장음표시 사용
601쪽
tam seruandiam esse credemus, si modo vita calore S Ju- in ore constat, sequitur humida cluaei ut ostendimus ser-
saanda est, minime permuta da. Q a d si ita res habet, quae illi contrariae sunt, frigida, inquam, sicca, imprimis permutanda fuerit, tanquam naturae, vitae maxime aduerita: secundum vero locum siccae damus potius, quam rigidae, quod siccitas natiua immedicabilis sit, Lablato humido pabulo, quo nativus calor audet, frigiditatem etiam sibi adsciscat, haec vero aetatis cursu melior aliquando euadat, inuidem vis ente aetate in omni corpore calor mediocritate
excedit uteturque In tertio loco si igidam collocauimus potius quἱ n calidam , aut calidam iccam quoniam et ii Linus humoris fiigida, quam calida absumit, tam minus quo aue reponere potest. Quippe quum non nil per coctio-ἀem attractionem nutrimenti, quarum functionum calor, non fri us author est, lisbluta a corpore substantia, restituatui reponat hirque. Calidam vero de siccam praecede re debere alias sequentes constat, quod suapte natura calor siccitate pariat: idilue eo promptius, si e. am iam annexam ha
beat. Otiam ob rem etsi frigida, humida ad coctiones forte ineptior est , tamen quo rata in hoc corporis statu humor natiu: exuperat, nec est, quod eum vehementius disssoluat, minima ii q: restauratio sufficere potest, Minus ob id in hoc, quam alio mutatione est opus Sequitur deinde calida, cum qua mediocris est siccitas, humiditas: haec enim mutatione eget, quonia satis copiosum humorem non habet: post quam meri id temperata potuimus, propterea quod non est quod tantum dissipet, etsi par est in temperato corpore quantum requiritur ad vitae longitudinem naturales e functionc probe obeudas ob id eam pariter mutata O-
ne egere censemus, coparandum i adhuc illi esse copiosi rem tumore natiuum, quo quae abundat corporis conditio, perpetu bineo statu, luantu ars nostra assequi potest, hu- mana conditio patitur, retinenda, seruand .aque est. At inter temperata, humidam ex his, qua mutatione egent, calidam, tumidam postremo loco collocauimus: quia in hac adest copiosus humor, qui in teperata mediocris est inlodsii calor etiam vincit, qui humore absumere potest, habet tamen maioremaque quam temperata natura vim ex foetica
coctione, iugialore, tumore gaudet eunde restituedi
602쪽
reponendi. Quare non solii humida temperies, sed et a luti qua talor pariter abudata in hoc Gisu melio censenda es, Quam in fatemperata QSod etiam pinarunt antiquissimi in dici, ut ex prinam libro Galeni de Teia peramentis videre licet, ut eam, quae optima esset in humano corpore tenaperies calidam, Ic humidam qua huiusmodi solet, opti in a me ise censuerunt. Iam vero in eo secundo genere, quod nautatione requirere proposuimus, inter omnes reprimen, da est calida ibun ida, quippe Priam huiusmodi status putredini maxillae ili obnoxius, ubi abunde huiusmodi qualitates pariter excesserint:est enim Euiusmodi natura admodum morbosa, nec lauioribus ciuidem, sed grauissimis passionibus subiecta. ccundum locum sibi vendicat humida cum calore coniuncta. Nam pari ratione ubi humor a calore non vincitur , morbosum oportet esse corpus Sequitur
