장음표시 사용
571쪽
erauerimus, unde scilicet natura motus, 1 in tuam partu ergat. At lia: praesentibus rebus ab omnibus agnoscun- .ur: sed dum non dii concitari ab uno loco in alium humo .ies videmus, res artem desiderat, tu .e futurum motu ni prς monstret. Q ij n , illud dubiuili, an naturae nomine ipsius, umoris naturani aut potius expultricem facultate intelligere debeamus. Nam bilis, vapor suapte natura suis uiri potius serutur, pituita minimo ni lanctio licus sua grauitate despondere ad inferiora loca tepunt: facit tamen naturae expultricis momentu, ut illa inferiores naeatus, ita verbsuperio te s.cpius tu .crant. Quamobrem p r. rstat ex pra dictis fontibus, aliae in nulla re nobis iactenus desuersi signa colligere ad id, luod quaerimus maesagiendii. Nam ni primis natura morbi locum indicabit. Si sui de tertiana febris ut plurimum per sudores, vel vomitum , vel biliosam deiectionem terminatur: luotidiana per Ona itum, urinam, de lectionem e sudores abit. Synochae febres per nares emisso sanguine siniri consueuerunt,pli renitim discutere solet sudor copiosus, vel sanguinis profluuium c naribus, rarissimulethargus ieri piacumonia profluuio Languinis solutatur. Ardentes febres termina vel Languis emanan senaribus, aut sudor multus, vel vomitus, aut biliosa deiectio pleuritis rarius quia in ardens febris, saepius vero quam leth. gus sanguinis excretione per naresciscutitur inflammationes Ite patis clienis Languinis quoq; per cunde locum eruptio tollit: iuuat tame omnes, qua circa praecordia consistunt in-s amationes sudor bonus: at sudores sebribus praesertim ardentibus propri sunt, semitertianas illi abigui pituitosae, bilios aeq: deiectiones 3 vomitus: quartanas vero hi sudoribus atrae, variaeq; deiectiones: lethargi in parotidas se te termin. Hur Aqua inter cutem periri n. a Ie alui excretione niextruditur: Praebet e suas notas morbi materia. Etenim bilis flaua utpote callia, .leuis superiores extimas a partes vi plurimu petit, per sudorem a dis eritur Atra per aluum fere educitur Saguis tenuis, ct calidus per nares viam qu .aerit,crassus vero, seruens ad venas partium in seriorum potius delabitur lituita nunquam per sudorem , saepius per vomitum, aut per aluum excernitur aliquando veri, in inseriorum partium articulos decumbit, vi in luotidiana, quartanaque ebie, dclaydrope euenire videmus. Ex loco
572쪽
loco praeterea, subiectoque corpore licet id praedicere Nastibi, hepatis affectus per sanguinis fluxum e nare dextra, per sudores, urinas praesertim ii calidi fuerint, expurgari consueuerunt. Alij vero morbi frigidiores,in humidiores
illic consistentes per urinam potius abeunt, aut vomitu Simae vero illius partis morbi per ventrem exitum petunt.
Costalis morbus per sputum, ut plurimu soluitur Cerebit affectus calidi, numidi per nares, frigidi vero, in umidi
ad aures potius abscedunt, vel in resolutione alicuius merubri terminantur. Praeterea qua dextras partes corporis in se stant cum dextris magis co sentiunt, quam cum sinistris, per illas sese exonerant: veluti hepar per narem dextra potius qui in per sinistram laedentem humorem emittere so . Iet: cotrarium vero facit lien, utpote qui in sinistra parte sit collocatus. Eodem modo quum dextramiter partem urget inflammatio, si sanguinis profluuium e naribus speretur, illud per dextram narem expectandu est, si modo naturae in licentis beneficio vacuatio contingat. Est praeterea consulenda aegrinatura,&corporis conditio, quae non contemnendas notas praebebunt: na his qui podagra infestari consueue runt ad articulos decumbere solent humores, qui alios mor abo , Ac potissimusebres pariunt: nimii liquum ita compara litum sit, ut ad partes debiliores, rariores, inferiores, calidioves,& concauas excrementa ferantur. Quae quidem signa lcausis sine quibus non,&cum quibus vacuationes contingunt, ducuntur. At valida natura aptissimum quemque lo-
eum etiam distantissimum eligit. Quae vero infirma est, propinquu quemq; capere cogitur. Vnde ex causis emcetibus euacuatione notas capere licebit ad locum designanduper que expectatur euacuatio sutura Ad quod qui de genus pertinere illa videtur, quae ex aegri proprietate sumuntur: sunt enim, qui per aluum, vel sudore, aut alium peculiare locum se a morbis eis de liberare solent conserente ad id certa quada Vocculta proprietate, quae in aliis eo de modo affe- tis non reperitur. Ad haec causa iuuantes, lardentes i no leuiter conserui: Quippe quae iuuat, eo quod sudore moueat,
per externas partes solutionem morbi fore portendunt. miae vero sudorem arcent, admonent expectandum esse, ut natura per alias vias sese a morbosis humoribus exoneret.
