장음표시 사용
451쪽
1 praeter potentiam intel AILuam necessest habithmponere ad cognosce i rimaprincFia.
plicati H I Rin opponit iis controuersia haec illud,
csiliouis quod quaest a praecedentis tractatus, ad
uerius C preolum. ω ἈZinatem statui. mus, habitum videlicet intellectualem non, esse piari imi specierum intelligibilium colloctionem sed aliam qualitate ra speciebus superadditam, de qua it: quiri. ius an necesΠ-rio ponenda sit in intes e tu praeter principi rum species.
N g b-nt quidem prefati auth res, eum
nullum talem habitum intellectualem . admittant, nee solum ipsi sed ex aliis, nobis in ponunt habitus scientiae sapientiae prudentiae. amis, negant aliquiis nendum esse ad cognoscenda prima principia sed unicere sibi intellcctum, cuius naturalis inclinatio vocari saeph solet habiti cindi. tus sic loquitur M. Solus i ii de iustitia. Ac iure quaest. 4. arti c. a. non procul a fine agens de lege naturali de pirus talem habi. tum tanquam alnus necessatium abstulit
m D tandus in dis ix quaest. i. ad finem ubi principia ait esse in diiplici differentio,'tiae d/m sunt prima simpliciter viae ex aliis non
deducuntur alia vera ex his deducta, tanquam conclusiones, sed ex quibus aliae coactusiones deducuntur, quarum respectu principia etiam suo Dodo appellantur, pro quibus habitus est necessis rius in intellectu, nequaquam pio aliis. Vnde eum posteriora haec principia sim pliciter sint conclusiones solum ti bitum scientiae agnoscit Durandus, principio iurat
vel omnino rirpar naturalem facultatem
intellectus pro avens eorum suffcere albi
prima ratio etiam sententia reserantur Nomi Dutandi. Mes, sed probant Doctores isti in D lis rationibus suam sententiam iurandiis quidem, quia intellious meth natural iri piscni. tot pris m. principiis ita ut propiis to obiecto no amiIi non assentite, quemad rodum Cculus
re, sed pro act:bus omini. o nariπalibus ac ne-eessarii nullus habitus miratur, quia habitus debet esse in potentia aliquo modo liberar spectu illius mis pro quo eliciendo ponitur, cum pipti si habitus conditio ut eo utamur, cum volumus ergo pro iis principiis c 5 solum non requiritur'. bitus sed nee possιbilis est, cum potentia sciliciat ad assensum eo. rum praestandum sicut quaecunque alia turalis ad proprium actum. Arstument uim Magistri soli non est mul secundaris. tum ab hoc diuersum. 4bitus ponunturia tio . Soae. ro: eat iis indisserentibus ad contr-ria ut rei Geos deterna inentur ad x num, quo pacto appetitus sensitivus per habitum temperantia determinatur ad bonum virtutis cum possit ad malum intemperantia dcclinare,sed potertia intellectiva respectu princip orum no a est indissetens ad actum oppositum, v delicet affer. rorem qui est malum eius sed natui aliter
amplectitur eoru veritatem, ad quam ex proepria conditione determinata est ergo no Jadipe babitu pro eorum assensu. Et confirmam potest quia poten iisn tu Confli ratibua nullam facilitatem piabet frequens
suorum actilum usus non comparat facilitatem oculus exfrequenti exercitio videndi nopolentia vegetai tua ex consuetudine conue tendi alimentum in s bstantiam aliti cuius ea est pulchra ratio, quia facilitas h. biius, quiritur ad superandini dis acultatem ad eliaciendum actum, sed potentia naturalis nullanae esse dissicultatem lentit in exercitio proprii actus quem maxima suauitate pellicit. etsi tigii ut in his potetitiis de quatum ii umero Pa intellectus respectu primorum principioiun: necessitas facilitatis, vel hiabitus. His argumentis tertium adiungere placet Tettia ex similitudine voluntatis deductum sic se tio. hae intellectus ad prima principia sicut vo t. luntas ad ultimum finem iam quemadmodum intentio finis en prirnu actus volunt iis circa bonum, quod est proprium hiemi a quo derivantur omnes elect: ones medi rum, si assensus principiorum est primus
actus intelle ius circa verum, a quo derivantur omnes assensus conclusionum, scd volumias circa ultimum finem non indiget habitu.
quia ad operandu circa proprium obiectum. . quod potentia sussicient et si inclinata non requiritur, ergo neque intellectus adsensum principiorum aliquo habitu indimbit. Ad haec in potent ijsanit hcnsiuis nul oti sitia irrosuit
452쪽
lusio ait habitu sed se reputantur sum.
. cientes a sapit ibit dumqucris unque Obiectum ergo, num tot stellectus iit potentia inprehensiva persect ilina a pwpria viri inepo- erit apprehendere, tercipere oblectum ad eo sibi pia portionatum . ae sunt prima prin- cipia per te vera . per se necessaria, a per se
intelligibilia quibus per se hoc est, tine ullo
medio expositis termanis imox assentit .
