장음표시 사용
111쪽
s. Praeterea. Paraphrasis in titulum
rus fuerit,& praecepto iudicis fuerit obsecutus, absolutionem con sicquetur. Quod si non pareat, actiones hae arbitrariς fient, quibus o. - statuit iudex quatum reum actori dare oportebit, nempe si non restituatis a quo petitum esti quia aut noluit,aut fecit, quominus potuit, in quantum actor in litem iurauerit. Sed si dolu non adhibuit, quanti actoris eiusdem intererit, tanti condemnandus sit. Monendusque erit iudex quoties in litis aestimationem condemnationem faciet qubd multis ex caussis ab eo fieri fieri potest ut semper caussam specialiter designet, in quam huiuscemodi condemnationem 7. censeat acceptam iri. Alioqui nisi hae specialiter praecidantur, iure appellatur. Idque, ideo quoniam quum intra hos cacellos minime arctatur codem natio, dum illius executio fit plura,quam liceat incommoda deduci possunt, victusque qui sententiae generali huic x aecedit acquieuit, nullam ipsius speciem oppugna libri, ἡ repotest t. Quandiu tamen rem ipsam pos- Vbi de Emis ΔΓ- pretex. F. ser habet tandiu in rem actio actori si volet co- ου Πω, Pcram pallade iniur. Eclta edatar, Po e- 8 militer omnia incommoda ex lite profecta compreheguntur limanturque. Q nae in eo Me y I.quire- niant miniamque ratio habenda sit. Et quo modo probanda erunt quae in eo deducatur. Viastituere. F. de Imberibb.iutifor. I. uum de litis semptibus σ iudicii sime superbiis agmatione,aede rei ven. damnis agit.
α l i is ad petit, ut etiam manu militari y l eam rem con t De ea exequutione '' 'V sequatur. In personam vero actiones arbitrariς per φημ misit N, i si sit hae sunt, Veluti ad exhibendum actio, quae ma- ' i V - xime propter vendicationes inducta μ est,Vx re Iib Tiri in ss i. in. iis exhibita, hoc eit, in publico eiusdem potestate de interdi A. H. g. prin.&. . facta, ei qui agit experiundi sit copia a. Ita ta- siquis no- men si antea is qui agit argumenta rei de qua agitur dixerit,si rem -h ' ψ 33 ipsam nouerit, aut nouisse potuerit vel debuerit h. Competit aue i. si liber tem ei qui qualicunque in rem actione acturus est, atque cita cui-h' ' 'RAE' cunque cuius pecuniariter interest ς exhiberi, quod summatim a iudice cognoscendum est, non solum si intersit, sed δί si iusta pro-d I. iii. I sei babilisque causa si cur intersit d. Interfuisse aute oportet ei resti- iφη ψ ςψψ' tui, qui agit eo tepore quo lis contestatur, & quo fit conde natio ς. e l. idini. In eum autem proponitur haec actio, qui facultatem exhibendi havit. idoti . bet, quoquo modo rem possideat, aut detineat L. Verum eo locor i . ita exhibend i res erit, fuerit cum iis contestaretur, periculo M in1
ME '' pendiis actoris perserenda, perducendave eo loco ubi actum sit:
112쪽
D e Actionibus. s. Praeterea. 3 8
a Nisi sorte data opera is qui exhibere debet, in locum abditum rem
cotulit,ut actori in comoda esset exhibitio. Nane calliditas ei prosit, sumptibus suis in eum locu ubi agitur exhibere debebit S. Sed - 1 o salii ut ad id quod propositum est veniamus, si Maeuurs rem apud se oc- haereditacultam eXhibuerit, non aliter condemnandus erit. Verum si iudicis arbitrium, praecep thimve contemnat,arbitraria fiet haec actio, eo eod. proptereaque in litem iurabitur: Et quantum actori praestandum erit iudex statuet v. In personam quoque actiones arbitrariς sunt, h I. non actio quod metus caussa,&de dolo malo actio, in quibus licet iam ignorabit. habet reus usque ad sententiam datam restitur Onzm rei quae per L .d ta metu est ablata ,aut per dolum elicita, facere, dc nisi restitutio fiat, ς. tu . sequitur condemnatio quanti ea res est Nam in arbitrariis iudi det appel. ciis per contumaciam tanti reus condemnatur, quanti actor in li- ό l . bii solem iurauerit: Ita tamen ut officio & taxatione iudicis iusiurandu T de dol. refrenetur ,& si actor iurare noluerit mos ei gerendus eriti. In ii ai3 actione etiam quod metus caussa quadrupli condemnationem si trio.