장음표시 사용
461쪽
nis formalii et sunt diuersa, sic se habet habi probabiliorem posteriore iudico . vi autem
tu principioru ai respectu scientia turn, cuius Praecipuum eius unciamentum iacia ivus ni uniuersali ima ratio est assentiendi immedia moria repetendam est dii crimen inter pote quibuscunque veritatibus. io modo cog tentias abnuum capaces ex una parte i noscibilibus unde licet principia huius, vel bilus ipsi ex altera, quod potentiae uniueis illius scientiae per comparationem ad earum liores sunt maioreti que litum habent ut conclusones diue in sint.&ideo tanquam di ex eorum ratio tribus obiectivis phine colli- ueis ratio formalis assentiendi diuersas de gitur , h. bitus veris magis ex propria condi-D Umet monstrantiones diiuerses assensus scient: tiot: e sunt limitati. unde eadem potentias ' ς cos. diuelsos denique habitus costituere rate cifica plures actus,&habitus specie dist κω, ' - t. sed comparata ad intellectum. cuius sor habere potest, at unus habitu, nequit δενι- malis ratio ob ectiva essentiendi sine medio res actus specie diueis osse extendere, scd solo omnia comprehendit, quasi materat terrai nuinei gratia exempli. intellectus.qui est post inguiaturque: nadmodum visibile, lud. bile, tentia cognoscit tua ad plures habitus exies di tangibile ad extremam virtutem sensiti dii ut specie distinctos per quos. actus etiam uam comparata essentialiter separantur, si e specie distinctos, elicere potest, quia tib vn:-ro ad terna: risensus commuriis reserantur, uersaliori ratione sui cbiecti comprehendun 7 cuius uniueis alior est ratio Ob: ectiva, atque ut diuersae rationes obiectivae habituum.&latius patens, quasi materialis erit differentia actuum, at habitus quisque non nisi ad actus eiusdem specie extenditur. quia eis comta in Probatur demu quia habitus primipioru utatur de quia ratio eius obiectiva contiacii- in inodo assentiendi limilitudine fidei huma or est circa quam non nisi actus cicidem comnae, vel diuinae tenet, sicut enim D uina sidc ditionis elici possi in , utcst ei uiscus sine discuisuallent: tur vetitatib' reuelatis, si actus, cuius rines conclus Oisc , 'la pro a habitus princip o tua sietitur primis veritati ctibus habet, eiusdem sunt coi ditionis esset b' ergo sicut diu ei se propositiones diuersat italis: de doctrina haec praesertim vera est in hamateriarum,sc abii actionu ub eade. ra ratio tibus,, actibus humani intellectus in corpone formali diuinae,vel humanae tellificationis re existentis, maioremque limitationem ha-7 comprehenduntur. Jc propter unitatem eius beniis in suo modo operandi. cum in li biti qi iam participant. noti diuersum, sed eundem bus etiam voluntatis, de appetitus absque ulla Illatio verest 'et' bitum constituunt quasi materia litavitatione a cunctis id mitratur. Ex qua ii se sententiae. Dii solum differentiam sub eo habentes, eo ro habituin principiorum, si unc seu secun
deri modo de cunctis propositionibus pes se dum speciem, non posse habere actus, vel a Cnolis, vel primis vet: lat. bti , alioquin diuersis sensus specie diu et s. sed eiusdem speciei omiudicandum est sub ea dein ratione formali nc Quibus suppositis primum algumentum inlinediate veritatis. hoc at,si: e medio perce Scio adprobanduin habitum principiorum luibilia eo uenire.atqtiea dei, sub eodem inici non ste unum, sed plures species diuellas pro ectus incipiorum, cuius est propria, conti diuei L principiis . Alleti ius principio D. mneri . tuo qua non formalem. vel essentialem meometite specie distin uum ut ab . fletibus dissere: uiam, sed quasi materialem habere ne ii incipiorum naturalis Philosophiae, ' Dia Largum. cessium est, ideoque habitus a tui me separare lecticae, ergo nequit demia: ius: ecunditia vetae senti speciem ad virosq re se exrei idcre, scd diueri r
Prior sententia praefertia, qnae multiplicem ionendi sunt: prcbatur antecedens: tam ex eo habitum princ aerum secundumθ parte eorundem assensuum, quam ratiotiis forciem docet malis assentiendi: nam assensus ipsi diuetis sunt veritates essentialiter, cum circa b ec a
QVI in hac re satis ancipiti decerne valde diuersa, di in materia diuella constitu-
dum l. r. non est facile iudicare nee vi versentur, ecquis enim negare potest distines de antiquos. aut modernos exposito tum specie veritatem esse hanc: Na ira st ἐμί ψ' ' de unitate , et distincti principium iratus, ' quietis, villa. a i libetone horum holituum facete nihilominus Ἀμ-οi Podlibιtp-ctmii potest linea duci. Pro mihi videtur . si induendos esse secundum ducent igitur siensus p cie districtos in in-
speciem, ut pisior ea entia tenet , quam licta, dotali acti asscitia sic dum specie
462쪽
etarmat postulant habitus ibi me distin s. ales gitur 7t: ex . lib. post et oti cap. et . pro via luetia Z
per hos assensii producet ira pri uim iam lio . . basiautem principii , quae dignitates, habitu qilodex iuerso Diodo abiti he..dia cauit Aristo: et si adiueis in alcria sint. materia eorundem obiectoriana uicaciter aut certe d. verso ira o Dina eria abstrahant, ostenilim: est. nam unum ab traharnateria etiam facit Hi li habitiis se i
losophicum eam concernit.ergo dii in iasve sinio lasci in uendi horum habituum . que
titates. distilia os uespecie .sse sus iri primet facile quis re ad particu alia pri ire tria acco. in intellet an . qiii tepugnat eandori verita modare poἰ st. 5 ex eo intelligere, pro quibus tem, eundem ut assentum adcod. Dcc xii ab sic dist Michas hiab tus ponendus. 5 qui habitus stractionem a materea habere. Quod vero ex ad plata Eex: endant. ratione assentiendi diuersi sint de
