장음표시 사용
591쪽
portet. Ex hoc enim postea iri elligemus, quot sint ossicia,
hic circa eos versant tir deinde natura cuius lite status per 'ecta eis: lebet, quo cognoscamus quid secundum natu am aut illi contrarium, aut mediam inter ea conditionem i., tili eat. Hi sic sane patebit quid duntaxat conseruandum liuid omnino immutandum, quid mixtum ossicium deside- et: vinetiam quid inter ea cause rationem liabeat, quid Atitutio ipsa,vel constitutionis effectus sit, ignorandum non est: si qui iem id docet, uatulo prcseruatione, aut curatione, ite mitigatione in grotis sit opus, quidue medici operam postulet, aut non: finitatis nam i effectus cum sanitate ipsa seruantur: Symplomata vero nonnunquam adeo sunt vehelm Stia, ut ea prius lenire opus sit, quam morbo occurramus. Horum ver omnium genera differentiasque perspectas habere expedit: propterea quod h. aec admonent quo genere, quave linerentia actionum tendum sit. Aliter namque curamus morbos qui ad intemper tepe itinent, aliter cos, qui
in instrumentariis partibus con istunt, aliter magnos, quam
paruos au in maliis remediis causas oppugnamus, quae vel ementes sunt, aliis vero eas tuae naitius agunt, alio ni odo sitim quam dolorem mitigamus:)Jae nemo unquam recte
praestare poterit, qui ignoret, cauo sint genera in disterentia status noliri corporis. Adnaec vis, natura illorum omnium perdiscenda. Plummum enim resert in causis scire quid uniuersum corpus, aut unam partem duntaxat afficere valeat, quid per se , quid per accidens agat quid item tem pore mitescat: aut grauius reddatur quid foris solum , vel intus etiam agere queat, is denique vis omnium causarum, quae morbos excitant, fouent, intendunt, ita cognituest necessaria , t absque ea nequeas intelligere quibus remediis, lubue modo sanitatem comparare valeas. Siquidem ubi est quod uniuersum corpus molestat, auxilia sunt quaeret ii, qu .e possint undiquaque prodes, ubi vero adest quod unam partem urget, frustra praesidia quaerimus, quae olui ibusco' ueniunt: Si ab iis quq extrinsecus laedunt, inoro sunt concitati admonemur maiorem quoque spem collocandam in externis, quam internis praeli diis ii odsi concitatio vehemens sit causuum vis petenda sunt auxilia, quae pari celeritate , I vehementia malis succur-xere pollunt. Iam vero in morbis ipsis plurium refert no-
592쪽
uisse quJsnam salutarem, aut lethalem naturam acceper t.
riuata lis praesagimus quod futurum est, nec curationem os ali ii remedio aggredimur, illos vero nan cura uaedam reperiuntur, quiperinde dunt, ut Datigationem postulent,alia vero quis lenias,hominem plumia offendes Nerui siquidem dolor mitigari debet, ut vina b beat perimendi: A capitis dolor, qui instante crili obora urexcretionem praenunciat, qua morbus extinguetur. Ac vibreu er dicam omniurius praediximus nat' ram,d vim Θnere u conuenit, qui corporis vitia emedare studeat . Lua-Tem si 'na illi quo uenecessaria sunt, tu ru
se i ii an e serint, aut adsunt, vel futura sunt: nam
v aesentibus morbis curationem aggredimur,eos vero pr ' uentia quit imminent. Qubd si iam praecesserunt, restau- ih eeenti adhue a ctu,vel conseruationemnitate
iam parta utimur. Iam vero corporis subiecti, partiumque
In tura ad hanc rem conseque od est pζxq
tu necessaria. Etenim huius rei cotemplatio ad flectui nauram illorumque differentias cognoscedas plurimu facit,ae etiam quod sic potissimu quaerimus ymedici officia va- i, ni temperies quae secundu natur. am est , quantu ex-e e morbii, qui in ea consistit quantonue proinde sit ou re dio coindicat, aliud a: praeterea en temperata quam aliter assecta monstrat. At quae inter se diuersae sunt temperaturae, liuersas actiones eaigui,siqui em quae sicca est pars aliud quam humida, rara quam densa, dura quam mollis expostulat. Porro instrumentariaru auralis conformatio,vi morbi excessum, sic