장음표시 사용
611쪽
ris primu scopii constituemus, quo intelligimus an aliquid i ta nobis agedum vel non. Quum enim duo sint, quae . ageru ossint, , paulo antea ostendimus natura,s medicus, cui us iam offficium sit agere, imprimis pei spiciendu est i ine GVt iuum saepe solius naturae opus in aegrotis requiratur, inperiti medici grauiter homines laedant, dum volunt vi-lera se aliquid praestare debere, uod interim bene age tenanaturam turbat. Quin etiam quum in desperatis morbis diligentius aliquid facere aggrediuntur, praesidiorum aut holitatem minuunt, quod non facerent, si agnouissent no curationi, sed praedictioni locum relictu . Atque ioci tui de posito scopo secundus statim emergit, qui quid agendii sit, spectat. Nam quum multa, variaque pra stare possit medicus, plurimu reser intelli 'ere quid ab eo seri debeat, an scilicet vacuandum, vel re trigerandum, aut aliquid aliud Lacieni dum suo qui ignorat, dum unum pro alio sape facere aggreditur,li omines vehem et e laedit. Nam pro salute a gris
arior tem parabimuri si sortynii tritione, imum restitutio ne opus sit:& interum vel sanguine his demeres, aut corpus purgare, vel alio modo vacuare tetemus. Contra vero si hec
necessiria sunt praesidia, homine non leuiter offendemus, si eum liberaliore vii tu replere studeamus. Caeteri quum ad Igendum materia sit opus, instrumentis si quidem medit cina victu, mremediis utitur tertius scopus statuatur , quiti genus materiae compla titur. Nam temere remedium pro
victu usurpatur, 3 vi, vacuandu est,no parum refert, num se pro alio remedium sumere. Quare optime si .adiuitur hic scolla pia . qui admonet in electione comoda materiae delectu es e Gahibendum .sea enim quum ea de agentia diuersis qualita tibus sint praedita, nec parum intersit fac, vel illa qualitato
materia uti, veluti inter ea, quae bilem purgant, plus inminresert calid. v aut frigida eligere: quari scopus materiae qualitate spectabit. Ouineri quum naturalis status in mediocritate quada positus sit, qui ob id immoderata quantitate vitiatur, ponatur quintus scopus, qui illius iusta mensuram praescribat. Nam praesente sanitate, si excedat conseruantis temperiem qualitatis vis, morbus nascitur, hoc vero vi gente, si vincunt remedia, maiore quam opus sit excessit, priore malo se lato aliud inserunt iniare iusta mensura in omni materia tenenda est. At quoniam quantitate rerum diuerso
612쪽
modo vitio sumus, nec parum obstini, quae consertim ex 'hil, Stur, ii p. aulatim,& per vices partiri debeat, ideo sextus scopus rebus modum constituet. Verum quonia omnia praedicta inutilia sunt, nisi opportune fiant, septimus addendus est . qui adimoneat tempus ad agendu opportunii. sunt porro hi seopi ominibus actionibus communes, quibus spectamus an agendusia, quid agendum, qua re, quali, quanta, quo Odo, quo tempore adhibere singula conueniat Peculiares vero ali adduntur, locus scilicet 5 ordo: ille quide ubi plures sunt loci per quos agere licet, ut in vacuationibus multum interest noxios humores per aluum, aut os, aut cutem, vel se ista in aliqua parte vena, aut per altu denique locu vacuare: vel si unicus est locus, non tamen ille satis patet, ut i re nardiis alterantibus. quaesoris admouentur Internarum
partium gratia, si qui de omnibus no costat si assectum est hep ir, atri lien, aut renes laborant, ubi applica da sint praesidia. In his ergo arte opus est , qu ae locum idoneum designet. Vbi vero unicus est locus per que agere possumus, sensibus patet, ut in nutritione: vulneribus atque etiam in externarum partium assectibus, nemo de eo solicitus esse, nec praecepta ex arte nostra postulare debet. Nam ars quae omnibus sunt nota, non praecipit. ordo, ubi plura facienda sunt, quae inter se serie quadam coli. aerent, scopum alium facit, quo docemur u aerendum esse quid prim b, quidque deinceps fieri eo ueni. at Ac praeter hos scopos non esse alios statuendos intelligemus, quit quid noquoq; Otineatur explicauerimus.