deinde calida: si quidem exuperante calore via patet acutissimis morbis, qui cuim febre coniunguntur. Post hanc succedit frigida minus quidem quam calida efficax:& inter simplices postrema sicca sum enim tardissimu motum haec
babeat,inducia longas pr. ubet, ut commodo tempore correctionem tentemus, quum alia'. qu. ae periculosiores sunt, etiam emendationem postulent. Ex simplicibus vero. ex
his, quae supelius sunt tradita,licebit intelligere quo ordine couocari debeant, quae compositae sunt. Nam post calidam, humidam, quae calida est, delicta, deinde fragida, chumida. postremo in gida. sicca promptam mutatione nipost ut ibunt. At quae praeter naturam sunt, subito omnino quantum porum natura exigit, res permittit, corrigendae: quum alioqui mora crescant, difficilioremque cura recldant dyae vero secundum naturam est per morbos. 5 vitae occupationes permutarino debet inquit Galenus in Methodo medendi, quum studeamus, dum laborat corpus, pristina sanitatem comparare nec illud alia praeterea mutationem, oua meliorem coditionem a sequatur,adnmittat. Quoniam pr. eterea subitas mutationes, vehementesque notura non sustinet, liberam ab omnibus negotiis vitam esse oporter, tum ne aliis occupationibus corpus debilitetur tum etiam, ut conti imo pati latimque mutationem prosequi valeat: in
inter quae nonnulla recte, alia vero sorte su stitiose dicta existimo. Nam Quod urgentibus ni orbis mi aliud quaerenaum
603쪽
renclum sit, quam ut propriam valetudinem recuperlimis, recte id quidem sit dictum , quando multa prestare ne lute quod aegrotat corpus ex iis,quae ad bonum habitum comparandum sunt necessaria, veluti sunt exercitationes, som- nti 5 vigiliae opportunae, si quae alia sunt liuiusmodi i mei nihil obest interim , ut corpus suapte natura calidius. dum calido morbo tenetur, frigidiore victi uitatur, quo nosolum morbum propellere, sed etiam meliorem temperie. quam quae sibi propria est , comparare valeat Ucrum illud quid obstat quo minus per vitae occupationes mutatione iupropri status aggrediamur mam quum causae, qua vitia
secundum naturam emendant, ex conseruantium tua genere exiguasque ob id. minime molestas alteratione mo- iantur , nihil obesse potest, si per occupationes tui ius in odimutationes tentaverimus. Nam quid quaeso oberit bilios homini, dum negotiis incumbit, si humidis frigidisque ri cibi, utatur 3 Quid sicco si humectantibus: si modo contra- I riorum usu iuuatur intemperatum corpus similibus ter eo aut bore, vel offenditur, vel nullo pacto melius aliquid acquirit Z Commollius ergo per otium vitia omnia mon dantur. Sed si interim per negotia aliquid facias, non edes, se plurimum iuvabis, prohibebisque saepius ne morbi nascantur, quos similium usus concitat. An non etiam illud aratione alienum videtur quod scribit libro sexto de Tu enda valetudine: non esse scilicet mutandam in aliqua natura consuetudinem, nisi quum iam lonῆo tempore ea malis laborauit. Nonne satius ellet ante quam morbi, vitia luci
corporis in habitum transeant, eorum vim frangere,& cor-
pori languenti prospicerei Haec similia de unaquaquc renulla adhibita ratione aut admodum infima precepta saepe tradit Galenus noster, quae qui sectis sunt addicti omnia
tanquam optima statim recipiunt. Ac nescio prosecito, tu ut tantopere Hippocrates etiam vereatur consuetudinis mil.