remedia etiamonstrat. Quippe plurimu vitiatam agnoscimus esse par-'m,quae a naturali sua consormatione, vel alidum naturam ilii inest, valde recedir.Docet etiam quiddam Detuliariter moliendum esse, quod nulli altera sit commur; e: veluti reliqua quae instrumentarias partes compone edicuntur,ut peculiaris,&distincta est ab aliis singulorunatura. Genus praeterea remedij, locum pateficit confommatio. Solidas si quidem partes vehementiore remedio per- sanamus, in concauis ver mitioribus auxiliis utimur. Sic profecto ventriculo affecto nouimus per os nos illi Luccurrere posse, quod scilicet cauitatem habeat, quae deuorata re-
593쪽
edia continere valeat. At partis magnitudo etiam molem l emedioru ostendit: in temperato sit quidem hepate, vel veni riculo intelligimus ex illorii magnitudine quanta oporteat esse remedia quaesoris adhibentur, aut intus quoq; su-
Duntur. Neque enim duos, aut tres aquae medicamento sar
on rios propinare auderemus, nisi perspectu nobis esset tan an is ventriculi cauitatem, ut banc rei copiam capere possit Ostendit autem remedioria, quae adhibentur corpori figuram, partium figura Sic enim cerata quae adhibentur ventri tuto ad scuti formam figurant medici, oblonga volui esse
se, qua lieni accomodantur. Caeterum partiti numerus nonnihil etiam brac tractationem iuuat. Vt enim multae particulae deperdit , aut addita maiore me se morbum produnt, maioraque ob id remedia postulant, sic ea plura necessario esse adhibenda numerus partium in .anifestat: ex calefactissi- quidem renibus duobus remediis refrigerantibus opus esse iii telli rimus, pr moniti scilicet ex numero parta uduos esse renes, qui diuiso remedio egoant: nimirum quod unu paulo latius non sui sciat, verentes interim ne spina refrigerantiuusu laedatur. Porro compositio partiti plurimum ad hanc refieitiam ex illarum situ ubi adhibenda, qualia oporteat esse praesidia agnoscimus: quippe quae in profundo sunt
siue, remedia quae extrinsecus ei parti, cui interna subiacet applicantur, validiora postulant. Sic etiam quum per flumpta medicamenta morbis partium medemur, vehementiora eligimus auxilia, quia partes affecta ab ore longe absint, propterea quod remediorum vis ob viae longitudinem alteratione multarum partium,& multiplici mixtione humorum partim exolvitur Aliquid praeterea cum propriis remediis admiscemus, quod vehiculum sit aut aliam qualitatem in eo molimur cuius beneficio ad distantiores partes peruenire valeant. Quomodo potiones quae ast ectis renibus,&vesicae preparantur liquidissimas efficimus. cantharides nonnunquam cum illis miscemus. Connexio partiun suam quoque in hac re praebet utilitatem quandoquidem hac ratione agnoscimus per quem locum assectis partibus poti simum succurrere liceat: id sane docuit ventriculum per os,&anum vacuari posse, hepar veris per easdem vias atque etiam per urinam, sudorem, sanguinis profluuium exonerari, quod scilicet venas habeat, quet cum ventriculo, intesta
594쪽
nis,lc re nil us co iunguntur, quaeque in antim, nares, ex te nas clueo mi es partes de linunt. Ad haec prae nouisse oporter .artium proprietate, dignitatem, utilitatem, officiu , 5 aftionem,qu.am in ut C in corpore exercent. Etenim ex propi ietate luad. in ipsarum partium Mocculta natura , nouimus cantharides renes ipsos, velacam potissimu afficere. Vnde uum ui u in om p. artes laboran ab illis si nunqua pr. Psii ii simus Q lod temere in aliarii morbis faceremus. Principes parte , ve p .u, ventriculum, cor ccrebrii mitioribus remediis, paulatim ue educti noxiis humoribus exoneramus: alias u na, qtie nullam in coipore dignitate obtinet, ut ossa, carne ira, ei inde ut a se iusto 'ulat, tra'. amus. Mi liu pr. aeterea cla illis agimu luas utilissimas esse cognoscimus, vel ob aistionem, qua aedunt, quod in ea exercenda principat una teneat: que admodum laesa voce ob musculi, nerui alicuius ulnus maiore diligentia nerui. tu .am muscali moi, in curare studemus quod ille suapte natura dignior sit Se praecipv. in vim in sentiendo, mouendo par
