장음표시 사용
451쪽
sumantur Rc. Tormina ventris si acriora invaserint, a nodyna & lenientiaene mata injiciantur. De alvo adstricta ne nimis sollicitus sis: nisi enim symptomata urserint, ante decimum quintum diem enemate sollicitanda non est. Si alvi sequatur fluor, solet is pauco tempore durare nullamque meis delam poscit: cum enim haec & similia ab efficacia mercurii expectanda , sollicitus non debet esse Medicus , ut iis statim obviam eat, nisi magnitudo symptomatum & vires aegri contrarium injungant. Cum per mensem circiter duraverit salivetio , quicquid restat mercurii, exterminandum est. Per mensem dico, non quod ab hoc dierum numero recedere fas non sit, aliquando enim cum restitutione aegri tribus septimanis absolvitur, sed raro omnis morborum malitia ante id tempus expellitur. Unde non mirum est , tot passim salivationis etiam iteratae aliquoties in cassum apud Observatores prostare exempla. Adeoque medicus semper moi bi radices, aegri constitutionem & salivationis factae vim ponderare debet: Licet enim salivatio ultra dictum terminum extendatur, nec tamen sufficiens phlegmatum quantitas rejiceretur, tunc salivationi paucorum dierum fallem par esset. Quinimo notari velim verba novi. Bartholini, cum scribit: 'perio, in climate nostro non sitificere iis, qui lae unier ea Dunissilitiam Dan , p γ in uni ad tres hebdomadas V postea ad altar tres decoctum lignorum , sed si malum inveteravit, requiri H limum ad sex, tum ad octo integras hebdomadas, lino iv qtιibusdam vel ad decem ante de ectorum M v, quod vis obserυet chirou , indubit bilem aute Lissum sex invisium insure recidivam. AEL HUD. U0l. S. Obs a. Licet enim copia matei lae determinari nequeat, ted illa a morbo & aegrorum temperamento pendeat, adeoque res tota judicio, - attentioni sedular& experientiae consummatic Medici committenda sit, in genere tamen dixin suffieere poterit, si lingulis diebus a duabus ad quatuor libris pryalismo phlegmata excludantur, supra memorato dierum numero curam ab is lutum iri. Licet enim symptomata cum salivatione remiserint, exinde non concludendum, morbum esse eradicatum, sed mercurii vim jam superatam esse, adeoque de novo mercurialibus salivationem prorogandam. Caveas etiam dilrante sali Utione illam gargarismis adstringentibus impedire , illud enim impune nunquam facies. Desinit ita paulatim salivae fluxus, decocto igitur chinae & Iarsa parillae sudores provocentur , ut omnis expellatur ; subinde itidem ex salibus & mineralibus fiant sudorisera , quibus & so- . lia auri ipsumque aurum sui minans commode addideris. Idem agas ad minimum integro octiduo ue tandemque tuo iunctus officio aegrum incolumem dimittas.
453쪽
455쪽
SEcretionis & excretionis negotium in corpore humano omne sanitatis ac vitae punctum absolvere; illudque a putredine ac sui ipsius interitu
conservare, nemo ut opinor , ibit inficias i sunt autem illa initrumenta ac organa colatoria , quae inserviunt his operationibus peragendis varii generis N pro peculiari ac varia gispositione & figuratione varias humorum species segregant. Eandem autem hic examinare . Variusque alitorum con troversas circa hanc rem ad nauseam usque h. ctenus reciproce ventilatas dirimere atque revellere, res erit difficilioris negotii, quod nee instituti nostri est. Sufficit , prout omnia in machina nostra, ita & haec mech nico modo fieri . licet eundem adeo exactius ac certius describere neque mus , cum res sit puris speculationibus ac rationibus verosimilio)ibus fumdata atque subjecta. Memoratu autem dignum eth . naturam non modo in statu naturali, ubi vita ac sanitas viget, sequestrare inutiles aeque ac utiles humores , ut illi ceu in idonei machinae interitum minitantes eluminentur, hos vero ad ullis suos utiliter accommodare queat, sed se in statu praeternaturali praecipue absolvat suam victoriam mediantibus secretioni hus & excretionibus ; ita maxime omnium febres & alii morbi acuti de tali genere sunt, ubi eas nunc urina copiosa . nunc sudore uberiori, mox dejectione saecum alvinarum praecipue biliosiarum frequentiori , mox sativae fluxu largiori pro varia aegri naturali humorum conlii tutione ac distpositione terminari in praxi observabis. Ex quibus pronum est intelligere, naturam nullo habito respectu non modo succos inutiles , sed & -- nos in statu naturali qui boni & utiles sunt necessitate exigente Maliis viis interclusis foras proscribere , quo sibi suisque actionibus conti-
Muandis bene consulere queat et est una ex illis excretionibus criticis salivae fiuxus uberior , quem non tam in morbis acutis quam chronicis pra tici hactenus sufficienter annotarunt. Ingenue tamen nobis fatendum est, parce admodum a scriptoribus, si spectes ejus originem & progressum. fuisse tractatum , nec plenius ac exacte satis , ut meretur, rem tetigisse .