&l.Vim alit consequetur Non tamen semper in eisdem iudiciis arbi- deamui in trium iudicis dandum veniet, duplexque sequetur condemnatior ῆς i RV Nempe si initio sit manifestum restitui rem non posse, quia seruus I l. si posses dolo possessioris defunctus sit, protinus in id quod interest codemnandus erit D. Caeterum de actione quod metus caussa cui Si do 'μ'lus, inest abunde iam dictum est, quidque dolus, tam in bone fidei, m l. si eum quam stricti iuris contractibus faciat vidimus. Sequitur & noxalis actio quae non ex cotractu, sed S ex maleficiis, S noxia struorum actio.ε. d. aduersus dominos instituta est, cuius actionis vis,& potestas, haec eo quod est, ut danatis dominis liceat per corporis quod deliquit deditione V litis aestimationem vitare o, nisi sciete domino seruus deliquisset. n d. l. albi
Nam per scientiam insolidum obligatur, si quum prohibere posset
non prohibuit P. Non tamen aliter in hac actione experiendu est, ' iam ad de damno dato satisfactionem. Noxae quippe deditionis o l.My. de acultas ex lege accipitur, neq; in obligationem venit q. Si te igi- ης --atur inscio seruus tuus damnu Lucio Titio dederit, ut de damno sa- - in. x
dedictionem antequam sententia pronunciaretur forte elegisti, in i ta ibi eaque propterea condemnatus sis, neque sententiae postea parue - s. i. ff. deris,quanti ea res est, aut quantum interest, Titius hac actione quae νςi venit, arbitraria instar earum de quibus diximus effecta est consequitur. Et sane in hunc casum,&si tantu unica iudicis sententia fertur, ne
113쪽
s. Fuerunt antea. Paraphrasis in titulum
que arbitriu ut in prioribus actionibus detur, nihilominus tamen 6 . arbitraria ideo actio est, quia ut iam diximus libera aestim adi dani potestas iudici tribuitur, & eius arbitrio definitur , ut a domino praestetur, nisi seruum noXe dedat. Caeterum quando in noxae deditionis condemnationem volente,& eligente eo qui sententia est pastus condemnatio fit, ab ipsius arbitri j,vel sentetiς obsequio, aut contemptu pendet actio, cui quoniam non paretur arbitraria sit actio. Superest actio quς ad id quod certo loco promisitim est,pponitur, quae etiam eoaem modo in personam arbitraria dicitur. 7Non solum quando duplex fertur sententia, quod per contuma clam rei ut in prioribus actionibus accidere solet. Sed & quando Vna tantum pronunciatur: ea nanque ratione, quod aestimatio eius quod dari oporteat, prorsus a iudicis religione M arbitratu j . . pendet. Habet autem locum haec actio quando suo loco, re tem- ' pore, secundum id quod inter contrahentes couentum est solutio non fit. Aut contra, quando is qui certo loco promisit, alio loco couenitur, ut sic habeatur utilitatis utriusque ratio r. Idem erit si a glestatore haeres sit iussus certo loco quid dare , vel si mutua pecunia data fuerit,ut certo loco reddatur x, aut etiam si certo loco soluere quis constituerit V. Et generaliter qui quoquo modo se soluturum certo loco obligat, si solutioni satis non fecerit, arbitraria. I. si duo. hac actione coueniri etia alio loco poterit, in qua aestimatio quod hi : - ' alterutrius interfuerit venit . In hac porro actione veniet quod ῖς μ' in tet it, Sc quidem ultra legitimum modum usurarum, δc fructus x l. Vniea. si qui γ stant. Quin etiam lucri ratio habebitur, ut in ,ppositio fin- uii i se samus eum qui pecuniam traiectitia dedit merces coparare fuisse s 'μ' - Η ' solitum, neque propter moram accipientis c5parare eum potuisse, y l .videa- copendi j sane quod tacturus fuisset si emisset ratio habenda erit 3. lib. ae In omnibus igitur his actionibus liberum est iudici ex bono & ae de su. quo secundum Cuiusque rei pFopositae conditionem & naturam statuere quemadmodum actori consuli oporteat. Neque in his s. aEEbu, tantum, sed &quibuscunque similibus tam in rem, quam in perdicere. loe. sonam strictr iuris actionibus, interdictisque omnibus, in qui- . i. 4; ἡ bus arbitratu iudiciS quid restitui, dari, vel fieri iubetur,& quia 1 ostitutione. ei non paretur, alia condemnatione quod aequum & bonum iussi de rei visum est statuitur R.
