장음표시 사용
481쪽
483쪽
RAriores per salivam contingere crista, neminem medicorum fugit. Scilicet quicunque in statu secundum naturam tantiS tamque nubtialibus excellit virtutibus humor , ut non solum manducationis actu cibi partibus te interponat , earumque interititiis minimis , a calore naturali in motum actas, inlinuet, sed etiam easdem solvat, hocque pacto solidiora alimenta ad deglutitionem faciliorem praeparet , ut inquam , in ventric lum depulsi is liquorisque gastrici partem non minimam constituens , meniatrui universalis alimentorum instar, tot diversissimae naturae dili luendis . digerendis, inque chylum mutandis par sit, illum sane haud decebat quisquiliarum morbosiaeque ex corpore proscribendae matariae vehiculum agmre. Aliud esto judicium de eo a pulmonibus cum tui si rejiciendo sputo, vel palati ex choanis destillante ut plurimum pituita , sauciumque po tonsiti larum muco, quippe quae quida cuncta ob visciditatem atque crassitiem . adeoque ineptitudinem si naul ad motum velocem, a sanguine alterioso segregantur, & postquam ossicio suo in lubricandis inungendisque tunicis ac .partibus defunctae sunt, in affectibus inprimis cathar halibus exturbantur saluberrime. Ab his autem longe diversam partium teneritudinem limpidus salivae ex glandulis scaturiens humor prae se fert, quippe qui & con stentia , & secretionis organo, & qualitatibus ab illis dissere maxime. Equidem nulli inficiamur salivam tenuitate, imo inspiditate
cum aqua simplici prima fronte convenire multum, ut adeo tantam praehac praerogativam vix mereri videatur. Attamen longe plures magisque activas tam alcalicas, quam acidas, inque salsum volatile conversas ole isasque subtiles, imo aereas partes lymphae huic adhaerere , examen chemiacu variaque passim instituta experimenta evincunt. Nec spiritals per neria vos copiositis mos glandulis salivalibus communicati silentio praetereundi sunt, quippe qui activitatem ejusdem maximopere exaltant, quinquam minus cum Irarthonio saccre suillaeam, qui in Adenogrilphia, per varia allegata phaenomena, spiritus hos nerveos reliquam, ab arteriarum sanguine in glandulis decernendam lympham quantitate adeo superare, ut maximam partem haec illis constet, asserere haud dubitavit. Ut ut vero capaciores organorum salivam separantium nervi oculis se offerant manifeste tantaque humoris hujus copia per Myalismum vel spontaneum, vel medicamentis excitatum, propellatur , ut vel ipsi nervi non raro admodum 'exliccentur .; tantum tamen abest, ut ejus maximam vel omnem quantitatem fluido huic subtilissimo adseribendam esse opinemur, ut nervis potius, in hemiplecticis subjectis, obstructis vel quavis ratione ita destructis, ut succus nervetis surri per eos haud valeat, salivae tamen effluxio, ' quod mirandum ex affecto largius, quam ex sano latere pro manet. Satis est lameiorem aulae hujus spirituosae, subtilissimae atque elasticae pollionem reli- iuuarum rius partium miscelam ita intrare, ut non solum justa illius flui-
484쪽
ditas atque activItas , ipse que tubulorum salivalium tonus natural Is, ad naturae convenientem fluxus eius moderationem utcumque praestandam rite conservetur. Τam laudabilis ergo fluidi profusio largior corporis int vitati damnum esse allatura ingens, cujus illi partem non minimam luunt, . qui tam male propriae consulunt sanitati, ut etsi salivae copia minus uriareat, per solam consuetudinem priavam eam, ceu inutile recrementum frequentiusque rejiciunt, insimulque veterum censuram, qua animam suam odisse dicuntur, incurrunt. Prosecto ab iplis brutis animantibus , ad ipsum naturae ductum constanter incedentibus, quae oris hunc succum linguaeque custodiunt solicite, cautius cum saliva mercari discere facile ponsent. Proin illa potius emunctoria quotidiana quasi, quibus valetudinis secunda conservatio perpetuo nititur , vias illas ut plurirnum lilium comum odit simas, per quas nociva, quae morbum hactenus sui tentaverat materies , educeretur. Una igitur cum furfuribus alimentorum taeibulque alvinis, aut aliis serosis excrementitiis humiditatibus tam pem renes, qriam corporis habitum externum, & sensibilioris sudoris , & insensibili halitus forma indies proscribendis , illae etiam morbum indueentes', a viribus ULNe ad' expulsionem dispositae praeparataeque partes convenientius quotidi . que ejici consueverunt. Sicubi autem contra Hunc consuetum morem nain tura alium eligat locum , per quem nocivam saburram exturbare molia ur ,
