장음표시 사용
561쪽
dunt.Corporis vero raritas, quum si ido expectatur, aut ad vomendu aptitudo, quum per vomitu crisis si tinget, tanquacausae sine quibus, aut cit quibus vacuatio mutat ibique fieri debet, idem test. Datur. Aer vero ambiens, consuetudo, vitae conditio, victus praecedens, causae quae morbos peperei ut,
id ostendut ea ratione, quod qualis sit mortius, illiusque materia,& corpus, quod a luitur indicent. Quamobrem quum Galenus tertio de Crisi lius refert crisim expectanda in morbi , duistis signis ex morbi magnitudine, motu, species, Dant teporibus, aliis, quae eiusdem sunt ordinis ficultatis cuaere ambiente, nempe corporis habitu, victu anteced ite, dereliqui huiusmodi notas,quae primi sunt Ordinis, cu alias cofundit: nam morbi species illius i magnitudo . motus id ostendit sola, reliqua veris quonia illo iii sunt indicia: luin etiam posita magnitudine superflui esse puto motu addere: uidem nilo aliud est morbus magnus citiam qui valide affligit, paruo temporis p.icio perdurat. Iam velo iuuantes laedentesque causta nonnihil huius rei cognitionem adiuuant. Qua enim coctioni prosunt, nec tamen Omnino repugnantes humor i qualitates vincere possunt, expulsione naindicant necessariam: quiad hoc natura opus conferunt,
L idem pollicetur: luc vero obsunt, suturam critim impedi ut, quemadmoducopiosae uacuatio, humore educto, quia natura expelli debebar, crisim fieri prohibet praeterea esse- ctu morbi sua etiam exhibent signa: vehementiora si quide
accidentia, quae ex mutua pugna naturarchi humoribus pro uentuti urina rufar, vel rubrae, qua per febres emittiatur. Vei hemens corporis aestus, capitis dolor insignis, sitis, reli
qua symptomata quet natura morbi qui per cris miniri
let sequutur: talem mutationem pre sagi ut veluti etia tis in aliis euenerui qui eodem modo per morbos uertit affecti. Hac enim ratione sudores copiosissimos, aut vomitum, vel alui deiectionem his, qui sebre ardente laborant, ventura
praedicimus, indicio sumpto, quod alii qui per idem tepus simili morbo laborat ut per huiusmodi excretiones sese li- berauerint: sunt porro h .aec indicia his etiam comunia , qui moriuntur: nam quod scribit Galenus tertio de Crisibus mortem indicari sine crasi si vires subsunt infirma nullum adest, vel minimum coctionis signum , morbusque vrget magnus, o maligans, quique celeriter mouetur, veru id
562쪽
quidem est, sed verius adhuc id constabit sit ex omnibus prae
dictis fontibus not. ducantur: quandoquidem minus quoque in his expecta da videatur crisiis, si morbus magnus non extiterit: vela ementia etenim illius natura magis irritat.& Vco mouet, ut acrius resistat, ex quo quide cris es magis nascu- tu quam si aliter morbus ipse naturam infestet. Instantem vero iam crisi magnosces tum ex praedictis notis, tum mam lxime ex symptomatibus, quae eum paulo antea pr cedere solet: de quibus quoniam passim Galenus accurate strabit,
supersuum esse puto aliquid dicere.
Signa,qua docent crisi fore per X- cretionem vel abscessum.