tibus pr. zbeat. Vesic.am, renes, in te lina venas, d arterias,
magna a hibita cura fanamus ob publicii ossicium, luod in
corpore exercen . Quibus qui depra cognitis ex anato me, alii si rationibus neque enim hoc loco illorum cognitionet ducere instituimus rerum omnium qitae corpus nostru aliquo modo afficere possunt, genera, disset etia', natura vis ἔomnis perdiscenda est quippe quum ob horum discrimen ut proposuimus medici officia, actiones disserat. Igitur intelii gere oportet imprimis quid ad humani corporis usum acromo lari possit, quid ite illud seruare, quid immutare Ti id pr. aeserit .are, mitigare, curare, restaurariq; valeat. res id item simplex sit, quid vero compositum , quid vehe- metite sicile, aut difficile, quid intus, quid soris, aut utrinque vim sui in exerceat: quaenam niuersum corpus, 'uae una duntaxat, aut plures partes afficere queant. Ad haec quid
per C , quid per accidens agat, quid paulatim , quid subito.
aequaliter vel in aequaliter, cu dolore, vel voluptate aliquid praestet S denique propriam, Masci titiam eorum , quae inlio minis sum veniunt tanquam ungues, digitos ut lut reneat oportet medicu . Sic enim quid cuique conueniat.
sicile reperiet, di singula sinet ulis accommodabit
595쪽
OppICII MEDICI. Per qua a conseruatio.
CAP. IIII. OGITII omnibus medici spiciis. propriίq;
singulor a natura explicata ac etiam eo octe loquo ille opus habet, ut in unoquoque munere se optime gerere possit illi ad hoc loco sequi- ad Mi a obture plicandum, qua materia in singulis osticiis exercendis uti debeat, id aue eo praesertim a nobis re tractandum est, oubd varia de hac re apud Calenum legantur, quae lectorem facile confunderent,nisi paulo diligetius
explicarentur. Nam via conseruatione exordiamur) ilium
inter corpora quaedam plane temperata sint, in omni mediocritate, quantum humanacsiditio patitur,c sistituta: quae dam vero sana quidem pCi sed a summa ea mediocritate plus vel minus recedentia, illa victu temperato,' Omni' no similibus conseruari omnes concedunt quum iri qui a dissimilibus mutentur, Gin deterius nimiru iam assequuta quod est optimum labantur: eos vero corporis status, qua a mediocritate illa exactissima recesserunt, similibus intendi, dissimilibus autem coseruari quibusdam videtur: alii vero conseruatione semper per similia fieri arbitratur, utraq; certe Galeni aut horitate qui nunc nu, nunc aliud statuat)confusi. Etenim in arte medicinali omnes inteperae victu Uusitate &gradu imili, squaai co seruari scribat: id quod etiam octauo Methodi,&passim alibi confirmat atque clquidem merit J. Nam quod simile est , vim mutandi non habet, quippe quum a contrario,&dissimilion in is contingat mutatio: quemadmodii etia A ristoteles in Physicis tra-gidit. Praeterea idem in omni fere genererer u 'ntingere videmus. Siquide calidiora animalia in locis calidioribus,
ut leones in Aphrica,frigidiora in frigidioribus: sicut pisces
in aqua optime degunt, coseruantur: in cotrarias autem, aut penitus extinguutur, aut certe plurimum a natura pro-mria desciscunt. Quae autem conseruationem per contraria seri ostendunt haec sunt. Primo quod Galenus scribat libro primo de Alimentis intemperies seruandas esse per contra
ria: deindequbd libro sexto de Tuenda valetudine praecipiat:Hem a uilior in calida,& frigida temperie semper ut
596쪽