114쪽
i Voniam tamen liberam admodum potestatem tam in bonae fidei actionibus, quam in stricti iuris etiam iudiciis hactenus iudici cocessimus: commodissime hoc loco facturi videbimur, si eundem admoneamus,ut quantum ei possibile sit prolata scilicet apud se accuratissime reuoluendo, J ubicunque illum aequitas mouerit interrogationes admittendo b certe rei aut certe quantitatis condemnationem faciat, etiam si de incerta re aut quantitate apud eum actum fuerit. Na libellus incertus si criminalis non, modo fuerit, in quo vagari cum crimine alienae aistimationis non
licet ς admitti potest, si a reo minime refellatur 4. Ita tamen ut postea iudicis solertia certum id fiat super quo iudicatur. Sicque certam sententiam quatenus id ab eo fieri poterit pronunciet: Ne si aliter fiat, dum controuersiam dirimere se iudex existimat, nouae liti potius caussam excitet. Illud vero minime praetermittedum est, iudicia quaedam esse in quibus petitio certa omnino esse non possit, neque etiam quae super his proferantur sententiae. Veluti ea 3 quae uniuersalia dc generalia nominantur, ut est haereditas, quae iuris est successio multa copletens φ dotis etiam causia, quae uniuersalis est l. Item etiam actiones tutelς negocioru gestorum, S pro cio, quae generales dicuntur, quod species multas sub se,comprehendant , in quibus omnibus nihil aliud petere possis quam haereditatem, dotem, rationes tutellae reddi, de similia quod quidem enerale,& nondum particulatim certum est. Denique etiam ni-il aliud super his proferre possibile erit, nisi vi hqredem declares, dotem adiudices,& ut rationes reddantur, condemnes. Idem etiadicendum veniet quoties debitoris: erit electio g quid actori petenti soluat: ut si debeat Stichum, aut Titium, vel hominem. Item dc alio quocunque casu eueniat facto aduersari j incertitudinem procedere L . Imo vero si ex alia caussa incertitudo probabilis appareat, etiam in facto nostro proprio libelli incertitudo ex .culabitur x . Longe profecto aliter atque fieri solet in simplicibus Sc particularibus obligationibus , in quibus sane actoriss petitio, Sc iudicis sententia omnino certa esse debet, ut libello prosito sciat reus cedere ne an contendere vltra debeat let. Veluti si in rem agatur , α res , M pars designanda erit: ita ut infectae quidem materiae pondus, signatae numerus , dc factae species dici debeat, imo de mensura si res mensura contineatur i.
