praedictoria nominum vis, 3 usus in . notescat paucis id expedio. Vocat itaq; Galenus Infida solution Τ, lusi morbi recidiva cotingit: Fida aute, quae sine recidiva est. Periculosam aute siue difficile, quaecu sympto matis grauibus accidit: Tuta vero facile, qui in illis euenit: Obscuram qu .u citra excretione vel euidente abscessum pro uenit Indicata, quae in priore aliquo die fuit ostens a Bona, quae ad sanitate peruenit, contra Malam quae ad morte ter minatur Abs ahit 3 persecta desinit, quae ex morbo nihil relinquit, Imperfectam, ex qua aliquid morbosum adhuc sa perest. Inter quae profecto nonnulla sunt, quae probare ne se queo. Nam sid .icum perfecta cos undere videtur, siquide que perfecta est ad salutem mutatio ut omnes morbosas causas abscindit, sic nunqu. Precidi v. a minatur: Mea, quae sine metu recidiuae est, perfecta omnino existit. Quis praeterea negabit solutio aes, quae per singulas exacerbationes febriu contingui cocto iam humore agente q: natura fidas esse, quum tamen no omnes ita morbum finiant, ut nunqua postea redire possit Adde quod hac definitione tunc solum intelligere possumus, qua tida, infidaque sit mutatio, quu recidua accessita aut illius timor iam prorsus est sublatus: at multo antea medicu id praecognoscere necesse est, ut fida parta victoria securus in sanitatis co seruatione,& restauratione versari, aut imminente recidiva arcere comodis praesidiis valeat. Quamobre fidam appellarem solutione, qua naturae, vel artis beneficio paratur: infidam vero, quetio ab his contingit,
533쪽
sed moria ratione veluti qui natura irritates morbo, crudo scilicet adhuc humore excretiones tentat, qua morbulum inuere videntur, qui tame postea violentius insurgit. Est igitur fida solutio vera, Mia 6 simulata, quae secundum rationem cotingit. Sic etia Hippocroes in Apliori seius allevia tiones fidas vocat, quae cum ratione, infidas vero qu praeter
illam cotingunt,cuiusmodi sunt ut Galenus ipse interpretatur libro secundo Prorrheticoru quae artis vel naturae auxilio aut absque illo faciliora leuio aque sunt reddita, quae enim solutio a natura,vel arte sit, fidelis est, qu vero morbi ratione aut alio modo temere cotingit, necessario inlida putanda est. De periculosa autem, siue disti cili, vel tuta, racili ide plane cu Galeno sentimus quead modii de obscura, euideti: indicata, de ea, qua absq; prioribus indiciis facta est:
At malam Oeam vocare, quς omnino ad pernicie tendit mapotius lethalem hanc appellarem, quippe quia excretiones, mutationesque alias quae in morbis acutis sexto die cotinguiu iudicemus malas cis no tam propterea Omnes mor tem inserant. Mala ergo sit, qua grauiorem reddit corporis statum, bona, quae leuiore facit: Salutaris quae salutem parit,
pernitiosa, lethalis, que morte infert. Esto ea perfecta, iugmorbosum nihil relinquit, quae fere omnes alias in se coplectitur. Nam bona fidamque omne perfecta solutionem elle oportet, vix aute huiusmodi est, quae difficultate coiunctam
habet: Ac ubi dies decretori spectari debent, mox ius et thumor, euidente, indicatamq; esse necesse est, quae sit futura perfecta. Quin etiam ea requirit omnia, quae Galenus vigesimo Aphori sim primi libri comemorat, ut scilicet vacua tio potius fiat, quam excitetur abscessus,& quod noxius humor excernatur, idq; per partes idoneas, adsitque cococtio,&in die decretorio mutatio cotingat, quamq; postea equatur alleuiatio facilisq; tollerantia. Veruntamen uti perfecta imperfectaq; mutatio reperiri otia possit, quia morbus bomini vita adimit, siquide non unqua ea plane sublata videtur, veluti in uteri suffocatione c6tingit, quum tamen salus postea sequatur perfecta huiusmodi mutatione vocabimus, qua prorsus homine extinguit: imperfecta aute, quae hi aliqua adhuc spe salutis euenit. lam vero haru omni u solutio
num praedictiones traden d . Igitur fidam, aut infidam ore ostendet morbi natura. Sunt enim quida morbi, qui natur ,
534쪽