A M verbconstituto scoporsi numero, iro pria singuloru appellatione, sequitur ut explicemus, quid iri unoquoque illoru contineri intelligamus. Sunt enim quidam inter eos, qui plura sub seco plectuntur. Nam quum ars in summis generibus non consistat, necessari si est scire non solum agendia eis' de quid agendi sit in niuersum: md etiam ad inferiores actiones descedendum. Veluti quod o solum mutandus sit corporis status scire expedit, sed quod vacuan-
613쪽
dum sit,& non solum quod vacuandum, sed quod bilis, vel
salius humor ducendus: idque vel a toto corpore, elyarte aliqua, vel leuiter,aut vehementer educendus. Acqui alia cum utilitate tantu modo fiant, alia vero etiam hi facilitate, leui tollerantia eius qui refert, obeantur,qui diu utilitate, quid etiam cum facilitate fieri coueniat, perspectum este debet. Quaedam praeterea, cito, quaedam tarde sunt quae non ili cum dolor: nonnulla tuto, alia sunt, qua solum cia periculo fieri possunt. Etenim his, qui ex alto loco in terra sunt delapsi. si nullum est in humore vitiu . sanguine demimus, suadete ita affectu: Sic urgente poplexi crassos, tenaceiq; humores, adhibita purgatione educimus Utilis vero, facilisque est vacuatio, quum humores sunt noxii, Mad vacua tionem praeparati. Dysenteria cum his, quae dolore interiit, curatur, minis sio sanguinis cum dolore sit. Citam vacuationem postulant fluxiones, quae in aliquam partem vehementius irruunt: tardam quartana, quotidianaque febris, calculus ex vesica non nisi cum periculo extrahitur,& tamen huiusmodi actionem postulat. Quamobrem hae,& huiusmodi aliae si quae sunt diuersae actiones notandae, atque illa sumedae, quae ad finem propositum comodiores putantur. Porro tertius scopus, qui genus materiaecoplectitur, aeque nuli1-plex est ut secundus. vires materiae nota ponit. No enim sola quid vacuet scire oportet, sed etia quid bile, aut aluid,& quid cum utilitate, vel chi facilitate quada materia a corpore educat: quid praeterea a toto quid a parte, quid leuiter, vel vehementer, quid cith, iucunde, tui b, demia quid nu- quodq; praestare in corpore possit, ponendum. At in qualitate materiae primas, secundas, Malias omnes qualitates siue actu, siue potentia in ea sint, siue natiuae vel arte parata co- plectimur. Nam plurimu refert medicamenta, quae assumtu-tur ut hoc vino exemplo res in aliis etia inrelligat uocalida vel frigida, actu vel potentia liquid vel solida, crassa vel tenuia & hac aut alia figura, qualitate praedita exhibere, siquidem urgente febre, creduntur magis prodest si frigida actu, quam otentia dentur. Vbi renes aut vesica laborant. liquidiora medicamenta solidis praeseruntur: ubi caput euacuandu est, qua dura sunt efficta cuiusmodi sunt catapotia mollioribus liquidioribus utiliora censentur. Iam vero
qualitatis nomine, mesura,qua vulgus gradii vocat, Mino
614쪽
lem, copiamq; rei colinem volumus: Etenim remedia, ire ad 2 intendere oportet, iii, nec a sectus penitus adimantur, quod est gradus prae idior i gradibus allei nuta aequales sacere mole inopia praeterea in remediis requirimus Veluti crassia cerata, de cataplasmata quae ad suppuratione adlubentur, tenuiora vero ea a quibus refrigeratione expectamuS est:ciemus. Sic ubi potiones,qu. e vomitu moveat propina raus, largiores eas aliis, quibus stomacli vitiae med a re solemus, et se volumus, ut rei pondere subuertatur ventriculus,
atque ita infestantes humores simul reiiciat id quod est Iem mcopia remediorum e cire. Cosiderat moidui, qui spectat, an cotinuo agere debeat, an per vices. Quod si per vices agenda est, quaerendii in quo partiri debeat, in uis ne ei