Opposita menti a Aristotelis praefertur,
euhcatur. JNa bitabit sest sententia Arist.quod prae
ter pinentiam intelle': uam ponendus sit hibitus principiorum, qui dicitu intello si petri te deterini. re ut ad asscia suria prin
2 batur. Priabat ar euidenter ex duobus locis superius mei noratis nempe a lib. post cap. χο de RPhic cap. 3 ubi in:ec virtutea intellectuales M. enuin erat intelle .stum, non quidem propotentia naturali, qua intelligimus. quae longe est a ratione virtutis, nam virtutes potentiis
supet adduntur ut ad spetiales quosdam actus
de et mi ne itur modumque eis ponant unde, cum in potentris recipiantur necesse est
qualita aes ab eis esse diuersas,in secundu speciem. et diuersa si species qualitatis habitus a natiuali potentia. Osee dum entitatem realem cum tota encitas realis potentiae ab ipsa natura sueti rebit concessa virtutes autem perirequentem viam comparentur unde Thom ut euidenter ostenderet, non deii. Potentia intellectius sed de habitu principiorure ei superaddito loqui Aristotelem, haee verba scripsit in eiusdem loci co ramentarii I. Accipitur aut in erectus Onpri Gi ιADII Ἀοtrauia sedρr,hubitu quod rei, quo homo
ex ,iri e l. muri inteffectu agentis nMura iter Magx it rimcipia inde ερη Da ilia. Quibus etiam profitetur talem habitu in qui in virtus intella '. talis, ponendam esse praeter intellecti uana potentia ad cognoscenda pr ma principia, sicut ponitur habitus scientiae Mi assensum conclusionum quod etiam professus est postea i. a. quaest. . . arf. t quae ς ε .ari .
quein his vel bis clausit Principia indemonstras bilia tu Fcularisu α sum ipse Libitu principi ram ira sua prim pia crum rem stabitus Sy ideresim etiam potiati Tli, intellectum principiorum prasti corrum in intellecta pra
additum ipsmet intelle ut practico, ins .diαν . quae et arto his vetbis Patet o liter differant Hiideresis, ex Mityiau, γ' con cremia, quia lex naturaen, ii 'rat ipsa Hares ij inciis pila linis L serest Peroi utinat habitum eoriam se potentiam cum habitu conscientia Dero nam nat aulicaιιοnem x.indii IegumuinaIM adae, qui acienduin per modis Oisclusionis cuius oriere. Q io etiam modo loquitur in cui ctist eis qlira vlt. praecedentis tractatus inductis in fauorem nostiae sentetulae ponentis synder si is esset bitum pract. cum distinctu ab ips me intellectu piactico Eandem amplec ut ti: sententiam qui sequuntur patroni Henricus quodlibet s. q. is Caici. a quaest. si arti λatq; ibidem Conradias& a. a. quaest. Lart. s.
Ferrariensis i. c. ontra Gent capis . Medi ι. a. q. v.ar 2 iniurius tractatu de habitibus.
Plaecli 'vim fundamentum huius veritatis Ratici est communis necess.las ponendi habitum respectu alicuius actus vel obiecti inpotentia induterenti, nempe ut eum iudifferens sit ad ne vel malecit ora. idum circa illud, per habitum deierin metus ad modum operationis, est namque habitus ut ex Aristotele attulimus Q i3 alitio subiecti per qua in bene vel male se habet iecundum propriam naturam,
vel in orditie ad aliud nempe ad obiectivo, vel operationern sed intellectus circa prima principia in driserens est ad bene. vel male ope an duci sobus modis primo. quia circa multa
errare potest, per habitumia amen deterin in . tur ad bene operandum ita ut a periculo CDrana libet et ut Secundo, qu: a intellectus ni
stet secundum se impersetius est, de minusquam oporteret ad intelligendum quouis obiectum expeditus unde experientia saepe nos
docuit in principio difficilem se plaebete
ad intelligendam uniuersalissimas, iam veritates, difficultas autem intelligendi malum quoddam est unde ad illam superandam μα quadam inclinatione bono quodam . atq; efficae determinante indiget &et ismodi enhabitus facilitatem ei intelligendi principia
Et confirmari operientia potest nam per Confitia frequentationem ac uum experimur intella tui. ctum, facilius praestare assensum quibussi tprincipiis. Hanc ergo secilitatem quae vere, pio p iE est habitus ac quam prius non ba' usu comparat. Secundo probatur quia asscasu principio secunda.
tum praeruppositis, propria virtute assciaritur a.
453쪽
intellectus conclusiotii eκ eis necissario dedi assensum principi Guio per se euidentem, fac, Lorae cum obia in scientiae nectistri uni fi lique eliciendnm. per principia igitur terminatura da sientum Sed huius facilitatis explicatio desideraliacta. lusionis,adquid ergo indige tabitus ien multas solet Ditet gere cupaentibus, in quon tiar. nisi ut persecte determinetur ad bea ope nam consistat quidam facilios in zellectum
cindi i m. hoc est sine erroris periculo, ac sine assentire vel iud. cale, arbitrantur ira, tabudissicultate, virumque enim malum quod dat tu, quam ire illo,quia necesse est i l . um est in operationibus intellectus. sed eadem in sile habitu operantem Morem cotra lunam diget determinatione ad operandi eirca Ini nere ad dissicultatem operandam sedi, bituma principia ad utrunqiae iii alum vitandum iam adquisito cessat d fit ullas cessatq; proin- ut ostendimus ergo non minus indiget habi de nec ira concurrenda cum tanta iri tensi tu intellectus pio principiis, qua habitusti ea ne unde facilitas non ei it apud bos aliud, qua ritiae pro conclusionibus releuatio quaedam potentiae ab illori aio ac natu adhibendo ciscet ec:ue, ut si sol elicio
Natura habum, qtu versatur circaprima batoctum adhibens conatum, ut quati r. s
princ pia, exponit r. timuiauh-bitu cor cui ters adhibeat conatum ut duo, i od tali exciriplo decla.