e l. haeredita .F. depoti . haered. f interpre
quia aute.'ε quorum lega. i Inno in
115쪽
3. Curare autem. Paraphrasis in titulum
Si tamen his rebus propter quas praecipua erit concertatio aliquid saccessorie petatur, excusanda erit adhuc incertitudo: Nempe si pe-m l.mica. tantur simul fructus, impense m , interesse, aut aliqua alia ad rem i-C 4ςRR psam accessorie pertinetia n . Idem iuris erit si pctat quis, ut inde- quod ini ' nis praestetur Q, aut etiam si factum petatur, puta dominum fieri, is e Ebis aut toffam sedi P, quae omnia certo omnino modo peti, aut iudi-ia AgE de cari minime possunt. Illud etiam adiiciemus quoties certa senten- , rest.*ol. tia omnino fieri debet, non tantum certam dici,si certa& particu- o l. it. d. laris sit designatio & demonstratio, vertimetiamsi certa appareat sen,qux si- relatio, per quam sentetia certa esse possit: verbi gratia si parte ali- 'uitiis i. qiua actorum ad quam relatio fiat certa sit quantitas comprehensa:
vis dixerit iudex condemno te ad solutionem debiti quod tuo chi es aE' IOsrapho comprosti R, Vel sic solue quod petitum x est. Si vero in-Vetb. obli. discriminatim & citra consessionem partis iudex pronunciet, di-q l. quid ta catque. Condemno te,Vt quatum ei debes red- ςΠ-s pQ da S t, aut quantum fueri compertum te debeia i omnia hic interpre- 8 PQ M 4ς - re verius videtur inutilem hanc sententiam di tm t' cossim
. i. iii sum Qxς , tanquam quae controuersi nullum imam,.Qde te ponat finem, nihilque certum actori PQ pro 'bui uim pellitiini; iud. nunciet. Vnde litem candem denubrepetendus i iit prae esse magis constat,Vt scilicet appareat an debeatur,& quid debea-eor. I. i. illo tur. Cum deberi ne, aut no deberi, vel quid debeatur, nondupro ' κ' nunciatum sit. Incertumque tam actorem, quam reum, ut antea iudex reliquerit. Quid enim tam supina iudicis huius sententia pro desse potuit, quae nihil prorsus dirimat,sed dirimendum adhuc relinquat, scilicet condemno in id debitorem quod debeat, aut quod 'debere constiterit: Et nihilominus debitor asserit minime constare quod debeat, aut si debere constiterit,dece tantum se debere co- tendit, cum viginti actor petat. Si actis id dirimi posse iudex respo-deat: Ergo nihil a se diffinitum esse fateatur necesse est, quado quiadem antequam iudicasset controuersiam actis dirimi posse satis li 'quebat. Quae iudicis hic fuerunt partes t Nonne quisq; quantu uis crassus actis non visis etiam id ex tempore iudiceti Condemno te i oad poenam quam luere debes, δί alia eiusmodi: sicut Claudiu Caesarem fertur sententiam his verbis protulisse, Secundum eos iudico qui Vera proposuerint, proptereaq; & merito palam omnibus postea contemptui fuisse. Verum rei ta manifeste plus quo immoramur,qua defensionis quide solicitudine dubia facere videmur.
116쪽
. De o Bombas. s. Si quis agens. Ao
r c Ed quoniam multis casibus libelli incertitudinem excusari pro-
Oxime diximus, Admonendus erit & actor ut actionem suam ta- men ita costituat, ne amplius quam sibi vere debeatur petat: Nam si maiorem summam forte fuerit complexus , Ut cum deberentur centum numi ad ducentos egerit, aliisve modis plus petierit, quos statim hic subiiciemus: illusic profecto salsa veris impunὰ miscere iamdiu minime aequum visum est. Atque antequam de hodierno iure aliquid dicere incipiamus, id quod olim in usu erat prius expox nere haud absurdum erit: is igitur qui intentione sua plus complexus olim fuerat quam iure id ab eα fieri oporteret, causIa cadebat, non solumque id quod plus petierat minime consequebatur, sed etiam vere sibi debitum amittebat. Ac neque illi sperandum erat auxilium aliquod, in integrumve restitutione aliquam facile praesidio adfutura. Nam non aliter adiuvabatur quod etiam iure nostro mansit nisi minor. xxv. annis esset, cui ob debile & infirmum aetatis consilium labenti, tutela restitutionis caussa cognita propo
