Onuphrii Panuini. Veronensis Augustiniani Reipublicae. Romanae commentariorum libri. tres recogniti, & indicibus aucti. Accesserunt in hac editione Sex. Iulii. Frontini Commentarii. De aquaeductibus et. coloniis itemque alia veterum scriptorum, .. 1

91쪽

Viam demum Semproniam a Flaminia oriri Fulgianei in Vmbria,& usque ad Forum Sempronis protendio quo nomen acccpit,quid inscribunt. De Postumia mentionem facit iis verbis Tacitus: Sistere tertiam legionem in ipso 'riae Psumae aggere rubet. Ccet. haec autem in Gallia togata fuit,non procul a Bebriaco,vico Veronensium,Hostilia, & Cremona,quam hic ad- i , posta quod versus Flaminiam, & Aemilia strata esset Deporta, a Collatina Post Fhimentanam portam,proximo loco est COIIatina colli hortulorum imposita, de qua Sex. Pompeius : Collatia oppidum fuit prope Roma ,eo quod opes aliarum ciuitatum ibi fuerint collatae, a qua porta Romae Collatina dicta es. Liuius quoque ita primo : Collat a m quicquid circa Collatia agri erat,Sabinis a rege Tarquinio ademp- dicitu. c. Seruat quoque aetas nostra more appellandi in Collatia,quicquid e regione eius portae habet ager Romanus. Haec antiquitus moenibus a Collina porta versus Tiberim ampliatis,cum Flumentana coniu-cta fuit,non longe a campo Florae collocata a postea pomerio ampliato ad eum locum ubi nunc est, super hortulorum collem cum Flumentana ipso forte Aureliani Imp. tempore translata fuit. Quam a proximis

Pinctorii aedibus Pinciana libro primo de bello Gothico Procopius suo tempore appellatam fuisse scribit. Bel farius (inquit interim quae ad Irbis custodiamfa- so

cerent,praeparare,molirique omnia .Pincianam i ferme,

proximem rumuic ad dexteram Salariam porta tenebat, ' Uusse

92쪽

pe mores 'necessarias;ea namque parte oppugnari facile poterat murus C c. Et non longe Post: Nec portam quidem Flaminiam Gothi tentarunt, i loco praecipui hilam , atque adeo di adiri non facile queat. Inter hanc portam, Odi alteram ad dexteram huic proximam portulam , porta alia esstiae Pincialia docatur. Hiiacproximi muri para suaedam, lapidum laxata iam pridem compage seiunctas ei latur; non talium a soli ,sed a medio adi ummums Uigium se a. necsane

collapsa,nec alias resoluta,sed urinque hic inclinata, t ceteio ro muro extrinsecus partim prominentior esse appareat, paratim viragilior Hanc muri partem quum demoliri tunc pridiui Belifarius niteretur, Cri iterato aedificare instituisset,ob Atere Romam, Petrum QApostolum pro indus talos e compera se

e a se uerantes ius loci tuendi pollicitum cura esusceptum m. quod ditique domanis ex doto successit,quandoquidem nec eo die, quo per Gothos sunt moenia oppugnata, nec per omne id tempus, quo Drbem ob derunt barbari, hostilis Met

sta ad hunc locum peruenit, nec plane Inquam eodem tumultuatum. Et sane me admiratio sistat, nec Romanis , nec

o bsibus ipses in ea ta n diutina dilis ob dione,in memoriam en se muri bunc partem: quae res suum miraculi postea lo-r i habita, ne arcire quidem iii pserum quisqua,nec de integro resiluere ausus e sed a b c Area e regionesti, sius permanet murus. Haec Procopius. Quae verba ideo ad posui,quod usq; ad nostra tepora,adhuc ea muri pars supersit,ut a Procopio describitur,appellaturq; a Romanis murus inclinatus, Porro aute ea portula qua supra Pinciana fuisse scribit ide Procopius, omnino es se desiit A porta Collatina exiit via eius de nominis , de qua Frontinus libro primo de aquaeductibus sic ait: Aquae Alsietinae AugUae ramus proxime di Collatinam accipit fontem M. Item, concipitur aqua eirgo

