장음표시 사용
581쪽
stultisque coseruatione excellere putat. Diuinatore eu iu
dicat este qui statum omnem corporis pernovit si auxiliis rcsimodis destituatur, sanitatemque tueri,& morbos propel aere noscin . si spes interdum frustiatur,& moritur aliquis, de quo medicus securus primo suit, labefactatur medicinarsama, de dignitas. At si morituri aegru praedixeramus,quem poli ea laude curatio restituat, laude ex ea maxima, dissimu- dato praedicendi errore consequemur. Quid praeterea diuinius quid melius, qui sanitatem conseruare posse, sine qualio moaeeie nequit, , morbos propulsare qui vitam mortalibus A adimisit, aut fractis animi corporisque viribus ita labefactant, ut nec luimana, nec diuina ossicia exercere a Ieamus 3 inlinetiam ab hac parte uniuersa ars nostra nomeaccepit, si quide a medendo medicina dicta. Quom a s eam u es pro Viribus excolere oportet quanto reli tuis omnibus Vt - iit ut dignitateque praestat, dissicultate eas sit perat. Ete'nim qui a morbus sit, quid sanitas, quae, quo tu illorii genera, uec dii ferentiae, quae, quot caus .e signa, effectus, auX1lia que ad humani corporis filia te sunt c5 parata, no magno sorte negocio quilibet enumerare potest. At quo modo. quJue ratione seruanda sit sanitas,propellendi morbi praesentes. instantesque praecauendi nemo recte intelligere poterit, qui disciplina,vsia' mededi optime no sit instructus. Itaque imo rimis illud explicandum esse duco quae " sint medici officia. Nam hoc ostenso, reliqua postea, qua butus sunt tractationis, facillimSinnotescent.
CAP. II. Enumero Oisci orti medici nihil collectum. nihilque certi apud Galenum ego: atq; otia illud multo minus costat, quid unicuique o Ti--cio subiiciatur. Nam passim ille in Methodo medendi cons ruationis, praeseruat Ionis, cura ionis iue inentionem facit, nec tamen interim probat, anli ec sol a. an alia adhuc relin uitur medici munera: an praeterea haec sint summa vel ab alii nata ossicia. Na quod scribat in libro de Constitutione artis, in illo, cui titulun iiscit An ars tuendae sinitaris ad modicum pertine. at medicia aminum perpetuo moliri, nempe ut vitia corporis com
582쪽
gat, ostenili medici quoque esse ea corrigere. vitiata cor horis structuram restaurare. Quinetia non ulla alia praestaria medico, quae nec praeseruario, nec co seruatio. multo minus curatio sub se copraehendunt intelli ere licebit,si pau'cis docuerimus quid illis tribuat, subiiciatq;. Itaq; pi A RA, id est conseruare dicitur medicus, qui vitia me dat sanorucorporii quead modii ex eo aut liore patet, tum alibi, tum potissimia in Arte medicinali, win opere praecitato, ubi quaerit an Medici sit sanitatem tueri. Etenim quonia bene vale tium corporii mala, sivitia adeo exigua sunt, ut nec sentiantur quidem, nec statim appareant, sed teporis progressu co, gnoscantur, utpote qua aetatis cursu ob insiti caloris exsiccantis vim proueniunt: ideo quum ea emendantur, etsi afficitur, mutaturque corpus, tamen in eodem statu conseruari
illud putatur, quia scilicet parua mutatio est, insensibilis, Vt nec mutatio quidem appareat: velut quum corpus edit, bibit,dormit, vigilat, ambulat, vel aliquid aliud facit, quo quidem restauratur,vid, quod in eo est deperditu, restituitur, nulla tamen interim insignis apparet mutatio, quales sunt quum morbosa vitia prope libitur,4 sanitas ex morbo
paratur. uamobrem merito correctione maloria, quae fa nis corporibus contingunt, omnibus comunia sunt, duria bene valemus, proprio nomine conseruationem vocamus:
etiam si non solii eum, qui praesens est status, tueri, sed etiain melius perducere studeamus: velut quum sani optimum corpor in labitu aisecta inus. Nam licet paulo maiora sint viri eoru qui deteriore sanitate a natura sunt donati, quam illorum, qui eam perfectissima sunt consequuti, tamen non usque adeo illaeuidentia sunt, ut genus actionis mutent: quippe quum in eodem aifectus genere versentur qui eo