Dant&sua signa effectus morbi: etenim actio laesa peculiariter
573쪽
riter alicuiu membri ostendit aliqua do quo morbus recietur: quod docet vehemens continuusque in febribus sy
dici ochis capitis dolor, qui sanguinis profluuiu per nares priliu iaciat. Atque eo quidem spectat quod ab Hippocrate scri- , itur in Aphorismis: abscessus scilicet in illis partibus expetandos, quae per morbum plurimu laborarunt, tanquam iitis actio praesagiat, in quem locum abitura sui morborus ausae, una cum illis ipsi morbi. Ad haec excrementa inter affectus morboru idem hoc modo pr monstrant. Si enim ilicuius partis recrementa suppressa fuerint, aut parcius mittantur, docent sore, per alias excretio fiat Sicut urina supprest , instante crisi sudorem, vel copiosam deiectionem, ut vomitum nunciat. Ac illud quoque est, quod alio loco ino opere scribit Hipocrates: parcius eos ingere, quibus solita est aluus, contra minores seri deiectiones quando copiosior urina redditur, nec solum quidem ex copia excreme
torum aliarum partium , sed etiam ex eorundem Qualitate, id loco, quem natura per morbi cursum tentauit, idem praesagiemus: nam hoc naodo quum tenues, aquosaeque urins in febribus apparent, abscessum circa faciem expectamus: qu ut vero crassae minguntur, in articulis, inquit Hippocrates, de i cumbent humores. Nec illud quidem a ratione alienum esti existimare per alvum,aut os,aut sudorem vacuationem su- turam,qua morbii tollat, si antea per eas partes in accessionibus natura sese exonerauit. Possunt ex qualitatibus corporis notae quaedam sumi:quod quia omnibus constare pute. superfluit est hoc loco addere. Patent quoque signa, que ex similitudine aliorum sumuntur: quippe qui saepius sudore
aut vomitum expectandum esse in tertianis, aut aliis ebribus praenunciemus, eo quod omnes quian'illis temporibus huiusmodi morbis laborariit, omissis per eas paties humoribus, aut liberati, aut extincti fuerint. Atq; haec qui lepraedicta indicia multo antea qua haec si medicu praemonet. In sales vero iam excretiones, locu ,perque nant de quibus
Galenus sere solu agit in libris de Crisibus Malibi, aliarii notis,qu multo antea eas suturas prcinostrat, vel omnino pretermissis, vel magna ex parte contemptis potassimum ex symptomatibus, quae singulas vacuationes praecedunt, pr
sagiemus: etenim sanguinis profluuiu per nares in febribus ardentibus,ceruicis lor,tempori grauitas, de tenebret, vel
574쪽
spledores, qui circa ochilos obuersanti ir, liliaris faciei coloi oculi rubicundi, vel lachryna antes, malaeri ipsa nares ubi dae, pulsus ira igni ait exteriora potius, quam ad interiora: alitie litus lilii cultas,&si quae alia sunt huius generis syni plomata instare portenditiat, idque eo certius fore sperabimus, si absint indicia, qua vel illius per alias palles eruptiqnem, aut alias vacuationes significare solent. Queae vero ex anni tempore, regione, aegrotantis natura, morbi conditio Hi me ius iue causisium scribit Galenus indicia, non tam in- istantem, tu in ah tua do venturam sanguinis euacuatione praenunciant. At in mulieribus, tu in borum grauitas tentio, de dolor mensium eruptionem in viris autem venarum an ita pertionem proximam esse declarat. Sica in quam sympic canata morbi naturam, aut accessiones non sequantur sed tu
dicatoria sint indicia. aeterum vomitum non longe abesse ictita dicant totius capitis dolor extensus si quadam pulsasio cne,3 calore insigni, adiuncta simul grauitate Stornach pr
terea mors his, Ic fastidium quodd. I, oculorum caligines, ver,
tigia es, sputum multum tenue, rigor, partium quae infrapi cordia frigiditas, labri inferioris agitatio, pulsus duri, Sili agni, Draesertim in cotractione, Min quales maxime si hinior sit iliosus, qui ad velitriculum repit. Iaec inquam quimo ibis accellunt, nunc ij sunt iamiam instantis vomitus.
