Philosophiae practicae pars altera, complectens oeconomicam, libris 2. pertractatam, auctore Clemente Timplero ..

91쪽

me rei 'miliaris nato a. cris Eius generimunt pecus canis ostiis. 2 o Pecus est quadrupes cicur ad viciam vel laborem domesticum utilis. ia I E is vel maior, quae alio nomine dicituν

24 Canis est quadrupes eicur ail custodien-zam domum idonea.

a s Felis est quadrupes cicur adpurgandam

quatilis bestia est, quae ex aqua victat,euiusmodi est piscis. Hala est possessio animata fiensius expers. a J Epis fel herba,vel rutex, vesarbor.

a.' Fuit' essio an mala. Sequitur manimat quae vita eis expers.

92쪽

3 s Us vel esculenta, vel potulenta. 1 6 Esculenta est ,-ad cibum eis idonea; cuiusmodi estfrumentum, legomen fructus arboreus lanis se id genus alia. 3 7 Potulenta est , qua ad peium est idonea, cuiusmodi est vivum se cereusa a 3S Minus princFalis est, quae non nutri- 'ioni humanae, sed aliis usibus Oeconomicis imseruit,cuiusmodisunt lignum, iramen innum, lapides,metalli,oc. 3 9 n turalipes sione. EVIat artV

ciaus,qua artis opera comparatur.

o Illa veleu domus, veipupellex domus. 4i Domks eis pessi pio artificialis immobilis, artim familia habitationi,payIim Oeconθ- micae ad nistrationi insemiens.

a Supellex domus eis posessio artificialis

mobilis domo contenta ad usus Oeconomicos. velpropria, velimpropria. 'ropria est, quaperste Oeenomicae recte mltituendae iusimis. Us ve0rimaria,velsecundaria. nimaria est pecunia. Ect enam mini mentum Oeconomicum,per quod Pater milius non tantum necessaria vitasubsidia: sed etiam alia instrumenιa de nouo starare,per assi rec

93쪽

Dere amiliaris natura. c. I. uesI8 Eag. ect varia o multiplex, siue materiam lue usu 'ectes. 69 Ex materia alia eis lignea alia lapidea, alia metassica,alia vitrea, ali ctilissu argilia eea, alta linea, alia lanea, aliaserica, alia plumea, sec. o Ex usu in genere aba est ad necessitatem,

alia commoditatem, alia adoynatum.

s r Inspecie alia est vestiaris,alia culinaria, alia cestaria, alia mensaria,atia cubicularis,alta sabularia,alia denig. operaria,msecuris,malge-

nomiae non inseruit,h er accidens, cuiusmodi sunt, arma,liberι se medicamenta. t uuid sit res familiaris, ta num illius cura Patrifamilias sitsuseipienda'

R Es familiaris ab Aristotele libr. Polit. cap. 4.

dicitur modo imodo κτη ιυς, hoc est, posipessio vel bonum holpus , definiturque a. μ- τῆς

domesticorum oeconomicorii. Ab aliis definitur m do instrumentum simille necellarium tum ad vi-Uendum, tum ad bene vivendum: modo polles.sionum multitudo. sine quibus societas domestia canon potest vel constitati vel conseruati. Curri, E s

94쪽

quibus definitionibus plane consentit illa, quam in praecepto tertio assignaui: Res familiatis est miltitudo externorum bonorum ad familiam bene sustentandam &conseruandam,siosq;Vitae domestica: vlus apposita.In qua loco generis proximi politi multitudinem bonorum externorum ut rem familiarem tanquam totum integrale apartibus integrantibus, quae sunt singula bona externa, seu singulae pollestiones domesticae distinguam: loco vero disserentiae specificae posui verum finem, ad quem res familiaris a Deo & N

tura & recta ratione est destinata: cuius Vratiar famili is etiam dicuntur Vnde porro patet necesse esse ut bonus Paterfamilias rei familiaris curam suscipiat. r. Quia est pars domus ad eius integritatem constituendam necessari 1. Quia sine ea in societate domestica, neq; vIuere,neque bene vitiere pollumus. 3. Quia suo ambitu complectitur omnia instrumenta ad Oeconomiam bene inllituendam requisita. χ An bona externa in censu verorum λη rum sint haben-

uis, et ' c Toici fuerunt in illa opinione nihil este ve

ris duis . o bonum, nisi sit honestum. Ideoq; negarunt

Rarie s L bona externa , quae vulgo bona fortunae' dicwa-omm μ' - tur, in censu verorum bonorum elle habenda. t tiones ipsorum sunt. I. Quia sua natura siunti . . aphora, hoc est, neq; bona, neq; mala. 2. Quia cadunt in virum improbum. 3.Quia sunt somenta de instrumenta vitiorum ac impedimenta virlinu, 'quatenus auaritiam,seperbiam,uiiustitiam,& si

milia

95쪽

De cicusis internisfamin. c. r. II milia vitia gignunt Sc alunt, atq; a contrariis vir tutibus homine abstrahunt. Hinc recte Augusti Irus de verbis Domini: Aurum est materia laborum, periculum possidentium: aurum cneruatio

virtutiannaurum malus domin proditor seruus.. Quia sum irritanacta turpium, noxiarumq; vo