rationem, quum in multis rebusia iucundissima sit, iue ullo periculo tentetur quod vel ipsi morbi docet per quos omnia statim deserimus, quibus per sanitatem assuevimus: quod quidem tanto maiore periculo quam per sanitatem faceremus, si tam noxia esset, Sc periculosa huiusmodi lutatio, Quanto sane tunc infirmiorcs,4 ad omnia mala sustinenda ineptiores sumus. Correct
604쪽
mutatione per cotraria fieri, etsi ea, qua con seruant corporis statum exigua habent repu gnantia, antea ostendimus. Qua ratione iam l liatum qualitatibus tum gradu elle diciatur, quae minino scilicet accepta mutatione huiusmodi euadui:
Ad hare quaena conseruida in suo statu sint, quaeue ut ad a, quo praeterea modo capere oporteat similia imilibus eruari, quid tanqua optimia in mutatione quaerere debeamus, quo te tempore in singulis ea mutatio sit tentanda abunde
temonstratum puto. Nunc vero quanam materia tanturalia officia explicandum ess educo. Ac profecto haec omnia
contraria utuntur, quemadmodum etiam optime Galenus
undecimo Methodi probare nititur, morbos scilicet aliorum causas pariter symptomata contrariorum tu tolli, abiri, idque merito. Nam ut omnis motus, omnisque actio ex contrario in contrarium abit sic sane quae praeter naturam in nobis sunt contrariis tolluntur. Sic enim tri 'dum morbum calido remedio, I hunc frigido curari Hiemus. Quod si quis quaerat, quonam modo vehemens caula rum morborum motus nonnunquam morbos soluat Ve- Iut quum extasis mediocrem maniam ut Gai prodidit dii-cutit, vehementia symptomata bona scri se moliuntur. haec etiam contrarietate fieri inueniet. Vehementia namque symptomata in causarum ipsorum morboruna excedens vis naturam cogun ut id, quod repletione ostendebat, extrudat,aut alteratione vincat, quod alienam qualitatem obtinebat. Repletio autem vacuationi, k qualitas, quae prius in humore erat, ei quae naturae beneficio parata est, contraria putatur. Porrb contrariorum nomine oppolita
intelligere oportet, nec non cotraria sumimus, non solum qua qualitatibus inter se pugnant, sed etiam tota substantia sibi mutuo aduersantur. Nam hoc modo morbi, qui ex venenis nascuntur,per antidota propelluntur. Caeterum ut morbi, sic illorum causae contrariis tolluntur iniae enim densando morbum intulit causa, rarefacientibus remouetur. Quae replendo per vacuantia, quae calefaciendo refrage-
605쪽
antibus Quin etiam ipsa symptomata contrariis mitigan
r. Vigilia siquidem somno tollitur: Sitis illis, lugeam ex-nguunt: dolor his,qua eu auserunt, mulcetur,4 deniquent rariorum contraria sunt remedia, de tum curatio, tumitigatio pr seruatibque usu contrariorum exercetur: pr -rtim si praesentibus morbis ablatione earum causarum, ii aliquid efficere valent praeseruationi incumbamus nam orbi adhue absunt, ut praeternaturam plane non habet orpus, nec tame omnino secundu naturam, sic profecto ma-eriam requirit eiusmodi opus ex similiis contraria qualiate mixtam. Nec vero illud mouere nos debet, quod labo- ante corpore cibo, potu, ius similia corpori censentur, ut emediis illi contrariis utamur quandoquidem duplex est: opus medici laborante corpore unus ut ea, qu preter auram in illo reperiuntur. abigamus idoneis adhibitis presidiis: alter, id, quod est cundia naturam commodo victu Tonseruemus. Fit pr terea, ut similia remedia simili si esse vi deantur: Veluti quia dolorem sedamus auxiliis, qua dolore inserunt: tu cenim dolor dolore pelli videtur tat id per accidens siquidem dolor doloris medicina no est, sed accidit, ut ea quae dolorificis dispositionibus medentur, velut quum morbii coxendicis adustione curamus dolore quoq; pariat.
Per qua D re Duratio conualescentium, ct fenurn .