Qua in re illud etiam coniecturam confirmat si quid paulo
antea iis, ira fuit nec fuerint signa tuae excretionem per venticli u liciatur. At abscessum circa aures, cuius generis tumores, parotidas vocamus, admonent aduentare somnus
grauis .capitis c. temporum grauitas dolorque faciei rubor cum quadam hilaritate suriditas tu statim adueniens: sic profecto abscessum ad inferiora grauitates, doloresque par- tum earum, in quas abscedere debet humor praemonstra-aunt. Iam vero per sudorem excretionem appropinq iare testantur aluus,& urina pr. aeter rationem suppressa, rig irqui supti ressionem huiusmodi sequitur praesertim si vomitus signa non adsunt: delirium in aliquibus: praeterea increscente accessione partes exteriores calidiores, rubidiores: Item vapor quidam calidus, qui antea non aderat: pulsus undosi, A in igniter molles: b c enim fere sunt vacuationis, quae per sudorem paulo post fieri debet, signa. Atqui vacua
tionem per aluum instare intelligemus, si praeter rationem
575쪽
irina supprimitur, caluus paulo antea liberior fuit, in nique adsunt pulsus praesertim in contractione idque eo. ertius intelligemus, si abfuerint vomitus, 3 sitoris notae: contra vero urinae profluuium aduentare colligemus, si aluius suppressa est, nec multo antea copiosiorem linam rediere coepit ger, Mabsunt reliquarum excretio nu indicia. 'raesentia vero sunt signa quae instare crisim admonent sieprofecto ac liorum imitationem praedicere unicui caue licebit alias quascunque vacuationes, A morborum dissoluti ines, quae L singulis aegrotantibus contingere posilitat.
CAP. XXIII. LLUD superest ex propositis scopis explicandum, quando plures morbi corpus infestant, luinam primo , qui vero deinceps abibit: de qua re nihil commune omnibus morbis PGa-- leno scriptum is lenio:& qua de febribus comicatis scribit libro secundo de differentiis febrium, non , omnibus signorum sontibus sunt ducta, sed quosdam relinquit a uiribus optima signa Uitrire liceat: quum tamen ars id postulet, mille necessariam tractationem ostendat,
quum in libro de Praenoscendo reserat se sibi magnam gloriam , famam peperisse, eo quod in Eudelia psilosopho tribus quartanis laborante praedixisset, non sol unicum media hyeme liberatum iri, sed etiam, quae nam ex illis febribus prius esset habitura . Desiderat ergo res haec ρrtem sine qua nemo quod ad id pertinet, recte praesagire poterit: quae quidem non aliunde quam ex praedictis signori in sontibus petetur. Si enim morbi, qui in se stant, ita comparati sint , ut unus alterius sit quoquomodo causa, Irius soluetur, qui causa est ius, qui ab eo nascitur: e- uti obstructio, quae febrem committit priusquam ebris ipsa necessarib tollitur, quum alioqui manente obstructione febris curari nequeat . sic mala intemperies in parte exulcerata causta est, quominus ulcus curari possit: eodem modo suries, quo e ab ulceribus emanat,causa putatur
576쪽
sine qua vicus curari nequit: unde ea prius auferenda est: d uinde sanandi vicus. in etiam aegritudo, ita uniuersum
corpus amicit, causa existit, quae prohibeat eu curari, ii ii partem aliquam infestat. Veluti febris, quae dolorem captis ex ripitat prius abigetur, remittetur quam ipse dolor. In quibusq idem licebit praedicere ex morbi natura praemoniti quoa in hac re querimus. At si neuter alterius sit causa, ut minore si in suo genere, benignior, citius tolletur, quan cui maior,vel malignior existit. Inter eos enim, qui periri a. sim desiniit, aut pausatim solutatur , minores citius semper
quam maiores abesit.Inter eos vero, qui diuersi sunt gene- eris, maiores nonnia quam maturius quam minores discutiu ipur: veluti febris cotinua quae per crisim soluitur,citius qualiquartana abigitur: quanquam tamen aliter contingere po-ι est ut tam parui scilicet sint, qui magnas mutationes non a
admittunt, sed paulatim soluuntur, ut minimo negoti re
sedat. Sicut diaria quieadem die finitur,ac simplex vulnus texiguumque quod minimo temporis pacto glutinatur, ςoalescit: id quod nulli contingit ex his, qui per crises ut
