De morbis libri XIIII. Librorum catalogum, & quid accesserit ex secunda hac aeditione, proxima docebit pagina / [Giovanni Argenterio]

541쪽

assectis, per palatum, ipsas etiam nares expurguioni idonea via patet: breuior etia morbus significatur si per patet es meatus humor noxius, quam sit per angustos educatur, veluti capitis affectus expurgato humore per nares, vel os citiussiniuntur, quam per aures: Ic febres proptius solutatur, qua do per alvu quam qui per urinam, aut sudorem natura sese exonerat. Brevitatis quoque maioris indiciu est, si extra corpus humores ferantur, longitudinis autem, si tentato abscessu in aliqua parte firmetur. Ad haec ut perplures locos vacuatur humores, ut per sudorem, urina, aluit, citius quam

qui per unum duntaxat vacuantur, morbusiniunt. Si autem commodior sit locus tum singulis partibus, tum uniuerso corpori ademittenda excrementa,praesentis non est loci docere, quum methodus nostra haec praecognita ponat. tepore excretionis signa hoc modo sum utur, breuior namque

morbus erit, si in die decretorio excretio sat in morbis, in quibus iudicia accidunt: Longior si in alio,&deniq; in omnibus si suo tempore contingant, breuiorem morbum, sit in alio, longiore significabui: no est enim de tempus excretionis in omnibus morbis, sed quidam continuo ea emittere possunt, sicut ulcera pus: cerebrum pituita per nares salatum:aquosi, biliosique humores per urinam omni tepore conrodereiiciuntur: alui etiam excrementano nisi peracta coctione ventriculi,& distributione nutrimenti egertitur: sudores in accessionis febris initio intepestive, in statu autem, declinatione opportune effluunt. Vomitus bilis in principio, fine accessionis commode accidit quod autemper cutim excernitur insensibiliter perpetuo expirare, nuqua cohiberi debet. At vero qualitates corporis mutatae sua etiam praebent indicia in morbis , in quibus illa euariant.

Quanto enim minus a naturali statu recediit, tanto fere in omnibus breuiore morbii nunciant: sic enim grauiore, longioremque affectum fore putamus in morbo regio, quando corpus plurimu pallet, diuturnas agnoscimus esse distillationes, quando humor qui diffluit vehementer salsus apparet. Eode modo magna durities, vel mollities, ut grauio ris affectus, sic longioris sunt indicia in quibusdam tamen

qualitatibus, veluti crassitie, gracilitate,& malis nonnullis, ut febribus contrariu nonnunqua euenit ob causa scilicet

morbosae contumaciam,de quibus Hippocrates in eo Apho

542쪽

risino agit quo scribit si ei qui non omnino leuiter febrici

tat, pra manet, nec extenuatur corpus, longus morbus significatur idem testantur fore alia opera, tu .ae in corpore proueniunt: nam si ventriculo laborante alimen tu perperam omnino non concoquitur quanto minus fuerit in eo vitium tanto breuiorem at feetum, tuo pars afficitur, expectandum esse admonet. At indicia, quae ex similitudine petuntur ertiora aliquando qua alia exhibent signa quandoquidem erillis duntaxat nonnunquam admoniti tertianas,continuas, que febres, pleuritides, ac ut semel dicam, omne aliud genus morbi, quod plurimos eodem anni tempore, eodemque loco uadit, longum aut breue prs dicimus futurum, quod scilicet ita in aliis qui antea laborarunt, contigisse nouimus. Caeterum in morbis lethalibus quaedam eodem modo se habent, ut in Calutaribus, quaedam diuerso: magnae etenim excretiones ut salutare morbum breuiantisic mortem accele- Tanta violentius virtutis robore dissoluto. Sic calidi morbi, qui in aere calido, frigidi qui in frigido contrahuntur, breuiores omnes existunt. quam si in cotrariis temporibus proueniant. At vires valida salutaribus, debiles vero letha- Iibus celeritatem addunt: quemadmodum etia parui mo ibi citius curantur, quam magni tardius vero perimunt 'vulnus in osse serius hominem extinguit,quam quod carni est allatum: at hoc citius quam illud curatur. Qui vero nullis iuuantur morbi, cito perimunt: qui vero ab aliqubus, i Ggius producuntur:& tanto magis, qu .ato plura,eaque magis prosunt, quum tamen mala, quae salubria sunt, breuissima omnium sint, quibus plurima valde conserunt: qui pessima corporis conditione sunt donati, maturiorem mortem e reriuntur aliis, qui melius sunt affecti. at illi serius, hi vero citius sanantur: eodem modo actiones vehementer offensae excrementa, aftionesque corporis, aliaque opera, quanto magis a mediocritate naturali absunt, tanto celerius ventu Tam mortem portendunt. Quid vero praestent signa ex similitudine petita, omnibus iam constare puto. Illud quoque praetereundum non est, quod haec quae dicta sunt signa tum in salutaribus, tum perniciosis affectibus ut breuiorem huc alio significant, sic breuem, vel longum, Minter breues quinam breuiores,&inter longos qui sunt longiores futuri, monstrabunt. Quae

