장음표시 사용
441쪽
sus est in a. dict. 3 qi est. σ
e lectuales, vel praeter illas alta sit ponenda qualitas quae proprie sitiabitus, piaesentis controuersia status est iam posι io Avicennae. cuius memittit D Tho. n. a a quaest de vera tale, ari 2 desin dist. 3 quaest . at et singu-- latis est Mab ichola philosophorum iam diu relegata nemp intellectum nostrurn peto fluxum separatae cuiusdam intelligentiae recipere si . cs, neq; eas retinere post intellectio. nem, sed de nouo iterato accipere e continua autem receptione facilem reddi ad reci. piendum d hanc passivam facilitatem esse habitum : cum tamen habitus ex parte polen Resutatur teneat, in quantum est principium acti. uum operationis, eam ad eliciendum actum determinans vade friuolum est in sola passiua facilitate eum .constituere, praeter quam quod facilitas operandi usu adquiritur, recipiendi minime. Hae igitur exclusa positione huius contro. uersiae decisionem nec expressam, nec insinuatam inuenio in doctrina Aris sed cum habitus intellectitates posuerit nec verbum de eorum quidditate protulit a temporibus autem D. Thom coepit in schola eius: gitari. ex diuersis suorum operum testimoniis opinionum diuersitas inter alumnos eius orta est.
Collectionem specierum interstibisium e se
habitu Gentia uadetar. CApreolu enim quaest. 3. prologi senten.
tiarum, cum multa in fauorem vitiusq; secunda
partis retulisset, in eam partem magis incliniar, quae docet specierum intelligibilium congeriem esse habitum intellectualem & nocl. aliam qualitatem eis superadditam: I hec fuit Nominal sententia Nominalium quam non blum sequitur, sed egregie dcclarat, atque confirmat Paulus Sol in γ 6. metaph. quaest ' ubi il. lud in primis adito alid a censer, species intelligibiles duplices esse quasdam simplices
simplicem rei quidditatem vel accidentiar praesentantes quibus mediantibus eam simplici notitia percipimus. 5 eiusmodi sunt, quas intellectus agens absti alii a phantasma tibus, ut specie honum, aut Iconis: aliae sunt
specle compostae vc coinplexae rem con positam repraeser. mea, quae ex simplicibus fiunt i formatus enim intellectus speciebustio ininis 5 risibit .s hanc compositionem forinat, homo es iis bilis quasi ex multis simplicibus vitis ni peciem compositam con-st: .uens inter utramque vero illud esse discriminis dolet. quod i inpleva intellectu agemti coinplexa velis a possibili per apprehensonem ' iudicium formatur unde infert requiri species simplices ad constitutionem habitus, non tamen esse habitum nisi comploxas, non quidem mn se acceptas sed ordi natas ho modo . ut postquam intellectiis
agens possibili impressit species simplices limminis, rationalis .in capacis disciplinae, per
apprehensonem, iudicium ac disclusum tales ex eis compositioncsictinet, eoad constitutionem detrionstrationis ordinet, omne animal rationale est capax disciplinae omnis homo est animal rationale ergo Omnis homo est capax disciplinae, de rursus speciebus admirati ui atque risbilis acceptis, eliciat, hominem esse admiratiuum,4 risbilem. Te suo ordinEperessentiam demonstrat primam passionem . de per hanc secundam, &ex haetertiam, sicque de caeteris.' hoc modo ordinans species omplexas habitum scientiae constituit, itaque species complexae principiorum, d conclusionum, quae per diuersas demonstrationes suo ord te ab eis derivantur habitum scientiae constituunt absque alia qualitate eis superaddita, tantundemque de caeteris habitibus inici lectual bus suo modo iudicandum erit, viti licet importare singulos species complexa in recto, de in obliquo ordinem, ratiot.e cuius unum per se habitunaessiciunt.
Haec sententia videtur propriam ho m. multis suae dominae locis, quibus tam deponeratione habituum intellectualium . quam de augmento loquitur, degeneratione quide
442쪽
a scripti ve iba Scientiapotest aeter feexndunisti Hi, cra cum Liquis ρ are concit sones Gestrue. tricae ad discit augetur in eo hidiim ei. sdem scientiae sic Amaleciem, cinc Et clarius, rart.qu. atile. r. Docet habitum scientia augeri, ex eo. quod intellectus aget spost prima species antelligibiles abstractas a phanta ratibus potest alias, atque alias abstrahere. Quibus inspecierum complexatum multipl: catione incrementum h. bitus ponens, no aliud esse ab eis
dem spectibus profitetur. I. Ratio. Et ratione probatur. Quia nec generatior habitus nec augmetum eius bene intelligitur posito quod sit aliqua una qualitas speciebus superaddita: non generatio. quia non videtur possibile, nam simplicem qualitatem tot obiecta diuersa. quod subadaequato eius descie-tia comprehenduntur, respicere posse vel ad eam cognoscendam potentiam inclitiare, seda . necesse est tot ponere qualitates inclinantes, quot sunt obiecta, de hoc est, quod ponimus dicentes habitum esse ordinatarum specierucongeriem augmentum etiam non videtur intelligibile, nisi d catur per noliam specieruacqu.utionein fieri, sic namquc bene i. telligimus maiorem esse vel persectiorem scientiam , quia ad plura obiecta per nouas flectes
eos o cenda exi ea itur. Eandem au ena qua-l uatem simplicem ad noua obiecta et minari in possit, de est iram vel noua pars ei adii.
tur.5ctu ne noueri eade. vel si triplex sed coposita, aut non additur, tunc sine P ditione non in elliditur. O. ano nolia obiecta te spiciat, quate dicendum ist collectionem spe-
ei erucia potius qua aliam qualitatem superadditam csse habicum.