ne casu nos etiam quibus dolus & calliditas semper odio fuit, cen- mi My fuimus generaliter eum qui dolo super maiore summa quam deberetur cautionem exigurit, eamque summam in iudicio plus petere
ausus fuerit, neq; eum ante litem contestatam doli poenituerit, toto debito fraudari v. Tatum abest, Vt peruerses hominum mores, . l.vn Iea dolumve usque ullum in minore excusandum, aut restitu edum pii C. ς piu tauerimus X. Adultis tamen interdum etiam succurrebatur, scilita P μ' cet si tam magna & iusta caussa interueniebat, quς occasionem er-
rori dederat, Vt vir admodum prudens & constans labi potuisset. t j'' 'Veluti Titius quum decederet si redem Maevium in centum instituit, legauitque amicis quibusdam quinquaginta: posteaque cum
superuixisset Sepronio reliquam summa codicilis reliquit. Aperto testamento post testatoris obitum quum non dii codicili apparent, petierunt a Maevio haerede integra legata, minime existimates exhaustam esse legatis haereditatem. Scicdum naque est legata quae 's supra dodratem relicta sunt per legem Falcidiam ipso iure minui, dc in eam caussam cadere, quasi nec relictum fuisset quod plus iusto relictum est Medio demum tempore prolati metiit codicilli, quibus reliqua quinquaginta erant relicta, sicque pars legatorum adempta,unde manifeste apparet legatarios plus petiisse: Sed quia Nid propter iustissimam erroris caussam facerent,venia eis dabatur,
117쪽
ς. Plus autem. Paraphrasis in titulumae ἡ . 'I' legataque deducta parte falcidiae consequebantur. Alieni nanque c
ne. igno. facti ignorantia prudentissimos etiam fallit y, eiusque praesertim Σ Lyroeu- cui ipsi no interfuimus. Nam qui aliter negocio etia alieno interiin m ςP fuisset, idque saepius forsan tractasset, minime excusandus esset v. a l. sed S si etiam si factum id palam dc publice proscriptum fuerat φ, aut θή. b. grande ita & arduum, ut facile illius hominem obliuisci minime de inst. ae. credibile b sit. Idque maxime si lucrum captamus ς , aut etiam ab l cu illo- ctores ipsi sumus d , quandoquidem eum qui experiori vult antea si 4ς δη rem dilige ter explorare, denique ad agendum maturq prcccdere 's ihi oportet. Facti vero prioru ignoratia, desidia prςditi, S: nimium sequi fundis curi hominis pest.
y '' 'η'r' DLus itaque petetis poenam iure veteri constituta recensuimu , fibris i l nt autem id quatuor modis,ut plus petatur re,tempore, loco,&dereg. iur. causia: quae singula suo ordine exponamus, re igitur plus petitur, e i, pluri- si quis pro decem aureis qui ipsi debetur viginti petat. Aut si is cu- Φημ ius parte rcs est, totam eam vel maiorem partem suam esse intendat. Aticidiurque plus petitio re, circa rem ipsam quae in iudicio principaliter petitur, non vero circa ea quae accessorie propor F b nuntur f. Veluti si petatur fundus cum fructibus, domus cum peniar ἡ Is sionibus factum cum interesse, aut aliud quodvis simile. Que qui- exiterpre- dem omnia huiusmodi minime principale petitum augent, neque i''ς G plus peti iste prepterea is dicendus erit, qui ab horia petitione sum-