CAP. XIX. V O NI A M vero crises aliqua do per excretionem euidentem, aliquando vero per trassationem humoris ex una parte in alia, siue per abscessum contingere solent, docere necesse est, quando unum, aut alterii expectare opor- . quidem in re scribit Galenus secundo Praedictionum morbos qui cococti sunt faciles, imul acuti per excretionem finiri, at id solum salutaribus proprium est sunt enim prorsus salutares, qui sacile coquuntur, 3 vincuntur, postulat autem ars, ut quod omnibus morbis commune est,falutaribus inqui, S lethalibus, tradamus. Est porro illud commune omnibus, qui per excretione terminantur, ut ex tenuia alidaque materia consistant, quippe quum huius in diluinor ficile expelli possit,& vias inuenire, per quas extra corpus feratur Ad sit praeterea necesse est robur naturae, ut noxia materia comouere &prosequi donec extra corpus delata sit, valeat. Quo quide in opere requiriatur etiam viae expeditae, nimirum quum excretio fieri nequeat, si in locis obstructis conclusi sint humores: contra vero per abscessum terminabuntur, qui plane acuti non sunt affectus: ex materia sunt, quae nec vinci, nec expelli facile potest: quales sunt, qui ex multa, vel crassa, viscida crudaque materia cotvstunt, quique in corpore sunt adstricto, infirmo. Qua propter ex eisdem sontibus signorum indicia sumentur ad id si 'nifica dum quod quaerimus: nam diuturni affectus, Vconcoctu difficiles per abscessum quod etia optime tradit a-
563쪽
1enus finiuntur: quod quidem docent quartanae,3 quotidianae febres, quae reiecto ad pedes la umore, plurimu soluuntur: quod nonnunquam etiam facit tertiana notha, ex continuis semitertiana Ardentes vero, continentes febres, inter intermittentes exquisitae tertiana: M ut semel dicam calidi morbi per excretionem potius desinunt frigi- udiores vero, quique tardius mouetur, abscessum praesagitat. Atque hoc modo ex natura affectus signa capiuntur: ex materia vero ipsorum morboru hoc modo: Bilis, anguis': phitrescens, aut vehementer ex calefasius, quae febres committunt, crisim per excretionem fore monstrant. Contra vero
pituita, humo melancholicus. Ad quod qui de genus signorum rediguntur quae ex anni temporibus, coeli fuit, vitae coditione proueniunt indicia: quoniam enim haec ostendunt,
quales in humores, qui in corpore vigent, oius quoq; quod
qiua imus notae evadunt. Quintiam subiecta materia, corpo isque conditio non vulgares huius rei praebet notas: vel per se vel quod humores aptos ad excretione. vel abscessum subesse monstret: siquide crassa, obesaque corpora ad excretionem sunt inepta: tum quod crassis viscidisque succis abit det, tum quod in illis via sint angustae quae excretioni aegri patent. Contrarium accidit in gracilibus, quorum humores tenues acresque ut plurimum es se solent, quorumque via latae sunt,& liberae humorum delationi per uiae. Hac quidem ratione ex sexu notas ducimus, iud dici licet ostendat qualis sit subiectae materiae coditio. Est porro natura excretionis, abscessusque aut hor. Proinde non immerito ex ea intelligemus utrumlibet expectare oporteat nam quona a ad excretionem maius robur requiritur, qu .am ad abscessus procreados: merit,fit, ut ubi naturales vires valida subsunt,excretionem potius quam abscessum praedicere debeamus. Contra vero abscessum, ubi illae infirmiores existunt. Ad quod
rursus conserunt, qua ex aetate, antecedente victu, corporis
qualitatibus, anni tempore, aliis huiusmodi ducuntur si gna. Etenim quia haec declarant, quo modo vires sint affectae indicia pariter fiunt excretionis abscessusque futuri. Si cui praeterea pars aliqua laborare cosueuit ut in his, qui frequenti podagra assiciuntur, fieri poterit, ut abscessu coringat in morbo, qui per excretionem alioqui finiri debebat.