IDEM es in Arte medicinali bono meopioso vi tu conuales entes senes vero humido calido reficiendos esse iubet, propterea inquit quod exhausta sunt illorum corpora
c A in refrigerata pariter, exsiccata. Quo patet
pcontraria, illius opinione, horum restaurationem fieri, quum antea etiam docuisset conseruationem pr sentis statur, reductionem vero ad id, quod melius est, usu contrari rum obiri. Nam si exhausta sunt illorum corpora, replere studet: si exsiccata, refrigerat que, Mea caleracere, atque liumectare vult, constat prosectbcotraria in eo statu ab hoc author adhiberi. Quod si ita res habet ij eandem tractationem requirent Quam exigunt qui praeter natura omni-
606쪽
no sunt affecti atque ita frustra medicinae partem, quae iis
data est corporibus, mediam inter conteria tricem, suratricem in libro ad Thrasybulum statueret, frustra et i In in Arte medicinali horum tractationem ab illis seiun Seret. Verum res aliter babet; dum enim nutrimento, commodo uictu illorum vitia corrigit, quid habeant communec sanis.1 quid restauratio cum ipsa conseruatio e docet. Victus siquidem conseruatio Cinorum fit, remediis vero Or bi propulsantur. At quuta innutrimento,&reliquo vi Iucaa: Ie facientes humectantesque qualitates requirat, ostendar i quid commune habe t haec pars cum curatocri qua contrariis utitur. Egeu tergo conualescentes, senes bono nutrimen ro.quod bonum sanguinem qualis illorum est qui con, seruari debet procreet: Copiosius tamen alimen tu calid nil uti vi umidius postulant, ut id, quod praeternaturam mi I
ii a paret nempe humorum defectus collapsaque corpori inoles, set idior, stac ibrs senu temperies conualescent iii ixero ea, quae ex o rbo relicta est, contrarioru sire edat.
quibus exercentur haec o sicia. C A P. VIII. V I per contrari. i, quid per similia, quid veriri, partim per similia , partim per contraria fiat, antea a nobis ostensum est: a quibus vero
conseruatio, curatio, d caeterce actiones profi-
'iciscantur, siue duae, quotque sint, quae similia. contraria adhibent tanqua motus aut bores: praeterea quae inter age otia primum locum obtineant, nunc docere opera pretium esse duco. Agunt itaque ut plurimum medicus, δ' natura: quandoquidem morbos ab his curari sanita-tόmque tueri,d demum quicquid in corpore nostro fit, ab
illis prouenire omnes concedimus . At nonnunquam qu*dam fortunaeontingunt, quorum nec natura, nec ars aut bores putari debent: sic enim quosdam, qui aqua inter cutem laborabant, accepto vulnere in abdomine liberari contingit, I alios, qui suppuratum tumorem habebant, cecidisse, di ob vehementem concussionem, rupta vomica, casu liberatos vidimus. Haec ergo OScia praedis a exercent natura, ars, sortuna, sed hae praetermissa, quae praeceptis non subiicitur
607쪽
ilcitur, paucis expendendum est, in quibus nam solius naturae vel artis, aut utriusque simul osticium requiratur. Q ua in re scribit Galenus primo de Locis affecti leues morbos solius naturae beneficio curari, naerito quidem. Vbi enim ea sola sufficere potest, frustra ab arte praesidia petuntur, si-ouidem familiariora sunt naturae auxilia, iuria quae ars addit. Est tamen, ubi leuis in se stat morbus, cui ars medelam adhibet nequeunte natura aliquii conserre ad illius ablationem: Velut quum acrochordones, aut alio modo excedentes parte , .lux leues morbos committunt, abscindimus.
Itaque illud intelligendum est paruos flectus naturae operae mendari, qui scilicet illius officio subiiciuntur, quales