colligitur . naia . veta ratibus per sest otis, qualcssant principio tu ito flent ita iiDellectus taliud mediu, sed ex in me diva notitia termi- notum. et L. vnit4t , ipsi L. bi sui. rptiones, aemedia flenti di hoc est enim pri icipia esse per se rota, ut Omiae . Et ixata, quasi non nec aliud med uni rota. sed qiuamlibet esse sibi rationem osse. tiendi, sed vetitates ipsaesu: it specie lucisae ergo diuellae e tu: it ilen. tiendi a toties,d .ucisosq; stentus, de habitus
rular, quas specie d. stilia a esse ostedemus tractat aliqκentis ad versa principia quae sunt ratiotic assci. tiendi siclutionibus, ergo ita ar
N SC d Ecile est oppositis reumentis
bulam ire: nam D Thom in renei testim. loquitur de utrisque principiis specu D Thoar. latia i , practicis,in opacioli. guli habi uste: p e. concedantur non numero . nec faeciet sed genere, non secus. cli dicamus . cientiam practicam dii tilictam ess a speculatis . erit aerica locutio, ex qua non licebit in 1 tre, unum tantuni e in h. hiul , i
tiae, vel practicae qui . . , .m ct
i R de iiii ita,vel modsi si gularis habens co tollit multitudinem specierum subq io libet ge
Soluitur. o: assensus conclusionum doctio gLutut spe nc e contentam pariter et o licet ii det tua Ie per diuertas rationes issent:ei. di quae sunt locutio 'ho dc habit.bus principiorumpit: cipia, seu assensus eo tum. nece illa est ergo practicis,ctque speculati urs, non tollit distin Ponere mensus principiorum specie d. st in Q iem spe sicam plurium habituum . subitos qui sint rationes is entiendi diu ei sis o e dem gcncre conicatorum. clus o n. bus alioqui,si omnes assensus princi Eadem sete est solutio primi argumenti: ita Ad Daretae pio: uni eiusde rationis sormalis sunt, nequi ratio assentiendi lim: principiis id m est ρ.bu:itici cito cissensus coclutio in specie di in genere acce pia . nempe ii eme do vel peruersos ex eis di duci, nam ubi rationes .isen se eis assentire. at in specie diuersa eii lux ad i. ite diei uidem sunt conditionis , necesse est uersitaten veritatis principiorum,q iae tibi el assensus e usdem etiam colid. tionis cile in te ratio assentiendi qtiemadmoduri ratio si aro ergo iuxta re sicam dabit t. oirem scien tiendi conclut o tum adca est iii Mocio. tiarum. d. vers csse specie principia . atque a videlicet assensus principiorum . propter bisos assen 'us d habitus generarem quae .elsassentiturii: telleia . nil lom tu ai-itat . i. t. ucisa est in specie iuxta diu cisitate , pr ici. Sed si multiplicas: sunt habitus principio piorum specifica in Q 3odic: aidit ut odi nimi diuersis princi Pu .d ce aliquis, erunt ingui principia ora aliter, alit specifica dine Miti bitus principio. udistinguendi, quo stilictione, ex eo quod in iiii ie vel illa a habitus si iei uiae ac spondeo si cilie multipli teria, ne irari Physica vel Mathema: ica. aiucando, ut pio princip:js cuiuslibet cientiae ex eo quod diuerso nodo 2bstrahant a ma:e vitus lithi rinci p. citim colim: uendus ria,sed has esse rationes ma: et tales falsum est. rarn, vel lpiae iusiacm siriri conditio quia materia Phyllea , vel litiem alica .inis in se vel propter dependentiam unius ab diuersa bstractio eis adiuncta formale obici altero ut de principiis Dialecticae suo loco in uni assensus, Ic habitus cocistituunt non mustendimus quod satis est ut unus, idem que nus in princilis , quam lia cientiis. ac pr habitus siet se ad omnia extendece,ut colli pterea non minus habitas principioiua spe
463쪽
cie distinguaiat, quam cienti rum sunt eiusdem ordirita. ita et quidam pei sectius, Adserina Adaa et id autem quod irimit ecundam argum quam alii perentur. α niuei latius tibi: Ugutia. tum . ite ivpe unita esse insuperioribus, .iae in tum habe u quate eodem nodo ut pli
ii Litoribus reperiuntur di persa, verum est caiit iuxta diuersitatem actuum occio. edi quin sepeliota diuersi Ordini, obit elioribus in .explicatam raed huic solutioni obstare Ad Maro esse praesupponit ut intellectum a sensibuF, videt ut tertium argumentum . Deponens
senius interitos ab externiti ea hoc enim diuer habituri Diuinae fidei atque et aa humanae
sum nodum essti: di,&operarae habent, Noli csse necetur ratio aena habitus , qui quati niueisales causae respectu particulari multiplicatur secundum speciem, sed unus,
se si .ent: quo autem uniuersaliorcs sunt res demque a fassentiendum dirueisis vetitatibus ex ille lites in suo modo emendi, vel Operaridi extenditur, idque propter unam, eandemque plura in se colligunt sub unitate: luod non est rationem forinalem assentietidi, quae eiu diu, verum in habiti bira: nam licet aliquem modii num , vel humanum restimonium . Res iis opera id diuellum his beant, per actu tam ea deo cultate in cile rationem de habitu fidei.&obieci se ex propria conditione limitan propter medium prorsus extraneum assciit luet, ut tu queat, nur, idemque habitus ad pila. endi, quod habet, extrali eum voco tes e res actus specie diuersos se extendere, fiant e veritatum, quibus per talem ti bitum asset: tu enim ordinis inserioris respectu potentiarum, intellectus, nam te uiri ioni uri , et authocitas inter quas adhue etiam reperii ut discrimen testificantis, propter quod et ea imuμ. non per Quare maximum nam quae inferioris ordinis iunt, tinet ad naturain verriatui D'Gae cic dantur, i uina fides ut sensitiuae .etiam limitati tui ad aestus eiusde m nec est causa earunt naturalis, vel propria, ut unus spceiei ita vis cie distinctos habere neque sed omnibus Od: clxtranea, quare non tam bitu ant,etiam si inter ea quaedam abeati in tiplicatur, nec diuersum est in xta diuersitatem