tres, aut plures, pr terea an tantu una, qua tu alia, vel plus,
aut minus aliquid sit exilibe dum et illud quide ignoro a d i modualiter non liqua a Galeno qua a nobis sumi, ut postea ostendemus, sed nobis placet ita hoc loco eu capere: acute in eo Aphorismo in quo scribit Hippocrates, quibus semel, aut bis, intelligendsi esse refert Porro loci ordinis,&teporis nomine quid significetur, omnibus notu est. Caeterii perfectu eis numerii quod hoc loco docere opera pretiue me duxi statura ipsius rei docet, tum otia qu , alij reperitii: si posse int, qui in iam posui noco tineatur. Q ui enim quuilli agenda est, agit quod debet, de materia accomodata adi essicere studet, utitur, nec in qualitate, qualitate, modo tepore, loco, i ordine errat, is profecto qua tu homini licet,
semper bene aget . nec aliud pr terea desiderabit, quo spectare debeat, qui vel curare, aut praeseruare, aut co seruare , vel
alio medici munere sungi studet. a quod Galenus praecipit lib. j. de Morbis vulgarit,'eu,q recte cuiatione morboruin stituere nitit illud obseruare debere ut groto prosit, aut ille ne quid ei noceat: atq; et t. a quod scribit octauo Methoili, dii abigimus morbos, prospiciendia esse ne qua secundit natur. aiunt, lardamus, si quae alia similia sunt praecepta, diuersos scopo no faciut. Qui enim ea praestat quae diximus, omnia aliacosequetur.qua excogitari agedo possunt quia alioqui in infinitum huiusmodi praecepta excrescet et, nisio certa capita referretur. Superfluit praeterea est addere instrumeta quibus ad materiae sum utimur, atq; adeo copositionis,praeparationis lueremedio ruratione, qua loquidem
615쪽
laec etiam in aedictis compraebenduntur: neq; enim com- nodis locis a ueri praestidia, si desint propria in istium ena, per Qua ad inouetur 5 immittuntur: nec idonea qualitaem habere possunt, si composita, aut alio inodo recte praepa at non fuerint . quae ad corpo iis usum adhibetur. Illud vero potius urgere videtur, quod de occasione dici olet, nepequod illa scopum ab aliis distinctii constituere non debeat, sed in qualitate,& quantitate praesidior una contineatur: de qua quadem re ne frustra illi tertium locum dedisse videamur operae pretiu et e duco, ut pauca dicamus. Ac impium is qui dede nomine,& varia significatione agendii, nam re Qua postea faciliu in te nigi poterunt. Itaque scribit Gale-
us libro de Optima secta id est occasione duo signin
care,oportunum scilicet ad agendit, morbi tempus. In H-bro autem de Temporibus in orborum contra Hippocratis Maliorum omnium Graecorum authoritate, qui Oti: fama pro opportuno tempore hoc verbia surpant,cotcndit un- taxat inorbi tempus agnis care. Caeteium occasione diuidit aliquando in uniuersalem, particularem, ut videre et in
libro de Optima set ita: alibi verbiem per de ea tanqua de re
simpliciarit. Nos autem, contempta ea significatione, qua uel usic ni care scribit, nempe morbi partem, de Opportu
no addendum tempore hoc loco disserimus, quod etiam Latinu gnomen occasio exprimit. Neque enim occasion sappellatione intelligimus morbi tempora, siue partes, aut a iud quicqua, quam commodum, opportunum tempus
ad aliquid moliendum. At praestat quid it d. finire quam Galeni definitione traditam in libro de Optima secta recipere. Neque enim occasio idoneum cst tempus ad exhibenda remedia, ut eo loco tradit, quippe quum non minus in victu, quam in remediis occasionem quaeramus. Qua ratione idem author libro tertio de ictu acutorum stribit occasionem esse tempus, quo ex consuetudine ala quare vii consuevimus, vel quo aliquid iuuare solet. Porro una uersalem appellamus occasionem longius quod da tempus ad id uod volumus peragendum accommodatum, de qua