aut artis beneficio perpetuo solutitur: nunqua vero ob mo bi irritnione queadmodum diaria, It tertiana febris, in qu bus fidas, verasq; solutiones polliceri possumus ali autem qui magni sunt,aut maligni potius,cotrariu nuciat. Sic et quum morbi in declinatione abeunt, fidas fere semper mutationes fore intelligemus, victa scilicet morbosa dispositione aliud vero time dii est si in prioribus pibus cotingat. Parve benigneq; causae fidas mutationes fici sit: infidas autem velaena Stes, aut malignae, cuiusmodi esse solent quae in male affectis corporibus contingunt mutationes Illa vero fidae existunt quae proueni sit in corporibus optime a natura coparatis. Praebet quoque suas notas materia ex qua morbi procre atur, siquido ex sanguine nati fidelitate pollicetur: atra vero bilis, variiq; humores cotrariu potius significant. Mediam quod amodo naturam habent bilis,& pituita, fidas et t. eas expectabimus in morbis, qui remediis naturaeque beneficio sunt adiuti, Ic propulsati infidas aute quibus media no adhibentur, nihil, aut uix aliquid prodest. Idem mos rabunt morbi effectus: li enim in morbis, qui cococtionem desiderat, ea procedat, si qualitates, actiones,&alia, tu in corpore obeuntur, vi toria naturae, artique polliceantur,sdam quoque mutationem testabuntur. Illud. lue spem nostr .im praeterea cofirmabit, si alios iisdem morbis, eodemq; inodo .ilfectos, easdemutationes expertos cognouerimus
Cae erum facilem solutionem promittunt parui benigniq; morbi, dilficilem autem magni aut maligni Q uemadmodum parti .ae, benignaeque cauta illud , hoc vero malignae&vehementes nunciat. Hac quidem ratione aegritudines aci tae par cri sim, id est subita diis icilemq; mutatione dissolui tur. Diariis autem cisis solutio cotingit quod illa in magnis morbis S ex magnis causis,h c vero in paruis ex minimis proueniat. 'apropter symptomata, iuuates, laedentem cauCae,.subi ista materia, qu. magni, parui, benigni, in ali3nique morbi sunt indices .ficilem quoque, aut difficilem fore mutationem declarabui. Addit facilitatem viscorporis valida qui omnia mitigare potest , difficultatem vero parit, quae infirma existit. cuinetia corporis varia coditio nunc facilitatem nunc difficultatem pollicetur. Nim si sudor expectitur, facilis adueniet solutio in raris mollioribu que corporib', dissicilis in his, quico trario modo sunt assi
535쪽
cta. Pari ratione tales solutiones, mutationesque sperabamus in illi, quos perinde tali j quibus eadem c6tigerunt, affectos didicimus. At solutionem obscuram, vel euidei
tem ostenderata quae critim monstrant futuram cum ex ci crtione vel abscessu, aut sine illis venturam: de qua re quoniapostea agemus, non est quod hoc loco verba sacramus. Quoniam vero indicu cognoscitur so itio ex coctionis notis, quae in diebus oportunis apparuerunt, nec maiore artifica Oest opus, propterea illius notis pra termissis ad alias accedemus. Bonam igitur ostendunt quae sanitatem pollicentur, aut euiorem corporis dispositionem reddunt malam dux Vel mortem inserunt, aut grauiores affectus efficiunt. Quare quae salutem, aut mortem praenunciant, has quoque mu- tationes, eas, quae sunt pl.inae salutares,3 perniciosae, manifestabunt. Porro persectam solutionem. inarsan uatem renituit, prodet natura morbi. Siquidem diaria febris, di Cmnes alij, qui benigni sunt morbi, quum semel desinunt, ni-jai relinquunt quod noui morbi occasio esse possit. In in lignis nihil perfectum polliceri liceti ad haec causa morbi
idem ostendunt. Nam benignae, paruae lue causae illae in Or
bum gignunt, facilem, fidam, omnique modo persectam lo- Iutionem repraesentant: contrarium vero quae maligna exi hunt: proba corporis constitutio bona omnia speram ubet: improba imperfectionem potius minatur. Qui facile iuuantur morbi, vere, facile, fideliterque soluuntur quibus autem nisi aut pauca prosunt. in contraria porrendunt. Idenate- santur fore morbi effectus: etenim valid. corpora et actiones, bonae in humoribus coctiones, quae in diebus iudicatoriis instignes mutationes faciunt, ipsaque etiam excrementa pauca,& bonis qualitatibus praedita. Postremo probς corporis qualitates, alia opera, quae naturam morbosis caulis dominari docent, id ostendent, eoque maxmae eam perfectam fore sperabimus, si statim ab initio morbi, aut non lon repostea omnia optima indicia conspΙ-ciuntur. Nec non ea quae in aliis similiae ontigerunt, sperandam esse perfectam, aut imperfectam solutionem prae
536쪽
, os IO AN ARGEN LIB. IIII. Sighia longa breuisque valitudinis
A P. XII l. morbum, vel breuem fore scribit Galenus dignosci ex motu plius morbi,&merito quidem Quei enim citius mouentur, maturius quoque ad finem perueniunt. On-
set Diores vero sunt,qui tardius progrediuntur.