haud in promtu , sed magis in obscuro latitans ratio subesse videtur. Μ ditationis ideirco hujus occasionem nonnulli, praegressa aestate, sebribus epidemicis correpti subministrant, qui morbi proe reta , symptomatica sa-
Ilvae excretione eademque lagiori afficiebantur. Quos inter quendam ha hitu corporis pleno, nec justo laxiori, spongiosiorique , nec rigidiori primclitum, carnosumque, aetate magis provectum , sexagesimim nimirum
tertium aetatis annum transgressum, subre tertiana continua , aestu inten
fissimo , gravioribusque aliis itipata symptomatibus affectum referre juvat , qui febre paulisper saltem ab impetu suo maximo remittente, appetituque , virtute medicamentorum, vel parte quadam, restituta, sub novi semper paroxysmi initium , tantam salivae quantitatem excernere incipiebat, perque omnem insultus durationem, de die & nocte, vigiliarum, somnique tempore serie continua reddebat, ut quod commemoratu dignissimum deprehendebatur , haud facile ulli unquam ad ptyalismum per medieamenta praeparato largius salivae profluvium acciderit. Quaeque a s livationis arti sciatis excitatione vulgo oriuntur symptomata , nec in nostro , utut mitiora paulo , aberant. Enimvero quae glandulae oris atque saucium ornant superficiem una cum labiis atque lingua, sine tamen dolore notabili, intumescebant, salivam primo tenuem, sensim sensimque viscidiorem, demumque spissam plorantes. Nee intolerabilis ferme halitus istor, ulce. rosam quasi oris putredinem prodens, cum palatum investientis tunicae, leviori quanquam, erosione conjunctus discrimen in nostro constituebat.
Lingua ipsa ceu in aqua , saponem solutum continente, mirando modo
485쪽
macerata , emollita , subalbida inque lateribus pustulis obsessa atque erosa visa , loquelam omnino dissiciliorem spondebat. Qua per plures dies indesinenter progrediente, non poterat non lassitudo, praecedentis morbi comes fidelis , augeri, praecordiorumque anxietatibus , gingivarum relaxationibus , dentiumque vacillationibus junctis, imo intercurrentibus aliquoties animi deliquiis, plura subinde suboriri accidentia. His tam anale licis nutritiis, quam oris collutionibus, aliisque ex methodo exceptis , spes affulgebat fore evacuationis hujus, sponte natura susceptae, eventum futurum auspicatissimum , cumque morbi profligatione conjunimam. Uerum enim vero tantum aberat ut post hebdomadum duarum triumve spatium elapsum excretio adducta, pedetentim ceffans, morbi paro xysmorumque febrilium , in intermittentium , inprimis libris quartanae indolem jam vergentium colophonem addiderint , ut potius excretione hac praegressia non obstante, continuaverint jugiter ipseque piyalismus, in reliquis subjectis eo detentis protinus desinens, in hoc per hebdomadem unam alteramve saltem subsistens , sub plurium paroxysmorum insequentium auspicium recruduerit, sicque nisi mere Irmptomaticum, tamen criticum modo imperfectum constituerit. Eo vero sollicitius symptomatis hujus rurioris, extraque ordinem consuetum comparentis causam mentis sevcra indagine eruentem operare pretium facturum , confido. Dum autem fluentum hoc salivae, in nonnullis cum tertiana continua epidemica hujus anni conflictantibus obvium , citra qualitatem vitiosam, sine notabilibus oris sauciumque ulceribus , vel saltem superficialibus , notatum fuerit, balbutiem solum quandam , atque articulate loquendi dissicultatem secum duxerit , benignum idem nuncupare sustineo. Quod si nimiae hujus in glar dulis salivae secretionis, quae per ductus, quibus ab eo quem serunt, hU-m Ore nomen factum , affatim in os proruit, causas dispiciamus, me, ni ninani suspicione, culpam in latens quoddam in corpore natasma malignum rejecisse, haud diffiteor, eoque potiori veritatis specie , quo certior mihi