sed superficiali labore properante calamo guxum hunc in morbis reliquisse : idcirco nos in p sentia salivationem criticam , quae sine adminiculo& adjutorio medici, sed sola naturae άυτοερατία perficitur, sub examen vocabimus. Extra dubitationis aleam positum est , evacuationem hanctum ratione di agnoseos, tum prognoseos maximi esse momenti, qua dere Ud. Dissertat. Excest. Holfinaum Praeceptoris nunquam minuendi de saliva necessaria inspectisue ad coiiserminiam U' resauraudain savitatem. Dignam itaque rem judicavimus, quae majori cum & industria excutiatur , quam in nos suscipimus quidem , non autem ob ingenii imbecillitatem exacte satis , prout res & thema postulant , pertractari a nobis posse iubenter profitemur. Interim, quantum ex praxi praelabare partim
456쪽
propria partim aliorum nobis hactenns licuit divina favente gratia ex eo cessione gratiosillima amplissimae sacultatis medicae non litigandi ac cavillandi , sed veritatem tantummodo investigandi animo proponemus ; quam ut inveniamus. faxit ille, qui solus est via & veritas in divinis aeque aenaturalibus , dirigatque eo conatus nostros atque labores , ut prosperos successus nanciscantur in Sui Divini Nominis gloriam proximique emo
Salisae suxum ostendit in satu naturali.
ANtequam ipsam rem , qua dissertatio nostra est insignIta , pertram
laudam ac investigandam suscipiamus , operae fore pretium aibitrati sumus, ut in limine nonnihil , quantum ' paginae ae temporis spatium capiet, de Ialivae constitutione ac fluxu naturali praemittamus, id est , physiologice breviter strictimque salivam , a qua vox salivatio , quam Graeci πτυελσμον ut apud Aetium , aut πτυαλισμο&, ut Galenus & Hippocrates in prorrhetic. ostenderunt, appellant, sive ut clarius mentem aperiam , Requens & immoderata salivae rejectio nuncupatur , examini subjiciamus. Salivam humorem esse symphaticum valde penetrantem segregatum a sanguine arterioso ancillantibus glandulis conglomeratis hunc in finem in ore & faucibus constitutis, notissmum est : lympham esse ex eo comis probatur , quod fluidissima est , & evaporatione stiper ignem facta nullam in vase post se relinquit gelatinam prout serum sanguinis assolet provida forsitan natura hunc in finem hanc ipsam puram ac limpidam v juit , ut libera sic a partibus istis nutritiis gelatinosis eo melius cibis inventriculo resolvendis viribus sit sufficientibus instructa, quo purius enim est menstruum , uti ex chymicis notum est, eo citius, eo celerius atque commodius pelagitur resolutio & di senio solvendi corporis. Rejieitue
ordinario mediante ex uitione tenax ac lenta, quem tamen lentorem concipit ex diutina stagnatione intra fauces, recens enim separata fluida est, uti exemplo suo comprobant apophlegmatizantia, quae continua irritati ne ac vellicatione puram ac fluidam instar aquae limpidam salivam eliciunt, imo nonnunquam in morbis , qui terminantur, instar aquae limpidissimae veluti ex sonte saliente petitae rejicitur. Notabili penetrantia ac spirituositate esse stipatam salivam. experimem tum Excell. Hos anni. physicum nos convincit, quo liquidum hoc vacuo impositum omni aere externo absumpto notabilem ebullitionem a spiritualis subtilis aereo athereae substantiae in eo hospitantis expansione curiosi
457쪽