dum esse eontrariis, siue illa seruare, siue mutare velimus, , ropterea' io a si in ilibus in luit in morbum ficillime iii itur huius in ii temperies. Quin etiam similia similibus osse ad scribi cu in Arte in 'dicinali, tum in Aphorismis, quum ait Calidam temperie aestate male habere, hyeme bino degere: frigidam verbcontra aett.ite bene , hyeme man: Rei. Ad dies senes calidis, 3 humidis uti debere, qui tamestigidi sunt, sicci Videtur praeterea ratio huic rei suffragari. Qui enim calidus est sorte, unum, si utatur vitii pariter calido putatur fieri calidus, ut duo: Unus enim gradus additione alterius multiplicatur. Haec de similia argumeta tanta mometiatio ad Neotericos habita sunt, ut in errores inextricabiles illi inciderint, ut loco istos ut videtur dis crepantes inter se conciliare poscini quid vero illi senserint, liceat unicuiq; videre. Neque enim sophismata hic tra letare sed quid rei natura pollulet, quo modo interim Galeni loci sint intellige di, breuiter aperire volumus. Ac illud imprimis docendum est, quonam modo conseruatio a similibus fieri intelligatur. Ne' enim id in omnibus intelligedum est quasi corpus a similibus nullo modo issiciatur. Na
etsi in his . quae actu similia sunt, verum id est in his tamen, iquae saeuitate potetia lue similia existunt, tum actio sit corpus mutatur: veluti dum cibus concoquitur,ex reactione ca Llorem corporis remitti necesse est Adb c uti exercetur corpus calidius redditur, quod temperatum est, cuius rei indicium est respirulo, quae per huiusmodi, vel moderatas exercitationes in m. agnitudinem mutatur,celeritate, Mneque tiam, quae quidem caloris auctionem sequuntur: Sic profecto qui humidiore est temperamento , quum cibum appetit, espotum, siccior quodammodo est redditus, cibis' humidioribus alumptis, qualis illiu natura ponitur, humidior fieri videtur. Huiusmodi enim cibo si ualidior corporis te peries irrigatur, humidiorq; euadit, quam antea esset, dum appetereta inediaque laboraret: proinde videretur nolia similibus hoc modo conseruari, sed potius mutari corpus.
Ita ergo intelligendia est, quod dicitur similia similium sacon seruari .no, quod aliqua mutatio non Pit dum id, quod est potentia actu simile euadit .sed quod persecta ea actione, tu eo remoto, quod re adhibitionem statim necessario sequitur,propria scilicet rei vi spectata id contingat, quod si interim
597쪽
Interim dum actio fit corpori mutatio aliqua cotingit nam alioqui corrigi nequiret vitia, si modo correctio motus qui
dam eii, qui ex contrario in contrariu abit adeo tamen illa exiguae it quae inter hoc modo similia reperitur actio, uti nulla mutatione uidete recipere corpus videatur. Vt enim uniuersa medicina corrigit, mutatq; corporis statum, illius tamen quaeda pars conservatrix tituitur, quae scilicet tam parua vitia in melius mutat, ut sensum lateat, an seruet m nino in eodem statu nihil addendo. vel minuendo, an muta- tione aliqua interim moliatur. Sic sane coseruantia similia P intelligere oportet quod ea, quae inter illa est dissima litu'do, insensibilis existat. Addendum praeterea est corpus ala- milibus s uaci quantu illius conditio patitur: Nam perpetuo corpus exsiccat ut aetatis cursu, etsi interim perpetuo humidis utamur: non quod desit apta materia, tu id restituat, quod dissoluitur, quando iis de nutritur, quibus constamus: nec quod minus familiaris fit quae ex carne,&alio probo nutrimento reponitur substantia, quam quae est dissoluta, ea quod tantu adiicere quantu absumitur, nequeamus Idque non praeter rationem, si modo caloris natiui vis, qui diis i- pationis restaurationisque est author perpetuo humorem absumit, concoquere vero cotinuo nequit sed haec aliqua losuo loco comodius demonstrabuntur, in eo scilicet opere, quod de nutriendi ratione, Deo fauente aliqua do aedemus. Itaque si his modis co seruationem fieri intelligamus, tua quoque inueniemus in omni genere causarum conseruat Ionem per similia perfici: In his enim, quae alterant corpora, nullamque interim substantiam illi adiiciunt, certissimum
