Onuphrii Panuini. Veronensis Augustiniani Reipublicae. Romanae commentariorum libri. tres recogniti, & indicibus aucti. Accesserunt in hac editione Sex. Iulii. Frontini Commentarii. De aquaeductibus et. coloniis itemque alia veterum scriptorum, .. 1

131쪽

Populoniam IAqua vado olaterrana Crixiam Ad Herculem Diai Canalicum

Pisis

Vada Sabatia

Papirianam i ' est.

Albingaunum

Boaceas Locobormanum Bodeciasi . . Cos a ballenae ricolata 'Albintimilium Delphinas

Lumonem Genuam tui.

Alpes summas Libanum . Arelatem

De et iis Cornelia,& Triumphali Viam Corneliam, cuius non nisi in marmoreis inscriptionibus,& apud P. Victorem mentionem exta- .

re vidi, mediam inter Aurelias & Triumphalem hac regione fuisse exiis inscriptionibus coniicio Romae in domo Caesia

C. SALLI O. ARISTAENETO. C. VSEPTEM. VIRO. EPULONUM SODALI. AUGUSTALI. IVRIDI CO. PER. PICENUM. ET. APULIAM. CURATORI. VI ARV M. AURELIO AE CORNELIAE TRIVMPHALIS PRAETORI. R. TVTELLARIO. QVAESTORIDESIGNATO. ET. EODEM. ANNO. AD AEDILITATEM. PROMOTO. X. VIRO SI UITIB. IVDICAND. ORATORI. MAXIMO

DECVRIONES. ET .PLES COLONIAE io ASCVLANORVM. ANCONITANORUM PROPTER. HUMANITATEM ABSTINEN TIAM EFFICACIAM

132쪽

ROMA usi

DemTibure in ariete aedis S. Paulli

C PODLLIO. C. F. IM CARO.PE DO NI. COS. VII VIRO. EPULONSODALI. HADRIANALI. LEGATO IMP. CAESARIS. ANTONINI. AVGPII PROPR GERMANIAE. SUPER. ET . EXERCITUS. IN. EA. TENDENTIS. CURATOR

CURATORI VIAR. AURELIAE. VETERIS. ETro NOVAE CORNEUAE ET TRIVMPHAUS LEGATO. LEG. X. FRETENSIS A CUIVS CVRR.SE .EXCV AVIT PRAETORI TRIBUNO .PLEBIS. Q DIVI HADRIANI. AVGIN. OMNIBUS. HONORIBUS CANDIDATO IMPERATOR. TR. LATI CLAVI O. LE G. III CYRENAICAE. DONATO. DONIS. MILI ARIBUS. A. DIVO HADRIANO. OB IUDAICAM. EXPEDICTIONEM. A. v I ROST LITIBUS. IV DICANDIS: PATRONO ao MUNICIPI. CVRATORI. MAMMI EXEMPLI SENATVS . P. TIBUR di, OPTIME DE. REPUBLICA MERITO

Vix Triumphalis initium habebat a ponte, cimis nuc vestigia & pilas medio Tiberi videmus prope Xenodochium S Spyritas,qui 1P. V ictore Triu pMn, sicut & via appellatur; hisc deinceps pone basilicam, S Petri,& obeliscum qui vulgo la Getta di x ro D tendebatur et ubi adhuc uiuit i ,sinoes cius vi cs

dentur Haac autem vitam S.HAronymus, D maius

133쪽

ROMA

De mancipibus Diarum Curatores viarum vectigalia earundem certis hominibus locabant, quae qui redimeret mancipes sunt dicti,unde mancipum fraude, & magistratuum incuria viae saepe interruptae,& imperuiae factae sunt,de qua re conqueritur Cornelius Tacitus. De eiusmodi

mancipe est Romae in domo Cardinalis Carpensis haec inscriptio

CN . CORNELIO

. , a CN. F. SAB

fuerunt publicanorum principes Romam iamnes, qui quae- flus sui caussas decumanas redimerent,decumam appellaba tur; si portu aut pascua publica, portitores,aut pecuari quorum ratioscriptura dicebatur. Hi omnes exigenda a sociis suo periculo exigebant, reipublicae repraesentabant, prouideles tamen in illa redemptione commodis suis. Licebat autem si moderate fiat, stimare in cellam praetorifrumentum, ma-cipi pro frumento ab aratoribus pecunias accipere non licebat.,o mc. Viarum munitio ac restitutio antiquis Romanis maximae curae fuit, atque in primis C. Graccho, Plutarchus,item ex imperatoribus Augusto, Ni Tran-

134쪽

quillus,Tiberio ut Tacitus, Vespasiano ut Sex. Aureotius,Traiano ut Dio tradidere; probantque hae marmoreae inscriptiones antiquae.In Capitolio sub porticu Palatii conseruato rum urbis

Item Allisis in angulo parietis cathedralis Ecclesiae IMP . CAESAR . M . AUREDVS.ANTONINVS. PIUS. FALIX. A V G. PARTHIC . MAXBRITANNICUS MAXIMVS P.M .P.PCOS. ni. DES. IIII