93쪽

dia Collatina ad milliarium oflauum pagusiribus locis me. Haec autem via non procul ab ipsa porta incidit in viam Salariam

Collatinam proxime sequitur porta antiquitus Agonesis, post Quirinalis,deinde Collina, postremo Salaria appellata. 3ex. Pompeius: Agonia (inquit su-crificia, quae siebant in monte; hinc Romae mons Mirinalis io Agonim,m Collina portu nensis. Et alibi Quirinalem eam quoque vocatam fuisse his verbis docet: Miarinalis porta die Fasiue quod ea in coirem Quirinalem itur frue quod proxime eam es Quirini acellum. Agonensem autem idcirco appellatam scribit, quod inundato circo Flaminio,agonales ludi,qui in eo celebrabantur, extra ipsam portarentur, ludosque ipsos ideo agonale

esse dictos,vel quia locus in quo initio facti sunt,su rit sine angulo; vel quod iis ludis rex hostiam immolare solitusesset, quam antiqui agoniam vocabant vel*quod in montibus, quos agones dicebant, ferent.Ex .

Quirinali aute vel Agonens, Collina a collibus Quiarinalissisquilino,& viminali; vel ab urbis tribu, & regione in qua sita erat, quae Collina dicebatur, deinceps longo tempore appellata es: Per Collinam portam scribit Liuius libro V. G llos Senones urbem in gressos,eam incendisse, de qua saepissime etiam alibi

mentionem tacit. Et alio loco: Quum muros inquit m turres quae sunt inter portam Collinam h Usuilinam, de coelo essimi taecta. C cetera S

Ouidius IIII. Fastorum Templa frequentari Collinae proxim portae

94쪽

- ROMAEt Iuvenalis Satyra VI

Proximus dissimnnibal, stantes Collina in turre mariti

Haec posterioribus teporibus a via, cui imposita erat, Salaria appellari coepta. Procopius libro primo de

bello Gothico: Belisamus interim Pincianam mproxima huic ad dexteram Salariam portam tenebat , disii pectiores necessarias. Et paulo poli: Apud Salariam autem po iam, vir quidam procerae staturae Gothus crebrius sagittan- O do proflugnacula infestabat, C c. Salariam autem viam a Collina porta initium habuisse , refert Tacitus lib. XIX. t tran inersis itineribus per rarum Sabinum , dia Sat laria Drbem introirent. Et paulo post Tertium agmen per Salamam portae Collinae appropinquabat De hac Sex. POMyeius: Salaria dia Romae est appellata, quia r ea Sabinis tamari deferebant. Et Strabo et Rerum sinci uit scriptor Fabius auctor est, Romanos tum primum diuitiarumsensus ac episse, am Sabinorum potiti sunt geniis per ipsos dia Salaria, in quam apud Heretum Sabanorum bitum lupra Tiberim sto iacentem Numentana incidit,non magnae longitudinisstrata est,ex eadem Collena porta inchoans Martialis Illic Flaminiae Salariaeque Gestator patet essedo tacente

Plinius libro XXXI. cap. VII. Sal( inquito magna apud

antiquos auctoritate, sicut apparet ex nomine Salariae diae,

quoniam illa sal in Sabinos portari consueuerat. Prope hanc portam fuit templum Veneris Erycinae; cuius Liuius, Strabo , Plinius, & alia veteres scriptores meminerunt.Extra eam vero fuit templum Honoris,deso quo sic Cicero secundo de legibus: Nesis extra pomtam Collinam aedem Honoris ' & aram in eo loco fuisse

