Onuphrii Panuini. Veronensis Augustiniani Reipublicae. Romanae commentariorum libri. tres recogniti, & indicibus aucti. Accesserunt in hac editione Sex. Iulii. Frontini Commentarii. De aquaeductibus et. coloniis itemque alia veterum scriptorum, .. 1

141쪽

ROMA

L. D. D. DAb hac porta Triumphale viam exiisse paulo ante cxplicaui. Si igitur decem has portas, quas ab iis XIIII. diuersias fuisse liquet,ipsis adluxerimus, erut XXIIII. urbis Romae portae, ut Plinium dixisse existimo,quii

ait: Vrbs Roma complexa es montes septemdiuiditurque in regiones XIIII. Compita earum. CCLXV. eiusAspatii mensura currente a misiario in capite Vmani foristatuto', adsim-ao g a porto , quae sunt hodie numero XXIIII. (nam quod vulgoeti codices habent XXXVII. mendu procul dubio est ex adiectione numerorum aliquot ortu) ita

XII portae semel numerentur, praetereanturque ex Ieter brumi VII. quae esse deserunt

Portasautem septem,quas Plinius suo tempore ecse desiisse scribit,has fuisse existimo: Primo quattuor urbis Romae veteris portas, quas Romulum reliquiose superius scripsi deinde porta Saturnia, quae & Pandana,de qua sic Varro mentionem facit: Capitoli antex

142쪽

Tarpeius di Ius , quem antea etiam Saturnium dictum rodiderunt. Et, Antiquum oppidum in hocfuisse Saturniam scril stur. Eius desigia etiam nune manent tria, uod Saturn anum infaucibusquod Saturn porta, quam Iunius scribit,suam nunc Iocant Pandanam; quodpost aedem Saturni

in aedificiora legibus parietespossici muri senser pii.Et Sex.Pompeius: Pandana inquit)porta dicta es Aomae,quo feruerpateret. Hanc autem suo Capitolio suisse non Ionge a templo Saturni,refert Varro. De eadem porta mentionem facit Solinus,quam propc Capitolium fuisse scribit . De portu Rasumenaim Salutari

Poria Italumena t inquit Sex.Pompeium nomine eius petrata est, qui ludicro certamine quadrigis diεZor,Etrusci generis iuuenis a Veiis. Is consternatis equis excussus Aomaeteriit, qui equi feruntur non ante cybiisse ,quam peruenerint in Capitolium , conspeeiumque fictilium quadrigarum quae eram infastigio Iouis templi. Quas faciendo locauerant Ro- ammani V eunti cuidam artis Alinae prudenti, quae bellosunt reciperatae, quia in fornace adeo creuerant, vi eximi nequia reni, idque prodigium portendere didebatur, in qua ciuitate eae fuissent,omnium eamfuturam poletissimam. Et Plinius libro VIII.cap.XLVIDMaius augurium apud riscos,plebeis circensibus excusso uriga ta I staret, in Capitolium cucurrisse equos, sedemque ier loras se. Maximum dero eodem peruenis a Veiis cu palma m corona, uso fiat umena, qui ibi Alcerat inde postea nomen ortae est Porta Salutiaris appellata est: ab aede Salutis, quae ei proxima est.Sex.Pompeius: Hanc autem in Quirinali

fuisse constat,sicut & aedes Salutis suit i

143쪽

ROMA

Deporta Stercoraria

stercoraria vero porta non urbis sed Capitolii suit,'

de qua idem Sex.Pompeius:Stercus (in quit ex aede restae a VII.Nat Iulias defertur in angiportum media fere es, ut Capitolini,qui locus clauditur porta Stercoraria, talaesam ctitatis maiores nostri esse iussicanini. me.Has igitur septero portas eas fuisse existimo, quae Plinii tempore iam esse deserant Portae autem quae nunc extant Romae in uniuersuri sunt XX.antiqui nominis & loci XUI.recentioris vero urbis Leontanae videlicet VII. de quibus paulo post dicam. Ad septemtrionem sunt,FIaminia,& Cola latina ad ortum vernum Collina, &Viminalis ador-tum aestiuu Gabiusa, &Esquilina; ad ortum hyem Iem Coelimontana, & Latina ; ad meridiem Capena,& Trigeminat ad occasum Naualis,Ianiculensis,& S ,ri primiana: reliquae septe urbis Leonianae sunt.& ceterso Porta Romanula,post Romana ara: Porta Ianualis,post porta vetus Palatii Porta Carmentalis post Scelerat alias Tarpeia

Epilogus Portarum omnium urbis Romaq

144쪽

QuattuorJecim portae drbis Romae; quae ante millesimum es .nnum,Iustiniani imperatoris tempore fuerunt.