dum operandi vel attingendi obiecta in aliis et . tatum, sed liculatea .ficante pio edit, ita pei se e rorem . cuius exemplum habemus in ab eo capit unitatem: docum id de diuina sit sc iisti uis ex quibus interitae uniuei latius ob idem Deus ea dein que prima vetitas testim lectuin iobent, de persectiore ii modum attin nium peihibens. idem intilii monium. ea dogendi illud nihilominus habere non pos Iaiit que proinde ratio formalis . tedendi sub qua actus specie distinctos, sed id solum concedi colliguntur oni re veritates quantum l. bc in tui potentiis supeιioribus, ut intellectui divo se diuersae iden: ci est habitus Diuina iii eilantati, atque etiam appeti Misensitivo G ab hac una ratiotae issicii tendi inritatem specii ei iam zquandam pallici pationem earum. Sic igitur ficam accipiens,d parite ni se har an . . : a te, huic, de habitibus iudicandum est, mones est elui licet multi sirit. ac diuelli honiai e imoiii. demordinis,&eiusdein conditioni. , qualuin micili benies rotum lare ei sal bile testi- ad limitatum modum operandi cum sint qua Monium eiusdem racionis j co .ditionis est. litates quaedam intellectui vel voluntati Q rcag nsus humanae fidei eiusdei, specie sunt. peradditae ad acile eliciendum talem actum sic ut stetitia . ad: D: Dii: quare idoli luoq; circa taleobie tram: unde iuxta d. stinctionein abi: us ponitur iecunduin s cimi .ii hiab tua fauin, de obiectom: .muit: plicantu autem princ piorum.&scientiae . diucisat L. NI Ver ri r m Viationem attulit Diu Thom ad pro invia in tim, nam principia irri insecam h ab ea rario h bitus multiplicitatem hab: tuum in eadem poten nein assentiendi cum verita persei ota, tua priticipi ria ita quaestio. atticui. t. iuxa quam non est biectu in sibi stratio .issentienci cum sua minus oportet habitus principibium muni haec sit adeo diuersa vici steti dimu d. ue suplicare. bi adsunt principia diuersa, diuersi i postulat si inin, diuersumque o indet,..bi assensas eorum quam habitus scientiarum, tum: suo cita in modo in scientia.nam ratio nilimitatio habitu intrinseca, non uermit a sic , et id conclusionibus sunt pri incipia itit eidem circa obiecta , d actus specie d. uer qu.bus tanquam a causis naturali: adc ua,
sos posie operarti ergo adsormam argumenti tur: Pro eorum igitur diuersitate. di te is sunt admittendum est unita esse in superioribus stieatifici essenias, diuerso ue hiabitusit quae in inserioribus sunt dispersa, quia supe ducere apti.
riora iacit diuersi ordinis habitus vero quaatim ad n tam operandi limi um,omnes An
464쪽
dico avitem exempli causa obologiam experien-tram Ast rotagorum silentiae esse. Videtur autem non solum non esse erec
prima principia oonstantur ' Vm h o principia cognoscere ised ingui . .
plane impollibile probarur primum quia contra Ari-Zerinductionem naturale lumen intellectui sibi sufficiens est sic telem. ad cognoscenda prima principia, ita ut api re p. HOC solum discutiendum supe erat ensis terminis nullo indigeat ad assenti eliducirca modum cognoscendi prima prin hoc est enim principia esse primas, rimm cipia nam si verum est . quod in huius operis initio constituit atque probau:t
Aristot omnem doctrinam vel disciplitiam ex praeexistenti alia cognitione fieri . de in processu seientifico stati fiat in primis principiis quorum notitia ex ali princ piis non minis ad veritatem, et o non est neccssaria in generatur merito dabitauit in vitinio capit. quo nam modo in nobis prima notitia eorun generetur, ut tali modo explicato finis totius operis initio contui gatur. dratas veritates, hoe etiam esse et se nota ad differentiam scientiae quae alia indi et prae via notitia principiorum ex qua deduca irrihoc demum eorum notitiam habere perim- mediatam comparationem intellectitatis .
Doctrina aristotelis , ct argumenta
I inopia ad experientiam reduxit . dem Aristot dicens e sensu moe est. ex sensitiva notitia singulari menaomam fi ri. ex multis nemoriis idcst notitiis siligimductio, Ves experientia ad prima eorum cogni
Probatur secundo quod impossib le sit hoe
modo generari . quia coonitio prinei piorum Secundu peis et ii na est scienti ricam celtitudinem. atque euidentiam vincens experimentalis vero fallax eum saepe deceptio contingar in se sitiua cognitio te, perquam adq Dritur decipiuntur namq; sensus etiam cir a propria seni bilia vel quia non sui. debite paroxim m. vel quia organum non est bene disposi: u at isve de caulis, ergo i mpossibi te est per experien latibus inmemoria sensitiva reseruatis ex e tiam generari cognitione adeo certam adde timentum, quod est quis .otitia quaedam, ad actione in et probabilia argumenta conuniuersat: sex eisdem singularibus notitiis eoi lecta, eo modo quo per inductionem solemus uniuersale ex singular: bus colligere,et ulmodi autem notitia uniuersalis est cognitio princi piorum exempli gratia ad cognoscendum v. niue sale hoc principium, Omne tota est a s parte sic procedimus, ut per sensum e gnoicamus ita se rem habere in hoe vel illo corpore humano capite, vel manu maiori, die sae notitia leniitiua fit memoria in quantum inpotentiamc moratiua reseruatur. merari saepe ab Aristoteles per qua repugnat profecto certa ex si galirbs notitiam colligi praesertim cum omnia suis .ienter enam rare quoa requiritur ad illationem uniueis lis nunquam fere si possibile Postremo multa sunt principia a materia sensibili abstrahentia, ut Mathematica atque Metaphys quorum proinde notitia per experientiam singulariu sensbiliti no erit generabilis. Huniuersalis Pria principia qualia sunt de quolibet verum est Timare , aut negare.