cui de Hippocratessa pius agit: Veluti usi scribit in Aphorismis in principio: si quid videtur mouendu, moue: Item, in acutis passionibus raro, in principio purgandii. Ad cpertinet de Aphorismus ille: csicocta medicari Collat enim
616쪽
morbi princirium, in quo mouere post unius saepe aliquot
dierii. mentis in spacio, quod uniuersum ad mouendu ,euacuandumq; corpus est idoneu: sicut pars ea morbi, in qua noxius minor est concoctus, quae tota pars ad purgationem cst accomodata Ac nos quoq; per sanitate haec comode fieri, ut victum exbiberi: alia per morbii, ut remedii dari dicimus, ubi totu tepus, quo sani sumus vel morbo laboramus, aptum ad ea obeunda, quibus egemus, statuimus .Particularis aute occasio est illud fere momentu teporis, quo iam realiqua utimur cuius metione facit Hippocrates in Aphoricanis,quum momentanea occasionem vocat, Galenus primo ad Glaucone, quando eam scribit cognitu esse difficilimam, adeo ut vix etia ab exercitatissimis medicis cognosci valeat: na alia facile omnes,qui vel leuiter sunt arte nostra instructi, intelligunt. An vero occasio in quantitate de quali rate contineatur, an potius seiunctu scopum costituat quod
ab initio proposuimus disputandu iam tepestiuum est, vi docere aggrediamur: ebq: potissimu,s haec res vel doctissmos etia medicos angere videatur: nimiru quod Galenus, quo maxime aut ore illi suas cotrouersias diiudicant, sibi ip i consentire in hac re nequaqua videatur: na libro primo ad Glaucone medendi methodii ut antea quoq; retulimus
'a alitate, quantitate, utendi modo, modo occasioneq; remedio rucosta resci ibit alibi passim hanc ab aliis seiungit, uno loco excepto, qui habetur in Arte medicinali: Vbi contendit in qualitate, di quantitate remediorii occasione compraehendi: atque ob id tertium quenda scopii qui admoneat occasione esse obseruanda . non esse ponendum. Veru enimuero utramq; opinione probabilem esse meo quidem iudicio, reperiet qui scrupulosius, 3 subtilius sorte qua nostra postulet facultas, haec per pedet. Nam quonia corpus nostruin perpetua quada mutatione versatur describi nequit certa ualitas,& quantitas rei, quae ad illius sum adhibetur, nisi certu tempus statuamus, in quo illud perinde afficitur,
ut tali, A tanta re opus habeat: praeterlabitur enim, mutatur nonnunqua monariato corporis status, ut ea quide inutilia reddantur, modo, quae paulo antea iudicata sunt Optima, siquid absente morborum accessione utile censemus esse ita forte exiget a sectu ena tundere, aut medicamentum
p opinare, vel clystere iniicere qua statim aduentate nihil
617쪽
rum opportune adhiberi potest .iniare nemo de qualita quantitate praesii torii deliberare potest, qui prius no nJstituat tempus, in quo putet huiusmodi esse corporis alietum, ut illi tale, latumq; pr. aesidiu debeatur. Ante vero qua ualitas,&quantitas inuenta sint, scopum facit distinctum ccasio ad quantitate, qualitatem affectus corporis doceniam neces lariu . sic enim quod Galenus ait in Arte medici-iali se ad docenda occasionem tanqua tertium quenda sco- una ponere, intelligere oportet,s scilicet ad inuenienda, docenda qualitatem, quantitatem assectus conferat: Idiuod facit, quonia mutationem, quae in corpore fit ostencis t. Hac sane ratione morboru tempora notamus, quia dicinatis
in principio morbi acuti mouendu esse quod nobis huius
modi tempus monstret corpus perinde affectum, ut mouet et remedio illi sit opus. Coti a vero in statu non est vacuandudicimus no quod significetur eo tepore virtus coiporis infirma, qua vacuationes erre nequeat, quemadmodii in libro