ΡRiusquam opposita algumenta diluantur rant S c a Diamd mei 'eiustineat ei iuro paucis explicare oportcbit modiam sit ducadiutus ab alio, illud idem maloii conatui . pioprium obiectum huius habitus, quis adhibito facile sustinebit ergo .cilitas nonnam proprius actus .in uilis, Odiis tendendi est aliud quam releuatio ab illo in alcri come quibus piopria eius cssentia ab iis accipien cui suadhibendo.
da const..bi t. sed mihi non probatur talis exit catiosa Rinitarer quid obie Proprium obiectum est veritas immediata cit raris. ncque alburor in eo consistere quod prae edens ctu habitus hoe est propositio Oius praedicatum abique est polentiam minorem acili bele conatum inplicatim ullo medio inhaeret lubiecto siue uniuersalis natu Hilem ad operandum cum habitu, quam sima sit siue particularis, vitaque enim sub sine illoci nam fieri potes. aliquando conratione formali obiectiva huius habitus com tinei t. t maiori coconatu concurrat poten- prelienditur. Hanabitu informata, qtram dum sine illo ope. Actu, hu Actum eius duplicem ponunt, apprehen ratur, tunc intensius quidem oper bitur, at M. ius habitus sonem vidchcc est iniitiorum . dc iudiciu . v. que ei: am facilius, cum prius non sine dissi-
quis quanquam primus, quasi materialis dici pos cultate operaretur quapropter non releuatur sit formalis secundus nam apprehensio pro potentia ab intenso illo conatu. quit m adhibo. ptet iud. cium est ad quod sua natura ordi bat ineli bitu operans. sed ma orem adli. bet. natur ergo facilitas no consistit in tali eleuat ore. Modus ten. . Modus autem tendendi in obiectum, a quo vel in eo, quod potentia minorem cc. i. 1 sumdendi in Tot malis ratio eiusdem habitus accipitur es adb: biat: ii Od usque adtovcrui ex .st tro, obiectu hu per immediatam comparationem adcipiam ut si unus intellectus sitie habituo elatis conius habitus veritatem rei, immediatam euidentiam. cuisum ut quatuc adii. at alius veloc
claritatem ita ut quemadmodum caeter ilia rans exi, bitu aequalcm. non rini rus intens unabitus intellectuales Muniuersaliter cognitio actum producat l. e. quam se sit hcctan ne quaecunqae constituuntur in proprii ra tum discrimen erit quod cum an boel: ciant tionibur ωl parantur ad inuicem per tale actum aequalis intensionis cum fili culta: evel tale medium rationis videlicet, seudit cur ille cum facilitate iste operetur AEqualisam S sus euidentis aut probiabilis seu etiam autho tem intensio actus probatur, quia substantiam ritatis. aut testimonii. sic principioiu cogni habitus emcit conatus ipsius potentiae. h. bitio vel habitin tal sest in se, a caeterisque se ius vero modum facilitatis prabit,ergo Oi paratur quia ad veritatem proxime compara tu maior em ciet substantiani peitebiotem. tur ca per se, di immediate euidens est hoc est, intensiorem . quanquam non facilem dc ex his elicitur cum iste sit proprius effectus habitus.
Desin ti Definitio huius habitin quae talis esse po Dicendum igitur est facilitatem non esse Pioprias . huius habi test intellectus est virtus intellectualis per aliud quam modum quendam expeditam e cilitatis ex. tui. curata potentia intellecti lacteamnatur ad cieatena potentiam ad operationem, cicum plicatim
454쪽
naturaliter inclinetur potentia in obtem n . expediri prornplitudinem confert de dele. liliationem prompta qui deni essi: potentia ad operandum, et rca proprium Ob .ecium, in quod naturaliter inclinat. ex naturali inclinatione operans delectatione operaretur, sed utria mora, Inodu impedit dissicultas, quam si rat habitus. simul cui facilitate pio m. plaudinem confert, ac delectationem & si epotentia habitu informata, ac per eum expedita facile prompte, ae delectabiliter ope
Soluunt; argumenta paratu negati . Num argumentum diximus negantes
omnino naturaliter intellectram assen. tire primis princi pris sed aliquo mindo dependenter a voluntate ita ut quamuis naturalis sit actus quantum ad specificati
nem . quia sic licitur necesse est assensum esse, de repugnat issera: nsum, sed elici potest, ae suspendi etiam obiecto proposito cum sit in potessare voluntatis . sicut applicare intellectrum ad assentiendum sic etiam distrahere. vel diuertere, ut assensum suspendat quam libertatem non habent sensus, deside,n ire
alicuius habitus vel facilitatis capaces sunt: de talio liurus d Teientiae est innata nobilitas intellectus, ecqua habet ut totius libertatis radis, de omgo sit. lio in voluntatem deri- uatur,' remadmodum l. bertas sol malis avoluntate cui primo conuenit in omnes po etentias de primo in intellectum tanquam in potentia: nobilissimam, ut suo loco di
Argumento etiam Magistri soli, negandum est intellectum non esse indisseientem circa
prima principia, h..bit enim indisseientiam triplicem, pii aest ad verum asseris in . erroneum nam licet errare non cissit, circa uniuei sal: lima quedam cunctis explorata. sed circa minus uniueil lia non repi'gnat secunda, quia licet non posset errare, habciet nihil. ciminus indifferentiam libertatis per depen
dentiani a voluntatri quantum ad exercitium
actus . quae sufficeret, ut capax habitus esset, sed habet insuper tertii m ad benὶ vel male, hoc est facile vella: sticile operandum, indiget ergo habitu determinante ad facile. prom-s: E,' cum delectatione operandum, non so-um in ordine ad aliqua principia, sed ado. maia nam in principio, cum aliquali assen- secunda. iit ut d ssicultate cunctis principiis, licet mi atnori long ε quam conclusionibus cum si aeullo medio illis assentiatur. Et rursus inter principisci minor longed sticuli a te assenti-titur uniuersat silmis sed absque dubio cum a laq'rali, ad quani superandam necessiarius est habitus minustamen quam ad assentiendurn principiis particularibus .in minus ad assentiendum his quam con lusionibus in caeteris
autem potentiis naturalibus de quibus proce ditioi: firmatio similes indifferentiae non reperiuntur ac propterea alicuius habitus vel facilitatis minime ea paces sunt.