conjectura de quodam , symptomate hoc correptorum, subnascebatur, euΠ-dem forsitan longis abhinc annis venereum quoddam sermentum ex contagio contraxisse, quod tamen medela dextra instituta, seliciter extin tum erat. Nec contrarium tamdiu mihi persuaderi patiebar, donec alios, quod innui, subinde invenerim aegros eodem accidente febrili, eoque non exiguo detentos, ab omni interim mi asinatis labe immunes pronunciandoS, qui, inquam, me permoverunt mitius paulo de illo judicium ferre. Febres epide micas universalem quandam causam, ex aere inprimis, per aestitem servidiorem aestuante petendam agnoscere extra dubitationis aleam potitum eme reor. Cum vero atmosphaerae istius ea suerit constitutio , ut liberiorem semper praestiterit transpirationem , serosumque humorum a sanguine secretorum excretionem nil quicqinim fuerit morata, qualis caeteroquin effectus aerem frisidohumidum aestivum excipere solet , Vereor ne
improportionatus sit effectus. Quantum jam corporis dispositio mutando Dissut. Medico-Praei. Τom. I. O o o dive
486쪽
diversimode schemati morbi & eius symptomatibus sibi vindicet, noto est
notius. Lymphae igitur mucosae, iniimul acrioris salibusque resertar in aliis partibus, quacunque ex causa , prohibita separatio haud inique accusarida venit, ut proin . quicquid eius in sanguine fuerit retentum , con eurrente viscerum chylopaeorum morbosa diatheli, cum ob consistentiam lentiorem, nec sudoris, nec lolii serm.i extra corpori S limites proscribi potuerit , cum cruore arterioso per arteriae carotidis ramificationes externas ad salivae hos glandulosos sontes deductum, ibique secretum fuerit. Ut taceam tantam in uno aut altero obtinuisse dysseras iam seroso salinam , eamque acrem, quam vulgari magis titulo cacochymiam humorum stoibuticam dixeris, ab ab uasu latitorum , fumo induratorum aliorumque acrium aromaticorum , quibus nimium delectabatur , non parum auctam , ut iidem poros in corpore seli eius perreptare per migrare ve queant nullos , atque hos salivales. Quota quot ex abdominalium viscerum colatorior uin vitio, quod plerumque fit, simul laborant, ita ut humorum secessiones impeditius procedant, eadem sensim increscente secretionum suppressione ac moibo, in melancholiam hypochondriacam proni, perque. experientiam , ad salivae ex rivulis suis effluxionem magis dispositi reperiuntur. Quam rem egregie pryalismus variolis copiosis ac confluentibus Oprellorum aegrotantium illustrat, utpote qui, ob crustam a variolis quasi cuti induciam, turbata prorsus dia-pnoe, salivam copiose ex sontibus suis propullulantem Lepenumero experiuntur. Nolim insuper ventriculi ejusque otificii sinistri sensibilioris tris. tem tensum aut vellicationem rotionemque a liquore gastrico, bile cystica , ex duodeno in eum regurgitata , humoribus in morbis his acerrimis, aliis e cruditatibus t timula litibus, imo lumbricis, ibi quandoque hospitantibus excitatam posthabere, quippe quae sola tam alterando motum peris fallicum, eumque turtum versus proritando par est , ut non solum quac- is ingerenda cum nausea respuantur , sed saliva ipsa, non aliter in oris cavum crueietur perpetuo, ac sortiori existente stimulo , vomitus ipse excitari conspieitur. Nec tamen arbitrari sus est humorem hunc, quo tunc Perpetuo irrigatum animadvertimus os, ex ventriculo vel gula surtum propelli , limpidus profecto color saporque vel nullus, vel pauci stimus aliud sentire suadet. Scilicet ex iisdem rivulis glandulitque, ex quibus alio tempore scaturit, ea ipsa quoque causa per nataleam propellitur, quanquam ab ipsa superiori gulae resione pharyngeque portionem hujus humoris , per constrictionem partium spasticam exprimi, expressamque ori infundi, prae . fracte dubitare nolim. Bene interim ratiorem hanc excretionis speciem novi, cum tamen allegatae causis omnium existam freque missimae. Uerum si curatius pensitemus , quantis contractionibus universiae primae viae, Lervorum plexus , partesque fibrosae , ad quas excurrunt, ui plurimum simul in chronicis hisce affectronibus vexentur, quantis turbis flatu lentis, imo alvinis pertinacioribus obstructionibus afficiantur, sacilius , ni fallor , modus, quo partium allegatarum spasmodi eae constrictiones serosos hum
487쪽