muhiplicatis similibus notitiis selisiti uis mul di de nullo utrumq; simul verum in pntestitiplicantur memoriae.ex multis autem memo remotissima sit a sensu, quo igitur pacto post: is colligit intelle tu uniuersalem notitia, sibile erit per singularium sensibilium experi- nempe quod omne tolum sit maius sua parte, de haec est prima notitia uniuersal:s, perq'iam proxime generatur habitus principiorum. quem vocamus intellactum eundem moduremit multis suae doctrinae locis sed piae sertim ea eodem ultimo, ubi rem e cludens sic ait Plana ital p.rino'is prima indutilanei tuo cere nec tria est sensius etenimpe uniuersa DIacu. Et L lib. prioris sciciationis cap. uentiam. vel inductionem primam tui in titiam eomparare.
Variasententiae referuntzr. Argumenta haec in varias eiarentias diis
stlaxet ut interpretes Aristotelis quida I. sententies enim triplicem a mim incognitione P .
principioni distinguut.vidclicet simplicem appicheasionem terminorum: sua comple
465쪽
ciuir:s e..ina cc. p .ini ut iapiuchenisendis ditio iique operatio. em facile exeicendanaici ci bene con pol cre, aut uicare n. r.em p opprehcni Orci cimicorum .ac iudircsbitivus I hoc sibi volu . de Aristotele in di cium deinde ad apprehenso ne in simplicem, cui)t, dum pri c. Ploriam notitiam per c pri. compositam non et erect sirium experse emtam in nobis fieri docuit, hunc modum di inent .i in docet sed unicere aliquam sensuscendi teret Ioaanes Andreas Scoti sectator apprchei. si Oilem multi piri alam. vel repetita. s. l. nacta q9. ad L. dicium autem sciendiarii tam de uniuer-
secunda Qite a. vero e postremo huius operis,dub Mali simis principii .q iam de particulatibusici ent praedictam sententiam inquam diminu necessarium O:nnino cit'. 9ι tam re iciens addendum elle cenici experime Probat piimum adacisus primam.& secun I. Probatio tui csse necessarium ad compo t. tam appre dam lenteotiam: quia ex terimen turri ut pia primae pat-hensionem. qua a men factas assicit sibi natu ne docet Aristotelis cap. vlti ino huius opciis lis huiusiale luinen intellectus studicium cicndum non ex sola apprchentio te sensitiva termino quartae set, esse aut cui necissilium ad conti Osilai: a pic rum, scd etiam ex iudic: O. vi l ut proprius k, tentiae ad-hensionem picbat: quia haec est, supra quam qu amur . x multa limul iud. Qis sensitius par uersus pii- proxime cadit iudicium. Sasi elisus.haec pro 'ciis inta c. i.oria sensi tua esciuatis ii ,ex eis main secise inde a qua rectitudo illius depe dei, r.ecta ramque elicit intelle, aus uniuersale iudiciu dam sente, men aib iratur ad quaintiet apprchelisionem sed apprehelii, simplex. ci composita noli tiam. composiani ccccsarias esse apprcheni oncs' pendc ex iudicio quod naturaliter praecedit, singularium et . l. bilium sed ad pilio aiolam ergo neque cxi Oimento dependere p. modo ad generationem Eobitus concurren test. tem: quo genito non erit amplius iaccessita Secundo, quia si aliquo experimento'pus experientia es et ad apprehei sicli eiu intellectivam iei mi. - Toletus nocte cap eodem. quast unica, Dorus sinapi cetii, ut 'compicaeam, maxilne duo genera principiorum .st iguendacen illo, quod a poli. connix Oneixi extreminset: nam quadam communiui: tia ant,alia rum in tibus singularibus ut quod totum si vero particularium scientiarum prepti a costis alia sua pati c. si de hoc piiiicipio sit ser-
quibus a sci nc Iulioneo dc moiistia iit, cuius uio, sed hoc non est necissatium . nam multi imodi lint definitio res, uret iam . m. qui app. hccdunt terminos ut uersialium propinbus una p. illo de altera L proxima enuncia si ii Otium, qui nullum, quam tuleruiit expe-tur: ad alicaiie dum igitui primis tui. O mo lini Diale iudic: uiri de eoruiti connexione iado requiri expir eritiam docet. na: acum ti si gulat. bus ut patet in his, qui a id. uti h tisiana sint riaturalelu neni uisci eis asten ius nodi propolitionem . omnis Crocodilus sum pro te, pari icialiaria vero is pestiunt ei mouet supcrior in inandibulam nec tramen sint nobis ignota. qu. b. is coinde, . t princi . unquam Crocodilum vi deiunt.