Tertium argumentum diluit discrimen Adteriiὰ
maximum inter intellectum. voluntatem. quantum ad modum operandi haec enim per
simplicem inclinationem in obiectum, quasi ipsam ad se rapiens operatur. quidem ab alio quasi manu due a videlicet ab intellectu a, propone: bonum, quod si uniuersalissimum
sit similitudinem principiorum tenens, ab L que ulla dissicultate tr. . hi ad se voluntatem, ubi autem nulla est dissicultas, nec locum habet facilitas, vel habitus, propria autem os eratio intellectus est iudicium de propria vir. 3α tute serendum, quod non caret d. iscultate, neque errandi periculo, ut igitur sine errore,
de eum facilitate fiat, nece intius est habitus
intellectum ad utrumque determinans. Quamuis ergo voluntas in ordine ad ultimum finem non egeat habitu, eget prosecto intellectus etiam in ordine ad primas veritates propter diuersum modum operandi quae de fine naturali. niuei sali intelligi d bent: nam circa fine supernaturalem indiget habitu voluntas,atque etiam circa fines naturales parti
actin ab eo comparetur. ABsolutis quaestionibus an sit &quid Explanatio
sit circa intellccturi t. petit questio ps tu uti qum sens modum suo in nobis stat nem stionis.
pe an simul cum ipsa porentia intellectiva in stisit animae a primo instanti suae conditionis. eodem pacto, quo insunt nobis propriae pasi siones
455쪽
siones a pii ix. inita ii se crat o ali in pro eas simul cum essentia, a qua oriuntur aci Pi mira. vel dudum prorsus intellectum omi, habitu, sicut omni specie accipiamus, ita ut non minus de h. bilibus, quam de speciebus prinlata sueti sententia illa Aris it ei: , quod 'Cluti tabula rasa sit in qua nilniptorius depictum est, sed quem a divo dum decin tu temporis species omnes intelligibila se imprii nuntur cilicio, ac beneficio intellectus age sitis, pari ratione usus ei conserat omnes habitus,inpraesertim intellectum.
IIub tum i incipiorum e e inditum a
JNgerit autem specialem dubitandi ratio
nem pro lsrmativa parte conari umsa o
das loque; di naturale in vocata talem habit tini nosolum intelli ait ad assercendum
Priatiis princip: is specu bilibus, sed ridete
sis ad assentiendum iraci cis xvii unque posuit naturale nim Thom inrellectum quidem r. a.' laesi. 9 a . i. ad 3 ut eκh: veib: licet cci I e re os habitν.iciter i est. Praia pie ali es, uti x potibi, propter aliquod impedimem ι- .f. Mi homo non potest λι' Auitis te viae pro iter jomnum , ut militer pueri si est,tri buu mesiictus principioin . vel esse deI nutu. i. 1 ae ei bdii lue inest prIter defectMn etitis, cri. Etenim lucro a ite usum ration. statis habitus inest cum nondum vat tetit eum propriis actius sibi comparare, habes3:tan tiuitare simul cum ipsa natura acceptum,incuxis t. art. i. docet intellertia principiorumn esse homini naturalem secundum inchoationem quid autem sit esse naturalem quoad inchoationem explica sali Pesa rurale homini cognito quid eliciotam es, quid pars, corrascere quod omne tormnes malu fra parte,
te'. 'pers ecies mi et gil es ab 't. ctas phor. 'udus. c. Si eigo apprchensis terminis statim viiiii intellectus habitu principiorum. habebit ibim ante omnem istum, atque adconon per actus adquisitum sed ab ipsa natura concessam. De synderes vero tantundem feci. iit in a. d. st in h. 24. quaest a. arr. 3. incor P re, ubi ita ait Duderesis aratione Wallica distis Iair non quiden substantia potentiae, sed per habitum qui est quodammodo ratus menti nostrae ex ipsi lumine eilectu geni A. sicut C h.ibitin
temium Italiιω1Dι ara iit inqua .rinis ι itur, fiat M. deha 'ituptim in 'eculaticiorum, q-Efimper homo rei Dut es sim te liam dei, aderesi Et expressius i. pati quaest. τυ. art. ir oti, vernaclii illius Principia operabilia holus ni uralite indit nῆpe inevi tat ecole pa siemiam sed di ecialem ha nam 'alean, quem dicimu Badere m. Patercipo quod lyzaciniis non est potentia sed trabitus naturalis. Et ratio videtur idem conuincere, nam talis . Argutia est processas nostrae eo nitionis, ut omnis docti in E disciplina fiat ex pta: ex: stenti alia notitia, ut docui Aristotclcs in huius operis principio cum ergo non sitir edendum in infiiritum, d enite oportet aliel: quam notitiam non iam adquisitam ted naturalem, sed similis est ordo inter actus, ta habitus ergo sicui in actuali cognitione deuenitur od nati ratem tanquam omnium primam ite etiamini bituali dabitur ergo naturalis habitus. qui sit principium primae notitiae, e talis erit , intellectus a quo procedit notitia primorum' principiorum naturalis. Secundo sicut natura non ab indat insu H. Argutar illa s. ita non deficit in nec si arii, sed cunctis tribuit, quae nccessaria lunt, no: tollim adessendum sed ad operandum, ut testantur res naturales in iis bile viuen es. ac sensu pred, tae quibus praebuit si inui u esse naturali principia atque ustrui venta opera di iuxta nati ratem inclinationem, quae coci minus homini dedisse credendum est cuni u ex iustorum viventium, ac sensibi humili Minus, propter quem caetera omnia naturalia consti tuir, ted ad inteli gendum prirnas vetitates no olum indiget potentia intelles tu , sed habuem intellemis. v qira st praecede:rti sta: utum Hrcliquimus ergo a piriaci p. eum sibi natura conccssit, quem adniodum Angelis a prima conditione insulae sunt omni ui. rerum species ad it,telliges da. r necessimae &ideo ex
Propter haec. similia amplectuntur hanc Pattonitu partem Conta duci a quast 1 ari. no ius sementiuissime M Bannes i. par t. q. art. 6 nor ab DOpinio Caietani me uir termis. Aletanus vero t. r. quaest si art. diib. II. Opii. ai: sen eat iam sic voluit temperare, ut neque cum natura cor ciniis sit eius nodi ha baus, neq ae peractas diν situs. sicut habitus cicutiat a & viri uium, sed medium
456쪽
L Ratio. medium quasi teneat inter nariiralem Icad. qui situin nam in principio suae generationis 33. nuduin intellechim accipitio a. o non sollam speciebus sed habitiburiat cum primo peruenit ad viam rationis species rerum sibi eo m- parat beneficio intellectus asentis eas a pham iasmatibus accipientis ves abstrahe itis: cum primum specicbus primarum veritatum informatur, quibus prima principia apprehendit fluit statim naturaliter ad praetentiam earum habitus intellectus ab ipsa in et natura intellectiva potentiae, per quem possit de eisdem principiis iud cium ferre, itaque neque a nuda fluit natura, ut asstinat praefata opi, io, ne per actus adqurritur, sed praesentibus peciebus, ante omnem tamen iudicativum actu naturalite emanat qui id exemplo nutritiuae potentiae, & actus eius declarat . nutrire enim, augere actus naturales sunt potentia veg , latiuae in quos tamen videmus non prodire.