sunt potissim ii, qui in alteratione, e pulsione 3 ad ilitione alicius sub si .intiae coiiiiiiiiii Hos ei lim natura absque artis auxilio eorris crepote i. edam vero solus medicus curata nihil conserente natura, quorum scilicet vitia ars sol. iemendare potes .cuius luidem generis sunt luxationes, partium superfluarum sectiones, eorum, quae toto genere a liena sunt ut lapidum a vesica extractiones, diuisarum partium niones,quq adhibitis futuris. 5 vinculis peraguntur,&caetera huius modici ux sola ars prς stare valet : alia vero sunt, aduersus quς natura Ic ars conlucta opera pugnat: quales sunta qui suapte natura utrius': officiu requirut Veluti
ulcera caua, auctu abstersione qua ars prestat, tu carnis generatione, quod naturae opus est, indiget. Alia vero sunt mala quiet si naturioisicio subiici utur, ob vehementia tam et ab arte quoq; auxilia petere cogutur. Sic enim putrescentes humores, aut admod si frigidos, aut vehemeter calidos a natura adiuta,ex propriis unicuiq humori de cocoquentibus remediis Deliciter elaborat, is vincit. Qtiinetia in pra seruatione: qu. aedam sunt solius medici, quaeda vero patur , alia vero utrius i opera. Nam ubi urget magna humor u copia, qti parata est morbo graues excitare ex sola arte quaerenda sunt auxilia, qu confestim multitudinem exhauriant, quod natura non nisi paulatim prς late valet, haec vero minorem humor si multitudinem sola vincere potest. At fluxionum occasiones medicus revulsione, vacuatione natura autem retentione,concoctione Mexpulsione pari negotio re
scindunt. Necnon ex symptomatis quaedam medicus mitigat, veluti dolorem ex pactura nerui excitatu , quod nequit
608쪽
natura sacere quaedam haec ipsi videtur efficere,ut quia i lentem ob refrigerationem partem, affluxu spirituu5 sanguine mitigat, ac in nonnullis somnum animali conciliar, quo tempore dolor nullus percipitur. Quod ii sola id nequit ipsa facere caloris natiui interno naturalique motu , addis medicina soporifera remedia , quae sensum stupefaciant, viasque calor occludant,vnde sopor oboritur. Postremo in
conseruationequc iam sunt opera solius naturae sicut attractio, retentio,&concoctio alimenti, quo corpus conseruatur, kreficitur: quaedam solius sunt medici, quales sunt frictiones, quas corpori ad illius tutelam adhibemus. Sunt 3
qu ab utroque prodeunt, ut quii genus exercitationis aptu
ad sanitatem tuendam medicus eligit. Natura autem lotionum est aut bor. Quamobrem quod scribit Galenus libro sexto de Morbis vulgaribus primas partes in curatione reliquisque officiis naturam obtinere secundas medicinam, ouae remediorum usum docet: tertium locum medicum arti
seruientem: quartum alias artes, instrumenta, Matera ammedico praeparantes: ultimum vero artifices arte tentes, instrumentaque ipsa suppeditantes. De aliis id certissimum est: de natura verb, medico nisi in uniuersum, vi in pluribus principatum naturae tribuamus, verum haud qua tua
dicemus: Quandoquidem ut postea ostendemus eo etiam author medicus nonia siquam sibi primas vendicat. Ex quibuq quidem intelligi illi id potest quid a natura , quidue a medico expectandum,exigendumque sit. Nam qui pr nouerit quales, quotque sint natur vires, quantum singularpr stare valeant:& quae babeat uniuersa medicina praesidia, intelliget profecto quid naturi solius, vel artis ossicium, aut utriusque operam simul desideret.
Descopis, iue intentionibus agendi.
CAP. IX. VNC illud sequitur explicandum , quenam quot in singulo officio medicus spectare debeat, quos scopos agendi vocare placet quod haec veluti scopos quosdam nobis propona- mus,in quos actiones nostras dirigamus. cres profecto utilissimam huius libri partem complectitur.