Veii seni P ξ unda opinio tenet intellectitatem habi tum qualitatem esse distinctam, atque su-
peradditam specicbus. per usum earum acquis tam hanc sequitur Heticus and quod-
l. b. s. q. .. ocea discipulis D. Tho. Fetrat r. lib. contra seni cs6. Magist. solo quaest pira m tali Calet. . a. quael . ari cle moderni
es, inaes post ipsos accipientes absque dubio.ex Iecunda. νD. Tho qui eodem articalotria de habitest tellectuali docet in corpore primum nempe, sie simplicem qualitate, quod probat ex simplicitate sub: ecti nam intellectus non est mestiplex, sed una simplex qualitas ergo talis erit habitus, cum persectio quaelibet suo sit persoctibili propoitio nata & quemadmodum intellectus ait. consideratur ex parte obiector ad quae se extendit. 3c ex hac parte quandam habet multiplicitatem extensivam: rursus,
ut est in se quo pacto una simple potentia est sub unitatione obiectiva, multa respicit pari ratione habitus ex parte rerum, ad quas se extendit potentiam inclinans, multiplex quodammodo est sed quia sub unica ratione obiectiva respicit omnes, in se est una qualitas simplex ex qua distinctione simplicitatem habit' artus inset hisce verbis Inde ed, quod has irim est qualitas ρ ex , non constituta ex
pluribi habitibus, etianas ad mi hase extendat, me. Haec D Thom ex quibus euidenter deducitur habitum non esse congregationem
specierum apud ipsum. cum non admittatio, positionem, ex multis habitibus partialibus: species enim lures eunde' bitum coponere repugnat, nisi tanqua partes eius integrantes: in solutione ad primum generationem habitus intellectualis seri negat per successivana productionem partium, sed unius eiusdemq; qualitatis simplicis, quam non habere statum. dc pei sectionem habitus docet, quousque ste uens vias eam corroborat, atq; 6firmat, ae melle mobilem a subiecto reddit Aetandein solutio ad, de augment eiusdem habitus sic loquitur Ize qui in aliqua eientia acquirit per demonstrationem sciem iam conclusionis nisu, habet quidem habitum,sed imperfecte . eum vero
acquirit m aliquam demoni bationem eientia conclusonu alter uarieneratre in eo alitu
hiatim sed habilim,quiprius inerat,sispersessior, vi pote ad pluras extendens. c. Quae absque dubio stare non postiant cum opinione prφc denti, de specierum congerie, nam si haec esset habitus, cum successue acquirantur singulae species augeretur habitus ipse per aggener tionem multorum habituum partialium, sentit ergo αThom. species ad generationem habitus esse omnino necessarias sed aliam qu
litatem per usum earum comparatam vere, Icproprie si habitum: de hanc sententiam tanquam veram. D. Thomae propriam ampi uimur, quam his rationibus confirmare , lania 3 Habi-
443쪽
Habitus intellectuales non habentiata natura, sed usu atque exercitatione comparantur it communis consensus totius Per: pati.
ticae scholae tenet sed species in elligibiles maesupponuntur avibus, ergo repugnat es ienabitum . Probatur minor. nam intellectus sicut quaelibet alia potentia cognoscit tua non operatur, nisi prius ei coniugatur obiectum. x utriusque etenim coniunctione fit nutu principium totale . atque lassiciens actus. sed obiectum coniungitur poleatiae mediis speciebus tanquam virtutibus propriis.ergo prius sunt species ordinatae in intellecta quamat tum intelligendi eliciat, cum ergo habitus generetur per repetitionem a tuum, sequitur plane non esse species ordinatas, ted quid possetius per earum usum genitum. Et coli fit m. quia intellectus insormatus speciebus effective producit actum,ergo setiam quod exactibus iesultat, nempe habitum, qui sicut est effectus potentiae, lac etiam p. cIeila, quibus informatur. diuersae igitur qualitate
sunt species ab habitu sicut causa quaelibet ab effectu distinguitur. Secudis. Habitus est qualitas, per quam se cile, prompte, cum delectatione operatur potentia, sed stat intellectum esse insor maius ciebus,d adhuc non habere facilitatem ad
operandum, cum eam comparet per freque a.
tein usum ergo facilitas distuicium quid est ab speciebus oldinatis. atque adcis habitus p. inqui plamet facilitas est.
Probatur tertiis Ex modo auῖmenti,seu intensionis eiusdem habitus Bifariam enim augetur qualitas, secundum intensionem, oc extensionem: extensio qualitatis fit per iii formationem diuersarum partium eiusde subiecti, si corporea sit, nam spiritualis sic ut .eius subie .partibus caret. Exempli habemus in calore manus,vel capitis cum ad manu in altera, vel pedem extenditur, augmentum hoc fit per addictione nouae partis fornaae de potet anous pariis subiecti, o si qualitates spiritualisses quales sunt habitus intellectuale, de qui b
loquimur augetur secundu extensionem,exeos ad noua obiecta cogitolcenda terminatur intenso autem propria qualitatis est . quado eadem pia existens, d circa eandem parte subiecti perficitur. in habitibus quando circa unum. idemque obiectu micis ectius cognoscendum , hoc est clatius, vel distinctius, vel acilius, iuxta modum concurrenda e.