Nam quum a validioribus partibus in debiliores regeran-
564쪽
tu humores, rationi consonum est, ut ad eas decurrant, quae
debilissime esse solent. Ex quo costat ex causis cum quibus lexcretio, abscessus que sunt, notas etiam in hac re peti. Nec desunt quidem testimoniae iuuantibus, lardentibiisq; causis Q lippe quia frigidis laedutur morbi per abscessum, ivtpote ex frigida materia concitati finiri cosueuerunt. In quibus vero morbis ea prosunt abscessus verebimur. Id quod simul portendunt temperata, quibus conserunt. At vehem caestus, magna, Lassidua corporis inquietudo, rubrae admodum,& igneae urinae, huiusmodi que alui excrementa, sitis valida, pulsus praeterea elati, undosi, validi, magni, celeres, tu crebri, atque reliqua symptomata, quae calida ad modum materiam subesse δ validas vires indicant, excretione venturam portendunt: Abscessum autem his contraria praesagiunti. Atque eum iam tentari docent inquit Galenus in fine libri quarti de Praesagiis ex pulsibus in morbo pituitosiore pulsuum mutatio ab inaequalitate ad magnitudinem, vehementiam. Postremo ex similitudine,& proportione praedictionem confirmabimus. Hoc enim pacto quum pestilentes febres grassantur, quae in locis corporis glandulosis abscessus excitant, aut exanthemata efflorescant in cute: idein aliis fore verebimur, qui eisdem morbis corripiuntur.
tale ouendaxit solutionem per abscessum,
V V M morbi frigidiores, nonnullique alii per
abscessum, nonnunquam autem per coctionem finiatur, operae pretium est docere quando abscessus, vel cococtio potius sit expectanda. ua in re scribit Galenus venturum abscessum si validior fuerit virtus Percoctione vero expectandam solutionem, quae longiore tempore morbo finem imponat, si illa infirmior reperiatur, idque merito siquidem maius robur
naturae vacuatio, aut translatio materiar, quam eiusdem concoctio requirit. Sed enim quum ignoremus, quatum robur exigatur in naturae viribus, ut abscessum potius tetet, quam concoctionem expectet, satius profecto esse duco, ut aliter ex propriis scilicet signis id definiamus. Nam si morboruomnium natura perspecta haberemus, inueniremus quos dam
565쪽
dam esse quos natura semper,aut certevt plurimum per abscessum curat: alios vero, quibus per coctionem medetur. Quod sit rei naturam consulamus, licebit forte huius modii aegritudines inuenire, qui ioci vel illo modo abigutur. Itaque quum abscessus proueniant a facultate expultricem queu te omnino noxium humore extrudere . necesse quidem est facultatem expultricem irritari a materia, qua non iacile expulsioni paret, ipsam vim debiliorem esse, quam ut valeat id, quod noxium est, prosequi, donec extra corpus re liciatur. Contra vero ut concoctio sat, nihil adesse oportet, quod irritet, propultricemque facultatem comoueat si quidem retineri, quod concoqui debet non autem expelli conuenit. Quod sit ita et , quid prohibet, quo minus statuamus expectandos abscessiis in illis morbis, qui ex multa,crassaq; materi .a, aut multa solum absque crassiti consistunt Huiusmo si si quidem materia, haudquaquam expectata coctione expultricem vim excitat: quae ubi debilior est, violetius insurgere nequit, nec ob id repugnantem materia prorsus reiiciae. Quare necessh est, ut abscessus nascantur. Quod ii etiam ob qualitatem humoris eos non unquam fieri dicas, non absque ratione id facies ubi enim salsa pituita morbuparit, quum alteratione ea corrigi nequeat, necesse est ut natura vel expulsilonem, aut abscessum tentet. Qua sane ratione videmus illis , qui a quartana evadunt, saepius