Nam quid alioqui prodesset intellexisse, quae 3 quot sint
609쪽
medici ossicia, per qui, Ma quibus illa exerceatur, nisi postea intelligatur, quid in unoquoque officio sit obseruandu i hinc sane videmus sanitatem, quae conseruari debet in morbos scpe mutari,& morbos ipsos leues suapte natura grauissimos reddi, ac nonnunquam pro salute mortem aegris a medico comparari, dum non agit, aut si aliquid in corpore in litur, non his remediis, quibus oportet,aut intempestiue pus aggreditur, aut deniq; in aliquo errar, quod in agendo maxime spectandum est. Hinc etiam intelligimus quorsum Vnumquodque reseratur eorum, quae a nobis hominum causa exercentur quando demum actionum nostrarum finem consequuti sumus Quum enim cognouimus omnes scopos necetiarios in actionibus obseruatos putamus pariter nos officio nostro functos ac si quid pret termissum aliquis calii innietur, non ignorata liuius rei ratione, illud tanquam superfluum a nobis reiectuna, vel in posito numero comprςhensum asserimus . Quod qui ignorat caecorum in ore ducitur, qui quorsum tendant dum per vias ignotas discurrunt, nesciunt. Quod si quis aut horum testimonia in hac re per se apertissima requirata Galenum legat, qui pansiim scopos tractandarum rerum alibi inuestigat, tum maxime primo ad Glauconem, ubi tradit omnem medendi methodum qualitate, luantitate, modo. tempore remediorum constare: quod nihil aliud est,quam methodum medendi sibi hec quatuor proponere, tanquam scopos, quos
perpetuo assequi studet. Itaque si id utilissimum censeri de bet, quo medendi methodus, atque adeo sanitatis tuendet ratio constat, nihil utilius existimabimus hac tractatione qui possicetur se ostensuram,que, quot sint, quibus ea ratiori methodus costare potest. Sic Aristoteles ipse in Ethicis philosophi moralis institutionem non aliter quam scopis quibusdam complectitur. Ac tanto quide diligentius huic rei a nobis incumbendu est, quanto negligentius a maioribus nostris haec tradita sunt,& in scholis a sopbistis negliguntur,
nam ut recentiores Graecos omittam, qui ne verbii quidem
de his scriptum reliquerunt, sine quibus tamen alia recte docere nequeunt quantum variet in numero horum scoporum Galenus, facile unicuique licet videre: si quidem in Arte medicinali salubres omnes causas duobus scopis contineri scribit,earum scilicet qualitate, quantitate,eumq; opti-
610쪽
mum Cinitatis custodein, morborum profligatorem fore refert, tui materia medicae qualitate ita in quantitate obseruauerit.Totide sed ab his diuersos, nempe imateriae copia, de congruum illius sum septimo Melliodi aluit, quia ait Die dendi methodum remediori copia, idoneo usu constare Libro vero de Sanitate tuenda eum sanitatis optimucustodem suturum refert, qui victus salubri vim, illius uel usum, qui opportula te impore,& modo constat, inuenerit. In eo vero opere in quo quaerit, An ars tuendae sanitatis a naedicum pertineat, quilitatem, clualitatem, ciccasionem
in materia medica dignoscendam e Ie putat. At primo a
Glauconem, ut antea diximus, medendi ratione iii auxilioruqualitate, uantitate, utendi modo, 3 tepore coparari aperte comemorat. Addit tres alios scopos decimo tertio Me
thodi, quos maxime spectare debet medicus, Ut cito scilicet iocunde, tuto agit. Ordinem praeterea in remedior si si tertio. decimo eius lena operis libro, alibi saepius requrit. Ia prosecto an conci Itali possint, vel non, nostri noest instituti nunc docere, qui de placitis taliorum opinio
ne praesertim in re desperata non certamus, sed quid rei natura postulet ad antiquorii imitatione tradere instituimus. In scriptore tamen alicuius artis nihil magis damnandum censeo, quam variam de eadem retractatione, ius lectore nam oratur' confundit: uum enim tantam huius rei utilitatem esse dicat Galenus, ut uniuersa medendi, tuendaeque sanitatis ratio quibusdam scopis contineatur, nonne oportebat eum semel alicubi eorum umerum aperte constituere, ali fi ratione ostedere nec plures, nec pauciores esse porse, ' postea perpetuo in eodem numero cosistere nec toties cum mutare si toties de hac re illi est agendunt Tradit sane Aristi uel es in Ethicis scopor numerii quatenus ad morat Cphilosophum pertinet, quum docet quid sit agendum,quantum, quo modo quo tempore, loco Sed nec certum numerum nititur ille inuenire: nec plane potest ea tractatio medicina accomodol: Materia etenim ad agedum, obeundaque artis munera eget medicus Lin ea luatitatem,qualitatem
caeterosque scopos, non autem in artifice, vi moralis philo sophus ponit. At si rei naturam consulamus, quae o irinia diastinguit, nemine a confundi pzrmittit, quidque bene, vel
male ab aliis sit traditum docet, ut in aliis officiis, sic in nostris