Tum custodia praesunt siquidem qui optimam sanit ratem corrigit, idem facit quod alius, qui corporis sani
itia emendat. Nam uterque finitatem seruat, etsi alius. interim melius aliquid assequi nititur,& contrariis etiam utatur ita plane quemadmodum qui 'rbis medetur nimirum quum ab e quod detprius est ad id, quod melius non nisi contrariorum superuenire possimus, nil illo minus, ut Optime inquit Galenus, quia in eodem affecti is genere persistimus nempe sanitate , paruaque adhuc vitia sunt, qua cortabuntur, conseruationis appellationem
583쪽
retῖnemus .Ergo conseruare dicetur me licus, qui sanorum mala emendat, erit hi hoc unum illius officium, quod ita- aiam scinditur ex duplici negocio, icopo: unum quidem, ouod sanitate sibi propositam in eodem statu tuetur: alte iuquum melius aliquid, vel etia optimum sanitatis habitum comparare studet: ac prioris quidem exemplum est, si medicus homine natura biliosum in eo statu seruare sibi proponati secundi verb,si eundem ad mediocrem temperiem redagere contendat. At perinde facile non est docere ouid ad cu ratione, aut prae seruatione efficere spectat, quandoquidem Calenus saepius haec duo officia inter se cos undit, cuique nunc diuersa, nunc eadem subiiciat. Nam primo, undeci-ino Methodi me dedi ut alios infinito loco praetermitta
curationem morbo deberi contendit, quum tamen in labro de Natura humana secun ac, scribat curatione eorum etiam esse,quae morbos efficiunt, nempe morbos tollunt, Millorucausas rescindunt. Quinetia primo de Sanitate tuenda medicina partem δε απε in .. o. id est curatoria vocat, quae corporis statum mutat: quo qui de patet eos curare, qui vel causas morboru remouent, vel moibos ipsos tollunt, vel symptomata leniunt, siquid haec omnia mutatione opus habent. Contra vero duodecimo Methodi sentit. Vbi scribit nihil aliud esse curare quam morbulam factu auferre. Caeterum in nomine prophylactices, id est praecautionis, siue praeteruationis, dum nunc hos, nunc alios sequitur aut hores, lectorem consuta ait. Etenim aliqua do praecauere eos statu It,
qui morbor a causas ei mutat, aliquado non qui omnem Orbi causam, sed eam duntaxat tollit, quae non tu morbi committit, remouet, proprie praecauere vult, improprae aut ea a
facere, qui causam euiam efficietem abigit. At quarto Methodi eum praecia uere statuit, qui non causas morborus un- taxat, sed quae natura opus impedivi veluti qui sordem a ulceribus detergut aufert. Ad haec alibi rei pr. aesentis curatione ,eius vero quod futurii est prouidentia esse tradit: quomodo priae senti si causaru ab Latio curatio etia ret:& cnique varia hic aut lior de his scribit prolixissime, uti alios
accuset: vanasque esse de nominibus controuersias dicar, tu
beatque statim conueniendu esse de nominibus quibus uti debemus in rebus explic. adis. Q uod si salte ex illius tracta' tio e quod querimu , intelligi posset, nec multae superesci x dubita
584쪽
dubitationes, res tolerabilior soret. Nam illud imprimis
explicati dii fuerat, quona modo abigere morbos possit, qui curare dicitur absq; remotione causa alicii ius. Ut enim de hectica ipsi febre a 'amus, cuius ablatione proprie curationem elle censet, nullo modo interueniente praeseruatione,
quona pacto quaeso inteperies calida adimi potest, quin
ipsum citore excedente minuamus, qui inteperaturae causa
uod si ita res habet, ut nihil auferri queat, nisi ablata illius causat siquide remedia no ipsi inteperaturae, sed causis