pio assentiamur .expetie uia singularium indi Postremo, quia multae sunt questiones,de m a mimpcn .u , t cxplorata meli 'iscorum conditio qu bus neutram inpatiem iudicamus, veluti 'ne naturale lumen munus suum ex quatur, sint ne stellae pares, an impares similes,pro quod piae Liti t. in principii scientiarum ma quarum trisque parte p.ria sunt momenta rateriam sensibile coceri. entita, quaic sunt phi 'ionum, quarum cum habeamus habitus apici sopi iaci a turalis, Ic mora is verum est, eius prehensiuOs, nunq iam tamen expetientiam s. mod enim maxime ab experientia rident, habuimus , ergo haec non requiritu ad appredi de his particularibus principii accipienda hensionem inici lectivam, sed sola apprenen- sunt qaae Aristotcles tradit de nc cessitate in cito sens bilis repetita si icit, nisi enim in me- ductionis dilla cognoscenda. node commu moria senstiua extet per modum ti bit non illsitiis quae non alia ratione ab experientia titia alicuius iudicii . aut plurimum non redent,nis tu quantum apprehensio ternutio possumus via habitu appichcasuo ei mino-
466쪽
Primum quem circa principia, vel conclusiones
quo proba Ad probandum autem secundum, quod ad
tu sce anda generationem iudicatiui habitus princi p. opais quartae tum semper si recessarium ex .imentum, sententiae ut ii ut est mon1js Aristo. elisa Iob: in prin-s cipio' aestionis recensitis dei r de rationi. hos Pim o quia si quis ud. tis, atq; perceptis terminis a Leuius principii, ut quod totum sit Laius sua parte assensum praebere velit priusquam in aliquibus si gularibus veritatem eius
sit ex 'crius, periculo erratidi se exponit, teme
ritatisque proinde viti uin incurrit ut igitur cordare sentiatur experientiam ex e late oportet, quam idcirco necessit iam esse Aristo teles iudicauit, ut debito modo I toccidat intelle' tu in prima generatione hab: rus princi pio iam secunda Secundo, quia non contingit transitus abrat O. vii in aliud extremuin, nisi et medium ic diu ex iudicium unius proposuionis ingularis, re iudicium uniuersalis princi i medium. 3. est expctimentum, qu dem singulare iudicium ad unum tantum si agalare terminatur. uiuersale ad omnia, ex erimen tu o vero, ex
qu busdam colle tum est .ergo non traiist intellectus ab illo in fine exite num, nisi per me- ..um experientiae: cet: e expetientia ipsa
ide in ostendit: ecquis eii in assentitur his et incipiis o in ne totum est malu sua parte si ab aequalibus aequalia demas, quite inanςnt, sunt aequalia,qui non millies et , cum puercsset,ex potus sit in si pulatibus de principiis autem particulatibus scientiarum Iabor ipse ea inueniendi, atque examina ad satis aperte indicat, quanta prius experientia opus si,cum a posteti oti, dolongo est stolum expetimento,aci dicio colligi solea: t. Tertiara Postremo quia ceci itudo abstra istiuae cognitio. tionis, qualis est notitia uniuersalium indiget examitae intuitiuae quam nos in hac vita sinestas haudquaquam habere possumus quod
quidem examen. quia Plato cum aliis pluribus philosophis praetermisit. De penumero in rebus grauissimis hallucinatus est, plus speculationi, quam rerum experientiae credens.
pi a x K diti aliorum sententiis his asserti seruo nibus explicamus propriam Prima. quemadmodum in scientia non ponivit distinctas habitus pro appreventane, de Iudi ioconclusionis, pariter in principiis non
est ponendus duplex habitus apprehensuus. 6c iudicativus, sed unus pro viroqite iactu sussicit: iux a qua ri doctrinam ho modo generatur habitus principiorum , ut primo apprehendantur termini, ex quibus composita apprehensio sormatur, supra quam cadit iudici uirudeici iudicium generat ut habitus apprehensionibus praesuppositis quae suo modo ad generationem cocutrunt, habitus iste deseruit apprehetilioni, ac iudicio. Quod autem non sit ponendus pro appre Ptimaam hensione specialis habitus ex eo obatur, quia tio. apprehensio non est propter se sed praecisEpropter iudicium cuius materia, desquasio, iectam est,ergo ex propria con litione aliquid om iudicii est, unde qua inuis sit distin has actu .
pro eo icin tamei rei matur, atq; adeo unus. idemq; habitus ab utroque generatur. irrique deseruit.
Secundo, ad apprehendendum simpliciter Secunda non requiti tu habitus sed iussi iunt species tatio. intelligibiles solum ergo necessirrius esse pintest albene apprehendendam, hoc est, ordi nate, ac facile, sed apprehensio ordinata norit nisi propter iudicium cuius quasi pars mate laurialis est ergo non producit habitum nisi adueniente iudicio, nee alio indiget habitu ab eo, quod per iudiciu producitur sed iste tanquam eidem actui utrique deseruit: ubi enim unum praecise propter alterum est ibi unum etiam quasi pars in alterius, ibi unum duntaxat esse iudicamus, pro quo nil habitum pinnete sufficiet: idq; inducitone caeteros omnes habitus intellectuales percurrentes confit inari potest. Ecquis enim duplicem habitu scientiae posuit, apprehensivum, oc iudicatiuam, duplicem prudentiam. 6e artem, aut duplicem fidem humanam vel diuinam nullus certe. sed omnes intelligunt eundem habitum pro iudicio. apprehensione lassicere idem et nim scientiae habitus docet nos principia disponere. 5c ordinare in modo. figura, quod ad apprehensionem pertinet, de Harsus iudica re de conclusione ex eis illata, sicque de cael tis habilibus intellectualibus sentire oportet. potius quam ea duplicate sine necessitate. Qio praesuppost asserit secunda assertio Secunda ac primos assensus principiorum uniuersalium, sertio.
vel particularium. non indigere expetamento, Io vel inductione singularium ita ut ei ex pr pria innitantur conditione.