νῖos spei latoris oculis exhibet, aeque ac cernitur in spiritu vini, aliisque liquoribus spirituosis : praetereo intricatum istud ac sere investigabile auehymicorum institutum , quo ex saliva menstruum universale ad recludenda metalla sibi comparare student, unde quoque ad Alutionem auri ab illis curiosis quaesitoribus adhibetur: ob maximam etiam penetrantiam tumoribus glandularum insignis magnitudinis , strophulis, aliisque glaim dularum pertinacibus obstipationibus resolvendis medetur, neque selum in his commendatissima habetur, verum & in serpigine , scabie : praesentissimam autem ejus inunctionem opem tulisse in lippitudine oculorum &ophthalmia , exempla circumseraneorum R pseudo medicorum compro-hant , qui saliva ore suo excepta aegrotorum oculos laborantes inungunt r. ipfilsimis meis oculis videre mihi contigit Halberiadii, ubi vetula quaeis, clam medicinam hanc sordidam at utilissimam omissis medicamentis omnibus in dictis assectibus magna nominis celebratione & multorum invidia sacit. Neque etiam sine optato eventu subsequente canes vulnerati lingua Llivali madore imbuta vulnera lambere videmus q*ippe consolidationem eorum brevi temporis spatio experiuntur: Ad ejus usum physic medicum hactenus commemorata pertinere Vi-d cntur , quem tamen inserius recensere nobiscum constituimus. Nunc ere sere ducimus, ut ejus principia & elementa, quibus est conflata, inda gemus. Equidem non ignoro , plurimos autores in diversas abire sententias , nec bene convenire in constituendis ejus partibus. inii hanc ipsam ex aqueis & acidis particulis constare arbitrantur , valde mihi videntur hallucinari, cum nullum in hoc humido naturaliter constituto acidum re perire est, id quod vel ex eo liquestit, quod nullum saporem acidiunculum prae se fert; deinde cum nullo alcatinae indolis corpore effervescentiam init ei tum quod nullus per analysin chymicam acidus spiritus elici& acquiri potest, denique cum nullum in sanguine naturaliter constituto purum acidum attestantibus sapore, destillatione , & aliis innumeris experimentis statui possit nec debeat, neque saliva, quae soboles est: sanguinis, hoc impraegnata esse potest e quam in sententiae partem accedit quoque Uir ingenii acemimi Du. Gaan in oeconom. auimal. p. 3. Quando ibi scribit di salivae constitutio talis est, qualis ipsius sanguinis , ex quo secernitur : nec demum natura iis reguo animali producit acidum, neque etiam vestigium acidi puri sensui manifestum in totius machinae succis deprehendimus , excepta ventriculi caritate , quae nonnunquam reliquiis ci- horum resolutorum vel potulentorum acorem. m tempore contrahen tium scatet, eae tamen ceu inutiles succi per alvum eliminantur , reliqua portio chylosa a bilis alcatina sulphurea oleosa. substantiam Ueta immutatur , non ut effervescentiam chylo immixta juxta Helvionitu U Θhiiuu sistat , sed crudus chylus sanguini nondum commiscibilim intra intestina attenuetur . crassities ac. visciditas dissolvitur , Eahile adeo commixta balsamicus humor ac sanguini congruus evadat
458쪽