543쪽

DE IGNI PROGNos T. 6 ua diem, horam solutionis in

morbis ostendunt . CAP. IIII. ARTE UM quum non satis sit praedicere j quod cito vel tarde morbus finietur, sed prae

terea dies, hora solutionis a medico re luiratur, paucis quae docere haec possint, explicandum est. Itaque diem quo morbus terminabitur olfendet imprimis morbi natura quandoquidem

nonnulli sunt qui statim dissolui possunt: velut febres uno che non putridae, luae extracto anguine usque ad animi de- festum, confestim iugulantur vel omnino quarto die suapte natura abeunt: eodem pacto dolor colicus, iniecto clysteri, non unquam protinus abigitur: ac vi breuiter dicam, qui ex sola repletione consistunt morbi, dempta multitudine,

subito evanescunt ii in etiam luxatae partes minimo temporis interuallo reponuntur, quae numero excedunt momento abscindi possunt: ali vero sunt, qui die uno soluuntur: ut diaria ad salutem apoplexi a fortis ad mortem: sunt qui plures dies requirant qui si per crisim desinant, licet otia in his diem prae dicere: si enim concoctionis signa cui dentia in prima die appareant, .absque accessione Dsigat morbus, adsintque alii, qua celeritatem malis adiiciunt, quarto die: si vero cum accessionibus molestat, tertio finietur In aliquibus vero coniectura duntaxat dies solutionis cum quadam latitudine depraehendi potest: sicut in ulceribus, vulneribus, fractouris, intemperaturis,in febribus otiam longioribus. caeteris huius generis morbis, quibus dies certus constitui nequitassed tamen ab assectus natura edocti non multum a scopo aberrabimus. Ut autem morbi natura, sic illius causae tardius, aut citius salutis, aut

mortis diem venturum praenunciant nam quaedam sunt,

quae statim abscindi possunt: veluti humoris copia: alie, iratron nisi diebus imparibus veluti bilis, quae tertianas febres gignit: alia quae non nisi paribus, ut humor clancholicus, qui quartanam committit aliae praefixum diem .sicut vapor, spiritus; quaedam quarto, septimo etiam romoueri queunt, veluti sanguis, qui anginam continentenque iebre procrcat: Caro vero, quae deperdita est in viceri

544쪽

i o AN ARGENT LIB. IIII.

nectam optime costitutu corpus vel pessime affectu,

h b hi, .aut mali humoribus est praeduum h, i 'odo temperatu, raru

ctu erat uni tam in salutaribus qua pernitiosis malis, me Ierim em,&tarditate sic die solution 1 monstrare poterat.

inter eas, qua statim morbue tinguere o x: tempq tuis . habuerit: aduersos vexQνω ς

si hi teli abitur quu Luna, vel alius

m eu et tauru,vel tetragonum, es diametrum si- oh et Yime in sexta domo occupabit: minus autem quaar et Vancro, libra, capricorno, idque potissimi m se- do illorum naturam vim Mna quo apparerem pisit,&res,ectique habuerimus. si quis enim urina lividas, graso as aut alio modo et bales quarta die reddat, emanet-

iris. plurimu praeterea muretur color. 3 reliquae qua ma

t in sacie. reliqui partibu spectantur postrerno ali mone plurimum debilitentur, aut alio modo vitien-

545쪽

tur quae scilicet pertinent ad animalem , naturalem vitalemque facultatem,non ultra septimum diem mors disteretur. Quod sit haec omnia eadem die nempe Quarta euidentem mutationem ad salutem iaciunt, eundem terna num expectabimus. Idem ostendet quod ex aliorum similitudine colligemus. Nam si iidem morbi in his septimum diem non excesserunt, idem expectabimus fore ial sin quibus euentum urgentis mali praesagire 'olumus. An vero quinto, vel sexto, aut ipso septimo continget vel salus, vel mors, ex morbi natura, accessione causis, quae morbos gignunt, .sustinent, aliis inequibus aut cunilibu iliu aut difficilius finis aduenit, praeterea ex