467쪽
ra in principio quaestioliis proposita retenim mentia sensuvin. hoc est, notitiis quibusdanticum principia sint veritates per se notae hoe per quas sensib percipiat hoe Fc illud totum. est absque ullo mediocre noscibiles, ad quasse aliquas eorum partes apprehendens simul. proxime comparMur lumen naturale tan- iudicans eo modinquo possibile est persea quam ad ob: esti Ἀbi proportionatum ei sus iudicarest maius esse quodlibet totum ei si
soli inuituntur,in non alteri cognitioni pra dein suis partibus ex quibus notitiis in m sertim experimentali quam ipsa mei principia moria sensitiva reseruatis intellectus appi certatudine atque uidetura facile superant: hendens, iudicans. uniuersale hoc iudiciumnem Aristote.es unquam posuit primam no elicit, omne totu maius est sua parte. tunc titiam principiorum per experimeatum fieri simul demme iudicium pet immediatam tanquam per propinam medium, cui innita comparationem naturalis luminis ad vetitatur hoc enim pugnat plane cum simplicitate. vem eius e terminis coenoscibilem elicitiae persectione eius quod vocamus primum si ensum talis princia
inicis Tertiatas sertio, aditimam nihilominus si ex terminis habiti, praecedente talae ex-louo principiorum notitiam tam uniuersalium, perimento pereundemque assensum genera- quam particularium,no solum quantu ad eius tu habitus principiorum in esse quidem im uγο, apprehensionem simplicem, atque compoti persecto quem usus postea intendit ac pei fi-ram. cd proprius a verrus quantuin ad iudi cit sed simpliciter est habitus in eadem primacium requiritia experimentum , tanqua me .neratione propter efficaciam causae, quemdium quoddam extrinsecum,' quoad nos admodum de habitu scientiae in setius coi. st tantum i ecessar: um,qai experientia sensuum bit. :us nodi enim habitus per unum actum indigemus ad veritatem principioru capien generari in esse si inpliciter licet non inessedam licetnωnsit eadem in cunctis necessita perfecto censemus. tis causa. Secundi pars eiu siem assertionis est, ad pii serenda probariu ATertio haec per partes est explicanda si mum assensum quorumcunque principiorum pars proba. prima pars mul. consit manda deprima eius pars amr suo modo requisi: um csse tale experimentum, tur atq; etia latus esset mat, non solum requiri experimentum ad pri ae postremo non esse eandem neces statis cau tertia.
UOnis mam notitiam principiorum quantum ad iam in omnibus, quas simul explicare.&pr
utramque eius apprehensionem, sed proprius bare oporti bit cum ex una alterius vetitas quantum ad iudicium quia experimentum dependeat notum est lumen intellectitate, iudicium sensuum praesupponit, quemadmo strum utpote animae informantis . atque e to dum ipsum me iudicium intellectus ex mul istentis in corpore quasi corpori esse cum ea io tis singula tib iudi c. is sensuum in collectum, dem anima immei sum. dc ex hac immersione qui iure vocantur memora ae ab Aristotele debile atque infirmum ad operandum, dimi. quia in metricula sensitiva reseruantur iudi nus, quam oporteret expeditum, non enim cium autem sensus suam etiam apprehensio ita clare ac perspicue veritatem inspicit, neenem sensitivam singularium prae lupponit facit potest eam percipere ac lumen intelle. quemadmodu iudicium intelletius unde fit. Etiis angelici quod nullo corpore praepeditur.
euperimentum.quod uniuersale iudicium in nec retardatur unde fit,i principio non pos
tellectus est, inuasi conclusio inductionis se adeo firmum stabilem ite assensum elicere. iudiei etiam se usus requirere simul cum a neque a periculo errandi liberum sed duobus prehensionibus ita ut apprchensio singula iuuari debet, altero ex parte obiecti, quo reditum s Ib: lium pro apprehensione uniuer dat ut sortius: altero ex parte ipsiusmet ter sili. iudicium singulate pro iudicio uniuer tiae quo expeditius ex parte quidem obiecti
1 3 sili re illitatur dum aute iudicium sensus au iuuabitur si eande in veritatem principiorum di , .no intellia. spropri insensibus iudicium in singularibus sensibilibus expetiatur, eius-1-periri liam os intellectus propri iudicat modi autem experimento notior atquep sed in qua n. ii militudinem, canalogiam commodatio fit magisque propcrtio:ὶala. a. iud cium inielim ius. Exemplo possumus quo secutius ac firmius et iii haerere possit ex
K ne di cinam illustrare: ut siquis primimi parte aurem potentiae iuuat alius per pii Maasi inlii Hu at huius rincipii uniuersalis, mum assensum genitus: qtio vi ensiti: ellectio Duunc tot aurit in sua Pitc.indiget expe torporem excivit. Vcitioi si adopeia dat
468쪽
dum ae tandem facilὸ prompte. cum delectatione eisdem vetitatibus assentitur his a se prisidiis ind: get ad primos assensus principiorum non autem ad scientiam cum iam sit eisdein assensibus principiorum quasi minitus, ac roboratus di eiusdem scientia habi. tu per primum actam comparato expeditior
Et riusus alia est. ratio huius necessitatis
qualitum ad valuersilla pri .icipia non praetermittenda, quantuamlibet enim valuersalisi,ma explicatis etiam terminis negari a prole uis possunt. 5c quamuis me non lateat id. quod ab Alastotele dicitur non posse legari mente etia: n ab his, sed sola voce adhuc tamen, ut voce non negetitur, refert inuIiu experimen. tum singularium ensibilium quod etiam voce non potest saepe pra pudore negati:oportet autem sapientem paratum esse sui scientem; instructant, etiani circa uniuersalillima principia, quoru n veritatein ad se ilia m. o quas digito milit ostendere Ralloiici autem istae, quibus omprobaturpis particu nec effari in Ile expertineatu in ad notitiamiarib ptin primam principiorum coimmunes sunt uni.