ῆφ' motus fuerit. T cmpore plus petitur, si quod in diem aut sub conditione mihi debetur, antequam dies Venerit, aut coditio eXi Hat,pc-ὰum. is ratur,siue partium couentione dies sit adposita, ut promitto ali cavetb. obli. lendas Martias, siue ex natura rci insit dilatio g, ut ii dc beatur id quod in utero sit, aut fructus futuri in obligatione sint. Nam tunc incipit actio, quum per rerum natura id praestari potest. Dies cnim condit.& incertus pro conditione accipitur b , ide si cum Romae enem, CardςmQRst thagine dari stipulatus sum. Nam tempus id coplecti videtur, quor iuniea. pervenari Carthaginem potest. Idem praeterea dicendum veniet exactio. si a lege dilatio concessa sit, ut in exactione dotis, quae in annu ali- to C dς ςiv soliato matrimonio differtur quod ad res mobiles tantum atti- ' 'δ net Item etiam quod pendente conditione petitum est, plus peti'la s. ex eo- titioni locum facere diximus, quum ex coditionali stipulatione sollition ti, la spes deb1 tum iri sit, donec conditio evenerit: Atque ita impio
si pri quodammodo illum plus petere dicimus,qui nihil re vcra pe
118쪽
Db actioribus. g. Plus aut . . cli
i tit. Sed quemadmodum is qui tardius post tempus, scilicet soluit,
minus soluere intelligitur: ita α qui praematurae petit, plus petere videtur. Loco vero plus petitur, si id quod certo loco tibi soluenduest, alio loco petas, i sine commemoratione loci illius in quo id soluendu erat. Nam detracto
loco conuento minime eXperiendum i erit,ne auferatur loci utilitas. Interdum enim alio lo- deis.1. 'ι - --- coquam conuento illius modo mentio fiat)a-
reum ueniri ictust gere ex caussa permittitur, Veluti m in hac spe - hi s Eri in dis tudinem abie- cie,centu aureos ephesi dare promisisti, ea pse pia Theorunt. NU q stora in summa ephesi peti debet: Alioqui loco plus Phil' perso magis r m δε- petere videbor, si cum Romae te inuenero, Romicilii foro Gὸ petiero nulla mentione ephesi facta. Vcrum fingamus euenisse quod eam flammam a te petere ephesi mihi nunquam licuit,propterea quod tu nuquam 3 epnesim venires, hoc sane casu,Vt plus petitionis captiunculas EDfugiam ex aequo dc bono liberu Pr tor fecit, ut extra ephesim tecuagam dummodo ephesi mentio fiat,& in loco domicilii tui te co- ueniam n) atque sic tecum experiri permissum est. Si apparet aduersarium ephesi dare oportere, minimcq; fieri potuisse,Vt ephesi a. ua. daret, Peto ut hic dare a te iudex c5demnetur. Haec enim loci conuenti commemoratio facit,ut minime promissori loci utilitas ad i. O i icidemi videatur, qua haberet si ephesi solueret. Propter quam causiam alio loco petenti generaliter proposita est arbitraria actio, de qua pauid ante mentionem habuimus. In qua ratio utilitatis habetur quae promissori competitura fuisset, si illo loco solueret quo se solu s. 1 . turii spopodit. Sicut etiam vicissim cade actio eius cui promissum q Aecuis. est utilitatem continet, si mora vel culm debitoris interueniat, ut maioris p topterea pecuniae condemnatio ο fiat. Verum nonnunquam sine loci commemoratione cum debitore alio loco experiri licet ut si in loco domicilij conueniatur p: imb vero si debitor 'ς ς'
lutionem moretur frustretur creditore,& differat, aut latitet, quo- s da .ii. itas cunque loco ad forum sortiendum idoneo inueniatur conueniri ἰφx osse receptum est q: ut si domicilium eo loco quo conuenitur ha e i. Roma.eat, aut larem, rerumque, ac fortunarum x summam, vel etia per Caia muni.
decennium studiorum caussa illic sedes sibi constituerit L, aut RO , i. n; sinae denique conueniatur,quae communis patria nostra x est. Atq, praetor.F.