At illud non docet a quibus motus morbi indicia sumantur: nam quum scribit tertio de Crisibus ex tempore partium accessionis eum depraehendi, morbi magnitudine, anni tempus calidum, regionem, Maetatem calidam incita re morbos eos vero tardari a contrariis, imprimis qua Om'nibus sunt commutata, non docet quippe quum in paucis morbis accessiones fiant, nos autem communem omnibus breuitatis longitudinisque rationem quaeramus praeterea qui paulatim soluuntur, vel per crisimitia ad salutem peruentu ut, quanto minores extiterint, tanto celerius mouen tur, ut ipse etiam testatur libro tertio Praedictionum, secundo de Crisibus, ubi scribit breues iudicari affectus ex symptomatum paruitate qui aequidem paruos morbos sequuntur. Placidissimos etenim morbos natura, remedia facile superan alios dissicilius: addit autem tarditatem dinficultas, celeritatem auget facilitas, qui occidunt morbi, quanto sunt minores, tanto profecto tardiores evadunt. inlinetiam morbi, qui natiuum calorem extingunt, quan t minus calo is habent, tanto promptius naturam vincunt perimunt, praesertim quum ille scribat se cudo libro Praedictionum quosdam morbos in senibus citius, qu in in iuuenibus finiri: ad laec si tanto breuiores puta di sunt morbi, quanto promptius curantur: id autem illi magis ex contrariis causis, quina ex similibus assequuntur, constat calidos ab aere frigido, humidos a sicco & denique cotrarios a contrario taeli statu&minui,& tolli. Non igitur omnibus caliditas celeritatem additi sed aliquibus Mus confert frigiditas. Quamobrem ab iisdem fontibus signa, quae ostendant morbi motum, ducemus, sed diuersa ratione, pro diuerso scilicet ni orborum fine: ut enim occidunt, quanto maiores extiterint tanto sane promptius finiuntur tanto vero tardius, quanto minores: contrarium in salutaribus sit. Age
537쪽
ii itur in salutari morbo primu celeritatis tarditatis motus notas ex ipsoru natura ducamus: citius prosccto inteperies sola, qua quaecu immore est, soluitur: citius inteperies, quam ulcus cauum, hoc citius qua fractura: implex morbus otiam compotitus, intermittens quam qui continuo f- si rit, ordinatus quam ordinis expers promptius abigitur. Luxatio facilius reponitur, quam augeantur partes diminutar: quae vero numero excellunt, citius abscindi possunt, qua quae desunt, regigni. At vero causae, quae morbos gignunt,
sua quoque in hac re exhibent signa: na calor, frigus breuiores: siccitas, 3 humor longiores morbos c6 mittunt:contundentia breuiores, quam vulnerantia, frangentia. Ex
bile, sanguine, spiritu, pauco, tenui l humore breues procreantur morbi: Ab atra vero bile, pituita, quem. admodum a crassis, viscidis, multis succis longi nascuntur. Ad quae quidem signa reserenda sunt, quae ab aetate consuetudin anni tempore, vita conditione, sexu, caeli statu, Lyderum ortu, reliquis huius generis sumuntur, quae scilicet vel tales humores gignunt, vel ossedunt quae eos procreant. Nec desunt notae ex subiecta materia etenim in male nectis corporibus, partibusque durioribus, frigidioribus, siccior 1-bus, densitoribus, otiosis, .neruosis, longiores aegritudines fieri conspiciuntur: breuiores csitra in his, que temperati Ora, meliore conditione donata, tuaeque molliora, calidiora, rarioraque existunt: qua quidem ratione diariae febres,
uua accensis spiritibus consistunt, illis, quae in humoribus sunt accensae: hae aliis, quae solidas dur sque partes occuparunt, breuiores apparent. Uuin Tebres longius protrahuntur in corporibus, quibus cutis est adstricta , quam quibus est laxa, vulnera illata partibus carnosis promptius Lanantur, quam quae neruos afficiunt, quod caro calidior, molli ,rque, hi vero duriores, frigidiores a natura sint coparati. Sic ergo inter partes corporis, quae calidiores, ramores,
molliores concauitates habent, per quas sese exonerare valent, ac in eo corporis loco sitae sunt, ut prompte remedia admittunt: ite quae principatum in corpore obtinent, motu mulio robur sibi si pararunt, breuiore teporis spatio, qua quae aliter sunt affectae: sua mala perserunt. Causae aut iuuantes. laedentes conferunt hoc modo ad hanc cognitionem: qui enim a minimis remediis,qui et diligentissime cu