id est. Nam si actu illa similia sunt, quit nulla actio inter huiusmodi contingat, necesi e prosecto est in eodem' tu corpus consistere. Quod si etia cocedamus utriusque qualitates coniungi, quae scilicet nostri sunt corporis,Malterius, quod admouetur nihilominus intensio, aut remissio qu. alitatum nulla fici non magis quam si aruue alba inter se misceantur. ex quibus quod resultat, non m a 2 is album est, quam iit alterutrum: Eadem ut arbitror est in his ratio, quae potentia vi talia existunt: ad actum enim perducta similia assis euadunci quae suapte natura huiusmodi reperiuntur. 2 terum in his, qu .a substantia aliquam corpori addunt velut in nutrimento,ide contingere puto, etsi id omnibus persuaderi
598쪽
in equit: putatili et enim ab imperitis biliosus cibus calidiu, reddere corpus biliosum, eo suod huiusmodi cibi sui ilix augeatur, ac cuius incremeiatum se luitur tumoria frigidorum dii nisi utio, corporis ad calidius mutiatio. Verum naita res habet quippe quum biliosus cibus bilioso humori non addatur, sed sollina re isti tua humore iubstantia, quae ob eo corpore es dissoluta, nec plane bilis et quod additur, sed biliosum, eiusdem aue qualitatis cum reliquo humore, qui in corpore cotinetur: Satiusque est hoc modo ex rei natura intelligere consutiatione fieri per similia, quam eos sequi, sui ianitia intelligant no qualitatibus, sed effectu, qua loquidem id omnino ridicula est, atque ipsi Galeno plane aduersatur, qui scribit calidum a calido , eoque ipso aequali in gradu seruari e foueri, absurdu putaret, si quis intelligeret frigida calidis esse similia , quod illa horti in naturam utuo tuerentur. iii miru quum similitudo in ipsis qualitatibus no ea tu affectu ab eo quaeratur,&omnibus philosophis
ponatur Itaque ex his patere puto tum cibo, tum potu ,exercitatione, somno, vigilia, deniq aliis omnibus similibus corpora eo seruari, at cl adeo eam, qua habet operie,3 structura retinere: Nam quae cotra adferiatur, ex co seruationis duplici li girificatione, o surpatione, cuius Galenus in Arte medicinali ira ranii ita facile dilutitur: se uari enim eos dicit quod etiam latea o ludimu Qq sani sunt, in eo de deniq; statu retinetur, ut, etiam qui in melius mutantur proinde quum senes calido. humido victu, c. lictos frigido, Venique Omnes intemperaturas contrariis tuendas Te dici conseruationem sum ita qua ad melius fanum corpus reducitur.
At quum per similia conseruationem fidi i meminit, de ea intelligenitus est, qua id duntaxat, quod est denerditum, corpori restituere, nec pra terea melius aliouid illi comparare studemus. Nec obstat quod calidum 4rigidum contrariis semper egere scribat siue seruare in eodem statu, siue in . melius mutare huiusmodi temperiem laboremus: Par etenim est in his qualitat , uῆ, ut in aliis ratio siquidem calidum calido Dirigidum frigido in suo statu seruatur: sed
quoniam rerum qirantitatem, tu in usum nostrum veni ut, exacte metiri ne tiimus, si paululum exce Ierimus, praesertim in ualitatibus maxime activis, morbi causa facile sit ius modi excessus.Vnde praecipi eo loco, no a quod natu
599쪽
DE FRICII MEDICI. r a rei vult, quin quod usu tutius est, maxime quod scribae
se in eo opere praecepta tradere velle non solum medicis, sed etia aliis omnibus, qui conseruanda sanitatis artem a ii quam quaerunt. Porro similia similibus ostendi, inuari aute trariis,excepta temperata natura, cui similia semper conserunt, ita intelligendum est: vi similia similibus nec laeda astur nec iuuentur, si modo pari mesura similia similibus ad Phibe tur: 3 iuuari in hoc casu idem est, quod naelius aliquid comparari. Si autem excedat, quod similis est e corpus, citi admouetur est quod excedit,iniatur: quappeouod vehementius calidum est minus calido temperatur. Si vero id, quod admouetur exuperat, corpus nostri l ditur, de quo quidem Galenus intelligit, quum scribit similia milibus offendi iuuari autem contrarioru su.