militudine, effectibus praedicere licebit.Cui enim pesssema omnia sunt, si accessio suinto futura est, eo quoque ex

tin uetur, alioqui sexto,vel septimo. Atque eo celliu diui

na Limns diem solutionis, aut interitus, ii viri uersa igna, quae assingulis fontibus scaturiunt, idem portendant nam ubi aliqui repugnant, tanto sane tardius illud vera rumquod expectamus credere neces le est,quanto plura , aut maiore vi praedita reperiuntur , quae alus reluctentur quamobrem ii omnia optima statim in primo die in aegro repe- iutur, non vltra quartam diem producetur salus, atque eo

dem tempore mors adueniet, si pessima quaeque ab nitio adsunt in eo vero quod magis minus est, accidit ad proportionem excessus,&defectus vel quintum, vel sextum aut septimum,aut alium ex sequentibus morbi finem renci Horam autem solutionis in morbis salutaribus eam et se oportet, in qua vel natura ves- ψ Ταne extin ruet, quae in quibusdam, ut dies ipse, pr dici potest

e ita ui moli. Di ria quidem febris vigesima quarta

hora postquam incepit, utplurimum desinet. qui per crissim soluuntur morbi, tuum ea fere in statu accessionis fiat, qua hora vigere solet accessio,ea finietur morbus:sic tertiana posteaquam exacerbatio, in Qua morbus finiri debet, inuasit, duodecima serme hora desinet. In his vero,de quibus antea egimus, non nisi coniectura quadam horam Lalutis ex natura morbi depraehendemus. iniis enim quaeso in visceribus, fracturis,abscessibus, i intemperaturis certo praedicere poterit, qua hora morbus soluetur 3 Anetiam causae,quae morbum committun aliquid ad id conterunt.

546쪽

uei O AN ARGENT LIB. Ini.

sincera etenim bilis, quae exquisitam tertianam comiti It, duodecima ab initio accessio is lora expellitur. Spiritus ac census in corde diaria febris causa , vigesinia cluarta hora expirati morbum uesinit. Qua: vero iuuant, aut laedunt, notas etiam suas prςbent iis qui illarum vim, tempus, quod ad agendum requirunt, praenoverint: Sippe ex his , quae morbum extirpant sunt, quae posteaqua in sum venerunt, certis quibusdam horis, luam habent facultate ad morbos

tollendos exerunt. quomodo videmus inter medicamenta

purgantia quaeda quatuor horarii spatio, alia octo, alia plurium interuallo morborii causas secum educere Clysteres vero, vena sectio una etiam hora quaedam mala depellunt: quod pariter inter lardentes causas reperiri credendum est: inter eas, quae morbis subiiciuntur. Na cor minimo terni oris spatio vulnus sustinere nequit, qui iam ors sequatur. Cerebrum diutius illud perfert,nc de aliae partes certa qua clam naturam,& facultate obtinent, quas si perspectas haberemus intelligere quoque possemus, qua hora, momento expectanda esset salus, aut mors metuenda. Accelerant, tardant ite huiusmodi mutationes Delices, in elicesque syderum aspodius: quo enim tepore, qua uel ora fauent astra, eadem continget quod expectabamus venturii. Sumutur cibo est ibit in licia, vel certa suapte natura, vel saltem cupredictis coluncta: validissimariaque vires, urinae optime concoct r, excrementa, quae naturae superatis vim ostendunt, qualitates corporis quae salute praenunciant, quaeque subestitia teria optime asse ista, confirmantea hora salute ventura,

quana alia praes giunt. u. aedam fauent, alia vero minime, aut si haec omnia deterius sunt alsecta, salutem differre poterunt. At si speremus per sudor ena, aut alia excretione morbum abitur ii, qua hora in aliis accessionibus huiusmodi excretio cessauit eo tempore suturam solutionem praesagie-inus. aeterum quemadmodum in salutaribus horam salutis, sic in lethalibus mortis horam eadem genera signor una docebunt. inium enim ea hora mori cotingat, in qua aeger plane extinguitur, succumbat autem potissimum, quum inagis siligitur, maximae afflictionis tempus natura morbi imprimis monstrabit. Nam qui per accessiones affligiat.

qu. x ad interiora mouentur, quique cum materiae multitudine, crassitie, aut magnis, internisque inflammationibus