VIAM.INUNDATIONE. AQVAE INTERRUPTAM. R E ST IT VIT

cus,hippodromi,praedia,horti,tabernae,&sepulchra tanta frequentia,atque splendore, ut exterarum gentium legati per suburbana venientes,longe ante urbis portas,iam in ipsa urbe se esse existimarenta Hae itaque sunt xI VI. urbis portae, quae ante millesimu an- 3onum fuerunt, quaeque omnes praeter unam Aurelia , adhuc supersunt. Quibus nomina antiqua quata ma-

135쪽

ROMA

xime potui diligentia afferre curaui. Eas enim omnes antiquitus quoque iisdem locis,vel & si ab eis proculat tamen iisde viis fuisse manifeste demonstraui. Quibus etiam vias omnes ex eis exeutes,quarum apud veteres auctores,vel antiquas inscriptiones memoriam

extare viderim,adiunxi, ut uno intuitu & porta & via cognosci posset. Porro autem si xI I I I. his portis de cem allias addiderimus, (quas forte Procopius portu . las qu*sdam alias praeter illas x IIII. appellauit quar o rum apud veteres auctores mentio est,uerum demum erit quod libro tertio cap. v. refert Pliniust urbem Romam suo tepore XXIIII. portas habuisse. Quaeque- adi nodum urbis circuitus varios terminos habuit, sic idem habuerunt &portae,quarum quaedam in pomerii ampliatione in media urbe remanetes, visum & nomen amisere, quaeda saepe hinc inde iisdem tame viis translatae,pristinum nomo retinuerunt,quaeda etiam variis temporibus antiquis interpositae, nouam cosequutae sunt appellationem.Dece autem portarii no-eto mina praeter ea,quae superius adposuimus, sunt haec Deporta Querquetulana

Porta Querquetularia, vel herquetulana, de qua Plinius sic libro xvi. cap.x. Siluarum certe distinguebantur in ignibus, Fagurali Ioui etiam nuc 'rbi lucus saxeus fuit, porta Querquetulana, colle in quem , mina petebantur. Si igitur in Viminali colle extat viminu silua a qua collis est denominatus ,necesse fuit hanc porta in Viminali fuisse. In quo Varro Querquetulanum faces-lu,P.vero Victor,ac Sex. Rusus Iucum fagii talem po- nunt. Quare etiam portam Querquetulanam ea olim fuisse portam,quae nunc clausa est,crediderim, prope

Castru praetorii vel non longe ab eo. Quauis ino me

136쪽

lateat Cornelium Tacitum scribere molem Coelium Querquetulanu prius vocatu fuisse. Vtcunque autem sit Varroni,Plinio,P.Victori,& Sex Rufo magis credendum,qui eam in Viminali fuisse vel innuunt, vel

aperte demonstrant. Hanc autem eandem fuisse existimo portam,cum ea quam Sex Pompeius Querque-tulariam appellavit. Querqueiularia (inquit porta 83-mae dicta,quod querquetum intra muros Irbis iuxtas habuerit. & alibi: Querquetulanae mirae putantu ignificare nymphae,praesidentes querqueto 'mescenti, quod genu ira

irae indicis fuisse intra portam,quae ab eo Alla ii Querque-

tularia

De porta Piaculari Haculisris (inquit Sex Pompeius porta Romae averatur,propter aliqua piacula, quae ibidem libant, Ael bi ait Cliatius, exsecro per aequem piaculo sotatur, aut aliqua piandi propitiandique cauus immolatur De porta Catularia

Idem Sex ait: Catularia orta Romae est dicta, quia non longe si ea ad placandum Caniculae. sisis frugibus mimicit, rufae canes immolabantur, fruges flavescentes ad maturitatem perducerenturne porta Minucia

Minucia porta Romae est appellata,eo quod proxima sit sacello,alias arae Minucii,quem deum putabat. 3DAuctor Sex.Pompeius.Forte de hac porta lociuitur in Commodi vita Lampridius, quum ait: Herculis signum aeneum sesauit in Minucia per plures dies

137쪽

ROMA

De porta Metionara Idem quoque etia Mugionae portae his verbis meminit. Mugiona porta Vmae dicta est aMugio quodam,quies tuendae praefuit. Hanenon procul a via Noua versus Aventinum finisse scribit Solinus Deporta Sanquali io sanqualis (inquit Sex Pompeius Forta appellatur proxima aedis Anci. Sanqualis autem auis nome est,quae

osiifraga dicitur. Quidam Saginalem portam ab aede Sangi legendum putant. Quod si textum aliquem antiquum adducerent,non improbarem De porta Naeuia RHanc,ut duas sequentes, inter portam Capenam, &Tiberim fuisse elicitur, ut etiam supra exposui, ex P. Victore,&M. Varrone libro m I. de lingua Latina, qui de ea loquens sic aio Sersitur porta Naevia , quod in nemoribus Naeuiis : Naeuius enim loca Ibi ea Adi ita, coluit. Hanc omnes seperioris aetatis antiquarii inepte nimium Maiorem nunc esse dixerunt