excedetibus debeturo costa prosecto curatione causis ipsis pariter adhiberi. Unde si prae cauere est causas morboru rescindere, semper praecauere diceremur, quonia scilicet semper cotra causas pugnamus. Ad haec quii inter morborii causas quaeda sint, quae morbu creat, velut obstructio, crassus humor, quae febrem comittunt: quaeda vero qua fouet, ut humoris copia, corpori' adstrictio. Aliae veris, quae eunde intendat, sicutiatis, vigilia, quae praesentes febres exasperant, grauiores a reddut dubiu est, antes huiusmodi causas prς- seruationi subiiciat, an quas a potius ad aliud officiu reserat. Ac videtur quid solas effectrices tradere praeseruationi, quit scribit undecimo Methodi illius officiu et e causam auferre ut morbu creat. Q uod si ita est, cuiusnaos ictu erit relicti is summoueres alia praeterea addenda sunt officiar quandoquide quaeda reperiuntur vitia, qua nec preseruare, D ccurare, nec cos erit ire apte dici potest, qui ea corrigit: Veluti ea sun qui in Gualescentibus, senio cofectis corporibus repertii litur. Nam ut medicin pars, tu circa b c versatur, ab aliis distinguitur, qu conserunionis r seruati nis, juratio is precepta tradit, ut ex arte medicinali, Me
opere in quo u rit. An ars tuendivaletudinis ad medicunt pertineat, suis patet: sic profecto diuersa huiusmodi officia ab illis esse oportet, quod etia Galenus in Arte medicinali
adnotauit, qui de re nutritoria medicine parte agit, illiusq; In unus expellit. Verum qu da mitia illic sunt, que ut postea oste demus, anari possunt: i multa pr terea alia excogitare liceret in re proposita non minus necessaria quam alia
predicta Acomnibus etia illis inuetis de ex Galeno utcsq; coli estis nihil laude dignit effectu esse putauerim, quonia acert, initiores ipsi no exorditur: quo intelligere possimus uo temere bet ossicia poni, Se probare, nec plura nuc pauciora
585쪽
:ora costitui debere quod qui ignorat perpetuo in dubio
versatur, nimiru quod semper vereaturalia ex aliis libras,
vel urget e ratione munera a i posse: Itaq; ne supe suo labore nos in Galeni locis cita dis cociliandis conficiamus quod iam ludii aliis reliquimus faciendii, qui nihil inueni. hi restudent, callorii iudicio vivunt rem ipsam cotulamus,
quae quod quaerimus ostrare valeat Igitur otium nostium rorpu, non solii ab externis causis, sed etia ab insitis princi
piis perpetuo vitietur, corrupaturq; plus vel minus, pro V
hemetia scilicet Lmagnitudine agetis causae, necesse quide est arte nostra, quae corpori lium ano tuendo dicata est, nui semper agere nempe corporis vitia corrigere, nil a plar medicina correctrix ars a Galeno optime vocatur. Sam ob re illius mediciq; unicuerit primu ossi cui, quod est corri vere siue emendare siue reparare, aut alio nomine quod res ipsa ost it significare velis. At quu vitia, quae emendati eii egent, inae qualia sint, ac in multiplici varia a disseretia coti neantur, varia ovo i correctioni genera, diuertis nomini-k iu distincta a medicis posita sunt, quibus statim intelligere liceat quid illorii, nil quodq; pr siet, quae riuo preter ea ex eo primo,&comuni peculiaria os ficia nascantur Aequod multa sint vitiori genera natura inter se discrepatia, ut certe eo modo ut diuersis officiis subiiciatur, docet corpori variae coditiones Ahmiado etenim bene valemus, ali- uando morbis examur, alias aduersam valetud lare imm1nere sentimus: ad h. ec est alia conditio eorum, qui a morbis conualescunt, alia eorum, qui senectute premuntur: quorum qui de vitia plurimum inter se differunt, diuersamque
inedici tractatio e requirunt. Siquidem qui sanus cston eo
statu seruari cupit: qui morbis co fictatur eorum oblatione quaerit: ali verbqui sibi imminere morbos agnoscunt, seu dent eo, medici consilio 3 ossicio arcere: lui autem ab illis euasit pristinae sanitati restitui cupit. Senes vero sua quoque
uuanda curam postulant, qua vita fouearur, emendenturque incommola. qu. ae mortem accelerat. Ac quod haec mala inter se differant adeo ut diuersa medici praesidia requirat, ex eo costat quod medicine partes ob earum diuersitate, diuersa sint costitutae. Nam eam, quae sanitatis tuenda praecepta tradit ab ossicio sumpto nomine conservatricem: quae ver