in tu'mescere tibias,& non unquam etia cutem exulcerari, eo alsa pituita, S atra bile reiecta. Quamobrem ex natura morbi illius materia, Deffectrice coctionis abscessusque causa si ira sunt desumpta ad haec praedicenda. Quum enim quar tanam febrem, aut elephanti assim abscesssum porte nil re dicimus, natura morbi huius rei notas praebet. iiii veroide praesagire affirmamus materia crassam, copiosam ille,&salsam pituitam, atramque bilem, ex materia morboru indicia mutuamus. At quum venturos abscessus credimus, si expultrix magis viget, quam concoctrix facultas, nec tamen prorsus valida est, ductis indiciis ex affectrice causa uod futurum est praenuciamus. Capimus pr terea ex subiecto corpore non inutiles notas: quippe quis nonnulli sint, quos scabies. ructili, podagra, vel alterius generis huiusmodi norbi saepius infestare solent: in quibus, qui laborant, abscessus potius quam concoctione vitiosi humoris expectare necesse
566쪽
est. Quod si hiriusmodi malis a. audquaquam expositum corpus, per coctionem morbos materia coficietur Iam v
ro qui partem aliquam insigniter debilitata obtinet, ad ea
debilitas non expectata codtione humore allicit. Unde causae etiam sine quibus, aut cum quibus abscessus excitantur, non desunt ad eos praenunciandos. Praesagiunt quoque ab scessum, vel coctionem, quae morbos finiunt, causa iuvates', laedentes. Siquide in his abscessus ei ebimur, quibus concoquentia non prosunt. At quae sumuntur indicia ad haec si- nificanda ex aetate, sexu, anni tempore, caeli latu, vita conitione, praecedente que victu tanqua remotrores causae praedictarum indicatrices id faciunt. Vel enim materia qualitatem, copiam, vel facultatum robur, imbeculitatem, aut corpus aptum ad concoquendu, vel excitandos abscessiis declarant: ex quibus quidem immediata testimonia capi tur. Caeterum morbi effectus huius quoque euentus indices
evadunt. Nam dolor, qui per morbum parte aliqua diu infestauit, quod etiam Hippocrates in Aphorismis testatur, eos uxuros humores innuit: quan quam tam pia idem docere videtur tanquam causa: nimirum quum huiusmodi dolor partem ita affecerit, ut eam ad excrementa excipienda aptissi-rnam reddiderit. Sic urina crassar absque sedi meto,qu. ae dilaper morbos tales redduntur, indicant naturam per coctionem nequire morbis mederi, nec satis expellere posse vitiosos humores, unde abscessis verendus est. Id nodetraqirae
tenues existunt, in morbis acutis declarant. Hoc enim modo quum in febribus acutis mingitur tenue, aquosumque lotium timentiam esse phreniti lem pr. aes agimus: quis dicilicet secreta ab rina morbosa materies, superiores partes petat. 'i. vero multum optimiam sedimentum habent, percoctionem potius, quam absces iam morbum iri termi iratum testantur. At vero color, qui unam partem potiusquam aliam exercet: aut favus, vel liuidus, aut ruber, futuis r abscessii , non minus qu.am dolor sunt nunc ij. Sr sane Calenus libro sexto de Morbi vulgaribus scribit abscessus qui circa aures excitari debent, indicium esse faciei rubedinem. Pr aebent sua notas in hac re excrementa retenta Me misi a si enim cohibentur humorum excretiones, aut
per eas morbus solui non anticipat, aut no satis liberaliter natura a noxiis humoribus lase exonerat, abscessum expectare
567쪽
are oportet. Postremis aut coctionem, vel abscessiim pridi ieemia in illis morbis,&naturis, quae similes sunt aliis in Quibus haec contigerunt.
Indicantia salutarem , aut lethalem fore critim, praeterea quae monurent illius qualitatem tempus quo et, sius authoi cm.