.ie praeier Inam inureliambeii mnunc extant

Porta Flumentana,PostFlaminia,nunc Populi Porta Collatina,postea Pinciana Porta Agonensis,post Quirinalis,deinde Collina,po. Porri iminalis,nunc S.Hagnetis (stea Salaria ro Porta Gabius a nunc S.Laurentu Maior PortaeEsquilina, os Labicana, post Praeneitina,nuc Porta Coelimontana,post Asinaria Munc S.Ioannis Porta Ferentina,postea Latina Porta Capena,post Appia,nunc S.Sebastiani Porta Trigemina,Post Ostiensis,nunc S.Pauli Porta Naualis,post Portuensis Porta Ianiculensis,post Pancratiam,vel S.Pancratis Porta Fontinatis,post Septimiana Porta Aurelia prope molem Hadriani,quae nunc ene

desiit

gliae decem portae,quae forte tempore C.Plinii erant Porta Querquetularia, vel Querquetulana in Vimi- PortaPiacularis nati Porta Catularia Porta Minucia

Porta Sanqualis

Porta Faudusculantias Raudulculana

145쪽

ROMA

Porta Lauernalis Porta Libitinensis (numerum Porta Triumphalis sub Vaticano,Transtiberim extra

rura portae quae auattuor dis Romuli portis addi- t forte erunt illaeseptem,quas Pliniussuo tet

pore esse desissescribu

Porta Saturnia,post Pandana io Porta Ratumena

Porta Salutaris in colle Quirinali Porta vero Stercoraria no urbis erat sed Capitolii Porta quoque Fenestralis Palath, non urbis fuit

Porta S.Spiritus . . Porta Posterula, alias Turrionis

Porta Palatii Porta Viridaria, alias Iulia Porta S.Peregrini,vel S.Petri I Porta S. geli prope mole Hadri ni, alias P .c stelliriae antiquae Romanae exiret dem

Via Flaminia incipit a porta Popilli,Ariminum usque

Via Aimilia Lepidi initium habet abArimino , Aquileiam usque protenditur

146쪽

via Caesita extra urbem initium habet a Flaminia via Claudia, vel Clodia extra urbe iugitur Flaminiae

vii Augusti q3xxa urbem incidunt in Flaminiam

Vix Cimina extra urbem initium habet a Flaminia Mia Amerina incipit a Flaminia, Ameriamque pro te.

ditur et

via Sepronia in Vmbria incipit a Fl1minia via Postumia in Gallia togata,haud procul ab Aemilia 1- via Collatina initium habet Romaee a portaPinciana Via Salaria exiit Romae a porta Salaria via Quinctia Z extra urbem in Sabinis,haud longe a Via Iunia a Salaria via Nomentana incipit Romae a porta S. Hagnetis via Tiburtina a initium habent Romae a portam Via Gabina , Laurentia via Praenestina 3 Romae a porta Esquilina,nunc via Labicana I Maiore,incipiunt via Campana Romae incipit a porta S.Ioannis Via Valeria notia i r 'p* urbem, vel Romae initium et via v heii j eis. 3b bebint, aut a porta S. Ioannis

mi Tinclini P s etly prppe eandem portam a via

Campana.

vis urni a porta Latinae s yia Appia Rourie a porta Capena Brundusium usque

protensavia Traianavi, Numicia I avia,vel prope vix Setina . triam Appi E C. yi Domitianas

147쪽

R O M A

via Asinaria inter Ardeatinam & Appiam Via Ardeatina Romae initium habebat Via Laurentina i Romae a porta Via Ostiensis S S. Paulli , -- via Portuensis Romae a porta eiusdem nominis i et via Vitellia Romae a porta Ianiculensi, alias S. Panocratii

Via Aurelia vetus Romae a portam. I a xo Via Aurelia noua S Aurelia s a Cornelia inter Aurelias,& Triumphalem di Via Triumphalis .

via Aimilia Scauri Pisis, per Tusciam usque Dertona Via Pompeia in Sicilia. via Domitia in Gallia iii . di v.

Viae duae Traianaen via Patinaria Via Tiberina Via Gallicana Via Gallica

Via Laticulensis Via Flauia Via Sacra Via Noua v ia Lata via Noua alia Via Fornicata Via Recta Via Alta,quae & Alta semita