morbos propellit curatrice aliam qua prohibet ne imorbi
586쪽
nascantur,iam male assecto corpore, praecaut racem, ira servatricem vocant: Eam autem, quae conualescentiu curam gerit, PreMi ii , id est restauratricem, . ατιε pulo , id est renutritoriam nuncupant:Illam autem quae praeest senibus ex corpore ipso subiecto mutuato nomine γειχ μι; in id est senile appellant. Verunt a me in hoc aliquid etiam est quod desidero. Quirinen im coseruatio mutationi cpponatur: quia statim ut conservatricem, sic mutatrice aliam medicinae partem non ponimus Praeterea quum conualescentes, senes, 'ui cum imminentibus imorbis cocti tantur in hoc coireniant, ut partim mutatione partim conseruatione
opus habeant siquid hi omnes sub neutro statu iue sanos, aegros a Galeno in libro ad Thrasybulum coprehenduntur L litur etia unam partem ex duabus aliis conflatum non statuimus, quae scilicet se tuet quod est secundum n. aturam. id quod praeter natura est ii tetῖ Sic enim om nia ex certis principiis nascsitur, ac certa docendi ratione costant, praesertim quod ea alioqui sim nomine relinquatur quae
symptomata tollit simulatricem unam non constituitarus, cuius ossicium sit omnia, quae praeter naturam reperiuntur, summouere: quippe quum curatoria pars morborum,s no
symptomatum propuli ioni a Galeno praeficiatur, prophyla ctice vero morborii causas remouete studeat. Erit ergo una ars quae humani corporis vitiis emendanis praeest, qua ab una illius parte medicatricem,s naedicina vocare solemus, melius tamen correctrice ut omnibus partibus nomen fiat comune nuncupabimus. Cuius qui de tres partes statuetur,co servatrix, mutatrix,& tertia ex his coposita inio si ita est,' ex arte artis ex instituitur, officit sua sumit, unu erit, diximus, primu officiu medici, quod est corrigere vitia, de humanum corpus resarcire.Tria vero alia ex tribus partibus ducta, nempe coseruare, mutare, horu utrunq; mixto munere peragere. Iam vero etsi inter sana corpora quae damsunt suapte natura sana, bene affecta: ali a vero, que persecta metia sanitate sunt c5sequuta, in sc omnino seruare in
suo statu nitimur, utpote quae quod summu est Moptimum iam possideat, illa vero, et tueri qualia accepimus, vel ad id quod optimi est redigere conamur: tamen Cut diximΗs id ossiciu medici no variat nimiru quum semper ille in coferuatione versetur. Quin etiam quum in omni corporis statii
587쪽
li tui 1 sit vescopositio ipsci, ut in bene valetibus corporibus
si anitas, aliud vico positionis causa, aliud deniq; ut effectus, i cuiusmodi sunt actiones, qualitates, excrementa, δ opera, que secunda natura in bene aisectis corporibus peragutur,co: eruare dicitur,qui hec onania tuetur, nec aliud eum face- reputamus, quti sanitate ipsam, illius causas, effectus luet, quam quod co seruet. At in statu praeter naturam, mutatione diuersa officia consituuntur ob eoru varietate, quae in huiusmodi corporibus reperiuntur. Vt enim verum vero consonat, falsum a seipso etia dissentit, si quisecundu nai tura in nobis reperiti tu omnia sibi fauet, nec unius conscriliatio alterius tutela impedit. In cotrario vero statu morbo -
rum causae remotiores prohibet aliqua do ne alia'. morbi ipsi abigatur. Veluti usi febris refrigeratia desiderat, cr. a D sus vero humor, qui obstructione, sebremq; parit,calefacien tia potiua expostulat. 1ius A symptoniata intermitti alii quasso molli Defficientium causarum oblatione suadent. .a obrepeculiaria de ea quide inter se diuersa es opor-
te tosticia, qua circa huius modi corpora versentur. Sed non