iusdem habitus ad illius cognitionem, sed si
obiecta, nequaquam iecudum intensionem,
nam species intelligibiles perirequentem sum non perficiantur,cum sint simplices quaedam obiectorum cpraeleirtati baςs, inon recipientes magis, Jc minus, necent, ex usu ea. rum crescit repraesentationis persectio, sed omnino naturalitς a principio productio nis habetur tota.&solum vnapcrsecti ut alte ira dicitur , propter maiorem persectionem
causae, a qua producitur, Obiccti quidem IcIuminis, ex quorum influxu imprimitur,nori est ergo designabilis modiis intensionis inter . lectualium habituum ab hac sententia, qu aeponit esse specierum congeriem, vel multitu
Illud et .im, quod Sol etinas vi huius argu Contra sintuenti oppressis admittit, nempe species ipsasin;endi per sum, simplicitati.atque indivisi sponsione
bilit..ti ea tum aduersa iur, nam cum ci resentatio sit naturalis, Ic ex sinapi: ci ot auo 33.
ne speciei ad obiectum desumpta, nil mi- de abitu, nec per illuni potes crescere, vel intendi, poneda est igitur quaedam alia qualitas per sum specierum, vel actuum sequentatio et nem acquisita,quae vere. proprie sit habitus haec autem non est aliud in intellectualibus, d moralibus habitibus, quam sacilitas. pio ptitudo operandi circa proprium obiectum.
quam eorundem actuum re citi Operficit. nai a quo .agis actus piae sertam intensiorcs multiplicantur,in facilio reddi lutio: eiit a.
ac promptior ad futuros elici edo in quo co- sistit intensio, vel augmentum tib bilus. His rationibus unam aliam adiutigere pia Vltima a cet, non solum praedii atra sententiam corroborantem, sed plane ostendentem nisi aterii oppositae est autem talis. intellectus nostet ouas sortitur operationes. videlicet apprehentionem. iudicium . postquam enim obiectam per intelligibiles species apprehelidit.de veritate illius iudicat, quod ea quas sententiam ferre. itaque iudicium praesuppo iii apprehensioncm, dc in utraque apprehensio ae deridet intellectus ab alio in apprehensione quidem ab obiecto mouente per species mediis phan lasmo t.bus, a quibus abstrahuntur,unde Aristot. hoc. alib. poster cap. i rac si de anima
444쪽
In vilicio veto pendet intellestus ab appro ae penetrandi naturam obiecti. Concurrithentione in geliere causae materialas . quia etiam faei litas do uompritudo acquisita per non iudicat, ridere, vel materia appre repetitionem actuum, qua informata poten-henia dc quia apprehensio materialis an tia facile prompte, Accum delectationem tu in civis iudicii est non sussicienter deter peratur, ex parte autem obiecti concurrit eiusmin ut iud cair dum in quo no natura formaliter scibilis, vel intell: gibilis. ua, itas est, cum multibe certe sub ratione formali aliorum habituum,1 ne anprehendentes in iudicando errent re intellectualium: concurrui etiam species eiu q3 ritu er praeter intuml bet cm tanquam virtutes propris, quibus mi is
ordinata . aliq i id ex et intello coniungitur po enita . .
eius a quo per modum esticientis determine es . Ex hi autem quatuor certum est, nec poten re eboistuc aliud: cium se cum ipse indi Te iam neq; i, biectum esse habitum: de specie hiel si ad bene vel ira c. facile, vel d Grile bus etiam non minus est colurn actu a Mob eium iudica adu notae auten no potest eta obi: habitu similitudine' bet' nam cumpi pri esse habita. Baan. rod solum concurrit rei donte spes ratio habitus sit esse qualitatem esiscite mobici ad , picti ensionem, Ic eadem ratione ciem a subiecto, id habent species , quae postia non potet esse speciei ipsa liprehensioni quam Diti et in primuntur dissicile, vel nun
dumtaxat deseritiese, ero aliud ponendum quam abolentur. Et ruisus cum propria con est, a quo suilicia liter deterininetur. facili tres ditio h. tus sit determinare potentiam ad ad iudicandum reddatnti 5 hoc est propriu: 4ctandum, eande a conditionem suo imodo munus habitus, inli consistit eius necessi sortiuntur pecies, quarum quaeliber determitas ex quo etia. ndepte henditur falsitas of nat intellectum ad ope adum elida obiectum positae sententiae quae cum ponat determi per eam repraesentatum, eum sit dele indisse inatiuum intellectus pro apprehensione nem, ciens ad opeiandum circa omnia dc propter
speciem, nullum ponit pro iudicio se te do maximam similitudinem cum habitu in his
in quo maior est. 5: noua dissicultas quamn tr:bus consistenteni reducuntur species intel opotest vincere species ligibcles ad speciem habitus in praedicamento Confirmatur demum haec sententia,ex si qualitatis. Sed in hoc cernitur maximum dis i cibi, m militudine habituum supernatu talium ad in crimen interutrumq; quod propriissimacis' tellecturi pertinentium . quales sunt diuina si ditio habitus est subiectum disponere, ut bene, des. do mum scientiae sapie .ciat. 5c intellectus vel male se Faberat in Ord: ne ad aliud, ncmp hibi 37 deqitibus certum est in scholi Theologorum operationem, qua conditioni e carent absque eis quasdam qualitates ab specicbus distin dubio species cum apertum sit intellectum clas. non soluin in hominibus per species a re eis adhuc informatum posse bene de male bus desumptas cognoscentibus, sed etiam in perari, errare enim potest intellectus specie Aroelis. quias a Deo infunduntur Tantun informatus.&aliquando errat Per habu tum habiisdem ergo sentiendum est de hii ibus natu vero determinatur addene operandum, repu delet ina ratius. Somo alibus, eum uniuersaliter vetu gnat enim intellectMm ex habitu intellectuali ibotetia. sit supernatu talia, quae Deus operatur in ani scientiae, vel intellectus vel alterius cuiuspiania, naturalibus accommodari male operari. dc si operetur ex habitu opposito erroris, repugilat operari bene, Determina-
Sola turfundamentapriorus tuentia tur rursus ad facile prompte aedelectabiliter Moperandum, quod est etiam bene operari, nam resolutio::em autem argumentorum dissicultas malum quoddam est, itaque species ' iam deuenientes ut germanum ea doerminant intellectum ad operandum sim sumi Thom eliciamus. ωprior pliciter, non ad bene, vel male operandum: testimonia cuni posterioribus compona perari praestant non tamen bonum vel malumus, obseruandum est, ad quemlibet actum se in operationir de cum utraque silesii ntia- habituum intellectualium quatuor concur iis, propria conditio operativi habitus sorere . duo quidem ex parte potentiae, octo quitur uideter species intelligibiles non essetidem ex par e obiecti ex parte quidem in h. bitum', sed aliam quelitatem eis superaddute lectus concurrit lumen intellectuale ipsius, tam praedictas conditiones habentem.
quod non est aliud,quam virtus Percipiendi, Carte.
