De morbis libri XIIII. Librorum catalogum, & quid accesserit ex secunda hac aeditione, proxima docebit pagina / [Giovanni Argenterio]

551쪽

Rarus sit, mollientibus exasperatur, 3 insanabilis sere relinquitur, quemadmodum cancri non exulcerati occidunt autem si partem nobilem tandem afficiant. In alias autem p 'artes non abscedit lauiusmodi humor, qui duros tumores concitat. Iam veno qui ex sanguine costat tumor, vacuatiO- ne siensibili,&insensibili curatur: Putredine autem aut oc cidit, aut membrum corrumpit assectum. Suppurationein minem liberat, si modo commode postea pus expurgetur, alioqui vitam adimit: qua quidem ratione suppuratis infla mationibus externarum partium , eductoque pure sanitas restituitur. Pulmonis vero, aut inebranae succingentis suppurationes ut plurimum lethales existunt. Conuertitur ad alias partes nonnunquam tumor, qui inflammationem ex iis stabar, contingitque salus, si pars precipua exoneretur, g a uetur autem alia, qua nullam dignitatem obtineat, aut ne- cellariam in corpore actionem exerceat, alioqui vitam ex tingui quo pacto permutatio peris neumoniae in pluriti dem bona, qua vero contra fit, mala a Galeno existimatur Occidunt praeterca alteratione sola in nonnullis partibus, ut corde, cerebro, nec unquam curari posse putatur cordis inflammatio, quum, media mors praeueniat, cerebri auturaro admodum, J. difficillime abigitur. Erysipelata, her Pates per vacuatia, Malteratia desinunt, ac per translationuIumoris in viliores partes quas alteratione . putredine corrumpunt: in praecipuis vero consistenti erysipelata eo dem modo vitam adimunt. Cancri rosione occidunt, si ad internas partes vitium perueniat: alioqui per totam vitam in curabiles erodendo perseuerant, nisi una cum illo, aut uniuersum membrum affectum , aut saltem quod in eo vitiatum est, abscindatur. Caeterum morbos, qui in concaui tale consistunt vacuatio . extractio, consumpti , que materi sttollunt. Sic sani obstructiones ex multis humoribus vel educimus, vel inedia consumimus, crassos extenuamus, i scidos incidimus, obstruentes lapides extrahimus, exasperata partes laevigantibus emendantur, at male figurata deducentibus ad meliorem figuram restituuntur saperti praeter natura ni meatus clauduntur his, quae possunt id praestare, pro causarum, quae apertionem excitarunt, varietate ma gnitudo eorrupta nunc vacuantibus emendatur: qua ratio ne corporis moles inedia concidit, nunc vero quae substan' etiam

552쪽

st IO AN ARGENT LIB. IIII.

tiam detrahitiat,euidenterque consumunt, quo pacto caro, coua ulceribus supercrescit, ferro secatur, acr1bus medica L mentis eroditur superfluus partium numerus nunc abscisione, o sextus digitus, nunc extractione, ut lapis in eiaca L minuitur. At in quibus vitiu ex soliuione nitatis contin- ngit, in aliquibus una via sola et ad Lalutem per nionem: in aliis vero etia per substatiae deperdita generatione, ut in cauis ulceribus accidit Occidui aute acie no una ratione, quipsse qua quae di sola uersione a naturali statu in quo vitii il-orum est, alia vero quod prius alios morbos excitent: id faciunt: Etenim vasorii obstructiones, eo quod calorem accendant aut etiam sui cet, mortem inferunt, vitiata thoracis