Iuptatum. s Quia siti pollcssorem bonum n6 reddunt. 6. Quia nonnunquam satiant Sc explant tappetitum hominis: siquidem homines his bonisi Circumfluentes, ea tamen desiderant maxime,

: quibus abundant. . Quia cruciant homines libiti , dine augendi se, & metu amittendi. s. Quia sunt inconstantia, fragilia Sc caduca. 9. Quia a viris probis contemnuntur e quemadmodum suo exemelo testatur Crates ille Thebanus, qui eum ditissimus esset, S ad Philosophiam discen-d m Athenas sese conferret,abiecit magnum auri pondus: propterea quod non putaI et te vita tutes&diuitias simul polsidere posse. io. Quia xv

tnnc silum nitent, cum effunduntur, non cum cumulantur. II. Quia nimia eorum copia se- licitati obest, hominemq; a studio veritatis de virtutis auertit. Pror si fAt pro contraria sententia afferri solent hςcari gumenta. I. Quia bona externa lunt dona Dei, ab μ i eoque tanquatri silmmo bono oriuntur. 2.: Quia per seliant instrumenta, adiumenta, Jc Or ι namenta Virtutum. 3. Quia necessitati de in-: digentiae humanae succurrunt. 4. Quia per seiunx innoxia, & conducunt adeptioni & usui felis citatis terrenae. 1. Quia per se sunt praeelis genda δέ appetenda. G. Quia viro probo Τ' sunt bona. Quale autem unumquodque viro q'

96쪽

probo cst. tale absolute iudicari merctur cum vi

tus la toralis sit mensura rerum.

Minodo Pro dccisione quaellionis obseruanda stini se-o μη p r quentia theoremata. i. Veia bona alia esse hone 'ε sta alia utilia,alia iucunda, seu ut alii loquuntiar. a lia moralia ,alia naturalia. a. Naturalia bona alia quidem cilc bona honesta Sc moralla: sed tamen bot a vaturalia, de quidem tam ab olute, quam

rosi ectitia . . Pona fortunae sua natura elle mediaicu adidi hora, hoc est. neq; bona, neq, mala mo 'ralltcr fieri tamen talia rei pectu eorum, qui benzuci male iis , tuntur. Et hoc etiam testatur Gra '

umenta rata ne S attinet pro sententia Stoicorum allatas

si a d pliores duas r pondeo, illas quidem esse Ve-- Ias,praesertim quatenus prima de bonis de malis mora bus inicit igitur: sed inde non sequi bona CXterna planc non elle vera bona; cum sint bona naturalia,Sctam probis. luam improbis commu- nia. Ad tertia inde quartam respondeo illas non pcrseelle veras, sed per acci lcias, propter voluntarium hominum abusum. Ad quintam respo deo bona cxterna non quidem sui polle florem reddere bonum moraliter, hoc est probum: nihilo, minus tamen cum reddere in suo bonum genere. Hinc recte diuitiae dicuntur hominem reddere diuitem. Ad sext. im respondeo de ratione cuius libet boni non elle expicre dc satiare appetitumet. homilis: sed hoc dii maxat competere summo bono. Ad septimam respondeo, illam non per iri,cllet impliciter seu absoluic bona; alia rei pective 3. bona ni mirum huic vel ii l. s. bona sortunae non

97쪽

sed per accidens esse veram propter nimium diuitiatum appetium, nimiamq; curam & solicitudinem, quam homines diuitiarum mi se sulcipiunt. Ad octauam respondeo illam esse veram: sed inde non sequi bona externa non esse incensii

verorum bonorum habenda: cum non omnia he

ra bona sint stabilia; sed quaedam instabilia & c

duca. Ad nonam respondeo bona externa a viris . bonis non simpliciter & abiohitet sed secundum quid & comparate contemni,quatenus minorem eorum,quam bonorum animi coram habent. Ad decimam respondeo illam quidem esse veram de diuitis, quatenus conssiderantur non Vt μι- να, sed v di verum inde thesin neeellario non

posse probari. Ad undecimam respondeo illam esse veram non per se, sed per accidens ex vitiosa hominum erga diuitias dispositione&affectione. 3 QImodo res famisarissis disribuenda 'GVm rei familiaris appellatione comprehenis '' dantur omnis generis possessiones. facultates & opes domesticae;videtur eius distributio noaliunde melius, quam a possessionum domesti , Di istitia caram varietate sumi polle. Illae vero ab aliis di- ntistribuuntur in immobiles & mobiles. Immobilis N Ue dicitur, quae de loco in locum neq; siuapte vi, μneq; vi al1ena S externa transportari possunt, cuiusmodi sunt domus,agri,horti, vincar,syluar&id genus aliae. Mob: les dicuntur, quae dc loco in lo cum transportari pollunt. Et hae rursiis diuiduntur in inanimatas &animatas. 2. at ae dicuntur animatae & inanimatae:&hae rurius vel natur1les,vel artificiales. 3. Aliae dicuntur fructuosae aliae initu.