T si haec videntur ex superiore tractatione facile intelligi posse tamen ut his statis Lacta ' mus, qui uniuersam medicinae tractatione na ad eos duntaxat morbos contrahunt, qui per in. - crisin soluuntur, alia vero solutionum generane etiam attingunt, paucis illa expediam. Salutarem igitur crisii in expectabimus a natura morbi praemoniti: sunt enirnu ui suapte natura ad sanitatem per crisim veniunt. Vetus tertiana febris, Galeno aut hore, niter continuas quae mitiores sunt, non admodum vehementes: lethale vero portet lunt qui maligni existunt, vi febres pestiletes. 'aeterea qui vehementissimi sunt usque adeo, ut naturae vires exce
ant: idem promittunt morborum causa: Exen mi 'g' pituita, bilis pallida suapte natura indicia sunt 'lutari sis: at bilis liginosa, atra vitellina eam ex ni 'nunciant. Qi madmodum venenosi humores, aut a a maligna qualitate in isti, ac omnes, qui nimia copia narii rae actiones opprimunt. Quin etiam in corporibus bene natura comparatis,bon 6que habitu praeditis salubres crises expectabimus ductis indiciis ex subiecta materia , quae afficitur Vires debiles, utpote quae morbosis causis ficile
vincuntur, quique male sperant en 'x tatione me: pectandam esse, qua mortem p '
scilicet noti ex causa quae cris es es scit inlod si prosint remedia, quae adhibentur eam praenunciabamus quae Lanuatuli omini restituat alioqui timenda est , quae a tam adamat. Eadem quidem testantur, quae ex sexu anni tempora ous,re et ione, coeli statu. aliis toties praedictis rebus sumuntur: ouod scilicet unam, aut plures ex proximis causis molirent, uae proxima huius rei indicia praebent. Adde notas, quae ducuntur ab excrementorum qualitate, quantitate, lulas tantia, excretionis modo, tempore, loco, ordine praeterea ex
568쪽
corporis qualitatibus, actionibus. Hare enim an lethalis. vel salutaris futura sit crisis , praenunciabunt. Veluti urinae
nigrae, liuidae, oleosae,continuuna deliri una, color a natura
li statu admodum permutatus, ut uno verbo dicam )Igna , quae mortem in morbis portendunt, eadem in illis, qui per crisi infiniuntur, eam perniciosam re docet. Huic vero contrariam signa contraria significant quod pariter restantur, quae ex similitudine, dissimilitudine capiuntur notae. Caeterum crisina fidam facilem , perfectam eadem si- Ena monstrabunt Benigni etenim morbi facile tuto, periecte per crisin soluuntur. Sin causae, quae morbos gignunt benignae paruae quae subiecta est materia bene affecta, vires, quae subsunt validae, quaeque prosunt facimi remedia idem ostendunt. Nec desunt quidem quae ab Afectibus sumuntur testimonia si quidem excrementa , qua concocta emittuntur suis temporibus per opportuna loca, quaeque in diebus indicantibus insignes,& bonas mutationes in corpore fieri ostendunt, praeterea morborum causas rescindunt veluti si in quotidiana febre pituitosum est quod educitur, in tertiana biliosum , nihil aliud polliceri post ant, quam facilem, fidam , omni modo persectam
crisini: quemadmodum etiam corporis actiones. qualitates non multum a naturali statu recedentes idem repra sentant his vero contraria, aut difficilem , aut insidam , aut imperfectam, aut certe malam , quae ventura est, crisim significabunt. Postremo ex his, quae in aliis eodem modo assectis contigerunt, eadem ventura putabimus. Iam vero futurae crisis tempus prodet morbi natura iam acutissiminiorbi, qui per accessiones amigui, tertio die: qui vero accessione carent, velut synochae febres quarto crisim expectandam esse praesagi ut Atqui mitiores sunt, in sequentes dies pares, vel impares, pro illaru scilicet natura, vehemetia accessionii, tempore, subiecta materiae qualitate, quantitate, viri u imbecillitate, robore crisim reiiciunt. Bilis quae febres committit in imparibus diebus, crisim ventura ostendit, sanguis vero inparibus. Quae aute causae statim morbum inuunt, non longe abesse crisim denunciant, si qui de salutaris morbus fuerit, alioqui eam tardat: quod pariter facilitquae laedui: nam in salutaribus crisim disserui, in perniciosis vero eam accelerat. Idem ostendit vires validae. infirmae. Nam
569쪽
Nam illae in perniciosis inalis cris es tardant, in aliis conci-