figura, quae dilatatione pulmonis fieri impedit, respirationis usum intercipiens, mortis fit causa:corporis moles perimit, vel quod humoris copia obruatur calor vel quonia ob structiones ex fluxionibus statim gignantur in praecipuis corporis visceribus, quibus affectis omni u actionu robur cadita quomodo obesa admodum corpora sideratione extingui sarpe videmus: lapis in vesica mortis causa est, quod partis vel vitam necessaria actionem fieri prohibeat. Vulnera suapte natura eo quod dividant partes, in quibus vita consistit, vel quod prius putredine adsciscant, aut sanguinis fluorem excitent, aut dolorem moueata aut inflam m. itionem,&febres pariat quibus vis corporis ciem peries dissoluitur. Perimunt contusiones, fracturae rupturaeque fere occidunt, quod alios morbos prius excitent: ob cerebri etenim contusionem illius cauitates occluduntur, prohibeturque hoc modo animalis vi ad sua instrumenta ferri, quae ob id agere desinunt .mortis causa evadunt, siquidem mors est omnium actionu interitus. Quod si quis diligentius horia ninium in comoda quibus mors infertur, spectare vellet, unicam forte inueniret caloris natiui interitus causam, sedi calio loco c6modius, satis autem nunc si docuisse, quonarii modo ex morbi natura medicus praedicere possit qua ratione morbus aut occidet, vel propelli poterit aut ad mortem se homine comitabitur. Id quod etiam symptomata, et sectusq; alij, qui hos morbos sequuntur, causae qua eos

c6 mittunt, iuuant,aut laedunt ostendere poterunt ne singula prosequi cogamur. Illud vero nunc tradendu est, quid loci ratione ex eo amittat morbi, quod suapte natura alioqui

obtia i

553쪽

obtinent. quid vero multipliciter si equatur, quod, nonaodo illis pollicetur eorum condatio. Et en in pedis infaminatio, aut cedem iiii alias partes migrare nequit, pulmonis vero, Si succisa gentis membranae in multas partes sese exonerare potest: nam mutuo sese illae partes afficiunt, siquidem in superiores, inferiores: hae in illa sua vitia regeriit. Cordis inflammatio suppurari nequit, qui mors suppurationε anteuertat: nec qui in profundo corpore resident morbi, digerentibus tolli possunt. Cerebri quoque vitia in se mutuo permutatur, ut lethargus in phrenitide, haec in illam, una capitis pars aliam afficit. Sic profecto acutus aurium dolor cum febre continua desinit, conuerso lue in cerebri substantiam humore, qui doloris causa fuerat, mente turbat:& contra quae in cerebro ipso abundat materia ad oculos, aures'; reiicitur: in partes vero subiectasse exonerat, quum per Da res sanguis,quo grauabatur, profluit, aut is, vel alius humor ad fauces, pectus, pulmone, aut aliam denique parte descendit, qui quidem pro sui natura partis affectae conditione varios morbos excitat. Illius autem infla inmatio in tremorem, lethargia nonnunquam transit: Insania vero delapso humore melancholico ad tibias, excitatisque varicibus,

vel apertis venis, qua sunt in ano, aut excitato in lienetu-

more, vel facta per intestina excretione sanatur Angina in pulmonis inflammatione aliquando commutatur, saepius tamen dissoluitur, suppuratur, aut corrui Dpitur Fluxio, quae tentat pulmonem occidit, vel quod suffocet, vel quod prius excitato ulcere sanguine profuere faciat:curatur aute, qua per sputum regeritur: at post nimias destillationes tabes. post lateris dolores diuturnos vitia pulmonii, post haec insania saepius contingit. Longam alui resolutione excipiunt tormina: ac vi semel dica variae sunt mutationes, mutuaq; generationes quas ex propria cuiusq; morbi natura, locias secti conditione dignosces. Pauca etenim Omnibus comunia tradi possunt,quippe quum non omnes eas de mutationes admittant,& prohibeat saepe , diximus loci proprietas ne morbi assequantur, quod alioqui per se obtinent. Nasuod in aliquibus permutationis morbi est in indicium, in aliis suppurationem fieri declarat: quod vacuationem perfectam in nonnullis monstrat,in aliis testatur noxios humores in alia partem reiici: quod item salutarem alterationem sterins