imo posito hoe acidum per vias lacteas sanguini commisceri r sciendum hinc, illud mediante attritivo continuo intellino sanguinis motu ita dividi , attenuari ac alteri, ut transmutatum acidum naturam ac statum salis vel neutri vel volatilis assumere necelse habeat. Alii alia experimenta instituerunt ad indagandam salivae indolem, uti videre est asud Λntouιum de Helis observ. med. 88. rvio Tacheu. ΘIυ. Hesmont. Proximiora elementa ipsius cognoville nobis sulficiat, quae sunt spiria tuosa, a quibus suam activitatem ac ponetrantiam mutuatur, quorum etiam praelentiam nervorum illi ramuli arterias in glandulas salivales comitantes sussicienter arguunt i alterum quod ipsum ingreditur principium eth Mqueum, & tertium denique salinum, quod lensibus quidem manifestum non eth, sub principio tamen aqueo adeo est involutum, ut dignosci ii queat, analysi tamen chymicae subjecta saliva illud sal praebet . uti iasivssicienter commonstrat Clar. Oritob oeconom. animal. p. 3 8. 'videns , inquit, sane est ratio, quod abundantia aquearum silinas percipere n his non concedat .. quatenus ex uncia salivae ultra grana tria vel quatuor salis rato obtineri soleant, atque aqueae si e sare q i ingentis excedant. Elementa haec adeo intime sunt mixta, ut neutrum alteri piae valeat, sed homogeneitatis naturam prae se serat. Fontes ejus, quod concernit, sunt glandulae dime salivales , quae mechanico modo constructae salivam a sanguine arterioso eo a natura appulso fili rant atque colant, quam. separatam plurima exigua vascula atque ramusculi coalescentes in unum canalem excipiunt, orique infundunt recentionem atque investigationem harum glandularum merito hic omitati mus , has qui examinare intendit, adeat anatomicorum & physiolog rum libros, qui accurate eos deseripserunt i illud tamen curiesum est. nec silentio praetereundum, totam faucium & oris regionem tunica glandulosia tectam ese, cujus glandulae miliares ac sere innumerabiles saepe acervatim per modum racemi conspiciuntur . haud absimiles ratione madinitudinis & figurae intestinorum tenuium glandulis in ipsorum tunica glaim dulosia hinc inde conspicuis , hae glandulae, humore salivali sub unaquaque linguae & oris agitatione effuso, illud madore ae rore imbuunt, ut masti. catio , sapor & alii usus inde exsurgant. Provida natura ejusque autor ac artifex sapientissimus Deus tanta in copia sensum pene effugientia secretoria non apposuisset, nisi vitae ac conservationi corporis humani a putredine insigni sint emolumento, quippe
Tetenta ea, quae sanguinis ac humorum aliam crasin , mixturam , motum introducere accommodata sunt, non possunt non ejus circulum n turalem destruere , pervertere , actionesque corporis debilitare, ut sic vuta ac sanitas in periculo versetur. Sunt autem secretoria alia , quae iam tum ac prorsus inutilem ; alia quae utilem ac corpori summe necessarium
humorem sanguini denuo affundendum separant: ex quorum classe sunt
459쪽
smis, saliva, succus pancreaticus Rc. quibus etiam vitiatis vel quantitate vel qualitate, mox insigne decrementum sanitas nanciscitur. Ex hisce hreviter dictis facile liquet , merum esse Veterum commenis tum , ubi I alivam pro excremento sive inutili humore venditarunt, quid esset impedimento , quo minus alimenta & chylum ipsis mixta excremen titiis sordibus imbuat Z Adeo sollicita est natura de ejus proventu , ut nullam in corpore partem reperias , quae tot ac tam variis sontibus ac du tibus partim in ore partim extra illud collocatis dotata atque nobilitata est, ceu hicce campus ,. ut haec eam potius servari quam rejici debere indicent ; bruta demisso capite incedentia, infantes imo dormientes ipsam, dimittere in sinum ventriculi quotidie videmus. .