nisi praesente ali uento decocto quod quasi
obiectatri talis virtutis est, pali ergo ratione ex sti inandum est, ii bitum principiorum anatuta ipsa intellectus prodite non statim, sed ad praesentiam obiecti per species repraesentati. ωhoe sibi voluisse . Thona in eodem attic assit mat, una a: t. habitum principiorum partim esse a natura, partim ab ex aeriori principio, quasi dicat a naturavi aere non nisi sentibus speciebus ab extrinseco prouenientibus, hoc est, et operationem intellectus gentis productis ex phantasmatibus, in appetit: uis au: potentii , tale principium ex . trinsecum non est ideo nullus habitus zb eis stat naturaliter sed Onaaes sibi per proprios anus comparant.
Vera sententia Grmans habitum princDpiorum se atquisitum.
pini Oatem sententia, quae nobis, detur
longe probabilior nul ii ponit hiabitum
a natura concessum in tucllectu, neque in volumitate vel appetitu sed omnes adqui- ο sitos per proprios actus potentiarum ideir q; de intellecti principioium profitetur: cu usptimsi sun sanda me num est quia natura non concedit, damemu nisi ea quae ad essendam. operandum sinpliciter sunt neccssaria, miae vel bad melius. Q facilius operandum propria ind.. stria vestabore comparanda rei quit, si ali .eiit. bas tamen princi is operandi concellis quib' sim Plicitet pracri siccant, isti opciatio: o.
vel actus habitus ibi ad melius, vel facilius
operandam necessarios comparare. 8c hac de causa non concessat hominibus habitu vi: tutum quia non requirunt ut ad simplicitet si operandum d per naturalem virtuter potentiarum simpliciter operantium eos adqui- rei possitnt sed intelle bis principio im de quo loqui in myno est necessarius ad simpliciter operandam circa prima principia. sed sus- fici potentia intelleuiua, insormata specimbus ergo non est arantur concess is sed et actus propria virtute potentiae elicitos comparabilis iobatur minor nam caetera sunt norarassensus prin ripiorum no excedit virtutem intellectivae potentiae cum versetur circa obiectum sibi proportionatum nempe circa vetitates per se euidentes ergo apprehensistet minis per species ritelligibiles poterit abs que alterius adminiculo eum producere. Et confirmatur intra non hibet minorem Consiliv. proportionem curo uellectu speciebus princip:orum in i nato primus asseisus principiorum, quam primus assensus scientificus cum eodem per species principio tum dete minato, sed primum assensum scientificum elicit intellemi sine hab: tu scientiae, que:uper illu: sibi comparat, poterit ergo elicereptimum assensum principiorum ac peream sibi habitum intellectus comparare, qua propter non erit naturalis, sed adquisitus, sicut habitu seientiae.
seeundo quia habitus natur de . Velino secundum rates, non ponuntur ad operandam simplici ato ineatiter sed ad talem modii in operandi, videlicet s cilF, prompte, vel cu: delectatione Ter potentias enim operari si impliciter possula res i. quaelibet, ergo potentia intellectiva propriavit tute poterit circa suum obiecta in operari,
per habitus vero consequitur pei sectio aemoperandi ergo propria virtute, crite licere alielisa in principioru .n, simul culti specteb. sex parte obiecti conchrtentibus. quapropter non indigebit habitu naturali, quem ad facile operandam potest per proprios astus sibi
Et confirmati potest, lita naturalia non Co fili
intendantur per viam. vel exercitium opera a
di non enim persecttor sit intellectus. i. si visas non quilibet alius sensus per frequentem viii, sentiendi sed experientia nos docet intellectum faciliorem reddi per continuum
usum assentiendi primis prino piis ergo si
457쪽
tuta lem, sed per eosdem actus adquisitum ortatur, sed si natu taliter fluit et tomninoret Arist. Ita sentit plane Aristoteles cap. vltimo hii naturalis sicut intellectus ipse naturaliter ia- probatur ius operis, vide modo, quo in nobis genere est animae. tu habitus principiorum loquens ait Neque Secundo habitus non ponitor ad simpli ei secunda itaque insistit det miliari habitus, neque ab alijs ter operat dam, sed ad operandum, prompte, ratio. hcitibώ favi ratioribus,sed a se M. e. Quid facile nam cum actus.&obiectu pici priam
clarius dici potuit ut intelli perellius habitum virtutem potentiae non excedant, potest sine principiorum non inisse, noc est non esse habitus adminiculo elicere primu assensum, natura, neque ex aliis notioribus fieri ad in atque adeo primam apprehensionem ad assen. stat habitus scientiae, qui ex alio notiori, vide sit requisitam, sed prima apprehensio fit petlicet ex intellectu principiorum generatur. sed praesentiam specierum . ergo non necessario per assensum uniuersalium veritatum expe fluith.bitus ipsis praesentibus, ut voluit Caiet. centia singularium comparatum .hie est enim sed per primum assensum producitur, ut profi- primus assensus, potetis generare habitu salie et ut nostra scientia. qua nisi ad inchoationem, nam ipsemet post Postremo idem probare possiimus, exem Tettiara. modum se ipsum peificii persu uros ac bis plum Caietani utpote valde dissimile refutati tio. Ex D. The in eadem sui sententia absque