satis co it adhuc, quot illa cise debeat. Neque enim temere aut ex alioru opinione ea ponere oportet, sed dictate aliqua ratione irincipio, quod rei fidem faciat. Itaque quum iii corporibus morbo laboratibus reperiatur morbi ipsi illorum causae, Z symptomata, his quidam nulla cura, nullaque praesidia debentur, utpote quiablatis morbis, eorum i cau-1is sponte evanescant quod Galenus optime duodecimo Methodi tradit morbi vero ipsi ablatione suarum causarum abiguntur. Quapropter omne officium, omnEque medici consilium , in hoc statu circa causas versabitur, quae si
unius narurae, Meodem modo causet forent, ni quoque muneri subiicerentur: aut quum aliter res habeat, siquidem inter causas morborum quaedaeum constituunt, alis faciunt, aliet nonnunquam augent, vel fouent, vel eius generis sunt
sine quibus propelli morbus nequit: alis vero, tu potentia quada sunt, ut scilicet sacere, augere, uereque possint. sunt pr terea ex his causis nonnullς ex genere sympto matum, quos cilicet a morbis, S aliis causis orta rursus morbos ipsos, suasque causis intendunt.Veluti dolor, sitis, vigilia immodica,quae sebres, humores exasperant. Fibus quidem ita positis cum praecauere dicemus, qua causas sum
588쪽
moriet,qita nondum aliquid faciunt,sed potentiam habent si piam efficiendi, nepe procreandi, augenda fouendique
tum uod sit postea aliquado morbum ipsi auxiliis curativa indicare dixerimus, id faciemus, ut na Oz-bi nomine immediatam illius causam, ut calorem in ebobus intelli etes,curationem a rei quis officiis separemus Si huiusmodi causae ex symptomatis petantur, proprio nommine hanc actionem, officium, quod earum ablationi sta det, mitigationem nuncupabimus. Atque haec me quidem tu scio, non perperam statuentur, quandoquidem ratio, comuni Cme loquedi usus id docent,&ex Galeno etiam idem I
fe licet Naprecautionis, pr. euisionisque nonae quod turum est spectat 3 incidat unde merito Quae in poten- illa, non act existunt ad illius Ticium res erimus: qui verato presens est morbus, non aliter quam curam dicitur, qui Id quod ex eo factum est, ablatione suarum causarii auferre
tietatione egere, quae o Los intendunt, dicere solemus, O bd vero ex Galeno id probari possit facile est ostende-d e fit quidem tertio Met dii 5 passim alibi ea, qua pra ter naturam sunt, sui ablationem indicare scribit, unde mutatio sue ablatio actio est,moperatio medici qua utitur in his omnibus abigendis quae praeter naturam existunt Libro veroquirio eiusdem operis ad verbum ita scribit: Reinraesentis est curatio, eius autem quod futurun est, proui-
entia A uod verbieci uir sentia et it neci de re est paratu id ab troq; artis officio, tum eo, IRI' uod prouidet, excessit. Atqui duodecimo Methodi, ubi de
sumpto matu ablatione agit,eum παυρομ' -M, id est Le-igare, Prescindere symptomata dicere solet, qui ea auferre
ii uduam miti e sedare i ossiciu eius iit, qui circa
remotione lymptomatum versatur. Tria ergo medici sunt ossicia incubentis circa id, quod estir te natura, pr seruare scilicet, curare, desinuigare Cererum officia illius parariis nostr , tu neutra dicitur, nullo comuni notara ne contiinentur, propterea scilicet quod tres illi status, qui ei subiiciuntur, diuersa requirat opera, adeo 't nullo alioquὶm eineralissimo illo correctiois vel mixti officii nonam ilius
589쪽
unera significari valeant. Etenim qui pi est corporibus,