445쪽
cies dican habitu explicatam vocantur species saepe habi tibiis cognita . Caeter uim cintensio tron est in- tu habitus tus. unde D. Thomas prioribus illis locis in telligibilis, cum non iacit nou. sobiectis copD.Thomas quibus de natura habitus intellectualis ex pro nos cedis quam a eisdemit: sectius posita sit ex lieatur fessis non dissetebat specierum congerie vo nec species intelligi es in te soni rapai Modo. eauit habitum, similitudine qui deii .iton pro ce sit c stendi trius I rusta aut ea i ii pli-prietate.quousque exactum de habitu disputa ci qualitate speciebus supcrdddita. quam sim , tionem in posset lotibus instituit, tunc enim quens actuum repetitio c. si it etiam circa propriam quidditatem, Jcissentiam eius secer eade inibi effa optime explicatur inici o h nete ab aliis oportebat,aedistinguere ab specie biius in eade psi seritone facilitatis peractiubus,cum quibus tantam liabet umilitudinem compuata coiisnens. Accedit illud, quod in more positum est a r
i. Modo. pud Aristote LM alio grauissimo Dinoxc . QVAESTl O TERTIA.
ubi non ex prosita sed cursim de re loquuntur, circa quam diuersae Opiniones versantus,
modo iuxta hane, modo iuxta illam loqui. πω f crens diuisio habitus im uousque suo loco, ac tempore quaestionem teluctuam Pt xsoleti posi
iscutiunt, tune enim propriam sententi)m tu in quinque in membra, in- proferunt, eam a caeteris scparantes. Id autem
fecisse in hae rei Thom euidente probat cycctum saZientiam scienIM, testimonium illud. quod nos ex liba contra prudenIIam,c artem.
gent in fauorem prioris sententiae retulimus,
ubi habitum esse ait ess e. vel passivam habilita Rationes iandi eruntur. tem recipiendi species intelligibiles quod sui placitum Avicennae. iam a se refutatum in Tainne diuisionem attulit Aristote esti.
sententiis,&quaestionibus de veritate, vel spe Et hic cap. 3. aliqua ex partei Lb. cierum congeriem, nihil tunc de habitus esse Posterio. cap 26 ad finem, cuius sumtia determinans . fed deteriminaturus postea cientiam Nerito indLbium reuocamus, nam in propriis locis praeter hos quinque habitus intellectuales. pluVel de inu sensus D. Tho in prioribus locis res esse videntur ad eos non reducibiles. Et instulis se causalis est, species namq; bis bitus sunt causa,i primis si de humana habitu, st, quo asscuti Aiob. xii OD.Tho deo causaliter vocantur hi bitus, sed sensus p mus his, quae zb homine fide digno testifica muri. steris loci, in quo ad unguem examinatur pro tur. Et cum vera prudentia sit si de dignis ei: pria natura habitur, formalis. Ecce quo pacto dere sequitur fidem humanam si non soludiuersa testimonia Thom. ad concordiam habitum, sed irtutem in te. cc ualem tantun reuocantur,4 ex poster ictibus costa propria delinque de habitu opinionis, quo probabili-- eius sementia. busa issenti inur,censendum erit quod autem Argumenta autem eiusdem sentcti non ad nullum ex quicque reserantur,itotum erit.
est di incile soluere, nam generatio habitus,e si imperfectissimam eotum conditionem petλ humen usque argumentum longe melius intelligun pendamus, quae alis est, ut non repugnet eisiorum solitur, si ponamus h -bitum esse qualitatem sim subesse falsum, cum tamen quinqi, illi habi. plicem, quam compositam ex multis specieb', asceri sint, euidentes atque adeo semper generatio quidem . quia una simplex qualitas veri. producta ut ex D Thom doctrina attulimus Secundo experimentalis singularium no . multato: est obiecta cspicere, sub unica for titia certa euidens est. 5c tamen non est ζζuddum mali ratione obiectiva a qua unitatem acci scientia neque aliquis alius ex numeralis ha - S in pit ipsemet habitus comprehensa, quo pacto bilibus Non scientia sapientia, aut intello non multotum . sed unius obiecti rationem tus,quia isti circa uniuersalia vel santur, non sortiuntur augmentum etiam non solum in ars, vel prudentia quae licet versentu circa s. telligitur melius sed certe lux' priorem sen singularia, pract: ce tamen , experientia verotentiam penitus est intelligibile, nam per no speculatiua cognitio est, insufficiens igitur e-uum specita aduentum intelliat pol st ma rit ex hac parte diuisio.