De porta Raud cula Deinde sinquit Vauro porta Rauduscula , quoi aerata

fuit. Aes raudus di ctum ex eo in deteribus mancupiisscriptum, Ilaudusculo libram ferito. De hac porta mentionem etiam facit Valerius Maximus lib. v.ca.ur. Digna in

uit pietatem,quae quod a solidam gloriam attinet, septem

138쪽

regibus praeseratum cuius testandae migratia capitis effigies aereaeportae qua excesserat inclusa est, dictaque Raudusculana,quod olim rauda aera dicebantur. v icu portae Raudusculanae P. Victor cum vico portae Naeuiae in regione XII. Piscinae publicae enumerat De porta Lauernali

Hinc porta Lauernalis ab ara Lauemae,quod ibi ara eius deae fuerit. Auctor Varro l . Io

Portae Libitinensis meminit in Commodi imp. vita Lampridius: Galea eius (inquit) bis per portam Iditinensem elata est. Haec a Libitina dicta fuit, quod per ea cadauera mortuorum ad sepulchrum efferrentur. Libitinam autem & pro dea ipsa, & pro Libitinariorum opera accipi solet. Libitina autem dea erat in cuius to-plo vendebantur,&locabantur ea,quae ad sepulturam ror pertinebant: de qua fusius disputabo, quum ad eius templi quod Romae fuit,descriptionem deuenero De porta Fenestras Fuit quoque Romae etiam porta Fenestralis appellata, leva sic scribit Plutarchus problemate XXX s uides quod portam Anam Fenes ram appellat,apud quam fortunae ih amuspositus est e an quia Seruius rex cum secu- dissima fortuna rem habu e creditus est , qbumpe me ag , ad eum penetraret' an hoc fabulosum, liud autem γem;Ta quinio Prisco 'ae regnante,suumn a passoribu esset occis

139쪽

sus,fanaquil eius 'uxorimulierisne pri gens diseriis , per senuerampopulum allocuta, multitudini persuasesse dichar, t Seruium regem declararent,ex quo sectum es, i isse locus ita appellaretur' Et Ouidius libro Fastorum vi. Lux eadem Fortuna tua est,aufiorque locutique Sed periniectis quis latet isse togis' NSeruius egiam constat enim ed causa Diendi si Discrepat:m Alium me quoque mentis habes ' i Tum dea furtivos timide profitetur amores iiD Coelesemque homini concubuisse pudet

, fit e mm magna correpta cupidine regis Caecaque in hoc uno non fuit illa diro Nocte domum par solita est intrare Fenestra . Vnde Fensralis nomina parta tenet Nuncpudet C Iulius, velamine celat amatos Oraquesunt multa regia te ecta toga

Ceterum hac portam non Vrbis,sed Palatii fuisse er diderim Vrbs enim Ser Tullii restis tempore latius se extedebat qua ubi porta Fenestralis fuisse describitur

i Deporta Triumphali

Portam Triumphalem fuisse(vt existimo) extra ceterarum numerum Transtiberim sub Vaticano, iuxta viam,& ponte sui nomin is docet Iosephus libro VII. de bello Iudaico cap.XXIIII. Vbi triumphum Iudai- eum Vespasiani imp. & T. Caesaris describit. Die sinquit( triumphi principes, qui non in Palatio, se prope silutemplum no Spe illa quieuerant, prima iam aurora incipienso te procedunt, lauro quidem coronainamicti ero patria de purpurea, ad OZctauianas ambulationes inorticum credo Octauiae in campo Martio sitam intelligit imi

140쪽

ssunt. Ibi enim senatus ducum proceres, m honorati equites eorum praevolabantur aduentum. Tribunal ame anteporticus fastu erat,sellaeque eburneae in eo praeparatae, qua sui . . Utendissent,considerunt. Ibi quum milites allocutus suis et, lemnibusque dolis suscepti sol, isset,imp. ipse cum Tito Caesare, ad portam recedii,suae ab eo quod per illam semper tri: phorum pompa duc/tur,nomen accepit. Ibi triumphalibus I, i iis amis diis ad portam collocatis,caesa hostia inierspectacula transeuntes, triumphum ducebant. C c. Quibus verbis constat eos extra urbem tum in eapo Martio fui se,eosque traiecto Tiberi,per eam portam introiisse, de qua Tranquillus quoque in Augusti vita sic mentionem facit cap. centesimo:Semius m in funere ornando, in memoria honoranda,eo studio certatim progressi iess, It inter alia complura censuerint quidam ,funus Triumphaliporta ducendum,praecedente Victoria quae est in Cureta canentibus naeniam principum liberis uri pie sexui. Et Tacitus libro primo historiae Aug. Tum .eonsultatu de honoribus,re queis maxime in ignes vi porta Triumphali duceretur funus Grec. Hanc autem portam diu ante

Procopii tempora esse desiisse superius demonstraui: Eratque in ea murorum urbis parte, quae ab Hadriani sepulchro ad S. Spiritus portam olim producti erant. De hac porta sic mentio est in antiqua inscriptione

FORTUNAE.