a nas i

148쪽

Dedia Sacra Sex.Pompeius,ex Verrio Flacco annotauit, inviarum nominibus substativum in sermone praeponendum, ut dicatur via Sacra,& dia Noua,non Sacra Dia,aut No ia. Viae autem urbis interdum semitae dicebatur, ut Alta semita improprie vero plateae,ut ab Aelio Spartiano in Caracalli vita. De via aute Sacra,quae imter urbanas nobilissima erat,& celeberrima, sic Varro libro IIII. scribit: cerotienses a Carinam iunctu di Ius Carinae , ossea Certonia, quod hinc oritur caput Sacrae diae ab Sireniae Delli, quae pertinet in arcem, quascra, quotquotmen usseri tur in arcem,m per quam aug res ex arcepro fecti solent inaugurare Huius Sacrae diae ars haec sola dubra nota,quae est coroeunti proximo cliuo. Et Sex.PopeiuS: Sacram Mam quidam appellatam esse exissimam, quod in ea foedus ictumhi inter Romula em Tatiu. quida quod eo umere diantur scerdotes Idus sacrorum conficiendo, caussa. Itaque neque eatenus quidem, i dulgus opinatur sacra aprumpe Uda es a Regia ad domum regiis acrificuhsed a regis do- mo adscellum Sireniae, in rursus a Regia vive in arcem, nec appellari debere ait Verrius, sesed unctime,' i ceteras mas Flaminiam, piam, Latinamve te novam, iam quidem, sed viam nouam. His verbis apparet hanc viam pro-

pe amphitheatrum principium habuisse,& per vicinos hortos S. Mariae nouae iuxta templum Pacis, Faustinae recta in Capitoliu tetendisse per arcum Seueri In hac via fuit Regia Numae,ut prodit Asconius Summa quoque Sacra via habitasse Ancum Marcium 3 o regem refert Solinus ; Iuliumque Caesarem in ea domum habuisse, prodit Tranquillus. Per viam Sacram

149쪽

ROMA

triumphantes in Capitolium aliquando ascendere solebant. Vnde Propertius libro II

cc3iassem Sacra currere rostra iaIdem quo que docet Horatius. In eadem, ut sit animi caussa, homines deambulare solebat. Vnde Horatius in sermonibus Iba orie dia Sacrasicut metu est mos Item populo se ostentabant aurae popularis studiosi,

ut de Mena Pompeij Magni liberto, idem poeta inio Epodis

Vides ne Sacram metiente te diam iCumbis ter inarum toga Vt hora dertat huc et huc euntium Liberrima indignaino.

Et de puella populo se praebente Propertius

saepe immundo sacra conteritur dia socre Nec sinit esse moram i quis adire delitvitellius inter forum & viam Sacram, tamquam celeberrima urbis loca,seminudus,quum ad necem trahe- o retur, facinorosorum & seruorum more, per contum meliam illusus & vexatus est. Tacitus libro xx I n eadem via propter frequentiam, res viles veniebat, ut poma,flabella,tesserae,& tali auctoribus Varrone, Ouidio,& Propertio Sacrauienses & Suburanenses,qui viam Sacram,& Suburam habitabant,nominauit Sex, Pompeius. Octobersnquit) equus appellatur,qui in campo Martio,mense Octobri immolatur quot annis Marti, bigarum dictricum dexte-s o Doride cuius capite non leuis contentio solebat esse inter Suburanenses, m Sacrauienses,di ii in Regiae pariete illi ad tu

rim Mamiliam adfigerent. eiusdemque cauda tanta celeritate perfertur in 'etiam, i ex ea sanguis dissilet in focuearib

150쪽

ei pandae rei diuinae gratia, qua, hostias hie quidam Marche ire deostrari dicunt. Hanc aute diuersam a foro stange docet Plinins,quum ait libro XI x. cap. I. Caesardictator totum forum Romanum intexit, viamque Sacram ab domo sua que adclivum Capitolinum , quod munere ipso gladiatorio mirabilius Disum tradunt. Templum Faui inae fuisse in via Sacra refert Flauius Vopiscus in vita Callieni minoris: Fuit denique hactenus statua in pedemoniis Romule hoc est ante Sacram viam,intra templi. Dupinae,aduecta ad arcum Fabianum, quae haberet inscriptum I in

GALLIENO.SALONINO MINORI

Anastasius quoque bibliothecarius refertFelice uII poni.max. templum urbis Romae ante Sacram vian vertisse, dedicasseque in basilicam SS. Cosmae & Damiani tDe dia No Via Noua foro Romano iuncta fuit, ex Palatii partesatque haud lonae a templo divae Mariae Liberatricis principium habens in Velabrum desinebat. Varro : Accae Laurentiaesacrificiumst in Velabro, quam No- uam diam exitur, di a uni quidam, adsepulchrum Accae. Et Ouidius vi . Fastorum Forte reuertebarfesti; mesalibus istae

Qua noua Romano nunc dia iuncta toro es.

Et Liuius libro primo: eriore sinquit parte aedili perfenestras in nouam iam(habitauit enim rex Tarquinius Priscus,vi Solinus ait, ad portam Mucionam supra summam nouam viam populum Tanaquil alloquitur. alibi r- Am, tocules in a Noua supra templum estu tufuisse. de qua aeae,quod in via noua fuisset, a in mentione facit & Vai m. Ara tinquit sin infima Noua ia