95쪽

inuenta,in qua scriptum, domina Honoris; ea caussa fuit aedis eius aedificandae:sed quum multa in eo loco sepulchra fuissent, exarata sunt,statuit enim collegium locum publicum non potuisse priuata religione obligari. Via quoque Salaria ad secudum lapidem : fuit insigni& magnifico monumento sepultus Augusti to-sor Licinus, vir iis temporibus ditissimus, quem satyrici insectati sunt,& Varro hoc epigrammate, ut est apud Cornutum,acerbissime perstrinxit

Marmoreo tumulo Licinus iacet,at Catoparuo et o. Pompeius nullo, credimus esse deos

In eadem via prope Anienis ripas fuit etiam C. Marii VII. cos. sepulchrum. Eadem via ad tertium lapidem supra Anienem extat pons eiusdem cum via nominis, quem cum ceteris Anienis pontib. a Gothorum rege Totila (ut refert Procopius disiectiun , restituit Naries Quod etiae hae duae inscriptiones, ab utraque eius parte incisae demonstrant. In dextra enim est haec, quam ne concisam ponerem, sequenti pagina integram concinnaui

96쪽

ROMA

IMPERANTE. VN PIISSIMO. ACTIUUMFALI.IVSTININIANOIp.AvGANNO. xxxvissiN ARSES. VIR. GLORI OSI SSIMVS. Ex PRAEPOSITO. SACRI. PALATII. EX. CONSATQUE. PATRICIVS. POST. VICTORIAM GOTHICAM. IPSIS. E T. EORVM. REGIBUS CELERITATE.MIRABILI CONFLICT v ro PUBLICO. SUPERATIS. ATQUE PROSTRATIS LIBERTATE. URBIS ROMAE. AC. TOTIUS ITALIAE. RESTITUTA. PONTEM. VIAES ALARIAE. VS QVE.AD. AQVAM.A.NEFANDISSIMOT OTILA. TYRANNO. DISTRVCT UMPURGATO FLUMINIS. ALVEO IN MELIOREM STATVM QVAM QVONDAM.FUERAT. RENOVAVIT

Asinistra vero leguntur haec carmina

97쪽

ria autem ex urbe in Sabinos sic exibat, Antoni-

In hac via ad XIII.lapidem ut Vibius,vel XI ut Liuius; prope Alliam flumen victoria contra Romanos potiti sunt Calli Senones. Quare inter eam, & Tiberim fuit lucus permagnus, in quo Romani Lucaria festa celebrabant pro eo quod victi a Gallis ad Alliam, fugientesque e proelio ibi se occultauerunt, ut auctor est Sex.Pompeius. Allia autem flumen e Crustuminis montibus praealto defluens alueo, haud multo infra hanc viam ,Tiberi(vt prodit Plinius miscetur. De hac via mentio est in antiquo hoc epigrammate ita

CURATORI.REIP.MEDIOLANENSIUM CURAT. REI P. NOLANOR VM. PRO COS , PROVINCIAE . NARBONENSIS. LEGATO. AUG. ET IVRIDICO ASTYRIAE. GRAECIAE. CVRATORI. VIAE SALARIAE CURATORI.REIP. VRVINATIVM METAURENSIUM. LEGATO. PROVINCIAE ASIAE PRAETORI. TRIB.PLEBEIno Pio in itinerario auctore Ex urbe

Heretum vicum nouum Reate Interocream Falacrine

vicum Badies

Adcentesimum

98쪽

De Giis Quinctia, di Iunia Viarum Quinctiae, & Iuniae meminit libro primo

antiquitatum Dionysius Halicarnasseus. Quas idcirco hic adposui, quod eas e regione huius viae fuisse aperte innuat,quum ait Palatium qiridem quinque Odi inviis sis( haec urbs Aboriginum erat )a Reate dispans, de nunc etiam a Romanis habitata, Diae vitrei Ahae proxii Q mum Hinc ipsam,ex antiquo P. Victoris manuscripto codice eandem cum Nomentana esse quibusdam visum fuit, quum tamen ex eius vulgatis codicibus diuersam fuisse costet. Ad haec Dionysius e m(inquit ) rursus stadiis LXXX. dia Iunia eundo iuxta Coratum montem Cursu es nuper diruta. Quibus verbis colligitur, viam quoque Iuniam iisdem regionibus fuisse. De iis autem viis quid praeterea asteram, non habeo. De via Quinctia metio est in hac vetusta inscriptione