uersalibus principiis, cputicula bas scientiatum, sed pro hi est alia specialis. quia multa sunt, quorum vetatas, aut nosti: et omnino aut certe confusa lolum noritia cognosci. tur pro laibas explieatidis, vel etiam a poste riori probatidis necessarici est expetientiarin gularium. Ac eiusmodi et iunt, qua materia in sensibilem eo licernunt ut principia vitiusque philosophiae naturalis. Jc moralis. nee mirum est halu in scientiarum principia arciste: tori esse probanda ab esse' s. cum
concitisiones eo tu ridem expetiei iae turpe a. nitantur, quod Ponta ex in perfectio iciem tiarum elicii ire credenduri est nam expropria corytione principiis et se noris constan .ex qui basco .ulu toties a priori derivan-
tu: quain nostri intelle his, iii maiori ex parte res philoso. 1 hoc statu, non nisi
per sensuum ex Pe ita drati cognosciti
Ecce quo pacto Mon est eadem ausa neces.siat, in v:risque priticipiis scd aeque in codem gradu necessirium e 2 expertineritum: nam ad communici na principia non est silii. plicitet neces trium neque ut tale reputatur ab Aristotele, sed valde utile, des ut aiunt ad melius esse quod enim expositis terminis a
naala lumen sissicia ad sic sum elui dum
dubitandum non est cum id conuincant tria illa argumenta in principio quaestionis a n bis proposita experientia tamen deficiente non erit adeo firmus assensus, nec apericulo erroris liber quod satis est ut necessaria ita cetur iux a primam necessarii acceptionent pro valde utili, non iuxta strictiorem alteram pro simpliciter necessario, at respecti partie lari in principiorum, non quidem invium, sed multorum simpliciter necessiria est experientia, vel inductio, siquidem alia via non constat eorum vetita . An veto inductio ex propria forma fit pro Dubium cibabile. vel necessarium aro umenturne modo ne inductici procedendi iudicandum est nam si imperse probabile,cte fiat quibusdam enumeratis singularibus neccssa.& quidem in materia prob. bili, vel contin rium de M. genti, aperium est probabile duntaxat argu iumentiumentusti sore in quo sensu inter probabilia argumenta refertur aliquando ab Aristotele, di in eodem argumentu Rhetori eum di quas, coniectura ductam voeatur ealterum si pro dignita e ac certitudine materiae enumeratio fiat singularium non certe omnium sed qu rulidam, ex quibus euidenter constat sic temse habete in caeteris necessatum est argumem
tun . quo euidenter probantur licet apostoriori irincipia silentiarii , non pauca, seiri ductionem accipit Aristoteles, capit hui operis postremo dum principia peream do. cet esse cognoscenda,in iuxta sensum nostr rum assertionum loquitur Albert Magnus. de necellila: expctimentici metaph. ut
Ex adnotatis gitur pro explanatisne, di Ad an
eonfirmatione nostrarum assertionis solam menta. tit argumen a a nobis proposita pro negativa parte quaestio: iis atque etia in quae pro consio ma ivt. sistitentiae attulit D Fonseca.
parte probare podant quod verhin caeret: s. qiae probare Oti tendunt. d. ficiant, quasi disguo ostendimus. Tettimonia item Ar: stotclis sic interprCa Responderti sum is vi semper ae pro cunctis piincipiis ad testim necessimum ei experimentum intelligat noli Ati tamen in eodem gras pro omnibus sed pio telis cunct.s, Ide viile. 6 pro inultis potiose ut.bas simplicitc neces
469쪽
A IV conci solium causam conti incluta, ut in ceant ali PERTIVS thematicis disciplinis exploratum sic pio qui . t si docent habitum esse politi dant in et i, Itite in satiata. ' ς ἰς iv. quo illic dii uou. sed ex sola
quam voca v cIcntum nici ratione. na apto v. ni no distinctum es, eo qui pro conclutio: busi, erimm aeriundum locum scientiae concedimuri ponitur,' scientia vocam ita culari. ι diuisio. o. in idi i meeliis attende tu es nam tu verbi, odistinctum, sed citis. Gil. Qui pol sapientia ignior est, ut de ea mox d. sse. quam pilensas priscipioru elicuit. ad conci
rentes vidcbimus quam intimam dependen siones extendi ut itaq; Horrincipii naturatiam ab habitu principiorum, cuius conside lis philosophiae v. ponitur'. bitus quo ac stationem nuper absoluimus occurrunt autem senium otia ex terminis producit intellcctus. se consideranda de scientia prin limperii pio conclusionibus veloe usdem scientiae n5nens ad neeesi: atem eius secundum adquid est multiplicandus alter, quem scient: scum ditatem n mpe an euidentia stet iii trinseca vocis re solent sed per cunec in hisb. tum prin- tertium doquariu ad unitatem. V stinctio cipiorum eis assentitur intellectus, unde talis nem quintum, d sextum ad obiectum: non habitus licet principiorum sit, extenso ne fatnulla autem ex his suis locis prioris ac poste scientiscus &huius extens onis aliud exem-rioris libri discutere optauinius, oportunius plum in scienti j satis larvo producunt, in tamen visum nobis fuit uniuersa.qus ad scien quibus per assensum pisimae conclusionis i tiam, caeterosque intellectuales habitus perti gnitur habitus, per nouas velo conclusion nent, in hunc locum separare ut controuer lupei uenientes non multiplicatur alius, in xtasiis simul agitatis singuloiutat:ones capian citolina sententiam stat lientem quamlibet tur melius scientiam esse ut um simi litem habitum, c unam simplicem qualitatem, sed idcm me ad. earum assensus extenditur, modo ergo simili
V AES THO a censendum esse aiunt de habitu particularium
principiorum, ita ut ad omnes conclusiones
co praeter habitnmprincipiorum Uuidum scientiae ex eis elicitas extendatur,
mi haec est opinio moder Porutri
enumerauit abitus de sapientia docuit esse , E Mireret vidi tur controuersa haec quia a scientiam. intellectuti simul eorum quae