Muficationi: itaque digestioni ac chylificationi plurimum videtur inser
vire. Simul ac enim appetitus urget , in copia glandulae ceu promus se livae condus ipsam stillant grata titillatione, ac leniori alimentorum com prestic ne accedente buccarum & reliquarum partium musculosarum volu tatione , dentiumque attritione & malticatione cum cibis solidioribus nommodo massa fluidam pene ac mollem induit naturam , Verum , etiam com minutione ista majores superficies minoresque moles alimenta acquirunt,
ut eo melius 4 ventriculo digeri, chylificari, nec difficultates ac molestias; ipsi creare possint. Ex his nunc facile appare , quamobrem ii prae reliquis ad ' cacochmmiam , malum hypochondriacum, ejusque sobolem scorbutum , colicas'; flatulentas disponantur, qui plenis buccis cibos devorare, nec tempus d bitum iis masticandis ac salivae miscendis impendere assolent , . unde non potest non ventriculus salivali latice ceu penetranti menstruo destitutus; cibos intactos relinquere, propterea propriam luentes poenam conquerun tur , es siege i tam so hari im magni ais eis sein , imo cruditates in primis ;viis collectae alvum adstrictam , plethoram morbosam , febres intermit tentes diuturnas ingenerare idoneae sunt multiplici. experientia teste ; ita iut ob inenarrabile sere masticationis negotium non inepte a sapientissimis . Veteribus jam tritum fuerit proverbium , masticationem negligentes odisse animam suam e qualis enim chylus, cujus laudabilis constitutio ac erasis plurimum a saliva dependet, talis sanguis, qualis hujus mixtio , tales spM- Titus, animus, ejusque functiones..- Totam itaque oris regionem humectando, sitim continuam sedando aci Testringendo , masticationem in ore juvando , chylificationem in ventriculo & intestinis caeteris paribus continuando & absolvendo , saporemque essiciendo, insignes machinae afferre utilitates imo adhuc incognitas, nemo, ,
Oredo, nisi rerum medico physicarum ignarus, amplius in dubium vocabit
460쪽
Diversas salivae stixus P. N. species exhibet.
Considerata sie velut e longinquo salivae origine & natura, operie pretium fore existimavimus .. largioris ejus profluvii species breviter strictimque & quod scopus & vires permittunt, publicae luci exponere. Merito quidem & compendio sumta salivatio distinguitur in naturalem sive spontaneam & artificialem sive medicam : haec duas rurius involvit subdivisiones, vel particularem vel universalem : particularis ea est , qum mediantibus apophlegmatizantibus & masticatoriis perficitur & adornatur . dum ea sale quodam volatili plus minus acri glandulas palati X faucium stimulant, stimulando constringunt, pituitam viscidam colli quant & e purgant, uti sunt radices pyrethri, angelicae . m istix , ni tiana, cube. bae, sem. sinap. staphi d. agr. nigeli. Eingiber. salvia, myrrha &z. In usum trahitur haee salivationis species , ubi contagii serpentis inductum est , quo tempore praeservationis gratia administrariir. Notorium enim est, quam facillime sese associet ac commisceat miasma malignum salivati humori , qui contaminatus demi illas ad ventriculum varias pro varia subjecti, quod eorripit, constitutione miseras ludere tragoedias aptus natus est, ne itaque violentas has actiones ineat. merito foras m diantibus dictis remediis & subsequenti salivatione proscribitur : vid. hao de re M. N. C. D. I. A. IX. V X. Nec adeo male congruit haec salivationis species . ubi crassus pituitosus salsus teste sternutatione humor non modo caput opplet, verum etiam dentes molestissimis ac sere intolerabilibus afficit doloribus , uno verbo , in catarrho sis affect onibus &defluxionibus seri copiosi, cui intra poros glandularum subsistenti propter viscositatem & lentorem exitus est occlusus, ibi medicamina haec propter motum, quem impertiunt nervis & fibrillis , sortiorem , constrictorium, faciliorem ipsi foenerantur transitum. . Universalis ea appellatur , quae per medicamenta heroica sortiora, metallica , mercurialia, antimonialia &c. provocatur , tibi haec totam mas. sum sanguineam & partes solidas intimius penetrant, & per sputum ex t to corpore per arterias & diictus oris salivales sine tussi & screatu humo res morbosses ejiciunt. Utuntur hac in morbis chronicis lymphae viscidiatatem atque coagulum pertinacesque flandularum in farinis pro fundanae to agnoscet tibus, qui non facile obsecundant lenioribus Galenicis rem diis, nisi fuerint desumta ex remediorum modo dictorum classe. Dicta curandi methodus nunc per pillulas mercuriales , ubi semes materiae non adeo altas adhuc egit radices . nunc sub suffimigii. nunc sub un-
. Ulenti forma, ubi sere malum est conclamatum , administratur, qua dero