554쪽

saepius declarat, in aliis extincti caloris est signum: putrei nis, S corruptionis ea de nonnunquam sunt notae :proinde quid singulis sit propria expendere in iacie oportet ex fontibus tamen praedictissem per quid singulis conueniat, in luentemus: quod ut comodius rudio lector intelligere pos sit, uno exemplo ad illius exercitatione rem aperiemus. Ac iquo nia latera lis iamrbas plurimas omnino mutationes recipit,eu, prae caeteris eligemus, ut id totu, quod quaerimus: ldeclaret. Igitur quum huiusmodi affectus inflammatio illi membran quae ab tenditur costis, possit autem inflamma illio suapte natura per vacuationem, translationem in alias Partes, indurationem, suppurationem,' putrefactione sin iri ad salute vel morte, ex laci natura sumptis Iadiciis, tant Iquam ex materia subiecta intelligemus indurationern non esse spectandam Nemo enim via qua pleurit idem in scii rhumutari vidit: quamobre relinquuntur alia, quae enumerauimus, quibus finem suum assequitur. Acquum per eam vacuationem, quae quide per resolutionem Otingit, finitur: perpetuo sequitur fanitas: iueadmodum quum per sanguinis

missionem demitur humor, aut ea omnino desinit,aut mariori ex parte minuitur. inrum vero per sputum noxius hi

mo educitur illaeso pulmone salutaris quoq: semper redditur, si modo uniuersa materia expurgatur: lubrisi pulmonis substantiam, de vasa erodat, perpetuo enecat. At si per alui fluxu vacuatur humoriam concoctus, continget salu', alio qui vel mors, vel omnino morbi longitudo, quo modo scribit Hippocrates in Aphorismis alui profluuium pleuriticis

nunc conferre alias obesse. inrando autem suppuratur huiusmodi inflamatio, raro ex ea homo liberatur, saepius o Titur, semper autem quit in putredinem vertitur, occidit: idiquod etiam illi contingit, quum malus humor in alias nobiliores partes abscedit: velut quum in periptae umonia commutatur, aut in phrenitidem, aut uniuersi corporis conuulsionem concitat, vel syncopen, affecto corde, committit.

Iod si in deteriores,viliores' partes malum reiicitur, salus prorsus expectanda est. Ex quibus sane constat, id quod ab initio statuimus, quosdam scilicet morbos esse: qui pluri

bus modis suapte natura finiuntur, sed non omnes admittat semper partis temperies figura, conexio, situs,ossicium, colarinatio, raritas, densitas, magnitudo, numerus, durities,

molli

555쪽

inollities, wreliquae ipsius partis coditiones: Quin de illud

patet morbos per eadem nunc salute, nunc mortem conse qui nunc vero per illa solam salutem, alias vero sola mortem parari nunc autem qua signa b c ostendant, tu proposui inus, paucis trademus Vacuatione igitur expectare oportet, quae morbo fine imponat, si benigna, partia i fuerit inflammatio, filium or, qui eam facit, tenuis, calidusq; fuerit, si expultrix, altera trixque facultas valida in corpore laborante subiit, si raria locus a fectus, si perspirabilis: Huiuu rei spem confirmabunt paruae in respiratione, pulsu aliisq;

actionibus,& qualitatibus corporis mutatationes quaeve calidum, tenuem l lium ore, paucum indicant. Si pr terea facile educatur humor, tui .mdabiles qualitates obtineat, livacuantibus remediis facile cedata aedatur aute ab iis, quae vacuationem sistunt credendia omnino est morbum ipsunt per vacuatione finem suum consequutur i. An vero per spulum, vel resolutionem, aut deniq; per aliam partem educe tu humor non est huius loci docere. quia ea quaeramus, lugna orbum iniunt, non autem locum, per quem exeunt morbosae causae. Suppurationem inquit Galenus libro sexto de

Morbis vulgaribus expectare oportet si difficilis cruci que maneat, nihilque malignit obtineat inflamatio, si modo vires non sub sint imbecillae. At id non necessario eueniet, quutarda cococtio, aut tabes etiam sequi possit: quo sit, Vt nihil certum in hac re tradat: id quod imprimis natura ipsius inflammationis ostendet. uum enim suppuratio contingat, dum coclusa est materia, quae suppurari debet, vis alteratrix valida est, imbecillior verbi aulo debilior, necesse est solii magnas pleuritides suppurari post eallae enim a sanguine fiunci qui propria est suppurationis materia: si qui de pus

exsanguine fit,&ob magnitudine no facile expirat calor: via de qua magna pleuriti de monstrat, nisi vacuari anticipauerit humor, suppuratione sere ostendunt. Nam ea aliquando in perii neumoniam mutatur, luxi ob copiam in me na-brana cotineri tumor nequit, sed ad pulmonem effunditur: tuc a me vis expultrix viget, quae sese a multitudine exonerare valet, sputu praeterea no procedit in pleuritide, quae ad suppuratione edit, aut paucii omnino est, quod excernitur:

Illudque vel Languineum, vel etiam cum portione pituitae mixtu: augetur dolor,calor, febris in dies:& quilam suppura

556쪽

muratio maxime fit, accedit rigor, qui nece ario suppura-

iones omnes internarii partita comitatur Pulsus praeterea suppuratorum in his apparere incipiunt. Non iuuatur a vacuantilbus, aliis remediis, qua huiusmodi alteratione eri impediunt, prosunt autem, quae eam efficiunt: alta vero suppuratione dolor, febris minutitur. Luod hi in pus . . sed putredinem mutetur humori quaedam limitia his, i qui bus suppuratio expectatur, quaedam vero diuersa apparent.

Nam sputum in his etia supprimitur, febres dolores vr-

Eent, magna quoque saepe inflammatio, quae ad corruptao . nem tendit. At rigor non accedit,in malignus non unquam est humor, qui corruptionis est author imbecillior concoctrix facultas,ut quae vincatur, nec mutare noxias qualitates valeat: perseuerat dolor&febris, quanquam emortua lere

parte nonnunquam lolor esse destinat, augentur perpetuo lethaliarii na, nec minuuntur accideti pleuritidis: uod euenire dicebamus facta iam suppuratione: nisi sorte iuuiam prope mortem ventu est, quo tempore vis corporis a morbo euicta amplius non repugnet, nullis remediis iuuantur, at omnibus offenduntur, utpote qui ad pernitiem tendat, quibus nihil fere prodest, obsunt omnia. An vero inflammatio destinet latus affligere.&in aliam partem migrabit, antentiam id fiat intelligemus ex inflamationis natura, caulis,

effectibusque illius. Q uae enim magna est, nec potest in loco assecto contineri, aliam sibi quaerit viam, praesertim si acrior humor fuerit, qui expultricem intempestiue rotet, si

Iocus assectus rarior: vicinae aute partes debiles extiterint, aut laxae, ad susceptionemq; paratae, metus est ne abscedat in eas humor priore loco relicto. Transat aut nunc in pulmonem affectus antequam coctus sit, inflammationemq; ut prius excitat, facta vero suppuratione nisi stato suo tempore expurgetur, per sputu, aut facta incitione extrahaturius, in tabem mutatur: Sic nonnunquam rapto humore ad cerebrii, neruosisq; partes,couulsiones excitat: Syncopen vero, i caloris extinctionem, si in cor materia ruat Quum autetransitus fit, minuuntur pleriti di signa, apparent vero partis affectae malu suscipientis symptomata: qua ratione quia in periptae umoniam mutatur, pulsus crebriores, molliore 1-que fiunt intenditur calor in thoracis cauitate , accedit

sitis maior, genarum rubor apparere incipit, dolor latus

557쪽

infestare desinit spiratio tamen dissicilior, febris vehemen, a tior,& grauitas circa pectus urget, Malia demum accedunt symptomata, quae peripneum Oniam sequuntur ad propor- tionem increscentis in eo morbi, diminuta pleuritidis. Ac in omnibus quidem similitudines praedictionem confir- 'mant, aut etiam bi alia ex aliis desunt firma indicia, ea certissimam reddunt. Nam an vacuatio, vel alteratio, vel abscessus, aut putrefactio, vel aliud expecta dum sit, quod morbo finem imponat ex eo admoniti, quod aliis eodem modo affectis contingit, certis praedicere licebit poterit hoc exe-plo adiutus lector, qua ars generalius tradit, in singulis inuenire, is ea praedicere, per quae non solum morbi, sed etias alubris constitutio ad finem suum perueniet.

Aquaesigniscent modum solutionis morbi.