547쪽

bus consistunt, in principio occident, quo tempore scilicet

natiuum calorem suffocant. Sin vero co tempore magis m-festent accessiones, quo iam ad extetiora morbus vergit, in incremento vel statu nimirum trando morbus vehementissime molestat, hominem mori oportet. Quod si ex diuo - il lutione mors continget, ea in declinatione expectanda est. Tunc enim excretiones potissimus uni, atque ita una cum morbo expirat vitale robur. Vnde eos, quos determ asticit prima accessionum pars per febres, quaecum rigore inte stant, in ipso frigore mors excipit, qui autem grauius a bent, quum calor nocet in ipso incremento, aut vigore ac l cessioni moriuntur. In quibus veris emanant sudores pernitiosi, aut perins Di tibilem transpirationem corpus iligeri tur, in illis mortem accidere videmus, quum calor se e remittit, huius modi sequuntur excretiones quod si quot die morbus exacerbatur, eo die quo maior est accessio hominem perimet e in ea accessionis parte, in qua antea gra- uius aegrum per alias exacerbationes nouimus. At si morbi per accessiones no urgent, certius illii dici potest, niti quoaca hora expectanda mors est, qua arge grauius habere consueuit. Praeterea causae qua mortem inferuant,corpusque lae

clunt, item effectus morborum idem in lethalibus quod in

salutaribus ostendunt. Q uo enim tempore maximam vim mortis causae consequuntur, valida corpora tollunt, debiliora vero quum crescit adhuc earum actio, sudor, halitusque sei ridus, languidi deficientίsque pulsus, aut qui forma cantes dicuntur, proximam mortem praenunciant sic alia corporis accidentia, quae in morituris apparent, certo tempore

antequam mors accidat, quando ea expectanda sit, pra monebunt. Hoc quidem pacto proximam esse mortem colligit Hippocrates in Praedictionibus quibus nares fani acutae, oculi concaui, collapsa tempora , frigidae contractaeque auares, cutis circa frontem dura , intenta, arida δε facie co-Ior niger, aut pallidus, aut liuens, aut plumbeus per morbos apparet. An non etiam septima die, duodeciam hora illius diei si ita contigerit, hominem moriturum praedicemus, qui perinde afficitur, ut alij, qui eo tempore antea sunt extincti ε

548쪽

tur morbus. C A P. XV.

AE PER V M in morbis, qui in sanitatem

permutatur vacuationis alterationis, taliorum peruin,per quae salus colat ingit, aut lao rei iura ipsa natura, nunc ars, nunc vero pari viviraque . quod etia medico ignorandumno est: quippe quia huius rei cognitio admoneat medicum, quid praestare debeat, an scilicet artis sua vires experiri, quatenus, an natura uniuersa sanitatis acquirenda prouidelia manda da: itaque id imprimis docebit morbi natura: quidam enim sunt, qui a sola natura curantur coauedo, assimilando, retinendo, expellendo morbosas causas:cuiusmodi sunt,qu.e ex humorum leui vitio, atque etiam leui putre factione contrahuntur. Leuiores praeterea intemperies, cotinui diuisiones sola natura sanat, arte ipsa nihil magnu conferente: At haec luxatas partes sola reponit: praeter naturam auctas minuit, numer5que excedentes exscindit: contusa ossa, c male figuratas partes naturali suae coditioni restituit: ac vi breuiter dicam)omnia fere vitia , quae organicas partes infestant, his exceptis, quae in solutione continuico istunt, ars tollit minimum conferente natura grauiora vero mala, quae in intemperi fiunt, deteriora in humoribus vitia, natura de ars iunctis suis officiis per sanant hac enim ratione ubi urget magna putredo, aut homine exercet cruditas, remedia adhibemus, quae putredinem prohibeant,co- coquentis que naturae vires adaugeant, ubi expulsio nox ij humoris expectatur via est occlusa, aut glutinosa, crassaq; est nisteria, ex qua morbi gignuntur benignos etenim. paucos ite humores sola natura vincere poterit, alios potius

ars ipsa superabit: quin etiam partes it ex subiecto corpo r quod morbis substernitur, notas quasdam sumamus quς afficiuntur, non vulgares dabunt notas, siquidem quae natiuo calido abundant, quaeque insito robore sunt donatae, solae post ut sua mala propulsare, aliae vero admonet adhibendam esse artem adiutricem, nec cotemnendum quidem est, quod docet similitudo hinc enim pr. edicimus quas da aegritudines nunquam solius naturae opera abituras, quod scilicet

549쪽

cet eosdem affectus in aliis no nisi externis auxiliis propuIsatos nouerimus, postremo sympromata ipsa, iuuantes laedentesque cauta pariter ostendere poterunt, quibus solutio morborum,si tinget, quorum quidem exempla vel mediocriter doctis deesse nequeunt.

Indicantia ea,per quaesolutio contingit.