De porta Viminali, Nomeritana Viminalis porta Collinae succedit, eiusdem curri monte,in quo sita est,nominis,n quo & nomen sortita est. Sex Pompeius; Viminalis inquit porta, Odi collispo appellabantur,quod ibi diminii hi afuisse di eiuridii est ara Io ui Viminio confecrata. Hanc regu tepore in aggere

Tarquinii fuisse Strabo iis verbis prodit : In aggere

99쪽

autem messio tertia es porta, eiusdem nominis cum colle i nunali.Tertiarn autem dicit.quod Flumetana ,& Collina tum ea priores essent. Collatina enim tunc non erat, quae postea in ampliatione murorum urbis fuit interposita. Huic portae nunc S. Hagnetis, a proxima eius diuae aede nomen est. A Viminali aute porta incipit via Nomentana , qua iter erat Nomentum Sabi .norum oppidum. Haec alio nomine Ficulnensis appellata fuit. Liuius libro III. ait: Via Nomentana, cui tu Ficulnensi nomen fuit, roseim,castra in montes acrolocauere. Haec, ut Strabo refert, in viam Salariam apud HeretuSabinorum oppidum supra Tiberim iacens incidebat.Ouidius IIII .Fastorum

Hac mihi Nomento A omam cum luce redirem obstitit in media candida turba dia

Extra portam Viminalem Naeniae deae sacellum fuit

dedicatum,ut refert Sex. Pompeius. Naenia autem est carmen,quod in funere laudandi gratia cantabatur ad tibiam. Sunt cliam qui eo verbo finem significari putent. Quidam volunt naeniam ideo dici,quod voci similior querimonia flentium sit.Haec autem dea cantu querulo a praeficis mulieribus aduocari, ut funeribus adesset,putabatur. Deorum enim quos obesse arbitrabantur templa secundum stationis decorem extra urbent ponebantur. Et si autem in Palitio Febris aram,in Elquiliis malae Fortunae, ad Auetini radices Scordiae templa locata fuerint,ea tamen non ut opem ferrent,sed ne obessent, numina colebatur. Ea via ad

secundum lapidem visitur adhuc templum sphaericu quod quidam Bacchi esse scribunt, sepulchris Con sonantini familiae inlustre. Quod nunc in eius sorori

Constantiae honorem dedicatum est, Non longe ab

100쪽

ROMA D

hoc templo alius pons Anieni impositus est, a via nomen habens,quem sicuti Salarium a Totila bello Gothico confractum restituit Narses, ut Procopius prodit.Inter Salariam, & Nomentanam vias quarto ab urbe lapide,fuit suburbanum Phaontis Neronis liberti. quo,ut Tranquillus & Eutropius scribunt, Nero fugiens,quum a senatu hostis iudicatus esset, se ipse interfecit. Huius viae mentio est in hac vetusta inscrip

CN. MUNATIVS. M. F. PAL. AURELIVS BASSVS PRO C. AUG. P R A E F. F A B. P R A E F. C O H. III SAGITTARIORPRAEF. COH. ITERUM UASTVRVM. CENSIT GR. CIVIUM ROMANORVM. COLONIAE. VICTRICENSIS. QVAE. EST. IN. BRITANNIACAMALODUNI CVRATOR, O VIAE. NOMENTANAE PATRONUS EI SDEM MUNICIPI. FLAMEN. PERPETUUS D V V M. VIRALI PO TESTATE AEDILIS DEDICATOR IIII