446쪽
ora, nempe intellectu sapieritia . . . s. ccialia.
bitus sulit . peculatrui ut docet plane II. Tho. . quaesi s .articu a duo autem posteriora scilice pri identia.' ars. prastici, cum circa sintularia modo,& fine operabili versentur, quoupposito non habebunt in hae diuisionei cum scientiae practicae ut Philoibi lila mor . ii , acaledicina ex ea parte . qu . scientia practica est, ne non D. alec ica. qu,n inter practi cas scientias reserunt multrina in eiusuod scientiae non sunt habitu practaei .siquidem non versantur circa iiii gularia, ut prudentia. 6c ars, sed nee speculatiui . cum de operab libus, dc modo operabili rarunt. salieni in uniuersat de ad singulares operatione prsa anc las, vel dirigendas, tanquar ad proprios ordirientur sines deficit igitur aliquod mora brutri huic diuisioni. Postremo de habilib.i si per naturalibra. IV. Argu ut fide divina.do iis intellecta laus. intelle.ctus. sapientiae, Iesicientiae specialis est dissicultas, quos licet Aristo eles non agnouerit.ce tum tamen est ad hanc d uisionem pertinere, cum sint virtutes in te lectuales, vel certe vitio tuti bas intellectual bus altiores . oporte bit igitur nonnulla membra ei addere, ut sciens reputetur.
Explicatur si cientia diui parus, e tria
EA M nil lominus tanquam suis cien
num tanquam certum praesuppo ait, nempe diuisum eius ile hiabitis m. qtro utens intel ' sim te inper d. cit veram, ac si dicamus.quo intellectas omnino determinatur ad verum, istianique solus persectione: a virtutis in tene.ctu .lis item et r. si Aristoteli credimus, qui V rurem dentilens a. lib. Phyli texta dicite se dispositionem persecti ad optimum,esta
tem Optimum intellectus verum in fallibiliter artiriere aqua perfectione lono absunt susp:cio fides huina , copinio. quibus non repugi, at iubesse falsum, unde fit a ratione tiam habitus inteli'ctualis degenerare.ac propterea a praece delati diuisione merit, issi ab
eodem Aristo et hisce vel se iuste id i depulsas: Nam existimatione, opinione feritaiest
praesupposito sollicientiam diuisionis sussie eril
hoc tete modo colliatim Thom. ubi supra opis dii iis timum intellec us est veram infalli b: liter o ni scolligi gnoscetrimi od uniuersale is vel singulate si virauersale aut per se cogito scibile, hoc est nopcim edium, sed ex sola notitia erratinorum, proquDponitur prima virius intelle ualis. quain via eamus intellectu seu habitum principiorum. vel no est per se notii sed per diccursum, dotu aut pr supremas causis demonstratur. 5 ponitur pro eo secunda.quaed itur
pie. itia. aut per inser: Cres,ac par. icta .res. ponitur tertia. quam communi nomine appellant scientiam ess velo si irgulare sit, aut aibile est circa quod agendam . vel diriget
dari veliantur internae actiones. ponit ut pro prudentia: vel factibile piro iurationes
cxternas. ponitur a s nee est aliquis alius habitus perducens intellectum, aditi nil bblem notitia veritatis praeter hos quinque. Primum g tur,& secundum argumentum Ad t. Scrisoluit praemissi fundamentum nec e .rri co respond. nitio inteller ualia quaecunq re ad praesentei uisionem pertinet, sed certa solum .d infu-libilis. dc quae rationem habitus intellectualis.
virilitisque per tingit,unde ex desec: primae conditionis x luduntur illae quibus nisueti subesse mest de ex defectu secesidae experimentalis aetat one virtutis dege erans. qua
quam nonnihil habeat similitudinis cum sci. entia cuius ad eam reduci potes . Libet postremum argumentum prius. qua Ad postre,
tertiuin diluere. quia prolixior est huius solu mum. tio. Dicendum est ergo eiusmodi Aristotelia D diuisionem solos habitus intellectuales. qui sunt naturales vel morales virtutcs, comprehedere cum supernaturales non axi ouerit ipse: quas tamen ad praedicta membra sic reserre possumus . v d uina fides quae sine aliquo discuti utassentitur supernaturalibi is verita tib ad intellectum per si in ilitudinem tedac ur. dc pariter lumen Gloriae, quo medici simplici intuitu Diuinam essentiam clare v. de Hieati: donum item intellectus diuinas veritates etiam sine discuisupe et rana: dona ui tensapientiae. scientis, ad sap:eu: iam .d scienti . quas perficiunt.