dubio D. res anima vegetatiua ii mira . neque auget, 'Thomasi et quae si Lar ti docens. h. bitum nisi praeseia te alimento, q aia est materia circa 6 principioium fieri in nobis ab intellectuagen quam operatur aditit rodumone animae, in te expressus tamen cum no ac de naturalem currit nam cli alimentum ad tales operationes cstendit, sed cessensibilibus generari opera in genere saltem materialis causae, sed praesentione intes iccius agentis media . contrapen r. tia specieiu intelligibilium nullam hiabet eam m. c. p. s. r. ilione 3. ubi sic legimus Habitu pram salitatem, nullis concursum ad emanationem cipiora marcuim aliens Vili m. t probat Arist. λbitus . cuius esse nullo modo ab eis depeniar. posteriorum.' Portet, quo it ιfectis in det sed cum possct esse prius,' itam operari
tecedites Metuis . cuius est' inta in ita,q sunt in poterit, etiam,sic prius, quam obiectum eo .iezecta in potentiafacere iurisiecta in .ictu me iungatur potentiae per praesentiam specierum. r. a veiba egregie e pincit. ac declara Fer eclong melius poterit fieri, vel emanare ni tariens in eoru :n commentati j . adquisitum uola ea ergo, ob sq; ullo ristionis fundamen non naturalem essest: lena habitu sentiens to posita talis praesentia tanqua neccssaria, ut ex quibus intelligimus hisbitu principiorum fluat habitus: Fc modus iste eina:aatiotiis natu- non fluere in intellectu ab ipsa met natura ani rati productioni habituum intellectualium ad-mae nude considerata, sicut fluunt topiis pas uersatur, nam cum constet caeletos omnes petsiones, ut teret in prima sententia, sed tac qiue primum acturni generati, nulla necessitas cogit ad praesentiam specierum intelligibi tum, ut nouum, atque inusitatum nodum ponere iniexcogi: auit Caieta Lin licet utrumque effica generatione huius, de quo loquimur. .
citer picbatum sit testimonii Aristo dei Sed quasi tamente Aristo D Thom alie NoiαΤhom libet tamen Caietani sententiam. tan nus intelliget incil) qui ei penderit verba quam nouam . ac sita gularem nouis etiam ra utriusq; nuper a nobis relata alia tu enim pri-.tionibus impugnare atq; ostendere, quam ct mum assensum principioiu experimento sinamenae variusque aliena. pe fieri, ex tali assensu renerati liabitum. Et initimis ostendo praesentiam specierum quae stare minime possunt cum sententia C intelligibilium non esse necessitiam ad ema tetani ponentis ante omnem assensum, adi . nationem habitus naturalem unde fer, ut si iam specierum praesentiam fluere. naturaliter ii:r: tabanima in intellectum,ircisus sit naturalis, cpiofitetur prima sentento Rationes in contrariun adductae
iam impugnata soluotur. Prima ratio, mon minus dependet potentia ab obiecto. contra C in sua operatione, quam habitus ab eodem Ed ut iam ad solutionem argumentorum Nota exta icianum. enim obiecto tam illa, ouam iste specifican deueniamus, explicare oportet, quid ha hontitur, sed ut potentia fluat an anima, non est ne beat speciale intellectus principiorum incessaria praesentia obiecti, vel specierum eius, ter omnes habitus intellectuales. propter quod ergo necoit necctaria, ut habitua naturaliter a D. Thom .di communi modo loquendina sti
458쪽
turalis dicatur, suppoli: o. quod non cines
cum natura conceditur. sed peractus est conquisitus. Exponere hoc coepit D.Tho 2 contrIgentes. 73. dicens ex sei. sbiIbus fieri. 5ceiis fi e turn intellectus agentis peificet autem Fer. rariens eius mentem aperies in to nent. eiusdem eap. hisce vel bis Inotriam Ue, quod ex, nisi Tha apparet balutau primorum pri Via ram qui dicuntur naturales. ω in ea natura nos diti naturales es inest a natoa fauet natura liter Pheognisi se a V a natiuitate no uix itidia i in nubs generatione non adquirerZιMex ensi i l .ut in uir D Tha. hie .sed dicat nobis adsvales quia naa causamur ex discursa argumentati e. sed immediate ex uterecta Mente.q a qaide ute ectiis tr nobis in Ira ipsa nauiuita
axe, ibi Mnfuit, ipsos babum ni inte ectapa,Abili operata. r baec Fetrar. ex quibus hoc dii cri-m alde notandu ii colligitii inter intellectu principiorum ex una parte δε caeteros habitus intellectuales ex altera, quod habitus ille citra primas veritatis versatur, ideo sine medio si ne discursu per simplex iudicium intellectus. sola et minorum apprehensione praesuppo sita n nobis gignitur caeteros vero eo mediante propria industria, proprio discutis, ae labore adquirimus . itaque ad generationem huius habitus solum ci .urr intellectus agens species terminorum ex sensibilibus ab sti abeas, eas ue intellectui possibili impri-mmas ut apprehensione terminorum facti statui seqratur iv. licium S, sensu; intellectus si b. lis his tum generans & cum operat Iointellectas agetis si naturalis, atque adeo pro duli loci; cc ictum terna morumque appre hesisto. quam stati: siue ullo discuisu, vel industina intes lectus sequitur iudi .ium propterea enctari na: uraliter habitus dicit ut ad essiti eri iam exterorum, qui no iis conquisitis med i adaptatis , in sorica discursus rasu
Accedit alia ratio eiusdem discriminis non