CAP. XVII. N paulatim, vel subito vel etiam subito cum

vehemetia finietur morbus, nunc tradere expedit:praesertim quum Galenus duntaxat d cuerit signa eorum, qui per crisina terminantur, hoc est,cum vehementia, his contemptis,

qui paulatim, vel subitis absque magna mutatione desinuit: Haurietur ergo ab eis de fontibus huius rei signa. Ac primu qnide ex mali natura: inlida enim morbi sunt,etio nisi paulatim curari possunt, ut ulcera caua, fracturae vel occidere,

veluti inteperies sicca: Alii verb, qui subitis sanari, occidere valet. Na synocha febris de minime putrida, depto sanguino usque ad animi defectum confestim abigitur, 5 ardete febres cocto iam humore adueniente magna aliqua vacuatione consertim finiuntur. Quin etiam continuoru morborum sere sunt vehementes mutationes, leuiores aut eorum cui per interualla molestant, vi in sit inuis,& intermittentibus febribus apparet, quarum illa aut omnes aut certe

plurimae percri sim, hae vero cum leuioribus mutationibus discutiuntur. Caeterum morborii causa huius quoque rei indices sunt: siquidem cordis vulnera confestim occidunt, carnis vero eadem mala non nisi paulatim . Vehemens etiain corde intemperies subitam necem in serre potest. Ut in his . qui strangulantur, nimioque calore suffocantur,contingit quum aliarum partium huiusmodi vitia non nisi paula-

558쪽

tim perimant. Sic prosecto morbi causa effectrices, qu dam paulatim tolluntur, ut magna corruptio, quasdam vero subito auferre licet sicut multitudinem, quae vasa praeter natu iam distendit. Subitas,&magnas fore mutationes indicat copiosius,calidusque ad modii humor qui putrescit. At pi ritus excalefactus, sicut in diaria accidit leuioris agitationis est index. au in de venenosa peruitiosa, qua morbos intulerunt, subitam mortem portendunt. Item quae non nisi vehementes iuuant affectus, quum adhibentur,vehemetem quoque in illis expectandam esse mutationem praenuciant quae vero paulatim mitigant morbos, eodem modo solutionem expectari iubent. 3 in valida virtus subitae mutationis est aut hor&indicium, debilis vero illi contrariae. Magia praeterea accidentia in morbis, qui ex humore vehementer excalefacto infestant, subitas magia .asque mutationes portendunt: in aliis vero si salutares morbi fuerint, contrarium nunciant. Nam dolor magnus qui magna vulnera magnas 3 fracturas sequitur, curatione morbi paulatim minuitur, affectus ipse unde ille nascitur, sensim desinit.In pernitici

sis si extremi generis est morbus, subitam mortem venturam significant, ut prohibita respiratio in poplexi hominem consertim iugulata alioqui paulatim exitium minatur, nisi etiam putredo mortis causa existat, in qua corruptus humor subito excretus una secum pari modo an iniana trahat. Ad haec vehemens qui in corpore sentitur calor, facie rube- do, tensio ,ssa uae admodum,aut rubrae urins , bilios alui cxcrementa, amaritudo, quet in ore sentitur, putidus qui e corpore spirat odor,subitas magnasque mutationes in morbis portendunt: Caeterum rigor,qui non praecedit accessiones, labri inserioris totus, delirium, capitis dolor,1nsolita perturbatio. alia symptomata, quae morbi naturam , aut accessiones non sequuntur, quum apparent, instantis iam magne, subitaeque mutationis sunt nuntij. Postremo colligemus ex his , quae in aliis

contigerunt, quales mutationes expe

ctare in his, qui eodem modu

laborant oporteat.