538쪽
rantur, citius quam alij si irem assequuntur quemadmodum qui a natura facile vincia iuur. Contra vero qui ab omnibus remediis facile laeduntur, aut a paucis iuuatur,vel occidui aut no nisi longo tempore sanatum has pariter causas teperatura aegri, habicus, aetas cOsuetudo, vitae cocidit IO,ania tempus, remedioru Opra,&cxtera huiusnλ0di, quae iuuandi, laedendique morbo 'im habent, redigantur. Haec eniti Iin ingulis morbis etiam tanqua causa iuuantes A laedentes ostendent quando cito, vel tarde finem cosequemur. At, effectibus morbi signa petuntur ad haec praedice da hoc modo: actiones laesae quanto minus sunt offensae, tanto breuiorem fore morbum, quantu in se est, arguunt id quod vim. nibus i itelligenda et ne iamdudum admonui. Parit horbus qui exacuitur suas accessiones nec tamen magnopere repugno, si ad partes, morbii lue essentiam quis eas referat. Capilaatis autem ex illius magnitudine, motu Vc modo, quo solii untur, multiplices notas. GSid enim ad imagnitudine in attinet, quanto malose accessiones fuerint tant longiorem sore morbii prae nunciant: breviore vero, quanto illae minores extiterint. Id aute in diuersis morbis intelli- endu est: nam in eoiem quanto accessiones maiores redii itur, qui ab initio fuerint, tanto citius ad incrementu, v go remit:. c remissione denique veniti orbus, qua qui pares eas semper habet . . qui minores perpetuo obtinet, citius fisi iuntur, quarta cui vel pares, aut maiores adsunt. Spectamus autem magnit idine in accessionis in vehementia anticipatione, te mi re quo tirat, longiore: etenim rψ-perare morbii adfiae praenunciat accessio, quae quotidi re dici vehementius homine si sigit, qu .aeq; , certa seruata proportione, anteuertit, I in longius spatiu protrahitur. Ab accessionis motu hoc modo signa colligimus. Nam aequalis accessio breuioris morbi, inaequaliis vero longioris est index: quae item per periodum, id est ord inatim redeunta breuiorem, morbii testantur, qua vaesane ordine relictunt. Est praeterea in die, d hora, i a exacerbantur morbi, disserentia non contemnenda ,siquide quae tertio quo l die,& circa meridie redeunt celere solutione portendunt: secundi sunt ordinis, quae matutino tepore exasperatur: longiore indicat
qui quotidie, omni ii vero longissima, que quarto quoq; die circa nocte insurgitis: siunt enim ea pituita, humore melancho
539쪽
lancholico: illae verba bile sola, vel una cu saguine mixta, A in suibus maiora spatia inter accessiones porti gutur, hos futuros logiores testatur Celsus. O a. ae prompte mouentur exacerbationes, nec in eo de statu diu perseuerat, sed ad fine properat,catatiores morbos sigi aificant, unde tertiana breuior, Pp ompte paruitate in e ualitatem l pulsus deponat, calor cito crescat, cotra plane qua tu otiana, cuius accessio diu csi frigore perseuerat, . nos nil magno negotio in ea calor accenditur,. accensus lue longo lupore in eodestatu perdurat. Eli iliud quoq; breuitatis indici, si status aliis teporibus longior extiterit: ne .r enim natura diu vehemete pugna sustinere valet, quin vel succii bat, vel morbii extrudat. Atqui amodo, quo solutatur accessi sies, signa laoc pacto duciatur. Breuiores enim ill mori, in reddidi, civ. cu aliqua1nsigni excretisie detinui, quaque alio modo. traeir terea situ distolutae sunt, putredinis, suiq; mali aut nulla, i ut certe exigua vestigia relinquunt. breuitate cli. a tuta logitudine vero quae aliter corpus afficiunt. Quomodo tertiana biolae,
quotidiana vero longa forciudicamus si scilicet in iaciu-t redii iis, febrilis i caloris indicia in ipso inter u .allo appareant, in illa vero minime. Caeterii inter effectus morbi excremeta pontatur, uti fetia suas not4s in hac re coserui. Notamus aute hoc loco in excremetis in ulmis coctiones, deinde excretionis quatitate, modu, qualitate, locu , tempus sue.