CAP. XVI. xx inter ea, tu vel a natura vel ab arte finitatur, quid una ratione, alia pluribus sine assequuntur. Etenim vulnera simplicia perea

tu, qua diuisa partes unire possunt, curatur: lium ori vitiae uacuatione, alteratione emedantur sunt praeterea quae eo de modo occidunt, ' li omine

liberant, alia vero, tua diuersa ratione haec faciut. Nam persu lorem febres tolluntur expurgatis malis humoribus, occidunt vitali robore ob immodicam, intempestili iraque vacuationem dissoluto Pleuritis, uti digeritur, sanitatem homini semper restituit, at quum in putredinem vertitur, perpetuo occidit, nonnunquam tame ero pulmone tabes sequitur. Quamobrem arte opus est, qua cognoscamus qua ratione singula aut finem proprium assequantur , aut nunquam desinant. Sic enim intelligemus quando certo ventura sit salus, aut mors metueda, vel portendatur dubius euentus. Nam si una, eadem est via ad salutem,& mortem, dubia redditur praedictio, quum ea iniri per morbos videmus. Quod si diuersa sit, tunc salus sperabitur, quando ex tenta ta fuerit solutionis ratio, qua sanitatem restituit mortem vero verebimur si aliter contingat. Quae sane cognitio non solum ad praedictionem facit, sed etiam plurimum ad curatiouem confert. Etenim quum nouerimus ea, quae salutem restituere aut morte in serre possiant, ex la ac tractatione premoniti, intelligemus quid opescendum, mutandum auertendum, iuuandum, promouendumque sit. Ac quonia quaedam suapte natura semper id consequuntur: quaedam vero quod per se obtinent, loci ratione amittiit, imprimis quod res ipsa per se postulat, deinde qua ob loci oditionem contingunt, si non exacte propterea quod curatione haec tractatio non unquam attinget certὸ quantum institutu nostrum postulare videtur, trademus. Id igitur natura uniuscuiusque

550쪽

si IO AN ARGENT LIB. IIII.

imprimis ostendet. Nam morbi qui in ii Reperie consistunt

abs lue noxio humore sola altera tu ne curantur, occidui In quibus vero nocet humor , sol. saepe alteratio suffire leti Di nunqua vacuatio,&mixtio requiritur: uippeii frigidio sat ex pituitoso sanguine intemperies, sola alae ratio mede Ia est .At si una et iii adiit in humore putredo, vacuata Opra 'terea requiritur, aut perfecta, aut saltem ea, qua si bos in alium permutatur, corporisque partes in alias sese exone

rant. Ubi vero ex humorum corruptione morbus si tractus est, praeter alterationem,&vacuationem, bo irae quoque sub

statiae admixtio exigitur. Qua ratione profecto omnes putridas febres alteratione, vacuatione periarutatione, boni nutrimenti copia, si omnia ill arumne nera excutiamus, curari lis etiam rationibus occidere, inueniemus, diarias Vero expiratione spiritus calidioris, rarefrigeratione, Cyn chas vacuatione etiam sola terminari: quandoquidem an

guinis copiosi effusio huiusmodi febres nullis aliis adhibitis remediis iugulat Hectica refrigeratione , humectationeque tollitur calore siccitateque terimit. At si hinnoxii aliqua parte Hi fixus tumorem excitauerit, alteratio multi plex pro humoris natura putredo, translatio, vacuati nunc

sensibilis alias insensibilis suppuratio erosio emollitioque morbum finiunt: quaedam ex his semper ad salutem, alia ad mortem vel ad alicuius partis pernitiem : Si quidem quosus fuerit, vacu.itione, trans atroneque ii alias partes desinit: quo modo aqua inter cutem educto humore seros per aluum, curatur. Per abdominis vero incisionem, saepius occidit . uum ero ad pedes humor abscedri salutem consequitur: Si vero ad nobiles partes confluat, mortis sit causa, 'uod temperiem dissoluat: quum autem , edtacitur, eo trodantem periem hepati, aliis corporis partibus inducat qua probe gere nequeunt, vel mortem infert, aut eam saltem. accelerat. Caeterum si aedem sit, incidentia, vacuantiaque aquiruntur, nonnunquam etiam ab vina parte in alia humor secedit, quo modo quotidianas, longas i febres, decumbente humore ad pedes, finiri saepe, faciei tumores pituit Osos, conuerso humore ad sauces, nonnunquam strangulare videmus. ini id si durus tumor subsit ex pituitoso humore, eum emollientia, vacuantiaque sanant, aut si baecio prosit,

incurabilis manet. At si ille ex humore melancholico conflatus