Prosolutione terti, sibi, rotabili
447쪽
rra Iat. I. De batibus. a. TER TlVM algumentum d scile est rationem prax se:entiae possibilem. Odeo
pto cuius tolutioue illa dili .nctio pra fiasiicienti xv, talis denon. Dietvi si uplici-ctici a quibusdam adhibetur, qua di ter quamuis con par ita adpr cita de comistingvi solet . in illud quod circa illigula nantc.n habiliatri si inpliciici pia t. cum . . Ontes actiones aut operatioties dirigenda . , . si nil secandum quid iraque praui cavo e liciendas pioxime versatur quod id copec catur iciem, simplic iter quae dei operabis et erra ita uiri nuncupatur. v. qucidi dem l in eo. rimn ita tractat. ac do atque in op in pia ticeptasticum, quia r Ax: singula xandi, quia lice non versetur circa praxim re n miatio. .em tan atri e rutius in ai: ud Mnpliciter. hoc est singularem operationem. Cimatio. rem quiden considerans non ita vcriat ut circa prax in ii tipliciter comi aragulare an . scd in comni uni vii uersales re tione F rculatiuarum serea arum , qua in rix
suus eam cisiciendi, vel frigendi trade s sinis sola veritatis cogi illo ei L. quod , is
l)m cst .luas practiculi seca idumi rid. ivit, ut ligoteles atque eius iuerpretes. Queniad.modum operatio in communi con scientias practicissa speculari v. d. stinguerct. siderata io vocari filii secundum qu :dpra di intra latitudinem cientiae, eas vocarent x s non en: mesiicitur aut da igitur praxiti impliciter practicas AEdae ex modo ciuiae aut operat: nisi in sineu lai practicu mi tales sunt adda tentia tria l. aluiu quae de re Fit ut priinum, qucd iae vocatur simplici quidem Opei .ab .li tractantes non inodo ucetcr, sol u.n repetitur in prudentia. 5 arte, sine operanda sed veritatem eo roscendi quo circa si igulares,in colat in gelveo ist a tractant, quas ideo non nisi seca:idii ut quid
ues ves Operatiotic es ficie ..das, vel Q. .- Iacti casa ari volunt. cetidas versantur. Practicu in post emum impellectum quidem . ac tale secundam quid Exquiimus in seiun , quod cum duo sint praparticipant cie uiae . vias vocare solemus tot habitus dura taxat nempe artem 5c pru- Practicas pro eo, quod clica Oblectuna ope dentiam . v voluit Aristoteles, sub eis non fabae versantur licet incommuni conside collocantur scientiae practicae cum sint habiratum modo' iidem operabili cum vni tu simpliciter speculativi, sed sub scientia intiei sales praestribant regulas . iuxta quassi, Ru communi, quae hib tu speculatuitis est. Llaris operatio praestanda, aut diris enda iii. dc ut intellectin princ piorum , 5 sapientia: sine .sem uin operatndi siquidem cuius rei gra argumento aut procedenti a practico sese: .liaetia praecepta tradant, tactis fiat,aut diriga ad practicum liabitus satisfceiis putant discritur mea traditum inter scientiam practicam
ILNotabiles Adnotant fecitndb plus requiri ut habi practicum habitum, quo ostend tu plus ad ' η'
tus dicatur limpliciter praehicus . quam ut praxim habitus, quam scientiae requiti unde md catur scientia limpliciter pra .stica cuius ea ad formam eius admittunt necaritiam isse est ratio, quιa habitu non repurnat circa sin con secuti nem ab inferiori ad supelius affir- 7 gularia proximὸ versati. quodo: nnino requi maiiu E. ma superiori ad insersus negative. . ritur ut practicus in pliciter dicatar re modo idem sensus letuetur eundem autemguat amem scientiae, cuius propria conditio senium seruari linit, si intelligatur , quod est de uniuersalibus agere nam de singulari quemadmodum scientiae non sunt directivae bus non est dcanonsitinio, neque definitio operationum nisi in uni ucisali pari ratione. ncque scientia quod considerans Aristote neque habitus practici, nisi circa uniuers si les, da lolum habitus practicos posuit, vi Iia, unde virumque attribuitur eis,eodem in delicet prudelitiam, di artem, quia his solis do utrumque imperfecte, im neutvim sui conuenit circa singulares operationes pro placiter, scd trumque secundunt, quid. xi αξ veilari unde fit scientiam noti esse habitatim simpliciter practisum sed faeculatiuu aeteri , quia in diuerso sensu loquimur. simpliciter,in tacti cum secundum ' d, cum scientias oppellamus practi caseo modo. ia circa praxim secundum quid versatur, quos bentia capax est practica rationis de hoc est, circa operatiotrem dirigendam in v cum habitus vocamus practaeos . eo etiam
niuersalo. Nihilominus latentia praestica sim modo. quo habitus eiica singulari , possunt plicite appeslaada ea cum lia ac inca habete iscctam. In tiaram rationemit
448쪽
cuResp. M. Piaueat. Probatur clici nibi Icolligaut in augmento, nam scientiae practicae su Atin iocida: medium inter artem. prudentiam .ex parte unius extremi, de speculati uas scientias ex parte alterius: ita ut comparatione unius extremi dicanturi lius habitus cognoscit tui quam operatiui ocrespectu alterius practici, Ic operativi. Et s bi statim obiicientes ex praedicta solutione inferri scientias non esse practicas simpliciter sed secundum quid, ut pote rationem practici non nisi secundum quid p rticipantes, quae non valet constititere habitum simpliciter practi cum Respondem negandam esse omnino consecutionem, quia in eo modo quo scientiae esse possunt practicae,aliae sunt tales per accides ex fine scientis aliae materia litet, & secundu ira quid ab obiecto operabili, non modo aut fine operandia siderata: at demum formaliter. dc proprie, quae ex propria natura, spretulit obiectum Gperabile in tractant illud modo operabili,d istae sunt, εcap pellantur sinis liciter piaclicae ad disserentiam aliarurn non tamen ad differen iam pri dentiae 4 artis, quarum comparatione non
sunt practicae si inplicitet .sed secundum quid de ideo neque habitus simplicite practici,sed secundum quid . ex quibus intelligitur stare posse, quod in ordine cientiarum quaedam dicantur simplicite practicae,non tamen 1ROI dine hab tuum.