extra forum si vagabudus debitor fuerit ν sine domicilio, vel quia O didos
quam.l. haeser absens. s. de iud. Et aliae quae δε-
119쪽
I. Huic a rem Paraph Uis in titulum
ita conuentum fuerit. Neque enim sine ratione visum fuit utilita- tem loci minime detrahendam esse, ea nanque in mercibus maxima inuenitur, quas ephesi forsan pr stare facile erit,extra ephesim vero difficillimum. Vt in vino,oleo, &frumento, quq per singulas regiones diuersa habent precia. No solumque in rebus, Veruin in ipsis quoque pecuniis eius quod interest ratio ex varietate regionum habeda est. Licet enim videatur pecuniae una Meadem quax l. ideo. titas, tamen aliis locis facilius, dc leuioribus usuris i inueniuntur. ff. de eo Romae quum multi ibi sint qui foenus exerceant, aliquando μ' ς qui fenerat quartam centesim partem, siue quadrantes tantu usuras poscet, quae annos ternos aureos solummodo faciunt. In prouincia vero ubi non tantus est foenerantum numerus, qui sub usuris credunt dimidium celesing, hoc est,senos aureos quotannis incentenos accipiunt. Vnde constat si extra ephesim agere voles, e-phesi mentionem faciendam tibi esse, quo ratio eius m interest haberi possit, etiam si utilius debitori sit Romae potius quam ephesi solvere,quum petitio similis stipulationi esse debeat. Si vero debiator ephesi a creditore deprehendatur,pura intentione sine loci c5 memoratione experiri poterit. Paria si quidem sunt litem in loco
mouere, aut nominatim loci mentionem facere. loco
I uic B eo Vero qui loco plus petit, non multum differt is qui caussa diis diu δε sine electione plus petere videtur, quod alternation 8 cfnti
git, quando verba in obligationibus adposita minime coniuncta sunt: unde anceps exactio procedit, dubiaque praestatio pendet Graeci τον επαμ pcmύσμορ dicut. Qu9d ex eplo perspicuuerit, sut si a te hominem Stichum,aut aureos decem stipulatus fuero, d inde sublato altero decem tantum peta, caussa, aut ut diximus electione plus peto : quoniam electionem quam tibi stipulationis sic conceptet natura dederat,occupo,& aufero, cum promissoris non stipulantis si electio utrum soluere maluerit pecuniam, an hominem. Qui igitur alterum latum petit, electionem aduersario praeripit,& eo modo suam quidem conditionem meliorem aduersarij to Vero deteriorem facit: quando interdum minus expedita sit pecuniae , quam hominis solutio. Quare cum ita sit libellum obligationi suae conformem es oportere, aequum est, ut eodem modo petatur quo promissum est . Neque re plus peti dici potest
120쪽
s. Huic autem. quando caussa plus petitur, ob hoc sorsan quod rem alteram petendo tantum re ea plus petatur. Nam re plus petitur, qudd maior summa, aut aliud quid plus quam in obligatione sit petitur. Hic vero nihil petitur quod in obligatione non sit, sed quia alterum petendo electio quae debitori soli conceditur praeripitur, plus petitur: propterea quod is qui sic petit, plus quam ad eum pertineat eligendo sibi arrogat. Aliud profecto esset si ita stipulatio concepta fuisset Stichum, aut decem, utrum ego volam dare spondest quoniam electionem sibi actor constituit, unde fit ut ei liceat vel hominem tantum, vel decem tantum intendere sibi dare oportere y . Quin etiam aliquando electione tametsi non ei constituta qui sibi stipulatus est, fieri potest, ut nihilo minus ipse eligat utrum petat : ut quando fauore illius diniunctio in stipulatione adposita fuerit R, quae hoc modo concepta sit. Promitto calendis Marius debitum persoluere, aut pignus dare. Nam tunc calendis Martiis purς debitum peti poterit, nulla facta mentione e ignoris, quandoquidem utrunque stipulantis gratia adiectum fuerit. Maior dubitatio esse posset, si conuentum inter Titium &Marulum sit, ut unum vel duo ligni plaustra ex nemore Tith Maevius capere possit: propterea quod in obligationibus id fere quod minus est semper sequimur , optionemque disiunctio promissori dare videtur. Eadem
tamen ratione omni altercatione summota, electionem eius cui
promissum est esse dicimus, quoniam eius gratia utrunque adpositum est. Idemque in legatis dispositum inueniatur, si verba adlegatarium dirigantur, quemadmodum verba haec capere possit ad stipulantem dirigi constat. Ea autem quae de legatis dicuntur, iure ad contractus transferre licet . . Id postremo sciendum est, quod sicut diximus in his obligationibus disiunctivis
electionem debitori competere quid soluat, ita ut unius rei solutione tota soluatur obligatio . Sic etiam si pacto conuentumst de re altera non petenda, tota obligatio summouetur φ . Loquuti sumus hactenus de obligationibus in quibus rerum alternatio inest, quae super rebus per disiunctionem conceptae sunt.
Et quoniam de alternatione ceptum est, de qua hic vel praecipua quaestio est, de ipsi; reliqua dicere prosequamur. Dicendu nucigitur erit de his obligationibus quae personas stipulantium locos solutioni destinatos, tempora,summasq; pecuniae obligationi: L h