de Optima secta scribit Galenus quippe quit saepius in grauissimis etiam orbis citra vlla noxa vacuationes sustinere possit, sed quonia affectus eo tepore vacuationem non exigunt, sed mutatione potium coctionem releclinationes ve-οι morborii aptissimas ad purgationem esse putat NX:pi
pterea quod in ea morbi parte notauimus humore est concoctum, ad vacuatione idoneum. Eo de deniq; modo Purpatione, vel alia remedia in praesenti, vel sequenti tempore: rotis discribimus,quod credamus tunc huiusmodi fore corporis statum, vico remedio opus habeat. Q u qui lectit recte dicuntur:tamen satius esse duco, ut occasione ab aliis scopis seiungamus. sic enim res facilior euadet 3 ratio, suadere videtur: Si quide diuersa sunt ea, quibus omnes hiscopi sumuntur. Atq; haec quid si de sco his necessariis D m-pulis actionibus peragendis, quos sane quilibet ante ocutos proponere debet, utpote ex quibus recte agendi ratio constat, perficit hirq;: Nam quae alia circunferantur ad nostri imitatione ab aliis de hac re dicta, quantum illi sit triubuendum,cognoscet studiosus lector, qui X pendere elir, qua ratione illa dicantur, singula inter se copararetio gravetur. Hinc enim facile intelliget quaena meliore nitantur
landa meto, Ma melioribus principiis sint ducta. Eo enim nos docere, non refellere instituimus.
618쪽
Se indicationibus,2 ali sin trumentis,quibus
A P. I. V AI quo sint medici officia,
etiam ariti ibiis, per quae illorum sit gula exerceantur, quid prςterea an quoque corporis statu sit moliendis, quando praedicta munera in uniuersiana obire, denique quae, quot in omni ODficio medicus sibi proponere debeat, superiore libro quantu nostrum institutupostulat, summatim complexi sumus Nunc vero iuud sequitur explicatulum, qua ratione, auibusq; instrumentis insulos scopos mediciis consequi valeat. Q u. aequi de res quantam utilitatem polliceatur, omnibus statim constare puto: quando qui de frustra alia omnia, nisi haec addantur, scripta esse puto. Nouit etenim sorte etiam vulgus morboru varia esse genera, differentias, quod varie affici aegrotantes videat, ac longo usu signa notauit, quibus tum praesentia mala dignoscere,&futura praedicere valeat: quin Milloria causas quas da esse putat, e gnoscit, quum alioqui ea excitari, foueri,augeriq; ne lueant, is varios morbos a variis certisque causis comitti didicerit .Febrem sitim parere quod nequit stomachi cruditas facere,&alios in singulis morbis effectus, casus recensere potest. Nec illud quide ignaros rei meditae latet diuersas esse morbori partes: quod scilicet videant grauius uno tempore quam alio homine affici postremo aliter sanos quam aegros tractandos esse omnes concedunt: atque illud quidem necessarium putant,quisit in omni officio scopos quos da ponere oporteat a quibus instrumentis scopos necessarios consequi liceat,tantum abest
619쪽
medicinae ignari sciant, ut etiam medicorum vulgus algia oret, uot etaim quaeso sunt me lici, quibus si petas, quo iustrumenta habeat ars nostra, quibus quid agendi sit, reliqhios scopos consectu valeamus, no verbum qui clem licere poterunt, aut certe inepte respondebunt, ne haec ignorarivideantur, nimii u lucd haec Duquam praceptoribus didicerint, nec ea quidem, quae de hac re scripsit Calenus utpote qui inius is, sophismatis perpetuo sint occupati intelligerestu luerint: deterius sane tua ali omnes artisses allecti, qui statim recesule possunt, quibus instrumentis illorum ars utatur: nihil est frequentius in scholis nostris,quriri indicationis nomen, quum tamen multi ex his etia, qui it cent,:gnorent quid sit