ExAuditur relata doctrina. AC V a satis dicta, sed quae salsis
innituntur undamentis, argume to minime satisfaciunt. Ostendo prurvum , nam duplex est fundamentum huius sententiae primum nullum dari habitum, te, simpliciter practicum praeter eos, qui cire singularia & contingentia proxime veriantur, at ei videlicet. 5 prude latiam. sed omnes qui vel santur circa v .ii uersιlia etiam operabilia modo, in eo perandi. esse simpliciter speculati uos: hoc autem esse fusana sie pio . nam ut scienti stracticas interim omittam, de quibus modo ex controuersia eu: des est synderesina quae est h. biius, quo assenti mur principiis practicis viri inlibus ut bonum esse faciendum fugiendum malum le-tem Dei seruandam m id genus Hia,esse in intellectu practico vereque, ii, pliciter habitum practicum, vi comissi DAloi cholasticorui co zse teaci scin Prirtius
tim. i. par. quaestis articu l. tr. hisce et bis. σι- cur ratio spe lati ratiocinatur de pecularisam iis raιio practica ratiocinatur de operati. ι' ι , νον
Quae in eo fundantur . aod ad eandem po ostentiam pertinent conclusiones, triticipia, ex quibus deriuatitur , sed ratio practi ea rata inatur ex his princi , . ergo ad eundem practicum intellectum pertin bunt. sed in intellem practim non sunt speculatiui sed practici dumtaxat habitus, ergo synder sis erit habitus simpliciter practicus I 2 E. quaestiore arti c. ad 1 se se habere docet bi detesim ad prudelitiam, Mut intellectum principiorum ad scientiam, in eodem igitur
intellectu practico collocatur utraque. bi C tetan verba D.Thom. clucidari idem expresse docet, in haec vel bἀ: Proptereat Mint teli
ctica ab aliquibin principii jer se notis dedacatur, , quod ei imauini, non 6lefaciendum praeceptis Dei obediendam fore horum quidem , bιιιμ est Duderesis isse dico, quia finderefud ratione ratifica diβmgait, non quid in persu λantiam patentiae, sed per b biium, qui, ' cim; ammodo ι
gentu, sicut G bilitis principiormn peculatio, rem, Quibus platera iiii guri practic rumisi incipiorum hi tui, in intellera practico residentem quem vocant sylidetissiνὶ bintellectu,qui est lia, tus saeculatiuorum pD a
ii scholastic in a d. st praesertim scotiis. qii aestione . Had quaestiones isti Dara dua
Piobatur nisi ego fallor euidenti raelone a. Ruis.
nam euidens est coli scientiaincise astam vel habitum practicum cum sit iudicium p..rticulate dictans. ii hie. de nunc ficiend.ι trisit. ia die fui: iendii. factis n. remur. ι a. facie Isco iraescit, ut tei 1εί si n. io
449쪽
o. nine ex lati lues procedens, G:us uniuersa rhilosopli: est in inici lac uspeculari .ergo
Iei adscium ad patricularia applicatur, ut ibi est icie .atia fietulat ua. cum in eodem in te, deni docet D. Thom h sce vel b: s. Nabi in il maritia esiain practicae .si autem scientia pia
Ir, x Moηasitim actme silentiae, M si habuiu stica in intelleo practico euidenter scq ib1 paruim a Dideresi quia noes halitu est pris tur practicum es ei, bitum apud At .sti Meletracipiorum. conlisianam quae uianthre ab eis, Quod statis clare Absq; dubio picta argu Picbati me. Ergo i, aderetis ipsa habitus cst in in te naen tu in illud an ob , propositum in ab assi Iecta practi eo residens, cum actus. h.. b. tus a uersar is minime solutum Philosophia vel ,
quo elicitur, eius te intio etiae: docum vel Diis lecti ea est scie:uia practica simpliciter . ersetur circa uniuersalia principia practica, eui gocst habitus simpliciter practicus... ii serio de . ter institui dati habitum simpliciter pra cii ad superius et fiat maliue etenim sive ilicstcticum praeter prudentiam. dc artem,qui circa ut Aristot.&oiunes prcs cntur practicum uniueis uia versetur, quanquam verum sit, ii O csso dirientiam essentialem scie Hie. costuue eue perfecte practicunt, quia sicut pciscitaria te meam in ratione scientiae practicae simpli-49 xis in singularis operatio, sic hiabitus pei set in citer tribuet ergo ei issentiale dei. ominali practicut solus est ille, qui circa singula tem ne sub proprio genere. quod contrahiti sed
per alionem vellatur repugnat essentialem denoini nationem com
mitio Tertio, pilabatur, quia principia practica uenite specie simpliciter, ne neri secundi uel ssinas ni a speculari uis, ergo perdiuc dam quid. ergo repugnabit esse scientiam sim suin habitum eis assentimur, d. uetsi itaq: sunt licite practicam , habitu in v cio practicum habitus intellectus principiorum, di syndete non nisi secundu nliquid. v euidenter probri sis. sed solum disti riguuntur per practicum, hoc exemplum: denominatio a bi cssi cciii specula tuum.'cemadmodum principia ipsι ea sub colorato, ergo repugnat aliquid sie al- ergo necissario dicendum est syndete sim esse bum simpliciter. P:inetia in simpliciter coli. b. .u nita ticum, quamuis circa valueis . loratum: d. sserentia itaque stentia spractilia vcrsetur eae conueniens scientiae, ex ordine ad pro a
Issata duo, ct verasolutio dit . po: est ei tribucre dela ominatione in practi- simpli iter qui ne iidem simplo te iri
ex eis lom inseri non repugna: e, quod buat geneti habitus, quodcO: rahit. necpicim iii- R scientia practi ea si et lain habitus simpli quam aliquis oppositum excogitauit .cu: a nu . citc practicus, quanquam imperiac c. li hil omnino inueniatur in teium natu a cut cet ei fetu circa operabilia in uniuersali, fica decor iratio conuenia .in non e quod ex doctrina Arasto plane colligitur. 6 dem pro ius modo peneri caci cuius ea est pul Meta: h ex. ubi cum dii tisis et facultates in chr-raiio . Hi natura genetica eadem ca axu: s. sciet uas A. fisculat tua,. di tui sus intel cunct s spe . ba'. quas constitua, neq; en ita lectum in activum. cuivi principi uis est elo natura animalis distincta tu b homine. o es: o, de ficti uunt, cuius prir. cipium est ars. atq; natura coloris aba bcdine. unde fi , nihil prors cula .uum, qui veritatem simpliciter con Cis essentiale. vel ac dentale simpliciter, vestemplatur, inscit Philosophiam naturalem secundum quid speciebus attribui, quod non esse scientiam speculativam, diraeum Huhi eodem nodo alti ibuatur generi per dissere 7 benit incipium intellectu activo electrotiem tias ea uestantiales contracto repugnabit e
neque in factivo artem, ad intellectum specu do scientias vocari simplicitet practicas, Fc latiuum pertinete necesse est quasi dicat,sacti non esse habitus smpliciter practicos. 7 uam scientiam ad intellectum sat iuuin .acti insertur denique non minus isse falsum uam ad activum. speculativam ad 'culatiuu secundum sui damentum praefatae sententiae, II. Illatam. pectare: ex quibus plane colligitur ex mente quod plus requiratur ad ratione habitus pra Aristotelis scientias practicas activas, versa istic simpliciter, quam ad rationem Cientiae
vuIum tuo, non esse in intelle ru speculati . sed simpliciter practica neque unquam somni practico, alioqui si omnis scientia practica es uit Aristo solum habitu qui circa siligularias et in intellectu speculatium ut praesim seia versatur, esse practicum, quanquam persecth untia ponit finvitum esset eius argument practicum eum dumtaxat esse voluerit . sed distin
450쪽
distinguendiis est dupla habitus pract cusPaplexv apud ipsam, quemadmodum d stinguenda
TU Opra ea praxis, quae proprium eius obiectum est nr . praxim persecto atq; inpofecto modos piam. Persectum modum praxis ab si ges tris operatio O: ii in singillari dirigatur.