contemnenda, nam assensus princip:otum elicitur per immediatam compatationem luminis intellectualis ad veritatem, tanquam ad proprium obiectum . quaecum naturalis sit, naturalis merito vocatur habitus per eum genitus, at caeteri habitus non gignun: ut in nobis pet immediata coparationem intellectualis luminis ad veritatem, sed medio discinia... secredi rno enim eomparatur intelles us ad veritatem conclusionis nisi media veritate . assensu principiorum, medio discuisu seu demon stratione.e principiis dispositis. desaccommodatis constat ut . id tonaturalis iurem cariuprinci otum habitus, 3 nomine ipsius potentiae inici ectivae vel naturalis luminis inianitur
Merito etiam D Thom. eiusmodi habitum Solutio impartim a natura, vel principio intrinseco iligni corum D. Gu , partim ab extrinseco cu ad generatro Thomnem eius praeter operationem intellectus are s . tis, possibilis concurrant species tanquam virtutes obiecti, quod vere extrinsecum principium est merito denique non onan m natu ratem vocat, sed quantum ad inchoationem, quia principia eius naturalia sunt sed per nostrum actum simpliciter generatur, ex hae Nota. parte adqu situm vocari potest. and autem sit ma in puero ante usum rat: on creperiri: quatum ad principium ei iam.&inchoarione sex ponendia .m est: non quantum ad substantiam ipsius habitus lumen na nque intellectias agentis in puero repertum intellectus principiorum vocari potest cum sit prima radix, de Origo eius, quo tame . non utitu species abstrahens, triminos apprehendens primumque assensum principiorum eliciens, I)er quem sabitus secundu: substantiam in eo fieret ob defectum aetatis. hunc esse illorum verborugermanum sensum , probant caetera testim nixa nobis inducta . in quibus hoc modo e . nerari habitum princi pro tu docuit ex professo Thom. solum esse naturalem , quantum ad inchoationem, in quo sensu in puero esse
Primum argumentum primae sententiae . . . probat tu .dem in proces Is scientifico,sicuti
qaocunque alio intellectuali deueniendum esse ad alique raptimum asscsum ad aliqtiem. primam habitum, qui ex alio non genereti & talein actum . ea ηbitum esse naturalem, hoc est non adquisitum per disrursum , vel medium assentiendi. sed per immediatam proportionem luminis naturalis ad primas veritates elicitum ac penitum. talem esse prumum assensum principiorum talem item etis intellectum principiorum .admittimus, ad
quos totus processus scientificus terminarur, non tame est necessat tu naturalem esse habita hoc est. a natura concessum ante omnem eius
aciii,ut comedit prima sententia, quia canon
459쪽
siti impliciternecet latius ad assentiendum pri ali diuisione virtutum intellectualium si minis principiis non oportuit ut simul cumina thie. cap. posta .circa quam modo vel Linutitura traderetur,quem per proprios actusto testant ut uniuersi interpretes eiusdem loci diterat ipsam et natura sibi comparare ita est, quod licet diuersis nominibus nunc Secundum argumentum ex nostro suada pentur appellationes tamen intellectus uter semento soluitur.etenim si habitus principioru significari potest, cum eodem modo versen esset necessarius ad assentiendum simpliciter tur circa propria obiecta, videlicet per simpli- eisdem principiis, datus esset homini cum ipsa cem assensum sine discutia. ni iura,cui debitassent principia. a que stiu Totum dissidium in eo est positum.an menta operandi. Caeterum cum Da ponη mnium speculabilium principiorum unus.
tur,nisi ad melius operandum Ux,st 'ia: i denique sit habitus alius vero omnium pra-ψθ' cticorum , vel certe pro cuiuslibet scieritiae EUlieatio
sed propriis actibus ad quirendus relinqui debuit.
An habitus Irincipiorumst unus genere, ve Feci stoma.
Instituto iam modo , quo intellectus pittaci prorum in nobis fit,de eius unita
ie ac distinctione essentiali agere oportet, definireque, an unus sit habitus procvn. Otas principiis quemadmodum una est potentia visiva pro cunctis visibilibus vel certe di vitii, pio diuersis similitudine scientiarum, quatum habitus distinguimus. pro diuersitate conclusionum circa diuersam materiam, lium namque pro conclusionibus Philosophicis poli imus, alium pro Mathemat:cis. Jcci Vbi illud st cotistans apud omnes . non essi eundem habitum speculabilium principioiu, se practicorum, sed diuersum illumque voca ii intellectum . hunc vero h ..deresim , quos distinctos posuit Diu. TEom multis naed, ctrinae locis sed praesertim t. q. s. arti c. r. Et erit m culti Syaderesis finem praestituat cunctis virtut bos moralibus principiumque sit emiscicut M. quae est d:ct. men practicae ratio. ni de insequend. vel si :giendo . repugnat esse habitum speculatiuuin in rursus habitus Principioium nota habet tantam extensi nem avo te uti intellectiva, ut possit subea- cenarat . ne obiectiva uniuersali practicum, speculatiuum comprehendere, ita ut accidentales sint ei an. , ra: iones sed in eas diuicit u ta: quam enus in species ta differentia r tua . l. autem habitum comprehendisse
Ati Melem sa nota ineia cilcctus in sene principiis tam speculati uis quam practicis ponendus sit diuersus habitu . sicut diuel sani ponimus pro earum conclusionibus.