indicatio, tantu abest . ut sciat. quae tint, quot Quae indicare possint, quantici singuloruindicantium vi ,δ reliqua demum, quae rationalis medicusta nou. via' ites, liguos rue suos tenere lubet, Hi sunt profecto, qui id a leni scii atores in agno fastu venditant, sed nescio qua ratione, quum id quod praecipuu est in eo aut ho-xe vel non agnoscunt, vel contemnunt, interim perpetuo versantur in rebus e tris Simis, ut Psittacoru more antiquiorum verba referre possint ad veritatem turbanda, ahbsque in suis disputationibus contentiosis fallendos: que prosocho non ad hae sed ad medici institutione ab authoribus ipsi excogitata fuerant. Quod si quis forte haec despiciat tant tua parum utilia, plurimu aberrat: hoc enim potissimum rationalis medicus a methodico, Menapirico Galeno etia teste, cuius aut horitate maxime illi mouentui differt, quod ra-tjonalis in curatione, reliquisque medici officiis indicationibus utatur, empiricus minime, methodicus pro no recte. nec a quibus oportet rebus indicationes sumat. Ac sane vel ex hoc solo intelligere post una usquanta sit huius rei utilitas, ubi te nulla re frequentius Galenus agat, qu)m de indicationibus. Quid quod ille scribit libro Iocundo de Artent edendi eam omnem per indicationes fieri lanion etiam libro undecimo eiusdem operis habet frustra eos curandi methodu tent. are,qui ignotantinia ab uno indicari, merito quidem. Nam quid quaeso aliud est methodus me 'sidi, qua ille conscripsit, nisi tractatio quaeda de indicationibus Etenim morbi, de libus illic agitur exepla potius sunt ad vim indication ostendenda, quis per se magni alicuius
620쪽
snt momenti: quo profectis medicos omnes moueri opor iet seni nostri imitatione ad haec diligentius excolenda sine quibus nec medici nomen tueri possumus Mirari etialicet quoc Paulus, Aetius, Oribasius, omnes' alij, qui post
Calenum morborii curationem, sanitatisque coseruatione seripserunt, ne verbum ouide de hac re secerint,tantu ab eli,
Ut ea quae apud illu de siderari in hac re possunt, addere nouam conati fuerint. Describunt illi quide remedia, vive irationem in singulis morbis, variaque praeisidia recellent.
riuorum quantitatem, qualitate, modum, ordinem, occassionem 3 alios denique scopos definiunt, sed nulla ratione dictante, nec aliquo ostendet recte ea doceri, qu . e scributur. O ur enim in morbis victu sit opus, remediis,Mquii tali ictu e medi6que sit tendum, in omni materia constituti scopi ponendi, aliqua me hercle, ratio est, tu id docet: Quam qui in gnorat, temeri , nullaq: arte omnia priscribit: ac meo quidem iudicio, eos deterruit difficultas, ne hanc medicine partem explicare aggrederenturinam quum Hippocrates huius rei mentione non feceri cogimur omnia ex Galeno colligere: qui non solum lis sparsim tradidit, veruet iam eo ma ime dissicultatem auget, quod nec cincipia illius ponat, aut posita non seruet, nec certis capitibus tractationem niuersam complectatur, perpetuo eadem varie doceat. Quae omnia luce clariora his fore puto, qui diliuenter singula apud eu perlegerint,mnostra interim expen ere non grauabuntur: nam etsi ea persecta, prorsus expolita non sunt,er ut tamen ut spero huiusmodi, ut nusquinoue veritatis studiosus intelligere possit, noleuiter a nobi et in hac re sui se elaboratum, adeo ut via patefacta, reliqua ,si quae desunt, inuenire valeat.
C RPB IT Galenus libro secundo Methodi medendi, walibi saepe omnem medendi methodum, atque etiam conseruandae sanitatis ra tionem a rationalibus medicis per indicationes fieri Atquinto eiusdem operis libro exierientiam addit, quum ait indicationem,& experientiam