res ad ventrieulum & intestinorum canalem toacervare, hincque inducta Mrarum gastricarum atque oesophagi coai ctatio symptomati ansam praebe re valeat. Quo autem liberius mentem meam de eo explicem, non pol siminon pancreati, quod toties per anatomen practicam , in corporibus chronicis morbis extinctis , labefactatum , jam praerii midum, pit mi Osoque inductu ejusque ramis lateralibus sero in sarct una, jam i R duratum, sitim ho- sum, imo canciosum , iam calculis emissarium eius canalcm obturantibus, jam inprimis in senibus duritiem cartilagine2m induens, jam alia ratione, tamque aegre affectum , ut vel dificiente ejus succo atque misceta cum bile ac chylo, totum digestionis opus pessundetur. Quacunque ergo ratione impediatur, quominus laudabili succo a singuine secernendo a milias si, i ficiat, illeque eum cruore transeunte maneat conjunctiis, quid imiscuit, quo minus ad glandulas salivales conglcmeratas , eodem textura ac LLiit ieonstructas , lege circuli appellat, copiosiorisque ibidem salixae secessioni causa ex illat. Eoque majori cum fundamento hanc amplecti licet sententiam , cum uterque liquor eandem indolem, easdem prae s. ferat qualitates. Ex quibus eluceseit, febrilem hanc salivationem a partibus maliae lis guineae seroso mucido. salinis aliisque heterogeneis , quibus in cae cris ccita
toriis, per varias causas non datum fuit secedere, quaque per rri riis fe-hriles vitaeque vires eam conformationem, crasin atque texturam obtinuere , ut per glandularum salivae poros, d. cta quantitate penet Iare, atque ab his transmitti possint, derivandam esse. Plures subinde non ruio concurrere rationes, quare indigitatae lymphae tantum in oris cor finat cavum atque inde exundet, lubens largior. Qua occasione viri sexagenarii rem:-nisci iuvat, qui cum annis abhinc tribus frigore hyemali existente intensissimo, subito a poplex iam pateretur, medicaque opera Ocyiis priltitiae re ititutus esset sanitati, hac ipsa aestate in eandem librem tertianam continuam epide micam incidens , concurrente humorum cachectica pravitate , cum glandularum earum pororum , ductuum uue salivalium paralytica laxiatate denuo revertente leniter, qualibet sebrili. invasione similem obtinebat,& quidem solum in latere olim affecto, ptyallimum , eumque sat lai gum. Quod motbosum accidens se aliquoties in praxi obtulisse , recordor. Mitto externas injurias quae eandem , sed sine sebre , concurrentem feri huius excretionem efficiunt, quibus non immerito colli tumores strumosos u losque
iugulares venas , aut in alterutro, aut utrisque lateribus comprimi lates, ut adeo via sanguini ex arteriis in venas plus minus denegata, omne,
quicquid modo ipsi inest, sero si liquidi per glandularum poros transcol tur, annumero. Id quod in maxilJac tam superioris , quam inferioi is osse dentibusque cariosis , ingentem atque ad hecticam consumtionem usque pr tractum ptyalismum non raro inducentibus , plus vice simplici coram sum intuitus. Et si igitur lareum hoc in febribus hisce profluvium tamdiu perennans, tantamque humorum seroso mucidorum quantitatem expulerit, quae humorum massam perfecte satis depuratam videtur relictura, pe I sectamque . . . s O o O a . quod
488쪽
quod supra innui, sperare juberet sanitatem, eoque certius eum moria nonnunquam gravissimi, citra mercurii usum, per eandem fuerint profligati viam, de qua re Foreular Libr. XIV. OU. 23. quaedam literis consignata reliquit ι mirari tamen illi vix subit, quare non persecte morbum solverit, sicque criticae evacuationis titulum fuerit promeritum , qui vernalium librium , tanta inprimis vehementia invadentium mores atque petatinaciam , telle Hippocrate , haud ignorat. Nec tamen omni idem destia tutum futile utilitate fatendum est, cum genium morbi non obscure mutaverit , eumque minimum paulo mitiorem reddiderit, in uno & altero jam in tertianam simplicem, iam in quartanam vel simplicem, vel duplic tam . morbo vergente. Probe interim respiciendum esse credidi, ne perchylificationi hoc objectum impedimentum, increscente sensim pituita, eoque magis, quo major tenuioris seri copia extu bata suit, atoniae veterumque sic dictae intemperiet frigidae, praecipue cachexiae, indematibus atque hydropi porta pandatur. Quotus vero est quisque, qui non perspiciat, quanta circumspectione Ins litae hujuς evacuationis indoles sit metienda , ne ullo sorte modo supprimatur, etsi morbo vincendo impar sit, sed inprimis diaeteticis subsidiis , iis rue lenissimis resolventibus, aut attenuantibus humor ita disponatur, uti ne viarum partiumque quas attingit, incommodo, vel noxa ad exitum
disponatur , ejusque finis spontaneus placide expe4etur.