latum praecipit ille pii eris humidis' corporibus ut
ita semper ad Libenda, non id facit, qui id putet exsiccatibus huius modi corpora ad meliorem temperiem si praesente illorum statum spectemus: Si quid supersualium iditas siccantium usu laudabilem mediocritatem fle-ouitur: sed quonia humor naturae amicus ad Incremen
uni, vitaeque longitudine facit, quae vel nobi inureis, i a tis progressu, perent actione natiui caloris dissoluitur, dil- solutio: autem trantum fieri potest humidiorii si repugnandu est. At contra senibu calida, humida exhibet. ougnia operuenerunt, ut non solum tutela proprii latus,
licet opus habeant quandoquidem excessu frigidi, sicci morbos sacillime contrahunt, mort itaque accelerat: humidis Verbi calidis bene valent, vitaeque cursum tardant.
suis quando conseruari debeant corpora.
A P. V. VONI A M vero obiter attigimus quasdam
temperatri rasin eodem statu perpetuo conte uandas esse, alias vel 5 contrariorum usu in melius mutand .is: opera pretium fuerat paulo Um-
-- gentius hoc loco de hac e agere. expendere,quae nam corpora pland conseruare, quae vero mut- re quando oporte: t. Qua in re Galenus passim scribit temperatos temperatis semper egere, intemperator ver sim; δ
600쪽
postulare, ii quidem eos seruare velimus, dissimilia autem, si allis eliorem conditione eos reuocare studeamus. At ego puto aliter esse sentiendum , humidam scilicet temperiem humidis semper egere, nec unquam mutationem requirere: mutandam autem esse temperata etiam ipsam in eam , quae humida est. Si enim hanc temperiem in libro de Sanitate tuenda, quantum fieri potest ille seruari iubet, pueros
quoque minimo humore abundare fatetur, nec tamen eos
exsiccari patitur, sed omni ratione alendum esse fouediimque eorum humorem censet, ea sola limitia requiret. Nam et ii ea, quae mediocris est temperies, suapte natura optima censetur, quoniam tamen iam mediocritatem est assequuta, nec potest diu in ea consistere, propterea quod caloris vi humiditas continuo absumitur, eo temperata deterior est quam humida, quod citius exsiccatur Mad vitae finem properat quae autem humida est,etsi deteriores a iones nonnullas quam quae temperatio ponitur, ab initio edit, progressu tamen temporis mediocritatem quoque assequitur, diutiusque in ea perseuerat, tardiusque vitae cursum peragit,ac ut uno verbo dicam omnibus aliis praestantior euadit. Q uibus profecto fit omnium optimam censendam
esse temperiem, qui humida est, eamque solam seruandam, alias autem omnes, quae secundum naturam sunt, ad eam reducendas si quidem ea sic conseruare, de interim ad id, quod optimum est, redigere studemus. At eam, quae praeter naturam est ad naturalem, funicuique propriam primo referre nitemur, nimirum quod laborante corpore, id solum
Irocurandum sit, ut illi propriam sanitatem, nihil eius comparare quaeramus, quanquam tamen nihil prohibere video, quo minus tunc temporis contendamus assequi
quod est optimum, id quod postea fieri posse demonstrabimus. Nunc vero ex praedictis illud intelligere licet, quaenam scilicet inter naturales temperies maxime sint permutandae. Si in enim illae, quae vel vitae finem accelerant, vel ni nato excessi frequentes grauioresque morbos pariunt Acin eo ciuidem genere sicca 3 frigida primum locum habet, secunduli sicca,tertium frigida sibi vindicat. In quarto loco ponenda est calida I sicca Deinde calida, postea frigida humida, sequitur hanc teperata, postremo calida, AEumida Nanavi hanc sorte etiam magis quam ipsam tempe'