euaestio nemine hucusque videlut indubituri honor billisma sent eam vocars scientiam reuocatum, an pro conclusionibus. ω quatenus est conclusionum, intellectum vel b. principiis multiplicandi sunt in intellectu ha quatenus est iiiicipiorum eiusdem facultabitus alueis itari intellectus ille. scientia ve tis putat igitur se eundem habitum circa, ro iste appelletur oderni tamen non vulga principia, de conclusioncs m. V tamen cxiis aut horitati acetuduionis dubiam rem se ensum cum sopien: iam pro uno, eodemque
cerunt duo genera principiorum cum Aristo habitu connuri ere . Verba autem Aristot e ctete, de uniueisa schola distinguentes, univer ea eius libri septimo. ubi special ter de sapiensalissima cunctis scientiis praesupposita. vides indisserit, haec sunt, apsentem: ergo illo. 'urnea
quolibet assiimare, aut negare verum est. I scire, q ex principi; cognoscistar sed etiam cir- quae sunt alia huius conditionis, quaed nita ca iticipia dicere era oportet, quare sapientia intes solent appellari, particularia singulis iesiecti est, Uscientia. ut caput habet sciscientiis propria. ex quibus proxime deducun- entia rerum Graim, quae para is sciamur I otu conclusiones sub nominibus positionis, ritim: Quod hac etia uniuersali ratione se con Fundamen suppositionis designata is Aristotele capite uincere putant assensus, quoi unus praesu tum huius secuindo prioris libri huius generis sunt defi ponit intrinsece alterim , nequeunt diuertos sententia
nitiones, ex vibus proprietates ob:ectorum ceaetare habitus, quia Euetsi habitus indc- Hudeates
470쪽
dentes sunt. sed sieti ius conclusionum initim rumptu sece pratopponunt asseti sum, Arabitu principiorutri ergo alium habitum Igne reme. queunt. N huius rei est appositissirnuin exemplum in scientiis praesertim uniuersalioribus, ut in dialectica a philosophia naturali quarum conclusiones di ita sunt diuersa est enim concluso in praedicamentis deducta ab ea quam inresolutionibus priori, pollariori deducimus, diuersa quoque, quam philosophus in libris de coelo, di mundo, di in libris de ortu, de interitu colligit. pro quibus n6 multiplicantur habitus,quia una praesupponit intrinsece alteram, imo in principiis earun. dem scientiatum te est notissima, cum definitiones unius partis praesupponantur necessario definitionibus alterius. nihilominus pro cunctis sussiciet de habitus per assensum primigenitus & ad assensus posteriorum extensus. ergo par erit ratio de habitu principiorum particularium, que intrinsece praesupponunt
conclusiones ei uidem scientiae.
HAS tamen sententia non video quo
pacto cum doctrina Aristotelis cohaerere possit, eodem namque sexto libro Ethicorum omnes intellectuales habitus ex propriis rationibus separauit ubi vero de in.tellectu qui est habitus principiorum ex prinsessi, dis eluit. cum non quomodocumque parauit a caeteris, sed cum nullo eorum coincidere docuit hisce vel bis ex capite sexto eiusdem libri desumptis Inte ectm. nec eliscien , tia nec ars nee prudentia scientia, qtua ipsamβLbile demonstrabile est, ars, prudentia quia in bis versantur cui sies aliter habere possu M. M,
que sapientia est enim sapientu, de quibusdam
demonstrationem hibere quod ea quibus verMnduimus, numquam falsum in bu quae possunt, aut non posivit aliter se habere haec sum sciemti prudentis. sapientia, intellectin horum autem
trium habituum nazus se potes', atque ι res dico. prudentiam scientiam sapientiam, restat intectum esse principiorum. Ex quibus plane insertur non
posse ad conclusiones scientificas se extende. re, sed ilium omnino habitum pro e: s ponere oportebit, nec enim locum habet hac in parte distinctio principiorum uniuersalium, sarticularium eiusdem scientiae, qua Utitur prae
guit habitum quorumlibet principiorum ab habitu scientiae dicens, intellectu essit corum quorum non est demonstratio Runtiam, IatioAristro scibilium demonstratorum, ergo nec ut particularium principiorum cui uni bet sciemtiae est eum scientia conclusonum confundi permittit quod rursus ita probo, a vel principiis particularibus assentitii intellectus exterminis, aut per demonstrationem a priori.
hoe secundum non dabis alioqui procedendum erit in infinitum cum particularia primcipia nequeant per demonstrationem adin,
uersalissima reuocari nisi velis ea in demon mstratione includere, quod repugnat necessarium igitur erit primum ex quo insertur as sensum eorum gignere habitum, quem Aristoteles vocat intellectum, dum ait non esse 'eorum, quae demonstrantur sed talem habitum negat cum scientia coincidere asserens, hane esse stibilium demonstratorum, ergo 'posita sententia, eum cum scientia confundens, per extensionem ad scientificas conclusiones nequit in doctrina Aristoteles sustineri. Sed rationibus iam ostendo distinctum ess Ratio ptis habitum particularium principiorum ab ha ma.
bitu conchisionum, quod tenet communis sententia de nestat opposites habitus intellectuales sicut caeteri distinguuntur per actus,in obiecta sed habitus principiorum particul rium . dc conclusionum habent actus, obiecta specie diuersa ergo distinguuntur specie. quate nequibunt in idem coincidere proba io. tu minor assensus distinguuntur specie per diuersas rationes formales assentiendi seliabentes quasi obiecta sormalia sed diuersae sunt rationes assentiendi in principiis di conclusionibus nam illis per se immediate altam titur intellestiis, sola notitia terminorum prς- supposita his vero non nisi per medium domonstrationis ergo diuersi erunt assensiis aruque adeo diuersos secundum speciem gignent
habitus de diuersitate autem oblecto rua res est notior, cum habitus principio tum circa veritatem per se cognostibilem et setur scientia vero circa demonstrabile in Nec minuetur vis argumenti, si dicatur habu us separari per actus de obiecta adaequata, praefatos occurritui autem assensus, de obiecta formaliter' itidem solutioni. diuersa esse, in adaequata tamen respei u talis
habitus ex principiis geniti, ad conclusi
nes extens, ac propterea non gignere diuersos habitus, sed ad eundem pertinete posse. Hoee inquam