porro in coctione spectandi est lepus, quo illius nota app. arere incipiunt. Si enim cito, inchoat scilicet morbo cococtio appareat, breue fore morbii nunciat: si magnas mutationes facit, breuissimia morbum expectabitnus: ii paruas, longiore. Illud etia os edet, si semper perseuerat coetiones,liocvero si aliquado adsunt, aliqua do vero minime, si praeterea in die indicate appareat, aut decretorio breue morbis expecta tu admonet, cotra vero si in alio videant. a uinetia illud breuitatis signia est, si omnia emittatur cococta: citius aq; sperabimus saluis in pleuritide si sputu, urinae aluiq; excremeta cococta reddatur, qu a si aliquid horia cest. Ia uero qualitas excretissis, modus deos Ediit in b' enim aut nihil aut adca, vel paulatim excernunt, l6gitudo morbi expectadae l. breuitas vero si multa, cosertim, facile, proptes emit tutur, 3 perseueret excretio: nari postea quia fieri coepit, sistatur, veluti si retrocedit sudores,si nymors certe longitudo
morbi ostedit. In qualitate excremeto rui rimar,secudas, is
540쪽
tertias qualitate copraehendimus Breuiores etenim declarant futuros morbos calida, quam . frigida:&humida, quam sicca excremeta: quaeq; unicii habet colore, quam quae plures referunt, qua do illa varias dispoisitiones ostedunt quae disti-cilius vinclitur, quod etia Hippocrates in Aphori mis testatur frigidos sudores, variasq; deiectio es in salutari morbo miti longitudine de nuciare. Veria in aliis no par videturtio quippe quum ea, quae partim tenuia emittuntur,par timcrassa breuioris morbi sint indicia, quam qui tenuia solum existunt si modo ex coctione crassitudo prouenit, veruta me quae ex cocretione crassa sunt facta, vel suapte natura huiusmodi existut . longiores aegritudines ostendiit, quana' i tenues sunta propterea quod difficilius crassum viscidum, quam tenue,&friabile vincitur. Longiores adli cersit morbi ubi excrementa deterius olent, quonia ea longius a naturali conditione absunt. Quin ia,quae cum vehementi strepitu emittisitur, veluti quς per sputu cu tussi molesta regeru-tur, qua di ficultate ostendat molestia, haec .ldgitudinis quoque morbi est testimoniu: verutamen crassities tenuatas, letor, hiabilitasque excremetorti nihil perpetuu in omnibus in orbis polliceri potest. Sunt enim quid .i, qui celerius finiu-tur si crassiora excrementa excernutur, veluti in ulceribus
contingit. quos si quidem sanies longiore morbi significat, in febribus autem sudores crassi,& tenaces logioris tenues breuioris mali sunt nucii. At in pleuriti de tenue pari modo mali est, ut crassum,& tenax. Bonu vero, breuitatis indictu, quod mediocre habet consistentia. Quamobrenatura morborii consulenda est, ius idoneas in suis excrementis has qualitates docebit: ubi tamen coctiones nulla requiruntur, quant tenuiora excremeta fuerint, tanto facilius
expelli, educi possunt unde breuiore reddent significabunt i morbii. At verbiocus,per quem fit excretio, admonet expectindu esse cito morbi fine, siquidem comodus excretionibus fuerit: est autem idoneus,si pars aliqua interna peculiariter sit assecta, qui per directum positus est, veluti si inflammat hepatri sanguis per dextra narem profluat, breuiorem redde monstrabitq; morbia, quam si per sinistram emittatur. Ite qui per comunes vias educitur humor a parte affecta breuiore reddet morbii quam qui per loca alia emittitur .veluti capite laborate per nares, re palatu: ac naribus affectis