st et namgoaeresuadetur. Ε videtur Aristot. plures posuisse cap. vl
tim . huius lib. ubi in plurali numero de eis loquitur dicens: vir halitus e s mno i nisi eant, acquiranturque, si Ῥere inpetu quidem, sed latrant, circ. Scd ratio tribus probatur cise plures. Hisb. t scientiarum d stinguu
tu specie, ergo ec habitus principiorum Probatur sequela: icientiae distingvutur per diuersa principia, ut in tractatu sequenti cst editur, ergo principia diuersa sunt petunt igitur assensum diuersum secundum pectem, atque adeo diuersiam hi bitum, nam idem habitus non potest habere actus specie distinctos, nec satis fit. si forte dicatur, d serie quidem principia diuersatum silentiarum materialiter: nam cssensus eo m. in quantum ex terminis habentur. Qimti .ediatam verit azem continent, sunt rationes sormales assentiendi conclusionibus,
ergo in eis sor maliter acceptis sumitur specisca distinctio scientiatum, quare necesse est esse specie diuersos diuellasque consti: uere habitus. Secundo: in hoc disti Putut habitus e potentia, ut docet D. Thoriari. g. art. 9 haec se habet, sicut materia per diuersas formas determinabilis a diuelsis agentibus unde diuersis ob: ectis,qua diuella agentia sunt,dcterminatur per diueisca habitus, qui se habeti respectu illius per modurnior marum. ex hoch bent minorem longe extensonem , vesari. tum , quam polentia , itemadmodum forma magis stracterminiata. qu minaterii, ne pia sat nisi ad via uiuactum se-
460쪽
cundum 'te em sile extendere,initia forma
unius determinati actus rationea habet, cons tali ius principiorum huius 6 illius sciet i li,ecie distingui ut Philolophiae. Geometriae, quia diuersa ri 6 .e certitudianem. euidentiam sortia:rtur ex propria conditione, ergo repugnat sub eodem ti bitu contineri , sed non minus d uersos postulabunt, quam conclusiones earundem. III. aroum Probatur tali detri . quia hab: tr sponuntur in pote. itiis ad spei alid .im Lisi ultatem in eliciendis acto bus circa talia obteila occurrentem ubi ergo occurrit noua dissicultas, ibi e .rit necesi .irius nouu ac distin tua habitus.sed circa materiam diuersarum scientiarum n ut occurrit dissicultas quantum ad princ pia. ipsa met experientia testantes, nam qui unam aliq'ian con parauit scientiam troua inistructione indiget circa pinaci pia alterius quam Eddiscere p4ta . noua ei occurri disti ultas in assentiendo princi p. is eius, ac si alteram nunquam didicisset, quia noua sibi vident omnia, nempe obiectu: a principi .in conclusi oncs ergo qtiern dri odum ircuum postulat bitum noua dillieultas asatiendi conci sionibu pari ra: ione nouum es bit noua dissicultas circa principi dixeris, nouum postulare habitum conclusiones. propter d: uersum medium assentiendi urget d: fficultas prini argumenti. qu a cum medium assentiendi sint priticipia , si diuersa sint haec nouum prosecto lubitum requrre: . n. sent.
constituenteni ut pro culictis
principii specul bilibus. a te tum pro
cuncti practicis, videtur D. Thom in uere.
ratem. qtiem dictam etam ire n, me. Ecce specialeni utrumque hib: tuna vocat, ergo celso esse unum specie a rama. In hane σιώ, partem dei mare videtur Caietanus Caietanus 2 Lb. p. ter. o vl .im diceti,
gibillum non sunt eadem principia , quasi cicat, practicum dumtaxat,in speculatiuum habitus principiorum separare. Sed argumentis non infirmis certe sulci tur haec sententia. Primo. quia hibitus separa 'tui per diuersan rat onem formalem ob ecti.
uar, sic utri actus. sed eadem est hare iri assem εο sibus omnium principiorum ergo non disti apuuntur specie nec proinde habitus specie distinctos constituunt. Probatur milior, nam ratio asse .uiendi cunctis principiis , accipitur per immediatam comparationem intellectu lis luminis ad eorum veritatem sine ullo me percepcar ergo non adcfflatio ulla formalis
aqua distingui possunt, sed sub eadem rati
ne uniuersali obieci tua assentiendi in e medio comprehensa ad indem habitum eiu ut omnino referenda . Nee tolia hanc unitatem diuersa materia principiorum, Philosophica via deiicet Matheidaraca, vel Metaphysici, aut
etiam diueis earundem abstr.ictro, nam πιtraque quasi materialite se h. bet. ad uniuersalem rationem cibiectiva lithurus hisb: tus, sub qua se ut in ori ni a princi ' a.
Secundo, uniuersale princ plum est in scho II. Ratis.la reci ptum .multisque iocemplis corroboratu.
v.rita cile in superio b is quae in inser: Oribus repetiuntur dii persa via eparata virtus er nim sensitiva externa in diuersas potentiasset ersa inuenitur , cu rapto quoliab l . proprio, tia 'ape vis bili, at gibseli, ac caeteris virus sensus constituatur sed in
virtute sensti tua interna uniueis hare sensiabilia uniuntur . si quidem eadem potentia,
quam communem sensum vocamus pro eis sullicit, iudicare valens de diuersis omni una condit o nibin aestimatiua etiam una pro se satis in inseri satis ensibit. bas ponitur disserentiam interea salicienter constituens Aedemum cui sensitiva interna, de ex e nanori nil l . illa se .sibilia percipiat, Wnus intellectus satia est ad percipiendum. non solum singularia sensibilia atqtie biritu, lia, sed etiani uniuers,lia ab utrisque abstracta, qua triti nil bet circa diuersas materias, 5 in diu ei sis abstractionibus inueniantur, sed si initis r. . ti inuenitur in h. .bit: bus, cumqtudam sint uniuersali Orcs caeteris ex propria conditione ergo non milium est, si ni qensalior o liabeant ratior ciri sormalem obieci ualia plura coin prelieridentem dc sub
qua materialiter istam dissi riguantur , quaeae ccii dicitus inferioris . . iuuitatae lati