tant: hae vero celeritate illis morbis, qui vita adimunt, aliis autem tarditate adiici uiat, significat. Corporis vero bona cotiditio, mala ad virili proportiones habet. Qua enim bona est, ut salute, sic mutatione, quae eam parit, cito consequi tui morte vero, lethalem critim differt. Persectam autem crisim non ante vigorem morbi expectabimus, aliae autem quae imperfecta sunt,etia increscete adhuc morbo contin rere possunt. A quς vitam adimunt in morbi principio, incremento,u statu accid sit, inquit Galenus, verum nos in
libro de Temporibus morborum docuimus vix fieri posse, ut homo in morbii incipio pereat. Caeterum quae in excrementis apparent manifeste bona indicia tertia , vel quarta die pro morbi scilicet natura crisin futura, bonam quod si illa perniciosa extiterint, talem quoque eam in eisdem diebus futura monstrant. Quinctiam actiones, qualitatesque corporis, alia omnia, qua tempus salutis, aut mortis prael nunciare diximus, crisis tempus ostendent. Quadoquidem in ipsa crisi salus, Mors contingunt, aut certe non multo antea quam haec eueniant crisis ipsa incipit. Licebit non solum diem, sed .horam, in qua crisi expectanda est, ex his signis praedicere: Nam quidam morbi sunt, qui in ipso incremento accessionis crises experiuntur: alij vero sunt, qui vigore expectant. Sunt aute illius generis qui omnino rehementissimi existunt,& ex calida admodὶ acriq; materia,&multa sunt procreati Huius vero qui mitiores sunt, ex obtusiore minoi Eque humoris copia nati. Illos enim expultrix facultas, quae crisis est author diutius serre nequit. In aliis vero tepore vehementia accedit, quae natura irritat, commouet Ualida praeterea virtus, exquisitus partiti sensus summum morbi, accessionii vigorem non expectant. Addit quoque celeritate corporis babitus, quae eum ad vacuationes promptissimum reddiat. Velut aer calidissimus, iuuenilis aetas, calidior vita ratio, Malia quae sunt eius de facultatis: ex quibus prosecto intelligere licebit, qua hora, Mmomento crisis expectanda sit. Nam si putetur ventura in ipso vigore accessionis,eo tepore cotinget crisis, in quo illa vi rere solet nec contemne da quide sunt in hac re signa, quae ex similitudine alioru ducuntur: quandoquidem certinsima coniectura praedicere licebit vel sudore, aut vomitum,
570쪽
aut aliam insignem excretionem, J mittatione certis toris iventura, si ii in aliis eodem modo asse iis acci liste prauno ueri miis IIud vero, quod pertinet ad praedictionem eius, i uod cris is erit author, nunc tradendum est. Nam quasdam lymptomaticas, alias vero nati ira vi fieri cris es dicere sole
mus, tanqu. nunc synalytomata, morbi hi vis, alias vero ntura ipsa aut lior esth censeatur Idri ioci ostendent praedictindicia. Si enim morbiis benignus, mitisque suerit, illiusq; niateria, facile vinci possit si valida adest in corpore virtus,
ac via patet excretioni acconan data, ipsa excremetita, qua emittuntur, natura victoriam pollicentur, idemque f. aci sit qualitates, actionesque corporis, quae in aliis euenisnse conspeximus,certi praesagiemus naturae beneficio Ventirram crisini: alioquin praeualente vi morbi expectanda symptomaticam liuiusmodi mutationem: ac ut omnes quidem bon. aenotae naturam authorem fore ipsius crisis, omnia, ro mala ipsum morbum: sic fane bona ii in malis mixta indicia mixtum opus ex utrisque portentan P.
abeunt in his affectibus, in quibus nulla humorum sit excretio, docendus non est, quippe quum nulla adhibita arte cognoscatur il iri eo loco finiri, in quo consistunt. In quibus ve- . vii excernitur, licet certos locos nonnunquam a Dignare: veluti in vitiis uteri, qua per pudenda expurgantur:
quemadmodum etiam vesica per canalem urinarium sese exonerat, Menique in illis partibus, quae unicam viam habent, per quam excremeta emittunt, eadem est ratio, idemque locus, qui vacuationi noxiae materiae patet In quibus ver,plures lunt via , per quas euacuatio tentari potest, velut quum humores in venis continentur, qui per anguinis profluuium e naribus, aut venas ani vel per sudorem , aut urinam , aut aluum, vel vomitum excerni possunt, arte est op quae doceat quo modo praedicere liceat certa locum. per quem excremeta emittentur id quod Galenus agnosci
polle scribit libro tertio de Crisibus, si duo haec tantu consi