559쪽

C A P. XVIII. VBITAS , magia sque simul mutationes,

quae in morbis fiunt a natura, vel morbi vi cu quadam euidenti vacuatione, aut abscessu, in pueris sicut nonnullis placet per coctione, cris es id est iudicia vocant medici. Vnde . tradere Oportet notas,quartam in scillitari, quam lethali morbo huiusmodi mutatione praesagiunt. Ja in re Galenus sumpto indicio ex morbi natura crisim expectandam esse

saepe scribit, si morbus magnus fuerit. At non omnes magni morbi hoc modo terminantur, ut magna vulnera, magia fracturae, nec alius ullus allectus, qui ex humore non consistit, has mutationes experitur. Nec vero omnes, qui ex

eo fiunt, critim habere possunt: veluti inflammationes multarum partium. At primo ad Glauconem febres calidas, rentesque periri sim solui scribit: libro vero secundo de Crisibus statuit cristes proprias esse febrium, tu ex calidis humoribus accenduntur, post has vero dispositionum calidarum, facileque mobilium, quae partem ali tuam principem obsederunt. Verum non solum illae ita desinunt, sed etiam colicus morbus, ventriculi vehemens dolor ex frigido multoque humore excitatus, qui quum violenter a natura per vomitum aut alui deiectionem extruditur, huiusmodi mu tationes contingunt. Soli ergo illi morbi ad crisim veniunt

qui vel ex putrescente, fervescente que humore in uniuerso corpore contento gignuntur: quemadmodum febres synochae, J. ardentes, vel qui ab una parte in aliam a vi expultrice reiecta materia propelli possunt sicut dolor capitis ex sanguinis repletione contractus, sanguinis profluuio per nares, apoplexia in neruorum resolutione, humore pituitOso ad neruos consertim tras misso soluitur . Sod si crisis nomine magnas, subitasque simul mutationes duntaxat significamus, fit ut in magnis, vehementibusque morbis eas solum expectare debeamusci siquidem in paruis affectibus qui fieri possunt magia mutationes' uapropter quum Galenus primo ad Glauconem scribit eos, qui tertiana ex ouisita laborant, tenui victu esse regendos usque ad cri- sui, hoc nonii ne abutitur, ni uirum uu huiusmodi febris

560쪽

magna non sit nec ob id magnas mutationes admittat, etsi

subito per vomitum, aut sudorem, aut aliam excretione I

niri possit. id autem comune est salutaribus, exitialibus morbis, qui per crisim desinunt, ut ex humore, qui 'ehementius irritet facultatem expultricem,&locum facile mutare possit,excitentur. Si enim crisis subita est mutatio, qua exactione morbi naturae prouenit, nullas profecto facultates natura habet quibus subito,consertimque agere pol sit praeter expultricem,quae quidem non agit, nisi uritetur sceo plane modo agit. tuo irritatur inuare vehementius illa

amici oportet, si vehementius agere debe. , locum Veroade

se oportet ademittendum suscipiendumque humore accomodatum,quandoquidem morbus tolli nequit expulsione humorum, nisi ab eo loco, in quo illi morbum faciut,extrudantur. O uin validam oportet subesse facultatem expultricem, nimirum quum vehementius insur Fere nequeat,ualite fuerit affectat unde optime scribit Galenus tertio de Crisibus absque crisi eos mori, qui ob debilitarem aduersus

noxios humores pugnare nequeut ad quod etiam in lalutaribus intelligere quis posset nisi forte existimet, victa, cocta que morsos dispositione tantum semper in expultrice facultate roboris reperiri, ut malos humores violentius etia expurgare queat. Hςcergo ut in summa rem cotrahamus habeat oportet morbus qui per crisim liniri debet, te humore nascatur, qui vel qualitate vel qualitate vim expultricem vehementius irritet, facileque ob via commoditatem, iv partis affectae naturam virtutisque robur expelli valeat. Unde ex morbi natura, ex materia illius, ex subiecto in quo morbus residet, ex causis quae mutatione efficiunt, indicia sumemus ad futura huiusmodi mutationem praedicendam. Etenim continentes ardentesque febres tanquam signa ex morbi natura accepta expectandam crisina praemonent Humores vero putridi, acres, mordaces,vel sua quan titate plurimum corpus in se stantes, quo modo putauerim attonitum morbum in resolutionem neruorum transire

idem pollicentur: ventriculus qui ab humore molestatur, aut hepar inflammatum, aut humor qui in venis vel abitu corporis continetur, sumpto indicio ex loco affecto, admonent tales mutationes venturas. At valida vires tanquam

causa effectrices huiusmodi mutationis indices illius eua

dunt.