98쪽

Οεco NOMICAE Lib. I. cap. s.ctuosae,quarum illa ab Aristotele appellantur πι--μ3ι. hae αὐ: π . .Aliae ad simpliciter vivendu dicuntur neci uariae, ut alimenta, & ea ex quibus alimenta parantur; aliae ad bene vivendum, hoc est vel ad commoditatem, vel ad ornatum. Hinc aliae victili, aliae amictui, aliae ornatui, aliae aliis necessitatibus & vsbus Oeconomicis inseruire statuuntur. Etsi vero hae distributiones omnea in suo goncresimi bonae: tamen millis praferenda vidctur illa , quae in praeccptis est ex prella, tum quia plenius & distinctius singulas species pollessionnm domesticarum recentet: tum quia naturam rei familiaris clarius patefacit & illu

strata

4 μ prcunia proprie inter veras Guias numinrgri possit rSTtatuitur thesis a firmativa. Rationes sunt. I. Quia peeun j a inter instrumenta Oeconomica est primum & inimum, quatenus peream reliqua om nia instrum en in parari, aut amissa repara ri possunt. a. Quia est medium utile &appositum succurrendi humanae indigentiae, praesertim ei. quae circa bona externa versatur. 3. Quia sine pecunia aut plane non , aut difficulter necessaria vitae subsidia comparari pollunt. Et propterea re Oeait Demosthenes: ἀ-dιον-ν. Opus est pecunm, siue his nihi/potes fieri eorum;q- decent . Cum quo consentit non tantum vulgatum illud: Cui pecuriades , omnia δεμαι : sed etiam effatum Aristotelis , quod libr. i. pd Nicomach. cap. p. extat:

99쪽

ροsbiae est, aut non facile νω preci rad agere , cui bona externa non seuppetunt. . Quia τις γορ-

ait Diodorus. s. Quia inter partes diuitiarum primum locum pecuniae tribuit Aristote les lib. I. Rhetor. cap. s. Et communi hominum opinione proprie diues appellatur, qui pecunia abundat , eamque ad suos& aliorum usus transfert.

gumenta I .Quia pecunia lcge est imienta ad faci

lius promouendum commercia rerum'ue commutatione nra ab eaq; omnem vim ac valorem accipit: im Oabiq; ea res vana &unanis. Et hoc testatur et am Aristote es lib.I. Polit.cap. 9 cum ait:

ῶδίν. Nugatorium esse videtur num ιω,Hiezeprom consta=e; noa autem natura. a. Quia pecunia est communis mensura diuitiarum. Mensura

autem non est id cuius est mensura. 3. Quia verae inuitiae sinat quae pςndent ab arbitrio possidctis, imbutq; homo pro libitu uti potest ad suecurregum indigentiae. Ia aut e pecunia non peia dct ab arbitrio possidentis, nec homo ea pro libitu uti potest ad succurrendum humanae indigentia: Si quide eius valor pedet ab albitrio Magistratus 3c pro eius libitu mutari potest , ita ut qui numininus hodie multum valuit, cras in eodem lo- eo prohibitus nihil aut multo minuS valeat. 6. Quia abs irdum est inter veras diuitias numer : re id, quo praesente & abundante homo fame perire potest, ut testatur Aristoteles lib. I. Polit.

100쪽

νς OECONOMICAE Lib. I. CVJ. sicut comprobat exemplum Midae regis Phrygiae. de quo fabulantur poetae, ut est apud Ovidium

lib. 1. Metamorphoc Is enim cum ex nimia au ritia precatus cst Iouem, ut quicquid attingeret, illud in aurum conuerteretur, atq; huius sui voti compos sectus ellet: tandem omnes cibi, quos Comedere voluit, in aurum sunt conuersi, ita ut iis frui non potuerit: &sic coactus fuerit in sum- MIMM a Pecunae abundantia fame perire. ν mensa pro Respondeo ad primum argumentum, in illo .es nu-- elle fallaciam partim consequentis,partim ex falsitate allumptionis. Licet enim pecunia lege sit inuenta ab eaq; omnem vim M valorem accipiat: inde tamen non loquitur, quod in numero verarum diuitiarum non sit habenda. Praeteri a pCcunia non sempera lege vim ac valorem aceipu: sed L plerunq; etiam a praestantia materiae, e X qua con-1iat. Ad alterum argumentum respondeo in illo committi faJlaciam a dicto secundum quid, addictum simpliciter.Licet enim mensura, qua mesura non possit esse id, cuius est mensura: tameia fieri potest ut aliqvid diuerso respectu sit mentu

ra; dc mensuratum, Ut cum allus nummuS argen

teus vel aureus per alium librae lanci impositum

mensuratur. Praeterea nummus est mensura co

munis non omnium diuitiarum; sed earum tantum,quae nummi appellatione non possunt comprehendi. Ad tertium argumentum respondeo alium ptionem non elle simpliciter veram. Licet enim magistratus valorem pecuniae pro suo arbitrio &libitu mutare possit,inde tamen non sequitur,illum plane ab arbitrio possidentis non pendere, nec hominem ea pro libitu uti polle secun-

dum iste