tuae parata suiu in morbos ruere ablatione causarum , quaerondu agunti sed paratae sunt nisi adimantur morbos pro reare, a sud omnino facit qua qui cura habete oria, qui iece e a morbo euaser ut aut senectute urgetur. Qua ob re illosior alcauere meritbdicemus,qui eminentiu morborii causas scindui. Eode plane nomine quo illorum officili significamus, qui praesentibus morbis ea aufer ut, quae non dii sunt, sed tamen eorum causae esse possunt. Vtrunque enim osticiuid quod potentia est ad morbum, respicit. At vero qui a morbo conualescit, extenuatis viribus,& corpore, id solum postulat. vi commoda adhibita nutritiones, alio victu pristinam sanitatem recuperet. Quare merito ut pars medicinae,qu. his praeest corporibus, renutritoria, refectoria dici-ttur: sic medici olfficium circa ea versantis erit renutrire, reficere quae Iam vero si in senectute constitutum sit corpus it. Iud etiam ad renutritoriam partem pertinere scribit Gale- nus in Arte medicinali, quum tamen alibi medicinae partu γ 3οὐ σμικία ab Oroa λi ηJικῆ separet, optina quidem Na qui conualescentes tracta bona victus ratione eos ad pristina sanitatem reuocare studet: qui vero senibus praeest, illius ae
talis propriam temperiem, nimiru' uti nihil melius consequi valeat seruare nititur. Sod si alicui alteri medicinae parti hos subiicere oporteret inueniremus profecto in pretseruatiua quam in analeptica illis commodiorem locs concedi, quit ob siccitatis, frigiditatisque excessum periclitentur ex leui quaque occasione in tanta virium infirmitate in morbos cadere. Vel ergo fingamus huiusmodi officio propriam aliquam appellationem quemadmodu medicinae partem illis corporibus datam ab aliis partibus nomine pariter seiunximus: vel si Galenum sequuti, vocabulorii inopia, eos renutrire reficereque dicamus, qui senilis vitae curam habenta intelligamus non proprie dictam renutritionem, quae conualescentibus duntaxat debetur sed quae alteriussit generis, adiectione scilicet senilis corporis, ne simplici renutritionis resectionisque nomine diuersa inter se ossicia confundamus. Porro in hoc duplici corporis statu. idem nomen usurpamus, luti causas ipsius constitutionis corporis emendamus, quod quia circa constitutionem ipsam agamus. Reficimus etenim in conualescentibus lapsam ipsam con-
590쪽
stitutionem, illiusque causas, atq; etiam uniuersum corpus medicii restaurare dicimus. Ex quibus quidem tandem con-st reputo quae qu6tuelint ponenda medici officia sunt inim haec si ea omnia colligas corrigere,conseruare, mutare partem mutare partem conseruare curare, praeseruare, nauigare reficere,,3 senum corpora tractare: quoru omniucommune est corrigere,conseruare proprium bene valenti laus corporibus, mutare aegrotis, curare proprium eorum, uuae actu morborum sunt causae praecauere omnium , quae ,
eorundem potentia sunt causae mitigare proprium illis inuae ex symptomatis capiuntur reficere vero conualescentibus sit peculiare, quod commune senibus euadit, senilis
corporis adiectione:compositum autem munus ex conseruationes mutatione tres eos status,quos diximus,complectitur, nempe praecauere morbos conualescentes restituere senes tractare.
mae praecognita ponat haec tra latio.
CAP. III. VI correctio, mutatio,co seruatio, curat praeseruatio, mitigatio, restauratioq; sit, quidque numquodque illorum spectet, cuique operi praesit,& subiectum corpus habeat, circa H quod e satur: quae praeterea ex illis nominibus plura olficia quae vero singula duntaxat, peculiaria significent, abunde docuimus. Quin illud patet nec plura, nec pauciora, quam quae posuimus esse posse medici munera. Nunc vero quaenam praecognoscenda sint a medico qui hanc partem pro dignitate excolere velit paucis aperia: victu diosos admoneam non statim curandi conseruandiq; rationem quaerere debere, priusquam alia multa didicerint sine quibus hec assequi non poterui. Quae vero haec, quot sint, ex natura rei perspicere licebit. inaum enim actio omnis omneque officium varietur ob diuersam naturam eo. rum quae nos ad agendum mouent,tum ob subiect materi et differentiam vel ob agentium causarum inter se discrepantiam necesse erit haec tria capita diligenter excutere e quibus tota huius rei consideratio petetur. Itaque imprimis, qui sint,& quot corporis status inter se diuersi praescire