pones capiti t. Quamobrem natura singulorum morboriri consul eda est, ut intelligamus quis alterius sit causa, inuis, i suo genere aut diuerso citius propulsari possit. Causspraeterea morborum idem etiam ostendunt: nam quod ii i-cilius patitatur, ut crassi, viscidi, multiq; humores, ostendiat suos morbos post alios abituros,quos contraris caus cornmittit Hoc sane pasto, ubi quotidiana tertianaque hominem affligit, ductis indiciis ex materia ipsarum febri u. pronunciamus tertianam ante quotidianam desituram , quod illam biliosus humor, tenuis, calidus, acris,qui facile mu- atur, expellitur: hanc pituitosus, crassus, viscidus ad pariendum ineptus pariat. Quin etiam maiores, malignioresque causa in salutaribus malis ostendunt suos na orbos pardius adfinem venturos his quos minores benignioresq:es Rciunt. Pr bet quoque suas notas subiecta materia: nam in parte nobili rara natiuo calido abundante sensu exqui- stoir dita, quique meatus habet idoneos ad noxiam materiam emittendam, Vincorporis loco sita est, vincite remediorum vim admittat: qui nascuntur morbi, promptius Ol-lutur, quam qui alias aliter affectas infestant etsi in hoc etianon aliquam aliter contingit.Nam pars obtusiore sensu prς-
577쪽
ita uti Vulnera est,citius sua mala deponat, Quam qu eum xquisiitu est sortita, propterea scilicet ouod illa remedia stat lim admittat:qualia assectus ipse postulat: h c vero mitioraretio it quae longi 6 re tempore morbis medentur Proinde pegare hic etiam necesse est,quinam morbi proriaptius inna parte quam alia desinant, qua pariter tenacius conteuasi ritudines retineant, aut deponant, id quod pariter de niue pso corpore intelligendum esse admoneo si quidem in acochymis habitibus, perperam l affectis corporibus , iis pr terea, tu bene habent, quedam mala minore nego- no, Quam alia tollutur, sanantur: iusdam in raris, qu d1 in densis, tu da in duris, quedam in mollioribus, ius iam inrassis, ali in gracilioribus gritudines citius alus rece- sit. O ut corpori differenti a medico ignorandς no sunt, Qui ijd ars in hac re promittit, assequi studeat. Caeterii 1
res corporis cause sunt cu quibus, sine quibus non morbi propelluntur: tu &inlioc negotio suas conserui notas: unde qui validosubsunt sacultates, que morbii unu vincere debent, aligantem infirmς, que circa altu versantur, non imm 1it prenuciabimus huc cui deest robur facultatis longiorssore alio,cui illud ab ude suppetit. Veluti tu i duo affligunt morbi, quorum unus alteratione .concoctione vincitur, alius expultricis munus desiderat: prius soluetur ille qui validiori vi subiicitur alio, cui reluctatur infirmior acu ditas. Porro I causis iuuantibus, de ardentibus hoc modo uena sumimus. Nam morbi, quibus prosunt in inima quaeque remedia, Momnia vel plurima, pauca vero obsunt, antea quam alij quibus pauca, aut non nisi maxima auxilia conserunt, multa autem nocent, recedunt faciunt praeterea morbi partes ad id praedicendum Etenim aegritudines, quilon riores accessiones habent, de eadem hora inuadentes, non increscentes, quaeque mali sunt moris, longiores, maioresque, o tertio vel quarto quoque die repetunt, tardes nique mouentur,su sque partes dissicit assequuntur, longiores aliis evadunt. Unde optime Galenus libro secundo demisserentiis febrium ad hunc modum scribit. Vtra ver, bri desitura sit prius ex ipsius specie tum ex ipsius accessionis longitudine, magnitudine, more motu circui tuum repetitione, anticipatione, tardatione coniectari oportet. Ad haec symptomata ipsa, quae morbos , illorumque
578쪽
causas sequutitur, monstrabunt de quoi morbi ipsi, bos e causae. Nam actiones parum laesae, parumque mutatae. qualitates, S excrementa, quae ab eo gignuntur,pauca, concocta, per commodissimo locos manantia praenuciani tutius in odi morbum breuiore fore aliis, quae contrario mo do se habent. Postremo absurdum non tuerit credere, b plura urgent mala, promptius illud abiturum, quod in alii, eodem modo laborantibus prius recessisse nouimus Sie profecto in iis quos Gallicus morbus infestat,praedicinata, ii ustulas, tu ae circa faciem oriri solet, citius quam dolores, que scapulas artusque torquent abituras: quoniam scilicet: in aliis ita contingere nouimus, nulla re alia persuasi quamlex similitu aine petiti indiciis. Atque hqc quidem de signis ire, edico necessariis sufficere arbitr'r: quae si quis diligenter reuoluat, S perspiciat quid ab aliis de hac re sit traditum in ttelliget profecto quantum a nobis sit laboratum, si quia lipraeterea desiderari posse videbitur expositis principiis,&'