ves fiat. i. ii perfectum veris dum in uniuei fili consideratur iuxta uniuersalc tegulas operandi, vel dirigendi opera Dones ex quibus singularis operatio vel dricctiopi M. ili, Acbibitus qui circa illani primo modo sumptim versatur,t pcrfecte practicus est impersecte veris, qui eandem in uniue sal tra, i, modo idem di fine peta itidi di sub habitu petist lepractico Olum numerantur pH Ontia dc ars, sub impellecto veto nunzeran-vit initimis h-bitus practicorum principit rucri claean syndcretina luant in sei. . de omnes serentia practicae quae ab eo deri muri et
Ad tertium Et iuxta hanc doctrii. ann ab Arist. DThom. argumen cae erism in zerpretibus approbatam hoc tuo tum, initio do soluenda, arguinentum in principio
positunia positum, ut scientias practicas non sub habitiuus ei secte praelicis artis. 6 prudentiae coli N. cemus. smi lubicientia quae speculatiuum lia. bitum. practi cui complectitur, sic scientiam speculativam, S practicam, practicum qu dc habitum.' at circa iperabilia in uniueriali vel satur, ideo impei secti practicum. sed simpliciter, 5 h bitum etiam limplicitet speculatiuum & sub Ditellecha, qui est bis i.
tu pri. cipio ual, collocatur etiam habitus
si ecalatiuorum . ac practicorum principi auri , quin xcitur syndere sis quem implicitet esse pla , cui eat denter probauimus licet imper se 'e, qui circa operἀb lia in uniuersali versatur. 5c ita nihil aduersus sumetentiam di uision s probat arguitientum, cuc ni t nullum esse habituin aut virtutem intellectua lem cui non si in ea locus concessas.
Ad in Testimonium autem D. Thomae tres prio-
res habitus inici lectus sapientiae, dc scientiae
D. Thoui Τρος - Uuo vocat quia maiori ex parte pe- culatiui sunt, nam pauci sunt practici compa- latione speculatiuorumci vel per se speculatiuos vocat re ectu prudentiae Martis. nam licet nonnulli unt inter eos practici imperfecte Minen, di qui comparatione earum speculataui quodammodo p uri possint. Tertia.
uctuati, quae vocatur intellatam.
P Rimum locviri inter membra huius di Intentum.
uisionis tenet habitus princi prolu, quem diuiso sub nomine intellectus designauit Arist. tractitan. lib. post cap 26 8 l. b. I. cap. 23. ω6. Et hic. cap. 3 ea soriasiis de c. usa, quia nobiliot viditus non alio nomine quam ipsiusmet potentiae insigniri debuit, vel 'erre, quia duplicem timodu seruat potentia intellectiva in suis operationibus aut enim ex aliquibus principiis ratiocinatur aut discurrit,is ex tali modo operadi vocatur ratio vel certe simplici qui
dam intuitu veritatem percipit per solam te minorum notitiam e quo vocatur intellectus .m assimilatur valde modo intellἰgendi Angelorum .in. quia principia hoc modo in- teli sit, merito vocatur intellectus ipsetne habitus quo ad ea percipienda inclinatur. De quo quatuor sese ossierunt discutienda Ptitnuan sit hoc est, an praeter potentiam intellecti-uam alia sit ponertisaqiralitas, alius uehabitus, seu virtus intellectualis, perquam intellcctus determinetur atque inclinetur ad assensum primorum principiorum vel solus ipse inieblectus absque habitus Uminiculo valeat i lem assensum praestare ubi etiam explicabitur quid talis habitus sit quemue modu e tandi habeat, si ponendus sit. Secundis, Aniam quod necessario requiratur ipsam et natura eum tribuerit intellectui ita ut innatum
habeat uc non nisi propriis actibus compara
tum, quemadmodum intellectus ipse voluntas, lappetitus per frequentem usum virtutum moralium habitus sibi comparant,& siue
uno, alterode modo habeatur, discutiendum erit tertio. an unus sussicia pro unitier sis principiis vel iuxta eorum diuersitatem necesse sit plures, specieque diuei s habitus ponere,non sectis ac plures habitus diu et seruscientiarum. Et ut absoluta sit principiorum cognitio, in controuersiam demum vocandum erit,an per tales habitus dumtaxat cognoscantur, vel alia quando etiam per inductionem, ut capite huius operis vltimo docuit Aristotclas.