reru sontibus, ex quibus omnia ducuntur, sacile unusquisque veritatis studiosus inuenire poterit. N bis enim satis est arte huius rei excogitanse, ut puto inuen; sse, qua studiosos ad ea, quae supersunt perficienda , inuita
579쪽
quaque ratione como de in aumano corpore agere poterit, suoque munere suno i hoc loco tradere instituimus Quessalie res omnium praestantis sinaa, utilis simamque medicinae parten compicoritur. Neq; enim messicus sanitatis, mor-- borumq; genera, differeti as,causas, par tes, effectus, ligna, remedia, reliquet materiar medicar vim naturamque per se quaeriit, sed ut ad conseruationem, curationem, alias actiones, quas varia corporis coditio postulat, ea omnia reserat. Quid enim sit sanitas inuestigat, ut ea coseruare possit, utpote quae secundu naturam in nobis existat. Sic illius genera, differentias enumerare stir det, ut intellio at quae quo tu sint co seruationis genera, differetiar,& singζlis, quod illorii natura postulat, adhibere valeat. Causas praeterea sanitatis scire cupit, ut quum absunt, eas arte restituere, praesentes tueri possit. Sic profecto morborum naturam, genera, differentias expendit, ut se praeparet ad eorum propia haonem me ignoret in variis morborum generibus, differentiis varia esse praestanda Partes vero morborum nititur inuenire ut earum numero, e multiplici natura explorata perspectum quoque habeat, quoties S quana varianda sint officia, remittendaque, aut in te denda praesidii, quae morbis abigendis conserunt. Atqui morborum causas scrutatur, distinguereque enititur, qu . factu , quaeue
potentia morborum si ' procreatrices, ut admoneatur nuc r. aeseruatione, nunc C latione opus esse. uinetia ei effusianitatis, morbor generibus separare enumerareq; studet tani t eos seruet, qui secundum naturam sunt, tum ve
580쪽
eos propellat, qui pr ter naturam a Tecta corpora sequatur Sigii explicat medicus, ut corporis omnem statum perdis ea quo postea intelligat,quid seruandunt, mutandu est de- ilium quid illi agere coveniat. At vero corporis, partiumq; conditiosae in omnem scrutatur, ut agnoscat ubi in eisdemitialis ob subiecti corporis naturam varianda sit curatio, caseruatioque. Postremo remediorum, victusque genera, disse ientias, facultatEsque omnes notat, ut habeat idoneam materia.& instrumenta aptissima, quibus in omni o Ticio via tur iniam ob rem nemini mirum videri volo, si hanc med icinae pirtem de Medici o Ticiis inscripti. Nam etsi in ineri a quoque illitus est corporis compositione staturam cog ro scere, sinitatis, morborum lue genera, causas, partes, esse , ctus, signa perspecta laabere, praeterea materiar medicae vim maturam tenere, tamen quoniam ea per se non facit, in rc scire cupit: sed quatenus ad conseruatione, praeseruationem, curationem,& alia, si quae erunt huiusmodi officia, cofersici ideo illa ab hoc nomine, tractatione excludo,quod scilicet praecipua non sint nec ultima , nec medico maxim 3 propria, Quando illa superiora etiam a philosophi pertractantur haec autem sola medicina docet in illis ii versa tur. Ac multo quidem minus medici officium hoc loco vocabo ut prudentia, vel quod diu spectet sui corporis, moriani. vestitus, sermonis&aliorum huiusmodi quibus gratia fama, 3 fides comparatur, cura habere, quae qui de Hippocrates in libro de Oisicio medici, de Morbis vulcraribus sexto, alibi : passim sub olficiis medici complect tur.
Nam et haec ex aliis artibus institutus adsert, vel certe medici non si incisse 'person .ae potius medicinam factitantis externa luaedam o Ticiaria os aut quae propria sunt artis munera I interea praecipua solum hoc loco tuaerimus. Osteres quam utilis sit, 'lorios a medico, ex hoe cognos repossumus, quo ilJe in hac parte perpetuo versetur, claude mixti alapud omnes inueniat acetiamsi quid in aliis erratum ita huius utilitate tegatur Narii aliquando in sola praedictione futurorum subsistit medicus. velut quum in desperatis morbis mort in praesa it id sane facit, quod videat nullum curationi loci in reli tum. Admiratur quide vulgus
nardicu, qui lege ieribus. causis fani tuis morborumque
optime differat, eum tame sequituri quem in curatione, sanitat